I OSK 801/24

I OSK 801/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-04-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-04-15
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Wesołowska /sprawozdawca/
Jolanta Rudnicka /przewodniczący/
Monika Nowicka
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
II SA/Rz 1334/23 - Wyrok WSA w Rzeszowie z 2024-01-10
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Dnia 28 kwietnia 2025 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Anna Wesołowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2025 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 10 stycznia 2024 r., sygn. akt II SA/Rz 1334/23 w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia [...] czerwca 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wyrokiem z 10 stycznia 2024 r. II SA/Rz 1334/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę M.B. (Skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu (Kolegium) z [...] czerwca 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego.
Wyrok wydany został w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy :
Prezydent Miasta Tarnowa [...] października 2016 r. przyznał świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz Skarżącej na pełen okres zasiłkowy tj. od 1 października 2016 r. do 30 września 2017 r. w wysokości po 500 zł miesięcznie. W postępowaniu zakończonym powyższą decyzją na rzecz Skarżącej działała jej matka – A.P. (Wnioskodawczyni).
W dniu 31 sierpnia 2022r. Prezydent otrzymał odpis prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w Tarnobrzegu z 3 sierpnia 2022r. II K 424/22 skazującego Wnioskodawczynię za sfałszowanie podpisów na dokumentach, które wzięte zostały pod uwagę przez organ I instancji jako podstawa do wydania decyzji z [...] października 2016 r. o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Na mocy opisanego wyroku Wnioskodawczyni została uznana za winną popełnienia zarzucanego jej czynu z art. 270 § 1 i art. 286 § 1 k.k. i art. 233 § 6 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k., polegającego na zatajeniu faktu przebywania członka rodziny – M.P. poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej i uzyskiwania przez niego dochodów ze stosunku pracy w Szwajcarii oraz na podrobieniu, w celu użycia za autentyczny - w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, w krótkich odstępach czasu, ze z góry powziętym zamiarem - podpisów M.P. złożonych m.in. w dniu 30 sierpnia 2016 r. oświadczeniach: członka rodziny o dochodzie podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c, i 30e ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych osiągniętym w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy; o wysokości składek na ubezpieczenie zdrowotne odprowadzonych w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy; członka rodziny o dochodzie niepodlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych osiągniętym w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy; członka rodziny rozliczającego się na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, o dochodzie osiągniętym w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy.
W konsekwencji, Prezydent wznowił postępowania a następnie decyzją z [...] kwietnia 2023 r. uchylił w całości decyzję własną z [...] października 2016 r. w sprawie ustalenia prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 października 2016 r. do 30 września 2017 r. na rzecz Skarżącej w wysokości po 500 zł miesięcznie i odmówił przyznania Skarżącej prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na ten okres.
W uzasadnieniu wyjaśnił, że w celu prawidłowego ustalenia dochodu rodziny uprawniającego do uzyskania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, w ponownie prowadzonym postępowaniu wezwał do uzupełnienia wniosku o oświadczenie członka rodziny o dochodzie niepodlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, osiągniętym w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy tj. w roku 2015 r. przez M.P. z pracy za granicą RP, pomniejszonym odpowiednio o zapłacone za granicą: podatek dochodowy oraz składki na obowiązkowe ubezpieczenie społeczne i obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne. W złożonych oświadczeniach zarówno Wnioskodawczyni jak i Skarżąca oraz jej brat zadeklarowali, że nie posiadają jakiejkolwiek wiedzy na temat wysokości osiągniętego dochodu przez M.P. z pracy na terenie Szwajcarii w latach 2013 - 2016. Wnioskodawczyni stwierdziła ponadto, że była wprowadzana w błąd przez M.P., co do jego pracy za granicą Rzeczypospolitej Polskiej, gdyż twierdził on, że pracuje dorywczo na Śląsku i takie też informacje przekazywał w sprawie sądowej o alimenty na rzecz dzieci z poprzedniego związku małżeńskiego.
W związku z powyższym, organ I instancji uznał, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego przyznane na rzecz Skarżącej za okresie od 1 października 2016r. do 30 września 2017r. ustalone zostało na podstawie dokumentów, które okazały się fałszywe (wyrok SR w Tarnobrzegu z 3 sierpnia 2022 r. II K 424/22) - wobec czego postępowanie w tej sprawie wymaga wznowienia i ponownego ustalenia czy rodzina spełniała warunki do pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W ocenie organu I instancji, z uwagi na brak wiedzy pozostałych członków rodziny o dochodach uzyskiwanych w 2015 r. przez jednego z jej członków - nie było możliwe ustalenie na rzecz Skarżącej prawa do pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego po 30 maja 2015 r. Skoro bowiem całkowite dochody rodziny nie są znane, nie można stwierdzić czy Skarżąca od 1 czerwca 2015 r. spełnia warunki do przyznania wnioskowanych świadczeń.
Ustalenia faktyczne dokonane przez Prezydenta oraz ich ocenę prawną podzieliło Kolegium utrzymując w mocy decyzję z [...] czerwca 2023 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z 10 stycznia 2024 r. oddalił skargę podzielając stanowisko organów zarówno co do zaistnienia podstaw do wznowienia postępowania i uchylenia decyzji dotychczasowej jak również co do zasadności odmowy przyznania Skarżącej świadczenia na okres 2016/2017 r. Sąd podzielił stanowisko organów o konieczności uznania M.P. za członka rodziny w rozumieniu art. 2 pkt 12 ustawy z 7 września 2007 r. co za tym idzie o koniczności uwzględnienia uzyskiwanych przez niego dochodów przy ustalania prawa do świadczenia alimentacyjnego dla Skarżącej. Podzielił również stanowisko organów, że w sytuacji w której ani Skarżąca ani jej matka czyli Wnioskodawczyni nie znają wysokości dochodu uzyskiwanego przez M.P. w 2015 r. nie jest możliwe ustalenie czy Skarżąca spełnia przesłanki do przyznania świadczenia.
Skarżąca zaskarżyła wyrok Sądu pierwszej instancji skargą kasacyjną w całości zarzucając mu na podstawie art. 174 pkt 1) i 2 p.p.s.a. naruszenie:
1 prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a to naruszenie art. 2 ust. 12 Ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tj. z dnia 17 sierpnia 2023 r. Dz.U. z 2023 r. poz. 1993, dalej powoływana w skrócie jako "ustawa z 7 września 2007 r." ) w zw. z art. 15 ust 7 oraz art. 15 ust 4 pkt. 1 ustawy z 7 września 2007 r. w zw. z art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej przez nieprawidłową interpretację ww. przepisów, polegającą na błędnym uznaniu, że w skład rodziny, na gruncie wskazanej ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, wchodzi w każdym przypadku małżonek rodzica osoby uprawnionej niezależnie od stosunków panujących pomiędzy małżonkami. Prawidłowa interpretacja tego przepisu prowadzi do przeciwnego wniosku.
W następstwie powyższego uchybienia doszło w ocenie Skarżącej do naruszenia art. 2 pkt 4 ustawy z 7 września 2007 r. przez jego nieprawidłową interpretację skutkującą błędnym uznaniem, że wykazanie informacji o dochodach małżonka wnioskodawcy jest warunkiem sine qua non przyznania świadczenia. Powyższe naruszenia skutkowały utrzymaniem w mocy decyzji organów administracji publicznej pozbawiających Skarżącą prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz Skarżącej.
W uzasadnieniu ww. zarzutu Skarżąca podniosła, iż w niniejszej sprawie bezprecedensowo uznano, iż każdorazowo dla ustalenia prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego konieczne jest "złożenie oświadczenia w przedmiocie dochodów każdego członka rodziny - innych niż podlegające opodatkowaniu podatkiem od osób fizycznych Jeżeli zatem skarżąca nie spełnia tego warunku, niemożliwym staje się ustalenie, czy spełnia ona podstawowy warunek przyznania wnioskowanego świadczenia z funduszu alimentacyjnego - kryterium dochodowe uprawniające do świadczenia z funduszu alimentacyjnego".
Tego rodzaju obowiązek był jednak niemożliwy do spełnienia, gdyż w toku postępowania wnioskodawczyni wielokrotnie wskazywała, iż nie posiada informacji o do chodach uzyskiwanych przez męża i nie pozostaje z nim w kontakcie. W chwili obecnej, tj. po wznowieniu postępowania, wobec orzeczonego rozwodu i zakazu kontaktów, uzyskanie ww. dokumentów jest już praktycznie niewykonalne.
2 rażące naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., poprzez wadliwe niezastosowanie tego przepisu, w konsekwencji - nieuzasadnione oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a. na skutek niedostrzeżenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny naruszenia następujących przepisów postępowania administracyjnego, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy: art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa poprzez prowadzenie postępowania w sposób naruszający zasadę pogłębiania zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej.
W ocenie Skarżącej, rozpoznając ponownie sprawę w 2023 r. (na skutek wznowienia postępowania) organy winny posiadać wiedzę, iż:
- wnioskodawczyni rozwiodła się mężem, którego wysokość dochodów za okres poprzedzający przyznanie świadczenia był sporny w sprawie. Wyrok rozwodowy wydany został 15 października 2019 r. przez Sąd Okręgowy w Tarnobrzegu Wydział I Cywilny (sygn.. akt I C 72/18), zaś Sąd - ustalając pierwotnie zasady kontaktu z dziećmi, zobowiązał współmałżonka do pozostawania w trzeźwości w czasie realizacji kontaktów.
- mąż wnioskodawczym ma orzeczony, prawomocnym Postanowieniem Sądu Rejonowego w Tarnobrzegu, Wydział III Rodziny i Nieletnich z dnia 9 maja 2022 r. (sygn. akt. III Nsm 456/20) zakaz spotykania się z małoletnią córką oraz zakaz porozumiewania się na odległość, i nie utrzymuj e kontaktów z żadnym z członków rodziny,
- wreszcie, iż prawomocnym Wyrokiem Sądu Rejonowego w Nisku z dnia 28 listopada 2019 r., sygn. akt, II K 319/19, maż wnioskodawczym skazany został za "wprowadzanie w błąd Sędziego Sądu Rejonowego w Nisku co do swojej sytuacji materialnej, wnosząc o obniżenie alimentów, podając nieprawdziwe informacje, że utrzymuje się jedynie z prac dorywczych"
Już tylko pobieżna analiza pism składanych przez Skarżącą i krótka rozmowa ze stroną - nie reprezentowaną w toku postępowania przez pełnomocnika z urzędu - pozwoliłaby na ustalenie, iż niemożliwym jest uzyskanie przez wnioskodawcę dokumentów przez organ żądanych, od których złożenia organ w sposób nieuprawniony uzależniał przyznanie świadczenia. Nawet zatem uznanie przez Naczelny Sąd Administracyjny, iż w okolicznościach niniejszej sprawy dochody niepozostającego we wspólnym gospodarstwie domowym małżonka wnioskodawcy winny być uwzględnione w analizowanym okresie w dochodzie rodziny, to i tak skarżony wyrok nie może się ostać. Dochody te winny być bowiem ustalone w oparciu o inne źródła dowodowe, możliwe to pozyskania w toku postępowania administracyjnego.
Z ostrożności w tym kontekście Skarżąca wskazała także na naruszenie art. 86 kpa poprzez jego niezastosowanie. Zgodnie z ww. przepisem, jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, organ administracji publicznej dla ich wyjaśnienia winien przesłuchać stronę. Rozpoznając niniejszą sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny winien dopuścić inne środki dowodowe i nakazać organom ustalającym zasadność przyznania świadczenia przeprowadzenie ww. dowodu. W miejsce powyższego, skarżonym orzeczeniem Wojewódzki Sąd Administracyjny przyjął lakonicznie, iż "żądanie od skarżącej złożenia oświadczenia w przedmiocie dochodów każdego członka rodziny (...) było zasadne", zaś w sytuacji, w której nie można ustalić, czy wnioskujący o świadczenie spełnia warunku do jego przyznania - organ obowiązany jest odmówić przyznania świadczenia". Nie ustalono jednak, czy możliwe jest pozyskanie informacji o dochodach (byłego już] męża wnioskodawczym z innych, osobowych źródeł dowodowych.
Skarżąca wniosła o :
1. uchylenie zaskarżonego Wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 10 stycznia 2024 r., sygn. akt II SA/Rz 1334/23 w całości i rozpoznanie skargi z uwagi na fakt, iż istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, poprzez uchylenie skarżonej decyzji Kolegium z [...] czerwca 2023 nr [...] oraz decyzji Prezydenta Miasta Tarnobrzega (Prezydent) z [...] kwietnia 2023 r. nr [...], oraz zgodnie z dyspozycją art. 145a §1 p.p.s.a., wniosła o zobowiązanie organu do ponownego rozpoznania wniosku o przyznanie skarżącej prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 października 2016 r. do 30 września 2017 r. z pominięciem dochodów małżonka wnioskodawcy, względnie, poprzez zobowiązanie organu do ponownego rozpoznania wniosku o przyznanie skarżącej prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 października 2016 r. do 30 września 2017 r, z uwzględnieniem dochodów małżonka wnioskodawcy przy wykorzystaniu innych, prawem dopuszczonych, środków dowodowych,
ewentualnie
o uchylenie zaskarżonego Wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie,
2. przyznanie pełnomocnikowi kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu przez wyznaczonego radcę prawnego, według norm prawem przepisanych, które to koszty – jak oświadczyła pełnomocniczka Skarżącej nie zostały uiszczone do rąk pełnomocnika w całości ani w części.
W skardze kasacyjnej zawarty został również wniosek o dopuszczenie dowodu z następujących dokumentów dołączonych do skargi kasacyjnej :
1) postanowienia Sądu Okręgowego w Tarnobrzegu, Wydział I Cywilny z dnia 11 czerwca 2018 r., sygn. akt. I C 72/18, regulującego kontakty męża wnioskodawczyni z małoletnią córką stron
2) wyroku Sądu Okręgowego w Tarnobrzegu, Wydział I Cywilny, z dnia 15 października 2019 r., rozwiązującego małżeństwo wnioskodawczym, bez orzekania o winie, oraz regulującego zasady kontaktu z dzieckiem
3) postanowienia Sądu Rejonowego w Tarnobrzegu, Wydział III Rodziny i Nieletnich, z dnia 9 maja 2022 r. zakazującego (byłemu) mężowi wnioskodawczym jakiegokolwiek kontaktu z małoletnią, w tym porozumienia się na odległość,
4) wyroku z dnia 28 listopada 2019 r. skazującego (byłego) męża wnioskodawczyni za poświadczanie nieprawdy co do wysokości otrzymywanych dochodów w procesach alimentacyjnych
5) wyroku Sądu Rejonowego w Tarnobrzegu II Wydział Karny z dnia 24 lutego 2022 r.
co do stwierdzenia faktu: realnej i obiektywnej niemożności przedstawienia przez wnioskodawcę żądanych przez organ informacji o wysokości dochodów osiąganych przez (byłego) małżonka, który nie tylko nie pozostawał we wspólnym gospodarstwie domowym, lecz także, a przede wszystkim, był ze stroną skonfliktowany i nie utrzymywał relacji typowej dla "rodziny", o której mowa w ww. przepisie.
Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje :
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.
Na wstępie odnieść się należy do zgłoszonych w skardze kasacyjnej wniosków dowodowych.
Skarżąca do skargi kasacyjnej dołączyła kopie postanowień i wyroków sądów powszechnych. Sąd kasacyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę wskazuje, że kopie dokumentów niepoświadczone za zgodność z oryginałem nie mogą być uznane za dokument w rozumieniu art. 106 § 3 p.p.s.a.
Następnie zwrócić należy uwagę, że żadne z przedstawionych przez Skarżącą orzeczeń Sądów powszechnych nie znajdowało się w aktach administracyjnych sprawy, nie było również znane sądowi pierwszej instancji. Zatem nawet w razie przedstawienia przez Skarżącą oryginałów czy też poświadczonych za zgodność z oryginałem kopii powyższych dokumentów nie mogłyby one stanowić podstawy dla oceny, czy Sąd Wojewódzki naruszył wskazane przez Skarżącą przepisy prawa materialnego i procesowego.
Końcowo wyjaśnić należy, że przedstawione przez Skarżącą postanowienie z 9 maja 2022 r. III NSM 456/20 zakazujące M.P. spotykania się z kontaktowania z córką na odległość nie dotyczy ani Skarżącej ani Wnioskodawczyni, dotyczy wyłącznie małoletniej córki Wnioskodawczyni i M., której nie dotyczy postępowania.
Dopuszczenie dowodu z wyroku Sądu Rejonowego w Nisku II Wydział Karny z 28 listopada 2019 r. uznającego M.P. za winnego usiłowania wprowadzenia w błąd Sądu Rejonowego w Nisku co do swojej sytuacji majątkowej celem ustalenia, że wprowadzał on również Wnioskodawczynię w błąd co do miejsca swojego zatrudnienia prowadziłoby do podważenia ustaleń wynikających ze znajdującego się w aktach sprawy prawomocnego wyroku karnego skazującego z 3 sierpnia 2022r. II K 424/22. Sąd kasacyjny przypomina, że na mocy tego wyroku Wnioskodawczyni została uznana m.in., za winną popełnienia zarzucanego jej czynu z art. 270 § 1 i art. 286 § 1 k.k. i art. 233 § 6 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k., polegającego na zatajeniu faktu przebywania członka rodziny – M.P. poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej i uzyskiwania przez niego dochodów ze stosunku pracy w Szwajcarii. Skoro prawomocnym wyrokiem karnym skazującym Wnioskodawczyni uznana została za winną zatajenia faktu przebywania M.P. poza granicami RP i uzyskiwania przez niego dochodów ze stosunku pracy w Szwajcarii brak jest podstaw do prowadzenia czy to w postępowaniu sądowoadministracyjnym czy też administracyjnym ustaleń co do tego, czy Wnioskodawczyni została wprowadzona przez M.P. w błąd, co do miejsca jego pracy i pobytu. Dodatkowo zaznaczyć należy, że z przywołanych wyroków wynika, iż zarówno Wnioskodawczyni jak i M.P. ukrywali zarówno dla potrzeb postępowań administracyjnych jak i sądowych fakt, że przebywał on w Szwajcarii uzyskując dochody ze stosunku pracy.
W skardze kasacyjnej podniesione zostały zarówno zarzuty naruszenia przepisów postępowania jak i prawa materialnego, zatem co do zasady w pierwszej kolejności należałoby się odnieść do zarzutów opartych na drugiej podstawie kasacyjnej. Jednak w niniejszej sprawie ocena zasadności zarzutów naruszenia przepisów postępowania wymaga odniesienia się do zarzutów naruszenia przepisów ustawy z 7 września 2007 r.
W skardze kasacyjnej podniesiony został zarzut naruszenia art. 2 pkt 12 i art. 2 pkt 4 ustawy z 7 września 2007 r. Jego naruszenia Skarżąca upatruje w wadliwym w jej ocenie przyjęciu przez Sąd i organy administracji obu instancji, że w skład rodziny osoby uprawnionej do alimentów w każdym przypadku wchodzi małżonek rodzica osoby uprawnionej, niezależnie do stosunków panujących pomiędzy małżonkami,
Odnosząc się do tego zarzutu wskazać należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych przeważa pogląd w świetle którego, definicja pojęcia "rodzina", zawarta w art. 2 pkt 12 ustawy z 7 września 2007 r., w sposób precyzyjny i wyczerpujący określa krąg osób, które w postępowaniu o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego są uznawane za rodzinę. Przepis nakazuje stosowanie tego pojęcia w sposób formalny, bez odwołania się do okoliczności wspólnego prowadzenia gospodarstwa domowego, wspólnego zamieszkania lub faktów związanych z dobrymi lub złymi relacjami pomiędzy wymienionymi w tym przepisie osobami. W orzecznictwie wskazuje się również, że pomimo posłużenia się przez ustawodawcę sformułowaniem "odpowiednio", nie można uznać, że dopuszczono w tego rodzaju sprawach analizę stanu faktycznego rodziny w kontekście osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe (por. wyroki NSA z 28 września 2023 r. I OSK 1656/21, 23 czerwca 2020 r. I OSK 2136/19, 18 maja 2020 r. I OSK 779/19, 4 grudnia 2019 r. I OSK 3303/18, 21 marca 2019 r. I OSK 2088/18, 18 października 2017 r. I OSK 715/17, 3 lutego 2017 r. I OSK 2430/16).
Dodatkowo zwrócić należy uwagę, że w uregulowanym pojęciu rodziny nie chodzi o wykreowanie grupy osób cechującej się bliskością i wspólnotą, ale uwzględnienie przy udzielaniu pomocy przez Państwo osobom uprawnionym do alimentów sytuacji finansowej osób zobowiązanych do takiej alimentacji. Małżonkowie zaś względem siebie zobowiązani są do udzielania sobie pomocy i wsparcia, i to niezależnie od przyjętych przez nich relacji majątkowych, co przekłada się z kolei na ich możliwości realizowania obowiązku alimentacyjnego względem dziecka któregoś z nich. Skoro matka Skarżącej nie była zobowiązana tytułem wykonawczym pochodzącym lub zatwierdzonym przez sąd do jej alimentowania i w okresie, na który przyznano świadczenie alimentacyjnej jak również w roku poprzedzającym jego przyznanie pozostawała w związku małżeńskim, to zarówno ona jak i jej małżonek wchodzą w skład rodziny w rozumieniu art. 2 pkt 12 ustawy z 7 września 2007 r. (por stanowisko wyrażone w wyroku NSA z 16 czerwca 2016 r. I OSK 2228/14).
Prawidłowe jest zatem stanowisko Sądu Wojewódzkiego, w świetle którego z uwagi na zawarcie przez Wnioskodawczynię związku małżeńskiego z M.P. w dniu 27 czerwca 2015 r. ten ostatni stał się członkiem rodziny w rozumieniu art. 2 pkt 12 ustawy, a co za tym idzie, zachodziły podstawy do uwzględnienia uzyskanego rzez niego dochodu w dochodzie rodziny.
Skarżąca zarzucała Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 2 pkt 12 ustawy z 7 września 2007 r. w związku z art. 15 ust. 7 oraz 15 ust. 4 pkt 1 ustawy. Pierwszy z przywołanych przepisów przewiduje, że osoba składająca wniosek o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego składa oświadczenia, o których mowa w ust. 3 pkt 2 i 3 oraz ust. 4 pkt 1 i 3 lit. a oraz d, pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Zgodnie zaś z drugim przepisem: do wniosku należy dołączyć odpowiednio zaświadczenia lub oświadczenia dokumentujące wysokość innych dochodów niż dochody podlegające opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2647, 2687 i 2745 oraz z 2023 r. poz. 28 i 185), dotyczące każdego członka rodziny.
Przywołane przez Skarżącą przepisy pozostają bez wpływu na wykładnię pojęcia członka rodziny przyjętą przez Sąd pierwszej instancji.
Przywołany przez Skarżącą jako wzorzec kontroli art. 2 pkt 4 ustawy z 7 września 2007 r. stanowi, że ilekroć w ustawie mowa jest o dochodzie - oznacza to dochód, o którym mowa w przepisach o świadczeniach rodzinnych. Naruszenia cytowanego przepisu Skarżąca upatruje w przyjęciu, że wykazanie informacji o dochodach owego małżonka jest warunkiem przyznania świadczenia. Oznacza to zatem, że Skarżąca nie kwestionuje, że ewentualny dochód uzyskany przez członka rodziny z tytułu zatrudniania poza granicami kraju stanowi dochód rodziny. Uważa natomiast, że brak wiedzy osoby uprawnionej do świadczeń co do wysokości owego dochodu, nie może skutkować odmową przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego.
Odnosząc się do tego zarzutu wskazać należy, że stosownie do przywołanego przez Sąd Wojewódzki art. 9 ust. 2 ustawy z 7 września 2007 r. świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kryterium dochodowego, przy czym w analizowanym okresie kryterium to wynosił 725 złotych.
Zatem w sytuacji braku możliwości ustalenia wysokości dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie jest ustalenie, czy spełnione są przesłanki pozwalające na przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego, co za tym idzie nie jest możliwe przyznanie tego świadczenia.
Sąd kasacyjny dostrzega stanowisko wyrażone w przywołanym przez Skarżącą wyroku NSA z 30 września 2020 r. I OSK 726/20 (oraz wydanym w sprawie tego samego skarżącego wyroku z 24 września 2020 r. I OSK 630/20) w świetle którego pojęcie "rodzina", którego definicja zawarta jest w art. 2 pkt 12 omawianej ustawy, powinno w uwzględniać ustawowy cel dopuszczalności przyznania przedmiotowego świadczenia.
Zwrócić jednak należy uwagę na dalszą część stanowiska wyrażonego w cytowanych wyrokach "Nie można bowiem dopuszczalności przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego uzależniać od okoliczności, której spełnienie jest obiektywnie wykluczone także w ocenie organów orzekających w sprawie. Ani bowiem organy administracji, ani też Sąd I instancji nie podważyły twierdzeń skarżącej o braku jakiejkolwiek wiedzy co do miejsca pobytu jej męża i w konsekwencji wysokości jego zarobków. Jeżeli więc organy orzekające nie zakwestionowały w niniejszej sprawie wiarygodności twierdzeń skarżącej o braku jej wiedzy co do miejsca pobytu i zarobkowania jej męża, to w takich okolicznościach organy orzekające nie były uprawnione do uznania braku możliwości ustalenia sytuacji dochodowej rodziny skarżącej. Organy te nie wykazały bowiem, aby mąż wnioskodawczyni uzyskiwał jakiekolwiek dochody, które miałyby wpływ na wysokość dochodów w rodzinie skarżącej od których zależy przyznanie świadczenia alimentacyjnego."
Sąd kasacyjny zwraca uwagę na odmienność stanu faktycznego niniejszej sprawy od spraw rozpoznanych wyrokami z 24 i 30 września 2020 r. W owych sprawach organy nie wykazały, by mąż wnioskodawczyni uzyskiwał jakiekolwiek dochody, które miałyby wpływ na wysokość dochodów w rodzinie skarżącej. Tymczasem w niniejszej sprawie – jak wynika z prawomocnego wyroku skazującego wydanego w stosunku do wnioskodawczyni – zataiła ona fakt przebywania M.P. w Szwajcarii i uzyskiwania przez niego w tymże kraju dochodów z tytułu umowy o pracę.
Sąd kasacyjny przypomina, że zgodnie z art. 11 p.p.s.a. ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd administracyjny. Sąd administracyjny jest związany tymi ustaleniami prawomocnego wyroku wydanego w postępowaniu karnym, które odnoszą się do popełnienia przestępstwa. Przez pojęcie ustalenia prawomocnego wyroku, w ujęciu komentowanego przepisu, należy rozumieć ustalenia wynikające z sentencji wyroku karnego dotyczące osoby sprawcy, strony podmiotowej i przedmiotowej przestępstwa oraz miejsca i czasu jego popełnienia (por. A. Kabat [w:] B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, A. Kabat, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. IX, Warszawa 2024, art. 11). Z sentencji wyroku wydanego w sprawie Wnioskodawczyni wynika zaś wprost, że "zataiła ona fakt przebywania członka rodziny w państwie, do którego mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego i uzyskiwania dochodów ze stosunku pracy przez M.P., (który) przebywał i pracował wówczas w Szwajcarii". W konsekwencji, inaczej niż w sprawach zakończonych cytowanymi wyrokami, organy związane były sentencją prawomocnego wyroku karnego skazującego, z której wynika wprost, że mąż Wnioskodawczyni uzyskiwał dochody z tytułu umowy o pracę.
Zatem w realiach niniejszej sprawy dla ustalenia przysługiwania Skarżącej prawa do świadczenia konieczne było ustalenie wysokości dochodów uzyskiwanych przez M.P. w roku poprzedzającym okres na jaki miało być przyznane świadczenia.
Skarżąca w zarzutach dotyczących naruszenia przepisów postępowania dąży do wykazania, że obowiązkiem organów było podjęcie dalszych czynności dowodowych, celem ustalenia dochodów na podstawie innych źródeł, oferowanych przez kodeks postępowania administracyjnego. Skarżąca zarzuca zatem Sądowi Wojewódzkiemu niedostrzeżenie naruszenia przez organy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz art. 86 k.p.a.
Odnosząc się do tych zarzutów wskazać należy, że ani organy ani sąd nie kwestionują oświadczenia Skarżącej, w świetle którego nie zna ona dochodów M.P. W konsekwencji, brak jest podstaw do przeprowadzenia dowodu z zeznań Skarżącej jako strony w trybie art. 86 k.p.a.
Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia przez organy art. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polecającego na zaniechaniu podjęcia dalszych czynności dowodowych możliwych na podstawie przepisów k.p.a. Sąd kasacyjny zwraca uwagę, że w świetle przywołanego przez Skarżącą art. 15 ust. ust. 4 pkt 1 ustawy z 7 września 2007 r. do wniosku o przyznanie świadczenia należy dołączyć odpowiednio zaświadczenia lub oświadczenia dokumentujące wysokość innych dochodów niż dochody podlegające opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2647, 2687 i 2745 oraz z 2023 r. poz. 28 i 185), dotyczące każdego członka rodziny.
Skarżąca odpowiadając na wezwanie organu przedstawiła oświadczenie, że nie zna wysokości dochodów uzyskiwanych przez M.P.
Zwrócić należy następnie uwagę, że w świetle art. 15a ust. 1 ustawy z 7 września 2007 r. organ właściwy wierzyciela ustalający prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest obowiązany do samodzielnego uzyskania lub weryfikacji drogą elektroniczną za pośrednictwem ministra właściwego do spraw rodziny, lub drogą pisemną, od organów podatkowych lub ministra właściwego do spraw finansów publicznych, organów emerytalno-rentowych oraz z rejestrów publicznych, w tym z rejestru PESEL, o którym mowa w przepisach o ewidencji ludności, oraz drogą elektroniczną, za pośrednictwem ministra właściwego do spraw rodziny z systemu informacji oświatowej, o którym mowa w przepisach o systemie informacji oświatowej, z Centralnego Wykazu Ubezpieczonych informacji wymienionych w dalszej części przepisu. Co jednak istotne, wśród danych, które organ ma obowiązek pozyskać samodzielnie nie ma informacji o dochodzie uzyskiwanym za granicą Rzeczypospolitej Polskiej, pomniejszonym odpowiednio o zapłacone za granicą Rzeczypospolitej Polskiej: podatek dochodowy oraz składki na obowiązkowe ubezpieczenie społeczne i obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne. Art. 15a ust. 1 pkt 1a ustawy z 7 września 2007 r. przewiduje obowiązek uzyskania informacji o dochodzie, o którym mowa w art. 3 pkt 1 lit. c tiret 29 i 34-37 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, dochód uzyskiwany za granicą wymieniony jest jednak w tiret 24 cytowanego przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych.
W świetle przepisów ustawy z 7 września 2007 r. organ nie był zatem obowiązany do samodzielnego ustalenia wysokości dochodów uzyskiwanych ze stosunku pracy przez M.P. poza granicami Rzeczpospolitej Polskiej.
W konsekwencji również zarzuty naruszenia przepisów postępowania uznać należało za niezasadne.
Sąd kasacyjny podziela w pełni zawarte w uzasadnieniu wyroku Sądu Wojewódzkiego stwierdzenie, w świetle którego sytuacja Skarżącej jest niewątpliwie trudna w związku z faktem, że bez własnej winy znalazła się w sytuacji, w której jej prawo do świadczeń już pobranych i skonsumowanych podlega ponownej ocenie. Słusznie jednak Sąd Wojewódzki wskazał, że okoliczności podnoszone przez Skarżącą nie mogą decydować o przyznaniu jej świadczenia. Skarżąca nie wykazała bowiem spełnienia przesłanek ustawowych umożliwiających przyznanie wnioskowanego przez nią świadczenia .
Końcowo, odnosząc się do wyrażonego przez Skarżącą w uzasadnieniu pisma z 16 stycznia 2024 r. stanowiska, w świetle którego uznaje wyrok Sądu Wojewódzkiego za krzywdzący wobec treści wyroków wydanych w stosunku do jej brata (sprawy II SA/Rz 1330/23 i II SA/Rz 1331/20) wyjaśnić należy, że wyroku te nie podlegały kontroli kasacyjnej. Jak wynika z uzasadnienia wyroku wydanego w sprawie II SA/Rz 1330/2, przyczyną uchylenia decyzji organów odmawiającej po wznowieniu postępowania przyznania bratu Skarżącej świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres 2016/2017 było uznanie przez Sąd Wojewódzki, że skoro Wnioskodawczyni zawarła związek małżeński w czerwcu 2015 r. nie zachodziły podstawy do uwzględniania dochodu M.P. w całym roku poprzedzającym okres świadczeniowy, lecz tylko proporcjonalnie do okresu, w którym stał się członkiem rodziny w rozumieniu art. 2 pkt 12 ustawy z 7 września 2007 r. (wyrok II Sa/Rz 1330/23).
Sąd Wojewódzki rozpoznający skargę Skarżącej podzielił co do zasady stanowisko, że dla ustalenia wysokości dochodu rodziny na okres 2016/2017 należałoby przyjąć wysokość dochodów uzyskanych przez M.P. wyłącznie w okresie kiedy pozostawał w związku małżeńskim z Wnioskodawczynią. Sąd wyjaśnił jednak, że kwestią przesądzającą o oddaleniu skargi w przedmiotowej sprawie było zawarte w aktach sprawy oświadczenie Skarżącej, jej matki (to jest Wnioskodawczyni) i jej brata, o tym że nie znają wysokości zarobków męża matki w latach 2013-2016. Zatem niezależnie od tego jaką część zarobków M.P. organ włączyłby do wyliczenia całkowitego dochodu rodziny Skarżącej za 2015r. tj. niezależnie od tego czy wezwano stronę do wykazania dochodów za cały rok czy też, zgodnie z poglądem Sądu, jedynie za pół roku - skoro wartość ta pozostaje nieustalona, niezależnie od przyjętej metody liczenia - nie jest możliwe ustalenie czy Skarżąca spełnia kryterium dochodowe, do przyznania jej wnioskowanego świadczenia.
Przyczyną uchylenia decyzji odmawiających bratu Skarżącej przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres 2017/2018, było natomiast niedostrzeżona przez organy obydwu instancji okoliczność, że ostateczna decyzja Prezydenta z [...] października 2017r. (przyznająca owo świadczenie) została przed wszczęciem postępowania wznowieniowego wyeliminowana z obrotu prawnego. Prezydent decyzją z 28 lutego 2018r. na podstawie art. 24 i art. 25 ustawy z 7 września 2007 r. uchylił decyzję własną z 4 października 2017r. nr ŚS.540.161.2017/2018 (wyrok II SA/Rz 1331/23).
Mając na uwadze powyższe wywody Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.
W niniejszej sprawie pełnomocnik skarżącej kasacyjnie – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, stąd też rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy (art. 250 § 1 p.p.s.a.), gdyż przepisy art. 209 i art. 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach w art. 254 § 1 i art. 258-261 p.p.s.a.