I OSK 787/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA oddalił skargę kasacyjną Ministra Rozwoju i Technologii, potwierdzając konieczność wydania decyzji stwierdzającej umorzenie postępowania na mocy art. 2 ust. 2 nowelizacji KPA, nawet jeśli postępowanie umarza się z mocy prawa.
Minister Rozwoju i Technologii złożył skargę kasacyjną na wyrok WSA, który zobowiązał go do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji z 1976 r. Minister argumentował, że postępowanie umorzyło się z mocy prawa na podstawie art. 2 ust. 2 nowelizacji KPA i nie wymagało wydania decyzji. NSA oddalił skargę, uznając, że umorzenie postępowania z mocy prawa wymaga potwierdzenia decyzją administracyjną, a bezczynność organu była rażącym naruszeniem prawa.
Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Ministra Rozwoju i Technologii od wyroku WSA w Warszawie, który zobowiązał Ministra do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji z 1976 r. i stwierdził bezczynność organu. Minister zarzucił WSA błędną wykładnię art. 2 ust. 2 nowelizacji KPA, twierdząc, że postępowanie umorzyło się z mocy prawa i nie wymagało wydania decyzji administracyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Sąd podkreślił, że choć art. 2 ust. 2 nowelizacji KPA przewiduje umorzenie postępowania z mocy prawa w określonych sytuacjach (np. po upływie 30 lat od doręczenia decyzji), to jednak organ administracji publicznej jest zobowiązany do formalnego zakończenia tego postępowania poprzez wydanie decyzji deklaratoryjnej na podstawie art. 105 § 1 KPA. Brak takiej decyzji, a jedynie poinformowanie stron o umorzeniu, stanowi bezczynność organu. NSA uznał, że WSA prawidłowo ocenił bezczynność Ministra jako rażące naruszenie prawa i zasadnie zobowiązał organ do rozpoznania wniosku, ponieważ postępowanie nie zostało zakończone w sposób zgodny z prawem.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Tak, umorzenie postępowania administracyjnego z mocy prawa na podstawie art. 2 ust. 2 nowelizacji KPA wymaga wydania decyzji administracyjnej potwierdzającej ten skutek.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że przepis art. 2 ust. 2 nowelizacji KPA, choć przewiduje umorzenie z mocy prawa, nie zwalnia organu z obowiązku wydania decyzji deklaratoryjnej na podstawie art. 105 § 1 KPA, co jest niezbędne dla zachowania pewności i bezpieczeństwa prawnego.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (14)
Główne
ppsa art. 149 § § 1 pkt 1 i 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd prawidłowo zastosował przepis zobowiązujący organ do rozpoznania wniosku w sytuacji, gdy postępowanie nie zostało zakończone wydaniem aktu kończącego postępowanie.
kpa art. 105 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania, gdy stało się ono bezprzedmiotowe.
nowelizacja kpa art. 2 § ust. 2
Ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego
Postępowania administracyjne wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji i niezakończone ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa z dniem wejścia w życie ustawy.
ppsa art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do oddalenia skargi kasacyjnej.
Pomocnicze
ppsa art. 141 § § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Uzasadnienie wyroku WSA spełnia wymogi ustawowe, zawiera prawidłowe wskazania co do dalszego postępowania.
ppsa art. 133 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd wydał wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy.
ppsa art. 183
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania.
ppsa art. 193
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed NSA wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku przewidzianych w art. 141 § 4 ppsa.
ppsa art. 174 § pkt 1 i 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawy kasacyjne: naruszenie prawa materialnego lub naruszenie przepisów postępowania.
ppsa art. 3 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej.
kpa art. 35 § § 3 i 5
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Terminy załatwiania spraw administracyjnych.
kpa art. 36
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek informowania o przyczynach zwłoki w załatwianiu sprawy.
ppsa art. 204 § pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.
ppsa art. 205 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Umorzenie postępowania administracyjnego z mocy prawa na podstawie art. 2 ust. 2 nowelizacji KPA wymaga wydania decyzji deklaratoryjnej. Bezczynność organu w sytuacji braku wydania decyzji potwierdzającej umorzenie postępowania z mocy prawa stanowi rażące naruszenie prawa.
Odrzucone argumenty
Postępowanie umorzyło się z mocy prawa i nie wymagało wydania decyzji administracyjnej. WSA dokonał błędnej wykładni art. 2 ust. 2 nowelizacji KPA. Uzasadnienie wyroku WSA było lakoniczne i nieprzekonujące. Sąd I instancji uchylił się od rozpoznania istoty sprawy. Sąd I instancji niezasadnie zobowiązał organ do wydania decyzji kończącej postępowanie.
Godne uwagi sformułowania
umorzenie postępowania powinno być w tym przypadku potwierdzone decyzją administracyjną brak jest podstawy prawnej w nowelizacji kpa, jak i w samym kpa, do wydania decyzji deklaratoryjnej stwierdzającej ten skutek organy administracji obowiązane są do działania na podstawie przepisów prawa Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie To, że stanowisko zajęte przez Sąd I instancji jest odmienne od prezentowanego przez skarżącego kasacyjnie nie oznacza, że uzasadnienie nie odpowiada wymogom ustawowym
Skład orzekający
Aleksandra Łaskarzewska
przewodniczący
Anna Wesołowska
członek
Maciej Dybowski
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie konieczności wydania decyzji administracyjnej w celu formalnego zakończenia postępowania umorzonego z mocy prawa na podstawie nowelizacji KPA z 2021 r. oraz ocena bezczynności organu w takich sytuacjach."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji umorzenia postępowania na podstawie art. 2 ust. 2 nowelizacji KPA. Interpretacja art. 105 KPA w kontekście przepisów przejściowych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnej kwestii proceduralnej związanej z nowelizacją KPA i jej wpływem na postępowania administracyjne, co jest istotne dla praktyków prawa administracyjnego. Podkreśla znaczenie formalnych wymogów proceduralnych.
“Czy umorzenie postępowania z mocy prawa zwalnia organ z wydania decyzji? NSA wyjaśnia.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI OSK 787/23 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2023-12-08 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2023-03-30 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Aleksandra Łaskarzewska /przewodniczący/ Anna Wesołowska Maciej Dybowski /sprawozdawca/ Symbol z opisem 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich 658 Hasła tematyczne Inne Sygn. powiązane I SAB/Wa 294/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-10-24 Skarżony organ Minister Rozwoju, Pracy i Technologii Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Powołane przepisy Dz.U. 2023 poz 1634 art. 149 § 1, 1a i 1b Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie: sędzia NSA Maciej Dybowski (sprawozdawca) sędzia del. WSA Anna Wesołowska Protokolant starszy asystent sędziego Anna Siwonia-Rybak po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Rozwoju i Technologii od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 października 2022 r. sygn. akt I SAB/Wa 294/22 w sprawie ze skargi W.B., E.B., Ł.B. i E.B.’ na bezczynność Ministra Rozwoju i Technologii w przedmiocie rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Ministra Rozwoju i Technologii solidarnie na rzecz W.B., E.B., Ł.B. i E.B.’ kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego Uzasadnienie Wyrokiem z 24 października 2022 r., sygn. akt I SAB/Wa 294/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu w dniu 24 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 24 października 2022 r. sprawy ze skargi W. B., E. B., L. B. i E. B. na bezczynność Ministra Rozwoju i Technologii w przedmiocie rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji 1. zobowiązał Ministra Rozwoju i Technologii do rozpoznania wniosku z dnia [...] grudnia 2017 r. o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lutego 1976 r. nr [...], utrzymującej w mocy decyzję Naczelnika Dzielnicy [...] z dnia [...] stycznia 1976 r. nr [...], pozostawiającej bez rozpoznania wniosek o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], ozn. nr hip. [...] w terminie trzech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; 2. stwierdził, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. zasądził od Ministra Rozwoju i Technologii na rzecz W. B., E. B., L. B. i E. B. solidarnie kwotę 580 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego (k. 46-46v, 49-51 akt sądowych). Skargę kasacyjną wywiódł Minister Rozwoju i Technologii, reprezentowany przez r. pr. M. G., zaskarżając w całości wyrok I SAB/Wa 294/22, zarzucając wyrokowi naruszenie: 1. prawa materialnego: a. błędną wykładnię art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 1491, dalej nowelizacja kpa), polegającą na uznaniu, że: I. przepis prawa stanowiący, że postępowanie ulega umorzeniu z mocy prawa (art. 2 ust. 2 nowelizacji kpa) nie uchyla obowiązku zakończenia sprawy administracyjnej wydaniem decyzji administracyjnej, podczas gdy z treści art. 2 ust. 2 nowelizacji kpa wynika jednoznacznie, że umorzenie postępowania następuje z mocy prawa po zaistnieniu obiektywnych, wskazanych w tym przepisie przesłanek, a zarazem brak jest podstawy prawnej w nowelizacji kpa, jak i w samym kpa, do wydania decyzji deklaratoryjnej stwierdzającej ten skutek; II. wystarczającą podstawę do wydania przez organ decyzji administracyjnej potwierdzającej umorzenie postępowania z mocy prawa stanowią względy pewności prawa i bezpieczeństwa prawnego, podczas gdy brak jest przepisu mogącego stanowić podstawę wydania takiej decyzji, co jest wynikiem celowego działania ustawodawcy, natomiast organy administracji obowiązane są do działania na podstawie przepisów prawa, a nadto strony mają możliwość domagania się kontroli działalności administracji publicznej przez składanie skarg na bezczynność organu; 2. przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy: a. art. 141 § 4 w zw. z art. 133 § 1 ppsa przez sformułowanie lakonicznego i nieprzekonującego uzasadnienia (kluczowej dla sprawy) oceny o konieczności wydania decyzji administracyjnej potwierdzającej umorzenie postępowania na mocy art. 2 ust. 2 nowelizacji kpa; b. art. 3 § 1 w zw. z art. 133 § 1 i art. 141 § 4 ppsa w zw. z art. 2 ust. 2 nowelizacji kpa przez: I. wadliwą kontrolę działania Ministra Rozwoju i Technologii dokonaną z pominięciem całokształtu okoliczności, z których wynikało, że postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta Miasta [...] z [...] lutego 1976 r. nr [...] i utrzymanej nią w mocy decyzji Naczelnika Dzielnicy [...] z [...] stycznia 1976 r. nr [...], pozostawiającej bez rozpoznania wniosek o przyznanie odszkodowania za nieruchomość [...] położoną przy ul. [...], ozn. nr hip. [...], zostało umorzone z mocy prawa na podstawie art. 2 ust. 2 nowelizacji kpa z dniem 16 września 2021 r., a więc z tym dniem zostało zakończone, o czym organ poinformował pismem z 2 czerwca 2022 r.; II. uchylenie się przez Sąd od rozpoznania istoty sprawy - od oceny, na postawie akt sprawy, czy zaistniały okoliczności wskazane w art. 2 ust. 2 nowelizacji kpa, powodujące skutek w postaci umorzenia postępowania nadzorczego z mocy prawa; c. art. 149 § 1 pkt 1 i 3 ppsa w zw. z art. 2 ust. 2 nowelizacji kpa przez uwzględnienie skargi na bezczynność i niezasadne zobowiązanie organu do wydania decyzji kończącej postępowanie w sytuacji, gdy postępowanie w sprawie objętej skargą na bezczynność uległo umorzeniu z mocy prawa z dniem 16 września 2021 r., a w dacie orzekania przez Sąd było już zakończone; d. art. 141 § 4 w zw. z art. 153 ppsa przez sformułowanie w uzasadnieniu kwestionowanego orzeczenia wiążącej organ oceny prawnej o konieczności wydania decyzji administracyjnej w sprawie, która uległa umorzeniu z mocy prawa na skutek ziszczenia się przesłanek z art. 2 ust. 2 nowelizacji kpa, która to ocena spowoduje wydanie przez organ decyzji administracyjnej bez istniejącej w obowiązujących przepisach podstawy prawnej; e. art. 141 § 4 w zw. z art. 133 § 1 ppsa i art. 35 § 3 i 5 kpa przez uznanie, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, która to ocena dokonana została z pominięciem całości okoliczności indywidualnych sprawy. Skarżący kasacyjnie wniósł o: uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi; ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych; zrzekł się rozprawy (k. 59-65v akt sądowych). W odpowiedzi na skargę kasacyjną W. B., E. B., L. B. i E. B., reprezentowani przez r. pr. K. W., wnieśli o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych (k. 73-80 akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W świetle art. 183 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2009 r. I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010/1/1, dalej uchwała I OPS 10/09). W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania. Art. 193 zdanie drugie ppsa wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zd. pierwsze ppsa. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną nie przedstawia opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji publicznej i Sąd I instancji. Zarzuty oparto na obu podstawach kasacyjnych, wymienionych w art. 174 pkt 1 i 2 ppsa, ale że pozostawały ze sobą w ścisłym związku, uzasadniało to ich łączne rozpoznanie. Niezasadny okazał się zarzut naruszenia art. 2 ust. 2 nowelizacji kpa wskazany samoistnie w ramach pierwszej podstawy kasacyjnej (art. 174 pkt 1 ppsa - pkt 1.a.ppkt I i II petitum skargi kasacyjnej). Istota sprawy dotyczy oceny skutków nowelizacji Kodeksu postępowania administracyjnego, dokonanej ustawą z dnia 11 sierpnia 2021 r. (Dz.U. z 2021 r. poz. 1491). Sąd I instancji przesądził o bezczynności Ministra wskazując na niewłaściwą wykładnię art. 2 ust. 2 nowelizacji kpa, skutkującą tym, że Minister ograniczył swe działania do skierowania do stron pisma z 2 czerwca 2022 r. informującego o umorzeniu postępowania w związku z wejściem w życie nowelizacji kpa, podczas gdy umorzenie postępowania w warunkach objętych działaniem wskazanego przepisu wymagało wydania decyzji. Postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie tej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa (art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej). Ów przepis wprowadza unormowanie, zgodnie z którym w określonej w nim sytuacji, brak jest podstaw do orzekania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji i - z mocy prawa - dochodzi do umorzenia prowadzonego postępowania administracyjnego z dniem wejścia w życie nowelizacji kpa - z dniem 16 września 2021 r. W art. 2 ust. 2 nowelizacji kpa nie wskazano expressis verbis, że umorzenie postępowania powinno być w tym przypadku potwierdzone decyzją administracyjną. NSA w postanowieniu z 14.12.2022 r. I OSK 1979/22 podniósł, że przepis ten w żadnej części swej dyspozycji nie zwalnia organu z obowiązku wydania aktu o mocy deklaratoryjnej. Umorzenie postępowania, w oparciu o art. 105 kpa każdorazowo, bez względu na przyczynę, o ile zaistnieją przesłanki prawem przewidziane, winno nastąpić w formie decyzji administracyjnej. Zgodnie z art. 105 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej kpa), gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Przepis ten ma charakter blankietowy - określa skutek pewnej sytuacji; przesłankę do zastosowania tego skutku określa przez odwołanie się do sytuacji bezprzedmiotowości postępowania z jakiejkolwiek przyczyny. Katalog przyczyn bezprzedmiotowości postępowania jest otwarty, natomiast przesłanka bezprzedmiotowości jest typizowana w oparciu o dorobek orzecznictwa. W konsekwencji dzieli się przyczyny na podmiotowe i przedmiotowe, te zaś na spowodowane "faktami naturalnymi" lub zdarzeniami prawnymi. Także zmiana stanu prawnego w toku postępowania administracyjnego prowadzi do umorzenia postępowania przede wszystkim wówczas, gdy wymaga tego wyraźny przepis ustawowy (A. Wróbel w: M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el. 2023, art. 105). Art. 2 ust. 2 nowelizacji kpa nie uzależnia skutku umorzenia od okoliczności będącej zdarzeniem - niezależnym od woli i działania podmiotów. Upływ czasu nie jest jedyną przesłanką skutku umorzenia, warunkiem koniecznym jest także doręczenie lub ogłoszenie decyzji, czyli jej wejście do obrotu prawnego. W tej sytuacji regulacja art. 2 ust. 2 nowelizacji kpa może być identyfikowana jako przypadek ustawowego zdefiniowania przez ustawodawcę sytuacji bezprzedmiotowości postępowania, która wymaga stwierdzenia decyzją wydaną na podstawie art. 105 § 1 kpa. Pogląd o konieczności wydania na podstawie art. 2 ust. 2 nowelizacji kpa decyzji w oparciu o art. 105 § 1 kpa dominuje w orzecznictwie sądowoadministracyjnym i podziela go niniejszy skład. Jest to pogląd uzasadniony ze względu na potrzebę zachowania wartości pewności prawa i bezpieczeństwa prawnego (np. postanowienia NSA z: 10.8.2022 r. I OSK 716/22; 4.10.2022 r. I OSK1250/22; 11.10.2022 r. I OSK 1602/2022 r. 19.10.2022 r. I OSK 1546/22; 8.11.2022 r. I OSK 1548/22; 9.11.2022 r. I OSK 1284/22; 17.11. 2022 r. I OSK 1845/22; 18.11.2022 r. I OSK 1862/22; 24.11.2022 r. I OSK 1869/22; 1.12.2022 r. I OSK 1995/22; 14.12.2022 r. I OSK 1979/22; wyroki NSA z: 9.11.2021 r. I OSK 1407/20; 28.9.2022 r. I OSK 1511/19; 4.9.2023 r. I OSK 971/22; 10.10. 2023 r. I OSK 971/22; 20.10.2023 r. I OSK 1776/22; 10.11.2023 r. I OSK 1847/22, cbosa). W doktrynie wskazuje się, że "toczące się 16 września postępowania administracyjne niezakończone ostateczną decyzją lub postanowieniem, które w myśl art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. zostały umorzone z mocy prawa, organ prowadzący postępowanie musi formalnie "zamknąć" wydaniem "orzeczenia" [...], czyli musi wydać w tej materii deklaratoryjną decyzję administracyjną." (W. Chróścielewski, Wątpliwości dotyczące rozwiązań przyjętych w nowelizacji Kodeksu postępowania administracyjnego z 2021 r. odnoszących się do przedawnienia stwierdzenia nieważności decyzji, ZNSA 2021/5, s. 20). "[...] umorzenie postępowań w toku rażąco narusza szereg przepisów i zasad konstytucyjnych (R. Piotrowski, Ekspertyza w zakresie zgodności z Konstytucją nowelizacji ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (druk senacki 437; cyt. za R. M. Sarbińskim, Komentarz do Ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, LEX/el. 2021, uw. 6 do art. 1). Nie można zrównywać sposobu regulowania zagadnień prawnomaterialnych z unormowaniami procesowymi. Te pierwsze przyznają określonym podmiotom stosowne prawa (lub nakładają na nie pewne obowiązki) w zależności od woli ustawodawcy. Natomiast przepisy procesowe zawsze stanowią dla stron (a przynamniej winny stanowić) gwarancje realizacji przyznanych im prawem materialnym w danym przypadku uprawnień. Wartości pewności i bezpieczeństwa prawnego winny w sprawie być uwzględniane. Z wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich zawisło przed Trybunałem Konstytucyjnym postępowanie w sprawie o sygn. K 2/22 o stwierdzenie, że art. 2 ust. 2 nowelizacji kpa w zakresie, w jakim uniemożliwia stwierdzenie wydania decyzji administracyjnej z naruszeniem prawa, jest niezgodny z art. 2, art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2, a także z art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji RP. Zgodnie z art. 145a § 1 kpa, można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja. Instytucja wznowienia postępowania może jednak dotyczyć przypadków, gdy postępowanie zostało zakończone decyzją ostateczną (art. 145 § 1 kpa). W sytuacji braku takiej decyzji i zakończenia postępowania w innej formie (nieznanej Kodeksowi), wznowienie nie jest możliwe, zatem w sytuacji ewentualnego stwierdzenia niezgodności art. 2 ust. 2 nowelizacji kpa z Konstytucją, strony umorzonych postępowań pozbawione byłyby ochrony nie tylko przewidzianej w Kodeksie, ale mającej umocowanie w art. 190 ust. 4 Konstytucji. Sędziowie podlegają tylko Konstytucji i ustawom (art. 178 ust. 1 Konstytucji), co nakłada na sądy obowiązek takiej wykładni ustaw, by nie niweczyły ochrony przyznanej obywatelom w Konstytucji. Sąd I instancji dokonał prawidłowej wykładni art. 2 ust. 2 nowelizacji kpa, trafnie przyjmując, że postępowanie w sprawie nie zostało zakończone w związku ze skierowaniem do stron informacji zawartej w piśmie z 2 czerwca 2022 r. (w błędnie nieponumerowanych aktach Ministra). Zasadnie Sąd I instancji stwierdził bezczynność Ministra Rozwoju i Technologii przy rozpoznawaniu wniosku skarżących o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lutego 1976 r. nr [...], utrzymującej w mocy decyzję Naczelnika Dzielnicy [...] z dnia [...] stycznia 1976 r. nr [...]. W dacie orzekania przez Sąd I instancji sprawa nie została zakończona wydaniem aktu kończącego postępowanie w sprawie, dlatego też w pkt 1 zaskarżonego wyroku Sąd prawidłowo zastosował art. 149 § 1 pkt 1 i 3 ppsa, i zobowiązał organ do rozpoznania wniosku. Niezasadne okazały się zarzuty procesowe naruszenia art. 3 § 1 w zw. z art. 133 § 1 i art. 141 § 4 ppsa w zw. z art. 2 ust. 2 nowelizacji kpa, a także naruszenia art. 141 § 4 w zw. z art. 133 § 1 ppsa w zw. z art. 2 ust. 2 nowelizacji kpa; art. 149 § 1 pkt 1 i 3 ppsa w zw. z art. 2 ust. 2 nowelizacji kpa; art. 141 § 4 ppsa w zw. z art. 153 ppsa w zw. z art. 2 ust. 2 nowelizacji kpa (art. 174 pkt 2 ppsa: 2.a, 2b ppkt I i II, 2.c i 2.d petitum skargi kasacyjnej). Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie (art. 3 § 1 ppsa). Ów przepis ma wyłącznie charakter ustrojowy, a wydanie wyroku, niezgodnego z oczekiwaniem skarżącego kasacyjnie, nie mogło być utożsamiane z uchybieniem powołanej normie. Sąd I instancji poddał kontroli działalność organu administracji i zastosował środek znany ustawie. Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy [...] (art. 133 § 1 ppsa). Brak podstaw do przyjęcia, że Sąd I instancji oparł zaskarżony wyrok na innym materiale dowodowym, niż ten, który wynikał z akt sprawy, albo, że nie uwzględnił dowodów, mających znaczenie dla rozstrzygnięcia. Uzasadnienie wyroku I instancji spełnia wymogi art. 141 § 4 ppsa, w tym zawiera prawidłowe wskazania co do dalszego postępowania przez organ w tej sprawie, biorąc pod uwagę dyspozycję art. 153 ppsa. To, że stanowisko zajęte przez Sąd I instancji jest odmienne od prezentowanego przez skarżącego kasacyjnie nie oznacza, że uzasadnienie nie odpowiada wymogom ustawowym określonym w art. 141 § 4 ppsa. Sąd I instancji w uzasadnieniu wyroku stwierdził wyraźnie, że nie podzielił stanowiska Ministra wyrażonego w odpowiedzi na skargę co do oceny skutków nowelizacji Kodeksu postępowania administracyjnego, dokonanej ustawą z dnia 11 sierpnia 2021 r. (s. 3/4 uzasadnienia wyroku I SAB/Wa 294/22). Art. 2 ust. 2 nowelizacji kpa nie wskazuje formy zakończenia postępowania administracyjnego, to jednak nie może to oznaczać, że w przypadku postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczętego po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia (ogłoszenia) decyzji, organ może ograniczyć się do stwierdzenia, że postępowanie uległo umorzeniu z mocy prawa. Dla zastosowania art. 2 ust. 2 nowelizacji kpa konieczne jest ustalenie, czy decyzja została prawidłowo doręczona odbiorcy lub należycie ogłoszona, co często jest przedmiotem sporu, jak również, kiedy doszło do wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji. Sąd nie "uchylił się od rozpoznania istoty sprawy - od, oceny, na podstawie akt sprawy, czy zaistniały okoliczności wskazane w art. 2 ust. 2 nowelizacji kpa, powodujące skutek w postaci umorzenia postępowania nadzorczego z mocy prawa" (zarzut 2.b ppkt II petitum skargi kasacyjnej). To na organie ciąży obowiązek dokonania stosownych ustaleń i dokonanie oceny, czy w kontrolowanej sprawie zaistniały przesłanki z art. 2 ust. 2 nowelizacji kpa, i przedstawienie owych ustaleń i oceny w decyzji deklaratoryjnej (W. Chróścielewski - op. cit., s. 20 zd. ostatnie), czego w kontrolowanej sprawie zabrakło. Dopiero wówczas Sąd będzie mieć możliwość ewentualnego zbadania prawidłowości dokonanych przez organ ustaleń faktycznych prowadzących do zastosowania art. 2 ust. 2 nowelizacji kpa. Niezasadny okazał się zarzut naruszenia art. 149 § 1 pkt 1 i 3 i § 1a w zw. z art. 133 § 1 ppsa i art. 35 § 3 i 5 kpa. Sąd I instancji prawidłowo ustalił, że Minister Rozwoju (obecnie Minister Rozwoju i Technologii) po otrzymaniu wniosku z [...] grudnia 2017 r. (co nastąpiło zawiadomieniem z [...] marca 2019 r.) dopiero pismem z [...] marca 2020 r. poinformował o wszczęciu postępowania z wniosku z [...] grudnia 2017 r., wyznaczając jednocześnie przewidywany termin rozstrzygnięcia sprawy do [...] czerwca 2020 r. (w błędnie nieponumerowanych aktach Ministra). Sprawa wszczęta owym wnioskiem nie została załatwiona od ponad 2 lat. Trafnie Sąd I instancji uznał, że Minister Rozwoju i Technologii prowadził to postępowanie z rażącym naruszeniem art. 7, 8 § 1 i 2 (W. Chróścielewski - op. cit. , s. 16), art. 9, art. 12 § 1 i art. 35 kpa, działając niesprawne i nieskutecznie, co w sposób nieuzasadniony przedłużyło termin jej załatwienia. Minister nie dotrzymał terminów załatwienia sprawy wynikających z Kodeksu postępowania administracyjnego; nie zastosował się do obowiązku wynikającego z art. 36 kpa, bowiem pierwsze pismo informujące skarżących o przyczynach zwłoki i przewidywanym terminie załatwienia sprawy wystosował do nich dopiero po roku od otrzymania wniosku wszczynającego postępowanie. Sąd I instancji słusznie uznał, że bezczynność Ministra miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (pkt. 2.c i 2e petitum skargi kasacyjnej). Na podstawie art. 184 ppsa skargę kasacyjną należało oddalić. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 w zw. z art. 205 § 2 ppsa.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI