I OSK 783/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną A. A. i B. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który oddalił ich skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego. SKO utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy odmawiającą uchylenia wcześniejszej decyzji o umorzeniu postępowania prowadzonego na podstawie dekretu z 1945 r. o własności gruntów warszawskich. Skarżący domagali się uchylenia decyzji umarzającej postępowanie w trybie art. 154 K.p.a., powołując się na swoje następstwo prawne po pierwotnych wnioskodawcach i twierdząc, że skutecznie zgłosili swój udział w postępowaniu w 2004 r. Organy administracji oraz WSA uznały, że tryb art. 154 K.p.a. nie jest właściwy do ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy ani do zmiany stanu faktycznego, który stanowił podstawę wydania decyzji ostatecznej. Podkreślono, że postępowanie w trybie art. 154 K.p.a. ma na celu jedynie ocenę, czy istnieją przesłanki do uchylenia lub zmiany decyzji ze względu na interes społeczny lub słuszny interes strony, a nie ponowną kontrolę legalności decyzji. NSA, oddalając skargę kasacyjną, podzielił stanowisko WSA, że choć uzasadnienie wyroku WSA mogło zawierać pewne niedoskonałości w interpretacji art. 154 K.p.a. w kontekście decyzji związanych, to samo rozstrzygnięcie oddalające skargę było prawidłowe. Sąd podkreślił, że tryb art. 154 K.p.a. nie służy do rozszerzania zakresu sprawy administracyjnej ani do kształtowania na nowo stanu faktycznego, a kwestie podnoszone przez skarżących, dotyczące ustalenia ich następstwa prawnego i skuteczności zgłoszenia udziału w postępowaniu dekretowym, powinny być rozpatrywane w innym trybie, np. wznowienia postępowania. NSA odwołał się również do orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego dotyczącego art. 214b ustawy o gospodarce nieruchomościami, który wprowadził możliwość umorzenia postępowań dekretowych w przypadku niemożności ustalenia stron, podkreślając cel tej regulacji w uporządkowaniu stanu prawnego nieruchomości.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja i stosowanie art. 154 K.p.a. w kontekście decyzji związanych oraz możliwość ponownego rozpoznania sprawy w trybie nadzwyczajnym. Znaczenie art. 214b u.g.n. w sprawach dekretowych.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej nieruchomości warszawskich objętych dekretem z 1945 r. i procedurą z art. 214b u.g.n. Interpretacja art. 154 K.p.a. w kontekście decyzji związanych może być przedmiotem dalszych dyskusji, choć NSA wskazał na dominujący pogląd.
Zagadnienia prawne (4)
Czy w trybie art. 154 K.p.a. możliwe jest uchylenie lub zmiana decyzji ostatecznej, która ma charakter decyzji związanej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Dominujący pogląd orzeczniczy i doktrynalny jest taki, że tryb art. 154 K.p.a. nie znajduje zastosowania do weryfikacji tzw. decyzji związanych, których treść jest ściśle determinowana przez przepisy ustawowe. Niemniej jednak, dopuszcza się możliwość zastosowania tego trybu w odniesieniu do decyzji związanych, jeśli ich zmiana lub uchylenie nie narusza prawa i przemawiają za tym interes społeczny lub słuszny interes strony, a sama decyzja została wydana z naruszeniem prawa.
Uzasadnienie
Sąd wskazał, że choć istnieje dominujący pogląd o niestosowaniu art. 154 K.p.a. do decyzji związanych, to jednak dopuszcza się jego zastosowanie w konkretnych przypadkach, gdy zmiana decyzji nie narusza prawa. Podkreślono, że kluczowe jest, czy zmiana decyzji prowadziłaby do stanu niezgodnego z prawem. W tej sprawie jednak, nawet przy odmiennym poglądzie, skarga kasacyjna została oddalona, gdyż skarżący domagali się ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy i zmiany stanu faktycznego, co nie jest dopuszczalne w trybie art. 154 K.p.a.
Czy wniosek złożony w trybie art. 154 K.p.a. może służyć do ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy zakończonej decyzją ostateczną lub do ukształtowania na nowo stanu faktycznego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, postępowanie w trybie art. 154 K.p.a. nie jest środkiem zmierzającym do ponownego rozpoznania sprawy zakończonej ostateczną decyzją administracyjną ani do ponownej merytorycznej oceny tej decyzji. Jego przedmiotem jest jedynie ocena, czy istnieją szczególne przesłanki (interes społeczny lub słuszny interes strony) przemawiające za uchyleniem lub zmianą decyzji ostatecznej.
Uzasadnienie
Sąd podkreślił, że tryb art. 154 K.p.a. ma charakter nadzwyczajny i służy jedynie ocenie, czy istnieją przesłanki do zmiany lub uchylenia decyzji, a nie do ponownego merytorycznego rozpatrywania sprawy czy zmiany stanu faktycznego. Skarżący domagali się właśnie ponownej oceny merytorycznej i zmiany stanu faktycznego, co wykracza poza ramy tego trybu.
Czy wniosek o zmianę lub uchylenie decyzji ostatecznej w trybie art. 154 K.p.a. może być podstawą do kwestionowania prawidłowości decyzji pierwotnej, w tym oceny dowodów i zastosowania przepisów materialnoprawnych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, badanie interesu społecznego i słusznego interesu strony w postępowaniu na podstawie art. 154 K.p.a. nie może polegać na ocenie prawidłowości zastosowania przepisów prawa przy wydawaniu decyzji ostatecznej.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że skarżący w istocie dążyli do oceny prawidłowości pierwotnej decyzji umarzającej postępowanie dekretowe, co jest niedopuszczalne w trybie art. 154 K.p.a. Skarżący podnosili zarzuty dotyczące wadliwej oceny dowodów i zastosowania art. 214b u.g.n., co wykraczało poza zakres postępowania w trybie art. 154 K.p.a.
Czy przepis art. 214b ustawy o gospodarce nieruchomościami, wprowadzający możliwość umorzenia postępowania dekretowego w przypadku niemożności ustalenia stron, jest zgodny z konstytucją?
Odpowiedź sądu
Tak, Trybunał Konstytucyjny w wyroku Kp 3/15 uznał art. 214b u.g.n. za zgodny z konstytucją, wskazując, że służy on realizacji bezpieczeństwa prawnego i stabilizacji stosunków własnościowych, a przewidziane w nim procedury są trafne do zamierzonego celu uporządkowania sytuacji prawnej nieruchomości.
Uzasadnienie
NSA przywołał wyrok TK, który potwierdził konstytucyjność art. 214b u.g.n. i jego cel w uporządkowaniu wieloletnich spraw dekretowych, gdzie ustalenie stron jest niemożliwe. Podkreślono, że bierność potencjalnie uprawnionych przez długi okres uzasadnia umorzenie postępowania.
Przepisy (14)
Główne
k.p.a. art. 154 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Tryb art. 154 § 1 K.p.a. nie służy do ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy ani zmiany stanu faktycznego, a jedynie do oceny, czy istnieją przesłanki (interes społeczny lub słuszny interes strony) przemawiające za uchyleniem lub zmianą decyzji ostatecznej. Nie można w tym trybie rozszerzać zakresu sprawy administracyjnej ani oceniać prawidłowości zastosowania przepisów prawa przy wydawaniu decyzji ostatecznej.
u.g.n. art. 214b § ust. 1 i 2
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
Przepis ten stanowi podstawę do umorzenia postępowania w sprawach dekretowych, jeżeli nie jest możliwe ustalenie stron postępowania lub ich adresów, po spełnieniu określonych warunków proceduralnych.
Pomocnicze
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 77 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 57 § § 5 pkt 2
Kodeks postępowania administracyjnego
u.g.n. art. 214b § ust. 1
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
u.g.n. art. 214b § ust. 2
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
P.p.s.a. art. 182 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym w przypadku zrzeczenia się rozprawy przez skarżących i braku żądania jej przeprowadzenia przez drugą stronę.
P.p.s.a. art. 183 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania.
P.p.s.a. art. 174 § pkt 1 i 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawy skargi kasacyjnej: naruszenie prawa materialnego lub naruszenie przepisów postępowania.
P.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 203
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
NSA oddala skargę kasacyjną, jeżeli nie ma ona usprawiedliwionych podstaw lub gdy zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Tryb art. 154 K.p.a. nie służy do ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy ani do zmiany stanu faktycznego. • Badanie interesu społecznego i słusznego interesu strony w trybie art. 154 K.p.a. nie może polegać na ocenie prawidłowości zastosowania przepisów prawa przy wydawaniu decyzji ostatecznej. • Kwestie podnoszone przez skarżących (np. skuteczne zgłoszenie udziału w postępowaniu dekretowym, następstwo prawne) wymagają innego trybu postępowania (np. wznowienia).
Odrzucone argumenty
Możliwość uchylenia lub zmiany decyzji związanej w trybie art. 154 K.p.a. (argumentacja skarżących kasacyjnie). • Wniosek z 4 lutego 2004 r. został skutecznie złożony i organ wadliwie ocenił dowody lub zgubił pismo. • Organ wadliwie zastosował art. 214b u.g.n. i umorzył postępowanie, mimo że ustalenie stron było możliwe.
Godne uwagi sformułowania
Prawna możliwość zastosowania trybu przewidzianego w art.154 kpa uwarunkowana jest (...) prowadzeniem postępowania w ramach tego samego stanu prawnego i faktycznego oraz z udziałem tych samych stron. • W żadnym razie nie można w tym trybie rozszerzać zakresu sprawy administracyjnej. • O uwzględnieniu obu tych interesów (społecznego i strony) można mówić tylko w takich przypadkach, jeżeli ich uwzględnienie nie narusza prawa, tzn. nie sankcjonuje stanu niezgodnego z prawem. • Chodzi tu o taką sytuację, gdy ustawodawca w przepisie materialnoprawnym przewiduje pewien "luz decyzyjny". • W postępowaniach, o których mowa w art. 154 i art.155 kpa nie jest natomiast dopuszczalna merytoryczna kontrola wydanego rozstrzygnięcia. • Nie jest zasadny również zarzut naruszenia art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 154 K.p.a. • Kwestionowany wyrok mimo błędnego w części uzasadnienia odpowiada zatem prawu. • Istotne są bowiem w niniejszej sprawie prawidłowo akcentowane przez Sąd I instancji pozostałe elementy konstrukcji przepisu art. 154 § 1 K.p.a. • Przepis art. 154 K.p.a. nie upoważnia także do ponownego merytorycznego rozpatrywania sprawy. • Słuszny interes strony przejawia się w potrzebie ochrony praw majątkowych, nabytych w drodze dziedziczenia po zmarłych rodzicach, których roszczenia nigdy (od 1948 r.) nie zostały zaspokojone przez właściwe organy.
Skład orzekający
Piotr Niczyporuk
przewodniczący
Jolanta Rudnicka
sędzia
Agnieszka Miernik
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja i stosowanie art. 154 K.p.a. w kontekście decyzji związanych oraz możliwość ponownego rozpoznania sprawy w trybie nadzwyczajnym. Znaczenie art. 214b u.g.n. w sprawach dekretowych."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej nieruchomości warszawskich objętych dekretem z 1945 r. i procedurą z art. 214b u.g.n. Interpretacja art. 154 K.p.a. w kontekście decyzji związanych może być przedmiotem dalszych dyskusji, choć NSA wskazał na dominujący pogląd.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy historycznych przepisów dekretowych dotyczących gruntów warszawskich, co może być interesujące ze względu na kontekst historyczny i złożoność prawną. Wyjaśnia ograniczenia trybu nadzwyczajnego w postępowaniu administracyjnym.
“Czy można uchylić starą decyzję administracyjną po latach? NSA wyjaśnia granice trybu nadzwyczajnego.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.