I OSK 780/21

I OSK 780/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-05-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-04-30
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Wesołowska
Karol Kiczka
Mariola Kowalska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6160 Ochrona gruntów rolnych i leśnych
Hasła tematyczne
Gospodarka gruntami
Sygn. powiązane
II SA/Ke 784/20 - Wyrok WSA w Kielcach z 2020-12-11
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1064
art. 132, art. 6 ust. 1 pkt 9, art. 2 ust. 1 pkt 1 , art. 129
Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze - t.j.
Dz.U. 2017 poz 1161
art. 20 ust. 1
Ustawa z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych - tekst jedn.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 7, 77 § 1, 80, 107 § 3, 84 § 1, 7a, 81 § a § 1, 6, 9, 11, 28
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145a § 1 w zw. z art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mariola Kowalska (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka sędzia del. WSA Anna Wesołowska Protokolant: asystent sędziego Karolina Kubik po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] S.A. [...] z siedzibą w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 11 grudnia 2020 r., sygn. akt II SA/Ke 784/20 w sprawie ze skargi [...] S.A. w [...] z siedzibą w [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 2 lipca 2020 r. znak: SKO.RL-62/2799/8/2020 w przedmiocie odmowy uznania za zakończoną rekultywację gruntów oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wyrokiem z 11 grudnia 2020 r. sygn. akt II SA/Ke 784/20, po rozpoznaniu sprawy ze skargi K. S.A. w likwidacji z siedzibą w [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z 2 lipca 2020 r. znak: SKO.RL-62/2799/8/2020 w przedmiocie odmowy uznania za zakończoną rekultywację gruntów oddalił skargę.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Zaskarżoną decyzją z 2 lipca 2020 r. znak: SKO.RL-62/2799/8/2020 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach (dalej też jako: Kolegium, organ odwoławczy, organ drugiej instancji), po rozpatrzeniu odwołania [...] S.A. w likwidacji z siedzibą w [...] (dalej też jako: K, Spółka, skarżąca), utrzymało w mocy decyzję Starosty Sandomierskiego (dalej też jako Starosta) z 5 maja 2020 r. znak: RO.6122.5.2018 odmawiającą uznania za zakończoną rekultywację gruntów wyrobiska końcowego byłej P., obejmującej tereny o łącznej powierzchni [...] ha, w tym w kierunku wodnym o charakterze rekreacyjnym o powierzchni [...] ha i w kierunku zadrzewieniowo - łąkowym o charakterze rekreacyjnym na powierzchni [...] ha.
Wnioskiem z 6 marca 2018 r. K wystąpiła do Starosty o wydanie decyzji uznającej rekultywację gruntów wyrobiska końcowego byłej P, obejmującej tereny o łącznej powierzchni [...] ha, w tym w kierunku wodnym o charakterze rekreacyjnym o powierzchni [...] ha i w kierunku zadrzewieniowo - łąkowym o charakterze rekreacyjnym na powierzchni [...] ha za zakończoną. Obowiązek rekultywacji powyższych gruntów został nałożony decyzją Starosty Sandomierskiego z 5 kwietnia 2005 r. znak: GN.I.7437-26/04/05 z późniejszymi zmianami. Spółka podniosła, że obecnie wyrobisko końcowe byłej P wraz z terenami przyległymi zostało zrekultywowane. Czasowe wyłączenie odwodnienia w latach 2009 - 2012 spowodowało rozpoczęcie samo napełnienia wyrobiska wodami z dopływów wód podziemnych, które zostało zakończone w 2009 r., osiągając poziom wody w wyrobisku +138 m n.p.m. Prace likwidacyjne polegające na kształtowaniu nadwodnych skarp i zboczy zostały przerwane 11 maja 2011 r. po powstaniu osuwiska na południowo-zachodnim zboczu. Osuwisko objęło obszar ok. [...] ha, a objętość mas ziemnych oszacowano na około 1 mln m3. Spółka wskazała, że w 2014r. wznowione zostały prace rekultywacyjne i wykonano: w 2014 r. - na skarpie zachodniej zagęszczanie gruntów w technologii mikrowybuchów wraz z jej profilowaniem i analizą stopnia zagęszczenia gruntów zwałowych; w 2015 r. - wypełnienie niszy osuwiskowej powstałej w 2011 r. - metodą hydromechanicznego transportu wraz z analizą stateczności skarpy; w 2016 r. - drenażowy system odwodnienia skarp nadwodnych wyrobiska byłej P.
Obecny stan napełnienia wyrobiska do rzędnej 138,0 m n.p.m. - 139,0 m n.p.m. został uzyskany w styczniu 2012 r. i będzie trwał do czasu zabezpieczenia terenów przyległych do wyrobiska.
Burmistrz Miasta K. postanowieniem z 30 stycznia 2019 r. negatywnie zaopiniował rekultywację terenów w kierunku wodnym o charakterze rekreacyjnym na powierzchni [...] ha, zaś pozytywnie zaopiniował rekultywację terenów w kierunku zadrzewieniowo - łąkowym o charakterze rekreacyjnym na powierzchni [...] ha dla ww. wyrobiska końcowego.
Wójt Gminy Ł. postanowieniem z 12 lipca 2019 r. również negatywnie zaopiniował rekultywację terenów w kierunku wodnym o charakterze rekreacyjnym oraz pozytywnie zaopiniował rekultywację terenów w kierunku zadrzewieniowo -łąkowym.
Natomiast Dyrektor Okręgowego Urzędu Górniczego w Kielcach postanowieniem z 17 grudnia 2018 r. uznał za możliwe zakończenie rekultywacji w zakresie działalności górniczej dla terenów po byłej P położonych w miejscowościach [...], [...], [...] i [...] w gminie [...] oraz w miejscowości [...] w gminie [...], o łącznej powierzchni [...] ha.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach wyjaśniło, że decyzja nakładająca na Spółkę obowiązek rekultywacji wydana została przez Starostę Sandomierskiego, po zasięgnięciu opinii w oparciu o art. 22 ust. 2 pkt 1 i 3 w zw. z art. 22 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (tekst jedn. Dz.U z 2017 r., poz. 1161 ze zm.) zwanej dalej "u.o.g.r.l.", Decyzją tą - z 5 kwietnia 2005 r. znak: GN.1.7437-26/04/05 – ww. organ ustalił dla wyrobiska końcowego byłej P wodny kierunek rekultywacji o charakterze rekreacyjnym (pkt 1); dla części zwałowiska wewnętrznego i obrzeży zadrzewieniowo - łąkowy kierunek rekultywacji o charakterze rekreacyjnym tj. na terenie wsi: [...], [...], [...], [...] w gm. [...] oraz na terenie wsi [...] gm. [...] o ogólnej powierzchni około [...] ha (pkt 2); w pkt 3 zobowiązał Spółkę do opracowania projektu technicznego rekultywacji byłej P dla ustalonego w pkt 1 i 2 decyzji kierunku rekultywacji; w pkt 4 organ zobowiązał Spółkę do wykonania rekultywacji byłej P w terminie 5-ciu lat od uprawomocnienia się decyzji.
W uzasadnieniu powyższej decyzji organ wskazał, że podstawę jej wydania stanowiły przedłożone przez Spółkę dokumenty tj. opracowanie pt. "Ocena stanu zaawansowania prac likwidacyjnych" Prof. J. K. - VI 2004 r. i mapa w skali 1:2000. Wnioskowany przez Spółkę kierunek rekultywacji został pozytywnie zaopiniowany przez Okręgowy Urząd Górniczy w Kielcach, Regionalną Dyrekcję Lasów Państwowych, Wójta Gminy Ł. i Burmistrza Miasta i Gminy K.
Decyzja Starosty była następnie zmieniana kilkakrotnie w zakresie terminu wykonania rekultywacji, który ostatecznie na podstawie decyzji z 10 grudnia 2015 r. znak: GN.III-6018/1/2015 został ustalony na 31 grudnia 2020 r.
Na podstawie zapisów pkt 3 ww. decyzji, Spółka opracowała projekt techniczny rekultywacji byłej P dla ustalonego w pkt 1 i 2 decyzji kierunku rekultywacji. Etap I. Uporządkowanie, profilowanie skarp wyrobiska i izolacji wychodni serii chemicznej (grudzień 2015 r.) wraz z aneksem nr 2 do Etapu I (wrzesień 2007 r.) oraz Etap II. Rekultywacja wyrobiska byłej P.
Z projektu technicznego Etap I. wynika jednoznacznie, że zbiornik ma zostać napełniony do docelowej rzędnej +146 m n.p.m. Uszczegółowienie przyjętego sposobu rekultywacji w tym zakresie nastąpiło w "Projekcie technicznym prac zabezpieczających i rekultywacji wyrobiska byłej P. Etap II. Rekultywacja wyrobiska byłej kopalni", że tereny przyległe do wyrobiska znajdują się w zasięgu rozległego leja depresyjnego w utworach czwartorzędowych wytworzonego pracującym systemem odwodnienia wyrobiska "P". Po zakończeniu prac likwidacji wyrobiska oraz prac zabezpieczających tereny przed podtopieniami, docelowy poziom wody w zbiorniku "P" osiągnie rzędne 146,0 m n.p.m. Zabezpieczenie terenów narażonych na podtopienie w rejonie wyrobiska po jego zlikwidowaniu i napełnieniu wodą do rzędnych docelowych (146,0 m n.p.m.) stanowić będzie sieć rowów odwadniających i melioracyjnych, która wykonana zostanie na podstawie odrębnego projektu technicznego. Docelowe napełnienie zbiornika wodą spowoduje podtopienie tych części terenów zwałowiska wewnętrznego, których deniwelacje są obecnie położone poniżej ww. rzędnych.
Kolegium podkreśliło, że z powołanej decyzji i stanowiącego jej podstawę opracowania oraz projektu technicznego rekultywacji byłej P wynika, że zbiornik ma zostać napełniony do docelowej rzędnej +146 m n.p.m., co oznacza również konieczność wykonania sieci rowów odwadniających i melioracyjnych.
Jak wskazało Kolegium, w lipcu 2014 r. pod kierownictwem prof. dr hab. inż. M.C. została sporządzona opinia w sprawie osuwiska zaistniałego na działce nr [...] w rejonie zbocza zachodniego zbiornika [...], w związku z powstaniem w maju 2011 r. osuwiska na południowo - zachodnim zboczu, pomimo że wyznaczone w 2012 r. wartości wskaźników stateczności wskazywały na bardzo małe prawdopodobieństwo wystąpienia osuwiska. Z opinii wynika, że do obniżenia parametrów wytrzymałościowych warstwy gruntu zlokalizowanego najbliżej krawędzi zbiornika (w której ukształtowała się nisza osuwiskowa) mogło dojść na skutek zmiany stanu gruntu w wyniku zawodnienia.
Następnie w październiku 2015 r. zostało sporządzone Sprawozdanie z badań geotechnicznych dla potrzeb sprawdzenia warunków gruntowych w rejonie niszy osuwiskowej na skarpie zachodniej wyrobiska P. oraz Sprawozdanie z badań geotechnicznych dla potrzeb sprawdzenia warunków gruntowych w rejonie stanowiska pompowego na zboczu południowym tego wyrobiska.
Z kolei w czerwcu 2017 r. pod kierownictwem prof. dr hab. inż. M.C. - została sporządzona Analiza stateczności skarp w południowo-wschodnim narożniku oraz w rejonie niszy osuwiskowej wyrobiska pokopalnianego P. W świetle przeprowadzonych obliczeń stateczności dla aktualnej oraz docelowej rzędnej zwierciadła wody w wyrobisku pokopalnianym P autorzy opinii jednoznacznie zarekomendowali podniesienie poziomu wody do rzędnej +146.0 m n.p.m., gdyż dopiero wówczas ustanie dopływ wody do wyrobiska. Z opinii wynika również, że przy obecnym poziomie zwierciadła wody (+138 m n.p.m.) piaski wypełniające niszę osuwiskową oraz zalegające pod nimi namuły zlokalizowane w odległości do około 60 - 70 m od linii wody są całkowicie nawodnione i nienośne.
W związku z tym zalecono wyłączenie rejonu niszy osuwiskowej z przeznaczenia rekreacyjnego do czasu podniesienia poziomu wody w zbiorniku lub zakończenia konsolidacji gruntów, co przy ciągłym dopływie wody przy znacznym spadku hydraulicznym może być procesem długotrwałym. Wyjaśniono również, że otwory drenażu poziomego, ze względu na niedużą głębokość, stabilizują ciśnienie tylko w piętrze czwartorzędowym. W przypadku utworów neogeńskich zmniejszenie ciśnienia wody możliwe byłoby przez głęboki drenaż, np. studnie głębinowe. Na tym etapie likwidacji wyrobiska jest to praktycznie niemożliwe. Alternatywnym rozwiązaniem pozwalającym na redukcję gradientu ciśnienia jest podniesienie zwierciadła w wody w zbiorniku końcowym P.
Zdaniem Kolegium, z powyższych dokumentów jednoznacznie wynika, że dla zapewnienia bezpiecznego wykorzystywania zbiornika wodnego powstałego po wyrobisku pokopalnianym w celach rekreacyjnych konieczne jest podniesienie zwierciadła wody do rzędnej +146 m n.p.m. W przeciwnym razie istnieje zagrożenie osuwiskami, co powoduje konieczność wyłączenia zbiornika z rekreacyjnego użytkowania.
W tych okolicznościach Kolegium oceniło, że brak było podstaw do uznania rekultywacji gruntów wyrobiska końcowego byłej P w kierunku wodnym o charakterze rekreacyjnym za zakończoną.
Kolegium stwierdziło, że Prezes Wyższego Urzędu Górniczego w postanowieniu z 8 marca 2019 r. całkowicie błędnie wypowiedział się, iż w decyzji z 2005 r. Starosta nie nałożył na K obowiązku zabezpieczenia terenów i obiektów zagrożonych podtopieniem w związku z podnoszeniem się zwierciadła wody w zbiorniku tworzącym się w wyrobisku byłej P na skutek odtwarzania się poziomu wód gruntowych, a także nie określił rzędnej zwierciadła wody, do której może zostać wypełnione wyrobisko. Podstawą ww. decyzji Starosty z 2005 r. było bowiem opracowanie prof. J. K. z czerwca 2004 r. przedłożone przez Spółkę, w którym wskazano, że optymalnym końcowym poziomem spiętrzenia wody w zbiorniku P. jest poziom +146 m n.p.m., gdyż wówczas ustanie drenujące oddziaływanie zbiornika na tereny sąsiadujące. Zabezpieczenie tych terenów przed podtopieniem wymagać będzie prowadzenia drenażu i zrzutu nadmiaru wód. Wśród możliwych rozwiązań problemu wskazano wykonanie sieci drenażowo-melioracyjnej w rejonie zagrożonym wystąpieniem podtopień wraz z utrzymaniem poziomu piętrzenia w zbiorniku + 146 m n.p.m.
Dodatkowo, z projektu technicznego Etap I wynika jednoznacznie, że zbiornik ma zostać napełniony do docelowej rządnej +146 m n.p.m. W Projekcie technicznym prac zabezpieczających i rekultywacji wyrobiska byłej P Etap II docelowy poziom wody w tym zbiorniku osiągać ma rzędne 146 m n.p.m. Zabezpieczenie terenów narażonych na podtopienie w rejonie wyrobiska po jego zlikwidowaniu i napełnieniu wodą do rzędnych docelowych 146 m n.p.m. stanowić będzie sieć rowów odwadniających i melioracyjnych.
Zdaniem Kolegium, brak jest zatem jakichkolwiek podstaw to wyprowadzenia tezy takiej jak w ww. postanowieniu Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego, zaś zarzuty Spółki w tym zakresie są z tych samych powodów nieuzasadnione.
Kolegium podkreśliło, że wydając zaskarżone orzeczenie należało wziąć pod uwagę warunki geologiczno - inżynierskie, hydrogeologiczne i geotechniczne wskazujące na problemy stateczności i stabilności skarp wyrobiska w kontekście napływu wody podziemnej do drenującego teren okalający zbiornika P., przyczyniającego się do erozji skarp, mogącej prowadzić do utraty stateczności niektórych odcinków zboczy, podobnie jak to miało miejsce w 2011 r. Mogące zdarzyć się zjawiska osuwiskowe, utrata stateczności skarp i zboczy nie ograniczy się jedynie do pionowych granic górnej krawędzi skarp zbiornika, a sięgnie dalej w głąb terenów rekultywowanych w kierunku zadrzewieniowo-łąkowym o charakterze rekreacyjnym o nieznanym zasięgu. Potwierdzeniem tego faktu jest katastrofa osuwiskowa, jaka miała miejsce na południowo-zachodnim zboczu wyrobiska "P." 11 maja 2011 r. oraz Analiza stateczności skarp w południowo -wschodnim narożniku oraz rejonie niszy osuwiskowej ww. wyrobiska pokopalnianego.
Opracowanie sporządzone przez zespół autorski Fundacji "Nauka i Tradycje Górnicze" z siedzibą na Wydziale Górnictwa i Geoinżynierii Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie, w miesiącu czerwcu 2017 r. - "Analiza stateczności skarp w południowo-wschodnim narożniku niszy osuwiskowej wyrobiska pokopalnianego "P." wykazało znaczną i zdecydowaną poprawę stateczności w warunkach dopełnienia zbiornika do rzędnej +146 m n.p.m., kiedy to we wszystkich analizowanych przypadkach wskazuje się na mało prawdopodobne powstanie osuwisk. Przeprowadzone obliczenia stateczności przy założeniu rzędnej zwierciadła wody na dwóch poziomach (w tym sztucznie obniżonym na skutek pompowania ok. +138 m n.p.m. oraz docelowym +146 m n.p.m.), w tym obliczenia wariantowe uwzględniające obniżenie parametrów wytrzymałościowych warstwy kontaktowej na skutek zawodnienia, nie dają gwarancji stateczności skarp, a wręcz wskazują na prawdopodobieństwo powstania osuwisk przebiegających po warstwie kontaktowej. Poza tym wartości FS określone metodami LEM wskazujące na mało prawdopodobne powstanie osuwiska na skutek długotrwałego przepływu wód w kierunku zbiornika mogą ulec pogorszeniu, a tym samym wpłynąć na pogorszenie warunków stateczności skarp.
Analiza hydrologiczna zawarta w opracowaniu "Analiza stateczności skarp..." (AGH, Kraków 2017 r.) wskazuje, w ocenie organu drugiej instancji, że jak najbardziej uzasadnione jest wypełnienie zbiornika P. wodą do zakładanej rzędnej 146m n.p.m., która wynika z założeń projektowych rekultywacji, której osiągnięcie będzie jednym z elementów podstawy uznania rekultywacji za zakończoną i której osiągnięcie, zgodnie z przywołanymi wyżej wynikami badań i analiz, będzie gwarantowało stateczność skarp wyrobiska, a tym samym bezpieczne użytkowanie samego zbiornika (rekultywowanego w kierunku wodnym) jak i terenów o kierunku zadrzewieniowo-łąkowym, dla których to obu obszarów decyzją Starosty z 5 kwietnia 2005 r. ustalono wspólny rekreacyjny charakter rekultywacji. Do podobnych konkluzji sprowadza się opinia programu likwidacji z 2016 r.
Reasumując, Kolegium stwierdziło, że koniecznym jest wydanie decyzji o odmowie uznania za zakończoną rekultywacji gruntów wyrobiska końcowego byłej P, prowadzonej przez K, z uwagi na to że:
- zbiornik nie został wypełniony do zakładanej rzędnej + 146 m n.p.m.;
- wyłączenie finansowania wykonania systemu melioracyjnego nie znalazło odzwierciedlenia w żadnej decyzji administracyjnej organu uprawnionego do ustalenia kierunku rekultywacji, a obowiązującą w tym zakresie jest decyzja Starosty z 2005 r., której podstawą wydania był wniosek K oraz załączona do niego dokumentacja, z której wynikał zakres niezbędnych do wykonania prac, w tym wykonanie systemu melioracyjno-drenażowego na terenach zagrożonych podtopieniem;
- ciągły napływ wód podziemnych do wyrobiska powodował będzie erozję skarp i zboczy, co prowadzić może do utraty stateczności oraz lokalnych osunięć skarp wyrobiska; tak jak długo zbiornik będzie odwadniany centralnie przez pompownię (z rzędnej 138,5 m n.p.m.) istnieją warunki sprzyjające erozji skarp, co stwarza zagrożenie utraty stateczności zboczy, dlatego też zbiornik jak i tereny obrzeży i części zwałowiska wewnętrznego o kierunkach rekultywacji odpowiednio wodnym i zadrzewieniowo-łąkowym prawdopodobnie nie będą mogły być bezpiecznie użytkowane rekreacyjnie, co jest przecież celem przyjętego rekreacyjnego charakteru kierunku rekultywacji;
- tak długo, jak prowadzone będzie odwadnianie wyrobiska (objęte decyzją Dyrektora OUG w Kielcach zatwierdzającą Plan ruchu utrzymywania systemu odwodnienia zlikwidowanego zakładu górniczego P na okres od 14 lipca 2016 r. do 30 czerwca 2021 r.) rekultywacji nie można uznać za zakończoną, utrzymanie systemu odwodnienia zlikwidowanego zakładu górniczego ma na celu zabezpieczenie sąsiednich terenów przed podtopieniem;
- rekultywację będzie można uznać za zakończoną po osiągnięciu docelowej rzędnej zwierciadła wody w zbiorniku, tj. 146,0 m n.p.m., tak długo jak prowadzone będzie odwadnianie, rekultywacji nie będzie można uznać za zakończoną;
- poziom wody w zbiorniku utrzymywany jest na rzędnych od 138 do 139 m n.p.m. dzięki pracy stanowiska pompowego odprowadzającego do Wisły nadmiar wód dopływających do wyrobiska, przy tym poziomie wody w zbiorniku wyrobisko pełni funkcję drenującą w stosunku do terenów przyległych, hamując odbudowę poziomu wód gruntowych, napływ wody podziemnej do zbiornika jest przyczyną erozji skarp mogącej prowadzić do utraty stateczności skarp, jak miało to miejsce w 2011 r.;
- nie wykonano systemu melioracyjno-drenażowego, bez którego nie jest możliwe wypełnienie zbiornika do docelowej rzędnej +146 m n.p.m., wykonanie sieci melioracyjnej dla terenów przyległych do zbiornika oraz terenów zagrożonych wystąpieniem podtopień jest konieczne dla zrealizowania celu, jakim jest rekultywacja w kierunku wodnym o charakterze rekreacyjnym;
- dopływ wód do wyrobiska jest zjawiskiem niepożądanym, gdyż powolne przemieszczanie cząstek skalnych przez wypływającą wodę ze skarp powoduje zmiany profilu zbocza; są to zmiany o charakterze erozyjnym, konsekwencją tych zmian może być lokalne zachwianie warunków stateczności zboczy; wraz z nasileniem się ww. procesów zmieniać się mogą warunki geotechniczne, a zbocze pierwotnie stateczne może z czasem przejść w stan równowagi granicznej, by pod wpływem dodatkowego zewnętrznego czynnika utracić stateczność, w dłuższej perspektywie czasowej, gdy utrzymywane będzie pompowanie wody ze zbiornika, należy spodziewać się przeprofilowania zboczy wyrobiska, stanowi to zagrożenie dla otoczenia wyrobiska oraz użytkowników brzegów zbiornika; teren ten, jak wynika z decyzji Starosty z 5 kwietnia 2005 r., ma mieć docelowo, po zakończeniu rekultywacji, w jej następstwie, charakter rekreacyjny, użytkowany rekreacyjne;
- zakończenie stabilizacji zboczy i skarp powinno być wykonane bezpośrednio przed finalnym napełnieniem zbiornika, w przeciwnym razie będzie miała ona charakter tymczasowy;
- na skutek nieuregulowania do chwili obecnej stosunków wodnych, nie ma obecnie możliwości wodno-rekreacyjnego oraz łąkowo-zadrzewieniowego o charakterze rekreacyjnym wykorzystania terenu objętego procesem rekultywacji;
- zakończenie technicznej części rekultywacji, przy jednoczesnym utrzymywaniu obniżonego poziomu zwierciadła wody +138 m n.p.m., wywołuje wtórne procesy prowadzące do przekształcania się środowiska wodno-gruntowego wokół wyrobiska, w szczególności do degradacji już wykonanych umocnień skarp;
- wobec ujawnionych zagrożeń osuwiskowych, przebywanie ludzi w niektórych partiach brzegowych stanowić może zagrożenie dla ich zdrowia i życia, co eliminuje funkcję rekreacyjną obszaru; dopiero podniesienie zwierciadła wody do rzędnej +146,0 m n.p.m., zdecydowanie zminimalizuje ryzyko powstania osuwisk, wyniki analiz stateczności z wykorzystaniem metod równowagi granicznej dla wytypowanych przekrojów, poprowadzonych przez tereny, dla których ustalono decyzją kierunki zarówno wodny jak i zadrzewieniowo-łąkowy, każdy z nich o charakterze rekreacyjnym (teren zbiornika, jego obrzeży oraz część zwałowiska wewnętrznego) wykazały znaczną, zdecydowaną poprawę stateczności skarp w warunkach dopełnienia zbiornika do rzędnej +146 m n.p.m., kiedy to we wszystkich analizowanych przypadkach wskazuje się na mało prawdopodobne powstanie osuwisk; przeprowadzone obliczenia stateczności przy założeniu rzędnej zwierciadła wody na dwóch poziomach (w tym sztucznie obniżonym na skutek pompowania ok. +138m n.p.m. oraz docelowym +146 m n.p.m.), w tym obliczenia wariantowe uwzględniające obniżenie parametrów wytrzymałościowych warstwy kontaktowej na skutek zawodnienia, nie dają gwarancji stateczności skarp, a wręcz wskazują na prawdopodobieństwo powstania osuwisk przebiegających po warstwie kontaktowej; poza tym wartości FS określone metodami LEM wskazujące na mało prawdopodobne powstanie osuwiska na skutek długotrwałego przepływu wód w kierunku zbiornika mogą ulec pogorszeniu, a tym samym wpłynąć na pogorszenie warunków stateczności skarp;
- obszar, dla którego decyzja Starosty z 2005 r. ustaliła zadrzewieniowo-łąkowy kierunek rekultywacji o charakterze rekreacyjnym, nie będzie mógł być wykorzystywany rekreacyjnie, dopóki wyrobisko (zbiornik) nie będzie wypełnione do rzędnej +146,0 m n.p.m., gwarantującej stabilność i stateczność jego skarp, które to skarpy jednocześnie stanowią podparcie dla terenów zadrzewieniowo-łąkowych, gwarantując ich stateczność i stabilność jak i bezpieczeństwo użytkowników; poprzez skarpy zbiornika oba rekultywowane obszary, tj. o kierunku wodnym i zadrzewieniowo-łąkowym są nierozerwalnie ze sobą związane biorąc pod uwagę podstawowe kryterium rekultywacji o kierunku rekreacyjnym, tj. bezpieczeństwo przyszłych jego użytkowników;
- o uznaniu rekultywacji za zakończoną można będzie rozważać po wypełnieniu wyrobiska do docelowej rzędnej +146,0 m n.p.m., która to rzędna, wedle analiz ekspertów, wpłynie w zdecydowanym zakresie na stateczność skarp, co jest poparte wysokimi wskaźnikami parametru FS, stateczność skarp będzie gwarantowała bezpieczne użytkowanie zbiornika jak i terenów do niego przyległych, dla których Starosta 5 kwietnia 2005 r., na wniosek K, ustalił rekreacyjny charakter rekultywacji zarówno dla kierunku wodnego jak i zadrzewieniowo-łąkowego rekultywacji.
Podsumowując Kolegium uznało, że pełną rekultywację będzie można uznać za zakończoną przy osiągnięciu docelowej rzędnej zwierciadła wody, tj. +146 m n.p.m. Tak długo jak prowadzone będzie odwadnianie wyrobiska, rekultywacji nie będzie można uznać za zakończoną, gdyż stały napływ wód do wyrobiska skutkuje erozją skarp i zboczy, oddziałując na tereny przyległe.
Skargę na powyższą decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wywiodła K S.A. w likwidacji z siedzibą w [...].
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach uznał skargę za niezasadną.
Sąd I instancji wskazał, że przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach utrzymująca w mocy decyzję Starosty Sandomierskiego odmawiającą uznania za zakończoną rekultywacji gruntów wyrobiska końcowego byłej P.
W tej sprawie Starosta Sandomierski decyzją z 5 kwietnia 2005 r. ustalił: dla wyrobiska końcowego byłej P wodny kierunek rekultywacji o charakterze rekreacyjnym (pkt 1); dla części zwałowiska wewnętrznego i obrzeży - zadrzewieniowo-łąkowy kierunek rekultywacji o charakterze rekreacyjnym na terenie wsi: [...], [...], [...], [...] w gm. [...] oraz na terenie wsi [...] gm. [...] o ogólnej powierzchni około [...] ha (pkt 2); zobowiązał K w [...] do opracowania projektu technicznego rekultywacji byłej P dla ustalonego w pkt 1 i 2 decyzji kierunku rekultywacji (pkt 3); zobowiązał K w [...] do wykonania rekultywacji byłej P w terminie 5-ciu lat od uprawomocnienia się tej decyzji (pkt 4). Decyzja powyższa wydana została na wniosek K w [...]. W jej uzasadnieniu organ wskazał, że K wystąpiła z wnioskiem o ustalenie wodno-leśno-rolnego kierunku rekultywacji o charakterze rekreacyjnym, uzasadniając wniosek przedłożonym opracowaniem pt. "Ocena stanu zaawansowania prac likwidacyjnych" Prof. J. K. – VI 2004 r. i mapę w skali 1:2000. Taki kierunek rekultywacji został także pozytywnie zaopiniowany przez właściwe organy wymienione w uzasadnieniu decyzji. Decyzja nie była przez wnioskodawcę kwestionowana w trybie kontroli odwoławczej, a w późniejszym okresie zmiany decyzji dotyczyły terminu wykonania obowiązku opisanego w jej pkt 4, nie zaś kierunku rekultywacji.
Wobec tego, nie mogło być wątpliwości, że w sprawie niniejszej istota sporu powinna sprowadzać się do oceny, czy ustalony decyzją ostateczną Starosty z dnia 5 kwietnia 2005 r. kierunek rekultywacji został osiągnięty, a K wywiązała się z obowiązków nałożonych tą decyzją. Taka ocena determinowała zakres rozpoznania wniosku tej Kopalni o uznanie rekultywacji za zakończoną w kontrolowanym obecnie postępowaniu przez organy administracji w pierwszej i drugiej instancji, a następnie przez Sąd.
Z uwagi na uzasadnienie wniosku K o ustalenie kierunku rekultywacji, a następnie uzasadnienie wydanej przez Starostę decyzji ustalającej kierunek rekultywacji, punktem wyjścia dla organów orzekających w tej sprawie stało się opracowanie prof. J. K. z zespołem, pn. "Ocena stanu zaawansowania prac likwidacyjnych na terenach zdegradowanych wydobyciem i przetwórstwem rudy siarkowej w rejonach: [...], [...], [...] prowadzonych przez PRTG "[...] ", K, KiZPS "[...] ", [...] Sp. z o. o. w likwidacji" (maj-czerwiec 2004 r.) wraz z mapą załączoną do ww. wniosku. Powyższy dokument był jednym z istotnych dla wyniku sprawy dowodów, którego organy orzekające w tej sprawie nie mogły pominąć, nawet jeśli w ocenie Spółki opracowanie to, jego szczegółowe wyniki i wytyczne, nie zostały włączone do treści decyzji Starosty z 5 kwietnia 2005 r. Autorzy opracowania prof. J. K. z zespołem wskazali, że decyzją Ministra Skarbu Państwa z 25 lutego 2004 r. wyrobisko końcowe kopalni P. zostało przekazane na własność K. Decyzja ta stworzyła podstawy prawne K umożliwiające wejście na tereny wyrobiska i poszerzyła zakres przedmiotowy działania o prace likwidacyjne i rekultywacyjne wyrobiska "P.". Formalne przekazanie tego wyrobiska P. we władanie K spowodowało konieczność skorygowania programu likwidacji skojarzonej wyrobisk "K" i "P.". Likwidacja wyrobiska "P." uwzględniająca przyjęty kierunek rekreacyjny docelowego zagospodarowania zbiornika wodnego i terenów przyległych oraz wymagania skojarzonej likwidacji polegać będzie na: izolacji odsłoniętych warstw serii chemicznej w likwidowanym wyrobisku, wyprofilowaniu skarp przyszłego zbiornika, wypełnieniu wyrobiska wodą, wykonaniu systemu drenażowo-melioracyjnego na terenach zagrożonych podtopieniem, rekultywacji terenów przyległych do zbiornika zgodnie z przyjętym, kierunkiem rekultywacji (str. 34 i 35 opracowania). W ww. opracowaniu (str. 36) przedstawiony został harmonogram prac zabezpieczających wyrobiska "P." z przewidywanym zakończeniem prac w grudniu 2010 r.
W dalszej części dokumentu podkreślono, że wyniki analiz hydrogeologicznych a także prognostycznych obliczeń symulacyjnych wskazują, że optymalnym końcowym poziomem spiętrzenia wody w zbiorniku "P." jest poziom +146 m n.p.m.
W takich warunkach możliwe będzie grawitacyjne odprowadzanie nadmiaru wód ze zbiornika kanałem ulgi do rzeki Wisły. Niestety spowoduje to powstanie zagrożenia podtopieniami i lokalnymi zalewiskami. Najbardziej narażony na podtopienia jest obszar o powierzchni ok. 16,5 m 2 położony na północ od O/P., znajdujący się poza zwałowiskami. Teren ten na przestrzeni kilkudziesięciu lat działalności kopalni został zagospodarowany, powstały m.in. sady, pola uprawne, zabudowania. Brak sieci melioracyjnej i zaprzestanie odbioru nadmiaru wód, w sposób wymuszony bądź grawitacyjny ze zbiornika, spowodowałby w przyszłości podniesienie się zwierciadła wody w zbiorniku do rzędnej około +147,9 m n.p.m. Tak wysokie położenie zwierciadła wód w czwartorzędowym piętrze wodonośnym oznaczałoby podtopienie i zalanie części powierzchni terenu. Rozwiązaniem problemu podtopienia terenu może być, zgodnie z treścią powyższego opracowania: utrzymywanie obniżonego zwierciadła wody w wyrobisku "P." (powodowałoby to konieczność ponoszenia kosztów ciągłego pompowania wód i skutkowałoby to pogorszeniem jakości wody w zbiorniku), bądź wykonanie sieci drenażowo-melioracyjnej w rejonie zagrożonym wystąpieniem podtopień z utrzymaniem poziomu piętrzenia wody w zbiorniku "P." wynoszącym +146 m n.p.m (dopływ wód odprowadzany byłby grawitacyjnie do Wisły). Teren, na którym przewidywano wykonanie systemu rowów drenażowych obejmuje powierzchnię ok. 40 km2. Budowa sieci melioracyjnej powinna zostać zakończona przed przewidywanym zakończeniem napełniania zbiornika "P." do docelowej rzędnej, ustanie wtedy drenujące oddziaływania odkrywki na sąsiadujące tereny. Dla terenów położonych w otoczeniu projektowanego zbiornika wodnego opracowano koncepcję zagospodarowania przestrzennego, wyznaczając lokalizację bazy sprzętu sportowego i rekreacyjnego, plaż, miejsc biwakowych, terenów zadrzewionych itp. Faza rekultywacji podstawowej (technicznej) będzie - jak wskazano w opracowaniu - ściśle powiązana z ukształtowaniem skarp zbiornika i uporządkowaniem powierzchni w jego otoczeniu. Dla fazy rekultywacji biologicznej szczególne znaczenie będą miały wyniki inwentaryzacyjnej szaty roślinnej, bowiem większość tego terenu porastają już drzewa i krzewy nawet o 20-letnim wzroście pochodzące z sukcesji naturalnej lub planowej odbudowy biologicznej. Inwentaryzacja powinna być wykonana po zatwierdzeniu projektu rozwiązującego zakres prac ziemnych związanych z ukształtowaniem skarp i linii brzegowej zbiornika (zob. str. 40-43 opracowania).
Powyższy dokument – opracowany przez zespół osób posiadających wyspecjalizowaną wiedzę – wyjaśnia szczegółowo, jakie powinny być kierunki rekultywacji wyrobiska końcowego byłej P i terenów wokół tego wyrobiska. Dokument przedstawia zagrożenia związane z jej likwidacją i rekultywacją. Chociaż wnioski tego opracowania nie zostały włączone do treści uzasadnienia decyzji z dnia 5 kwietnia 2005r., to jak wyżej podniesiono, niewątpliwie w dacie wydawania decyzji ustalającej kierunek rekultywacji zarówno Kopalnia, jak i Starosta Sandomierski kierowali się założeniami, analizami i wnioskami płynącymi z tego opracowania, na co wskazuje treść wniosku Spółki o wydanie decyzji ustalającej kierunek rekultywacji i uzasadnienie decyzji Starosty uwzględniającej ten wniosek w całości.
W świetle treści tego opracowania warunkiem skutecznej, pełnej rekultywacji byłej P w kierunku rekreacyjnym – przy zapewnieniu odpowiedniej jakości wody w tym zbiorniku – miało być wykonanie sieci drenażowo-melioracyjnej w rejonie zagrożonym wystąpieniem podtopień i utrzymaniem poziomu piętrzenia wody w zbiorniku "P." na poziomie +146 m n.p.m. wskutek odprowadzania wód dopływających grawitacyjnie kanałem ulgi do Wisły.
Zgodnie z rozstrzygnięciem decyzji z 5 kwietnia 2005 r. Spółka podjęła działania związane z przygotowaniem projektu technicznego rekultywacji byłej P (tj. "Projekt techniczny prac zabezpieczających i rekultywacji wyrobiska byłej P Etap I – Uporządkowanie, profilowanie skarp wyrobiska i izolacja wychodni serii chemicznej" z aneksem – Z. B. i inni, 2005r. oraz "Projekt techniczny prac zabezpieczających i rekultywacji wyrobiska byłej P Etap II – Rekultywacja wyrobiska byłej Kopalni z aneksem – Z. B. i inni, 2007 r.). Prace rekultywacyjne przerwała katastrofa osuwiskowa w 2011 r. W kolejnych latach były one kontynuowane.
W każdym razie w wyniku kontroli przeprowadzonej przez Najwyższą Izbę Kontroli w 2017 r. w zakresie procesu rekultywacji i zagospodarowania terenów pogórniczych byłego wyrobiska "P." prowadzonego przez K S.A. w likwidacji ustalono, że nie usunięto skutków działalności górniczej kopalni siarki w obszarze wyrobiska "P." i nie osiągnięto pełnej rekultywacji terenów pokopalnianych (m.in. Informacja o wynikach kontroli - zał. 74 akt adm.). Z treści dokumentacji pokontrolnej NIK wynika, że zatwierdzony w 2008 r. "Program likwidacji zakładów górniczych K S.A. na lata 2008-2013" przewidywał jako główne zadanie do wykonania: uszczelnienie wyrobiska, wyprofilowanie skarp, wykonanie systemu melioracyjno-drenażowego, wypełnienie zbiornika wodą do poziomu 146 m n.p.m. Do końca 2016r. nie wykonano systemu melioracyjno-drenażowego. Z tego powodu w celu uniknięcia podtopienia okolicznych terenów, nie wypełniono zbiornika wodą do zakładanego poziomu +146 m n.p.m. Kopalnia utrzymuje obniżony poziom pomp wody w zbiorniku na rzędnej +138 m n.p.m. za pomocą zespołu pomp. Planowany roczny koszt pompowania na rok 2017 wynosił 2 mln zł. Jak wskazał NIK, rekultywacji wyrobiska nie będzie można uznać za zakończoną tak długo, jak długo prowadzone będzie pompowanie wody. Konsekwencją zakończenia rekultywacji jest brak możliwości zagospodarowania terenów wyrobiska P. oraz terenów przyległych. NIK wyjaśnił, że w trakcie realizacji Programu wystąpiły problemy mające zasadnicze znaczenie dla osiągnięcia zakładanych celów rekultywacji. W szczególności dotyczy to katastrofy osuwiskowej z maja 2011 r. polegającej na niekontrolowanym osunięciu się mas ziemnych do wyrobiska. Stwierdzono także niekorzystne właściwości wody oraz chwiejne warunki równowagi zbocza. Utrzymywanie obniżonego poziomu zwierciadła wody na poziomie +138 m n.p.m. wywołuje – zdaniem NIK - wtórne procesy, prowadzące do degradacji już wykonanych umocnień skarp. W wyniku działalności górniczej nastąpiło odwodnienie terenów przyległych o pow. ok. 40 km2, które zostały zagospodarowane przez ich właścicieli. Przed wypełnieniem zbiornika do naturalnej rzędnej +146 m n.p.m. należy więc wykonać system melioracji tych terenów, bowiem w wyniku podniesienia poziomu lustra wody w zbiorniku nastąpiłoby ich podtopienie. Wykonanie systemu melioracji było pierwotnie przewidziane w Programie, lecz aneksem nr 3 z 2013 r. zadanie to na wniosek Kopalni zostało wykreślone. Wskazano wówczas, że system melioracji wykonają okoliczne gminy bez wymienienia ich nazwy oraz określenia źródeł finansowania tego zadania. W aneksie nr 4 do Programu przewidziano wykonanie systemu melioracyjno-drenażowego przez "inne podmioty" bez wskazania, jakie to podmioty jak również bez określenia źródeł finansowania. W praktyce oznaczałoby to – zdaniem NIK- odstąpienie od realizacji bardzo istotnej części Programu i uczyniło niemożliwym osiągnięcie głównego celu, którym jest rekultywacja wyrobiska "P.". Jak dodatkowo podniósł NIK, Starosta Sandomierski w 2005 r. wyznaczył wodno-rekreacyjny kierunek rekultywacji wyrobiska "P.". Kierunek ten został przyjęty w Programie i był realizowany przez Kopalnię. Nie był on jednak optymalny, jak ocenił NIK, ponieważ w trakcie prowadzenia prac ujawniło się wiele zagrożeń, które powodują, że zbiornik nie będzie mógł być bezpiecznie użytkowany rekreacyjne.
Niewątpliwie kluczowym jednak dla wyniku sprawy okazał się dokument przygotowany na zlecenie Spółki w czerwcu 2017 r. tj. "Analiza stateczności skarp w południowo-wschodnim narożniku oraz rejonie niszy osuwiskowej wyrobiska pokopalnianego P." zespołu autorskiego z udziałem prof. dr hab. inż. M.C. (dalej też jako "Analiza stateczności skarp (...)").
Analizę przeprowadzono w trzech rejonach (niszy osuwiskowej powstałej w maju 2011 r., południowo-wschodniego narożnika zbiornika oraz pompowni zlokalizowanej na zboczu południowym zbiornika). W ramach tej analizy wykonano 11 sondowań statycznych CPT w celu sprawdzenia warunków gruntowych w rejonie zbiornika wodnego. Rejon wyrobiska pokopalnianego został także zmonitorowany przez piezometry pięter wodonośnych (czwartorzędowego i trzeciorzędowego), a dodatkowo w rejonie zbiornika prowadzono monitoring wód podziemnych na piezometrach kontrolnych. Analizę przeprowadzono dla trzech reprezentatywnych przekrojów: przekrój A-A - poprowadzonego przez niszę osuwiskową, przekrój B-B - w pobliżu narożnika zbocza południowego-wschodniego oraz w rejonie pompowni na zboczu południowym zbiornika - przekrój C-C. Celem aktualizacji budowy geologicznej w analizowanych przekrojach w oparciu o wykonane sondowania statyczne CPT była ocena stopnia plastyczności gruntów spoistych, stopień zagęszczenia gruntów niespoistych oraz oszacowanie wielkości parametrów wytrzymałościowych i odkształceniowych gruntów w warunkach "in situ" (modułu ściśliwości, wytrzymałości na ścinanie w warunkach bez odpływu oraz kąta tarcia wewnętrznego).
Wyniki obliczeń stateczności ustalono z wykorzystaniem metod równowagi granicznej (metody Bishopa, metody Janbu i metody Morgensterna-Price’a), przy czym stopień zagrożenia wystąpieniem procesów osuwiskowych (FS) określono jako bezpieczny na poziomie 1,3, zaś wartość powyżej 1,5 jako zapewniającą wysoki poziom bezpieczeństwa. Obliczenia przeprowadzono dla aktualnego poziomu wody w zbiorniku wynoszącego +138,1 m n.p.m. oraz dla docelowego poziomu wody w zbiorniku +146,0 m n.p.m. W opinii przedstawiono obliczenia i ich wyniki dla poszczególnych przekrojów. Ustalono, że dla przekrojów B-B i C-C przy założeniu aktualnej rzędnej zwierciadła wody w zbiorniku (+138,1 m n.p.m.) wartości FS, uwzględniając obniżenie parametrów warstwy kontaktowej na skutek zawodnienia utworów gruntowych, wskazały na prawdopodobne powstanie osuwiska przebiegającego po warstwie kontaktowej i mało prawdopodobne powstanie osuwiska sięgającego głębiej po stropie utworów serii chemicznej. We wszystkich trzech przekrojach stwierdzono, że wypełnienie zbiornika do docelowej rzędnej będzie skutkować poprawą warunków stateczności.
Kolejno przeprowadzono także analizę stateczności dla tych samych przekrojów metodą różnic skończonych, a wyniki obliczeń stateczności przeprowadzono dla aktualnej i docelowej rzędnej zwierciadła wody w zbiorniku. Wyniki tych obliczeń pokazały, że wartości wskaźników FS dla aktualnego poziomu wody w przekrojach B-B i C-C w przypadku intensywnego zawodnienia i uplastycznienia warstwy kontaktowej wynoszą zaledwie – odpowiednio - 1.00 i 1.14. Zbocze w przekroju B-B znajduje się w stanie równowagi granicznej. Na obu zboczach stwierdzono, że powstanie osuwiska należy uznać za prawdopodobne.
W przypadku wypełnienia zbiornika wskaźniki stateczności tych zboczy w ww. przekrojach wzrastają do bezpiecznej wartości.
Autorzy powyższej analizy przeprowadzili także analizę warunków hydrogeologicznych w otoczeniu wyrobiska "P.". Wyniki tych analiz pokazały, że występujące w południowej części wyrobiska procesy osuwiskowe mają związek z budową geologiczną rejonu oraz warunkami hydrogeologicznymi, w obszarze tym stwierdzono występowanie strefy kontaktu utworów czwartorzędowej rynny erozyjnej z wodonośnymi utworami podłoża neogeńskiego. W przypadku utworów neogeńskich stwierdzono silną zależność pomiędzy rzędną zwierciadła wody w zbiorniku a ciśnieniem wody w tym piętrze. Zmniejszenie ciśnienia wody możliwe byłoby przez niemożliwy na tym etapie likwidacji zbiornika głęboki drenaż, a alternatywnym rozwiązaniem pozwalającym na redukcję gradientu ciśnienia jest podniesienie zwierciadła wody w zbiorniku końcowym “P.".
We wnioskach końcowych analizowanej opinii podniesiono, że piaski wypełniające niszę osuwiskową oraz zalegające pod nimi namuły zlokalizowane w odległości do ok. 60-70 metrów od linii wody są całkowicie nawodnione i nienośne. Zalecono wyłączenie rejonu niszy osuwiskowej z przeznaczenia rekreacyjnego do czasu podniesienia poziomu wody w zbiorniku lub zakończenia konsolidacji gruntów, co przy ciągłym dopływie wody przy znacznym spadku hydraulicznym może być procesem długotrwałym. Obserwowane na zboczu w rejonie narożnika południowo-wschodniego spękania powstają najprawdopodobniej na skutek przemieszczenia utworów naruszonych na skutek prac rekultywacyjnych po warstwie kontaktowej z nienaruszonymi utworami rodzimymi, dlatego zarekomendowano pozostawienie zbocza do naturalnego ustabilizowania. Dla rejonu pompowni w przypadku intensywnego uplastycznienia i zawodnienia warstwy kontaktowej, na skutek czego obniżeniu ulegną jej parametry wytrzymałościowe wartość określonego wskaźnika stateczności wskazuje na prawdopodobne powstanie osuwiska w tym rejonie. Należy wzmocnić to zbocze. Ostatecznie zarekomendowano podniesienie poziomu wody w wyrobisku pokopalnianym do rzędnej +146,0 m n.p.m. gdyż dopiero wówczas ustanie dopływ wody do wyrobiska. Podobnie wnioski z analizy hydrogeologicznej doprowadziły do zalecenia podniesienia zwierciadła wody w zbiorniku końcowym celem redukcji gradientu ciśnienia. Strefa kontaktu utworów wypełniających czwartorzędową rynnę erozyjną przepuszczalnym podłożem neogeńskim jest nie tylko przyczyną znaczącego napływu wody, ale także potencjalną strefą poślizgu zbocza.
Wyniki powyższych analiz stateczności zboczy wykazały zatem znaczną i zdecydowaną poprawę stateczności w warunkach dopełnienia zbiornika do rzędnej +146 m n.p.m., kiedy to we wszystkich analizowanych przypadkach wskazano na mało prawdopodobne powstanie osuwisk. Oznacza to, jak słusznie zauważyły organy obu instancji, opierając swoje rozstrzygnięcia w sprawie na wnioskach wypływających z treści omawianej opinii, że dla zapewnienia bezpiecznego wykorzystywania zbiornika wodnego powstałego po wyrobisku pokopalnianym w celach rekreacyjnych konieczne jest podniesienie zwierciadła wody do rzędnej +146 m n.p.m. Przeprowadzone obliczenia stateczności skarp zbiornika pokopalnianego przy założeniu rzędnej zwierciadła wody na dwóch poziomach (w tym aktualnie utrzymywanym na skutek pompowania ok. +138 m n.p.m. oraz docelowym +146 m n.p.m.), w tym obliczenia wariantowe uwzględniające obniżenie parametrów wytrzymałościowych warstwy kontaktowej na skutek zawodnienia, nie dają gwarancji stateczności skarp, a wręcz wskazują na prawdopodobieństwo powstania osuwisk przebiegających po warstwie kontaktowej. Podniesienie poziomu wody do rzędnej +146.0 m n.p.m., doprowadzi do ustania dopływu wody do wyrobiska i znacznej poprawie ulegną parametry stateczności skarp i zboczy. Poddane analizie skarpy i zbocza zbiornika wodnego stanowią równocześnie podparcie dla okalających ten zbiornik terenów, dla których to ustalono zadrzewieniowo-łąkowy kierunek rekultywacji o charakterze rekreacyjnym. Rację ma organ odwoławczy, że rekreacyjny charakter rekultywacji wymusza to, aby tereny okalające zbiornik były zrekultywowane w sposób zapewniający bezpieczeństwo dla przyszłych jego użytkowników. Obecny stan zaawansowania prac rekultywacyjnych nie pozwala na uznanie, że zarówno tereny rekultywowane w kierunku wodnym jak i tereny rekultywowane w kierunku zadrzewieniowo-łąkowym nie stworzą żadnego niebezpieczeństwa dla życia i zdrowia ludzi rekreacyjnie korzystających z tych terenów. Słusznie więc z uwagi na prawdopodobieństwo wystąpienia zjawisk osuwiskowych przy braku wypełnienia zbiornika do docelowej rzędnej +146 m n.p.m., na co wskazują wnioski płynące z opinii "Analiza stateczności skarp (..)", odmówiono skarżącej uznania za zakończoną rekultywacji również terenów, dla których w decyzji z 5 kwietnia 2005 r. ustalono zadrzewieniowo-łąkowy kierunek rekultywacji o charakterze rekreacyjnym. W efekcie nie doszło do nadania lub przywrócenia gruntom zdegradowanym albo zdewastowanym na skutek działalności górniczej w byłej P wartości użytkowych lub przyrodniczych przez właściwe ukształtowanie rzeźby terenu, poprawienie właściwości fizycznych i chemicznych, uregulowanie stosunków wodnych, odtworzenie gleb, umocnienie skarp oraz odbudowanie lub zbudowanie niezbędnych dróg w takim stopniu, aby grunty te wykorzystywane były w celach rekreacyjnych.
Sąd I instancji zauważył, że zarówno powyższa "Analiza stateczności skarp (...)" jak i kontrola NIK przeprowadzone zostały w 2017 r. przed złożeniem przez Spółkę w marcu 2018 r. wniosku o uznanie rekultywacji za zakończoną. Nie ma sporu co do tego, że na datę orzekania przez organ pierwszej instancji, a następnie przez organ odwoławczy, poziom wody w zbiorniku P. nie osiągnął rzędnej +146 m n.p.m. Wskazywany w toku postępowania przez Spółkę poziom rzędnej tego zbiornika oscyluje wokół +138 m n.p.m. Utrzymanie tego poziomu w zbiorniku wymaga ciągłego odpompowywania wody do Wisły. Stan ten wywołuje skutki opisane zarówno wynikami kontroli NIK, jak i opinią "Analiza stateczności skarp (...)" (zob. np. Wystąpienie pokontrolne NIK zał. 75 akt adm. str. 2-4). Ustalenia te nie zostały podważone skutecznie przez skarżącą Spółkę w kontrolowanym obecnie postępowaniu administracyjnym, ani w postępowaniu sądowym, a w szczególności Spółka nie przedłożyła żadnej kontropinii, czy innego dokumentu potwierdzającego, że istniejący na dzień orzekania przez organy administracji w tej sprawie poziom wody w zbiorniku umożliwia rekreacyjne wykorzystanie tego zbiornika i okalających go terenów. Tylko taki dowód w sprawie mógł podważyć ustalenia organów obu instancji. Twierdzenia skarżącej zmierzające do podważenia wyników analiz zawartych w dokumencie “Analiza stateczności skarp (...)", który przecież to Spółka przedstawiła organowi przy wniosku o uznanie rekultywacji za zakończona (zał. Nr 83 akt. adm.), nie mogły spowodować uwzględnienia skargi, skoro nie zostały poparte co najmniej na tyle fachowym opracowaniem jak “Analiza stateczności skarp (...)". Spółka wielokrotnie podkreślała, że decyzja Starosty z 5 kwietnia 2005 r. zawiera oczywiste błędy szczególnie w zakresie jej uzasadnienia (choć nie wniosła odwołania od decyzji), że Starosta błędnie interpretuje treść decyzji o ustaleniu kierunku rekultywacji i nie uwzględnia zmian w sytuacji faktycznej i prawnej związanej z rekultywacją byłej P, jakie nastąpiły po 2005 r., (co jednak nie spowodowało inicjatywy po stronie Spółki zmierzającej do zmiany tej decyzji). W kontekście takich zarzutów strony, ale i zakresu rekultywacji, nie sposób zgodzić się ze stroną skarżącą, że to Starosta winien z urzędu doprowadzić do zmiany decyzji z 5 kwietnia 2005 r., wybierając właściwy zdaniem organu kierunek czy wariant rekultywacji. Poza tym Spółka, jak wyjaśnił to Starosta i co potwierdza zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, nie kierowała do tego organu zapytań, ani nie zwracała się o konsultacje w zakresie tego, czy z uwagi na zatwierdzane przez właściwego ministra Programy likwidacji zakładów górniczych z aneksami istnieje potrzeba uwzględnienia ich założeń, zakresów w obowiązującej tę Spółkę decyzji ustalającej kierunek rekultywacji.
Sąd I instancji wyjaśnił, że przeprowadzone postępowanie dowodowe w sprawie doprowadziło do zgromadzenia materiału dowodowego wystarczającego do podjęcia merytorycznego jej rozstrzygnięcia. Były to przede wszystkim dowody zaoferowane przez Spółkę jako wnioskodawcę, w tym opinia – “Analiza stateczności skarp (...)" pod red. M. C. z 2017 r., która jest jasna, spójna, zawiera logicznie sformułowane wnioski. Zauważył przy tym, że odmowa przeprowadzenia dowodów zawnioskowanych przez Spółkę przed wydaniem decyzji przez organ pierwszej instancji zawarta w postanowieniu Starosty Sandomierskiego z 4 maja 2020 r. nie mogła spowodować wadliwości wydanych decyzji w sprawie. Postępowanie administracyjne toczyło się w kontrolowanej sprawie na tyle długo, aby Spółka mogła przedstawić organom kolejne - kluczowe jej zdaniem - dowody w sprawie, w tym opinie specjalistów z zakresu hydrogeologii czy innych specjalistycznych dziedzin wiedzy, podważających ustalenia przedstawione w opinii pod red. M.C. z czerwca 2017r. – wykonanej zresztą na podstawie umowy zawartej ze Spółką. Postępowanie administracyjne w sprawie toczyło się bowiem z wniosku Spółki i to przede wszystkim od niej jako wnioskodawcy należało oczekiwać złożenia dowodów na poparcie żądania zawartego we wniosku. Nie sposób także nie zauważyć, że opinia, która mogłaby skutecznie podważyć ustalenia zespołu specjalistów, którzy opracowali dokument "Analiza stateczności skarp (...)", powinna była być sporządzona przez osoby o bardzo wysokich kwalifikacjach i w warunkach wymagających znacznego nakładu pracy (uwzględniając ten wykonany przez zespół prof. M. C.). Brak inicjatywy samej Spółki w zleceniu wykonania takiej opinii w okresie od marca 2018 r. (czyli od złożenia wniosku o uznanie rekultywacji za zakończoną) do kwietnia 2020 r. (czyli do zawiadomienia Spółki o kompletności materiału dowodowego potrzebnego do zakończenia postępowania w pierwszej instancji), skoro strona chciała podważyć ustalenia autorów "Analizy stateczności skarp (...)", a w to miejsce skierowanie do organu prowadzącego postępowanie żądania o dopuszczeniu dowodu z opinii biegłego tuż przed zakończeniem postępowania w pierwszej instancji, mogło świadczyć o zamiarze nieuzasadnionego przewlekania postępowania administracyjnego w sprawie i prowadzić do narażenia się przez organ pierwszej instancji na skuteczny zarzut przewlekłości postępowania, zwłaszcza, że treść wniosku dowodowego strony nie zawierała argumentów dyskwalifikujących opinię zespołu autorskiego "Analizy stateczności skarp (...)". Dlatego też brak umożliwienia Spółce wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego w trybie art. 10 k.p.a. i wydanie decyzji w pierwszej instancji bez uprzedniego doręczenia postanowienia o odmowie dopuszczenia dowodu z opinii biegłego, stanowi o naruszeniu prawa procesowego, które nie mogło – zdaniem Sądu - mieć znaczenia dla wyniku sprawy. Spółka w ciągu trwającego od 2018 r. postępowania miała możliwość zapoznania się z dowodami zebranymi w sprawie, zresztą treść najistotniejszych dokumentów z punktu widzenia istoty sprawy była skarżącej znana. Organ pierwszej instancji zawiadomił wszystkie strony postępowania w dniu 7 kwietnia 2020 r., że materiał dowodowy w sprawie jest kompletny dla wydania merytorycznego rozstrzygnięcia i uczynił to po uprzednim uchyleniu decyzji tego organu z dnia 31 stycznia 2020 r. przez organ odwoławczy. W decyzji kasacyjnej Kolegium wyjaśniło motywy uchylenia decyzji organu pierwszej instancji i wytyczne dla tego organu przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, które przede wszystkim dotyczyły naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. W każdym razie znane były one również Spółce, która po styczniu 2020 r. nie podjęła aktywności dowodowej poprzez zlecenie we własnym zakresie wykonania kontropinii do tej sporządzonej w czerwcu 2017 r. przez zespół M. C., a dopiero po otrzymaniu zawiadomienia z 7 kwietnia 2020 r. w trybie art. 10 § 1 k.p.a. złożyła wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego. W każdym razie wniosek dowodowy Spółki załatwiony został formalnie postanowieniem organu pierwszej instancji w dniu 4 maja 2020 r. w trybie art. 78 § 2 k.p.a. Zawarte w tym postanowieniu uzasadnienie zawiera wyjaśnienie motywów stanowiska dowodowego organu. Ponadto po wydaniu decyzji przez organ pierwszej instancji 5 maja 2020 r. skarżąca Spółka - w piśmie z 26 maja 2020 r. – ustosunkowując się do wezwania Starosty i zgłoszonych wniosków dowodowych w piśmie z 8 maja 2020 r., podtrzymała wnioski w tym stanowisku zawarte w taki sposób, aby stanowisko to stanowiło materiał dowodowy w sprawie, co nie wymagało wydania przez Kolegium kolejnego postanowienia dowodowego w trybie art. 78 k.p.a.
Sąd nie dopatrzył się więc w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym naruszenia uprawnień strony, wypływających z zasad postępowania administracyjnego określonych w art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 10 i art. 11 k.p.a. Strona miała zagwarantowane prawo czynnego udziału w postępowaniu, z którego zresztą korzystała. Organy orzekające w postępowaniu administracyjnym wszechstronnie rozpatrzyły zebrany w sprawie materiał dowodowy i wyczerpująco, wielowątkowo wyjaśniły powody wydanych decyzji. Dokonane w sprawie ustalenia faktyczne zostały dokonane po zasięgnięciu opinii organów wymaganych przepisami art. 22 ust. 2 u.o.g.r.l. Nie było obowiązku zasięgania opinii takich organów i podmiotów, na jakie w skardze wskazuje Spółka, formułując zarzut naruszenia art. 7b, art. 19 i art. 106 § 1 w zw. z art. 6 k.p.a. Ponadto Sąd nie stwierdził, aby organy dokonały innego ustalenia zakresu i kierunku rekultywacji, jaką powinna przeprowadzić skarżąca w byłej P, niż ten ustalony z decyzją z 5 kwietnia 2005 r. Wobec tego zarzuty naruszenia art. 6, art. 11 i art. 28 k.p.a. w zw. z art. 7 Konstytucji RP, a także art. 7a i art. 81a § 1 k.p.a. nie mogły okazać się skuteczne dla wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.
Odnosząc się do zarzutów skargi dotyczących naruszenia prawa materialnego wynikającego z błędnego uznania skarżącej Spółki za podmiot (kopalnię), która byłaby zobowiązana do rekultywacji gruntów na własny koszt, w szczególności do wykonania sieci melioracyjno-drenażowej, na skutek błędnej interpretacji przez organy obowiązków nałożonych na skarżącą decyzją z 5 kwietnia 2005 r., należy wyjaśnić, że nie wynika z wydanych w obu instancjach decyzji, aby organy orzekały w jakimkolwiek zakresie o źródłach finansowania dla realizacji obowiązku rekultywacji gruntów określonych tymi decyzjami przez Spółkę. Przy tym jednak wyjaśnić należy, że zgodnie z ustawą z dnia 14 lipca 2000 r. o restrukturyzacji finansowej górnictwa siarki (Dz. U. z 2000 r., nr 74 poz. 856 ze zm.) K w [...] stanowi jednostkę górnictwa siarki, na terenie której prowadzi się prace mające na celu, po pierwsze, likwidację zakładów górniczych w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 4 lutego 1994r. - Prawo geologiczne i górnicze, po drugie, rekultywację terenów pogórniczych w rozumieniu przepisów o ochronie gruntów rolnych i leśnych (art. 1 ust. 2 i art. 7 ust. 2 tej ustawy). W oparciu o art. 7 ust. 2 ww. ustawy (w brzmieniu przed 23 października 2003 r.) obowiązywało rozporządzenie Ministra Gospodarki z 14 maja 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad wykorzystania środków budżetowych przeznaczonych na restrukturyzację górnictwa siarki (Dz. U. z 2001 r., nr 52 poz. 546 ), w którym unormowano zasady wykorzystania przez jednostki górnictwa siarki określone w art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 14 lipca 2000 r. o restrukturyzacji finansowej górnictwa siarki, zwanej dalej "ustawą", środków budżetowych ujętych w budżecie państwa w części, której dysponentem jest minister właściwy do spraw gospodarki, przeznaczonych na restrukturyzację górnictwa siarki, w szczególności na:
1) likwidację w całości lub części zakładów górniczych,
2) osłony socjalne dla pracowników zwalnianych z zakładów, o których mowa w pkt 1, przysługujące na podstawie odrębnych przepisów,
3) usuwanie szkód powstałych na terenach gmin w wyniku eksploatacji górniczej prowadzonej w przeszłości, przez będące w likwidacji bądź zlikwidowane kopalnie.
W myśl § 2 tego rozporządzenia, dotacje ustalane w ustawie budżetowej, w części, której dysponentem jest minister właściwy do spraw gospodarki, dla jednostek, o których mowa w art. 1 ust. 2 ustawy, przeznaczono się na pokrycie kosztów:
1) likwidacji otworów eksploatacyjnych oraz wyrobisk górniczych, a także zabezpieczenia tych wyrobisk,
2) likwidacji zbędnych instalacji, budynków oraz demontaż maszyn i urządzeń,
3) usuwania szkód górniczych wywołanych eksploatacją górniczą,
4) rekultywacji terenów pogórniczych,
5) utrzymania obiektów przeznaczonych do likwidacji - w kolejności zapewniającej bezpieczeństwo ruchu zakładu górniczego,
6) wykonywania prac zabezpieczających oraz przedsięwzięć zapobiegających zagrożeniom związanym z likwidowanym zakładem górniczym, po zakończeniu likwidacji,
7) opracowania projektów, dokumentacji, opinii, ekspertyz i analiz związanych z likwidacją zakładu górniczego,
8) uregulowania stanu prawnego gruntów, wykupu gruntów, spłaty zadłużenia i odtworzenia majątku trwałego, zapewniającego prawidłowy przebieg procesu likwidacji,
9) ogólnego zarządu w zakładzie górniczym całkowicie likwidowanym od chwili zaprzestania wydobycia,
10) zaspokojenia roszczeń byłych pracowników całkowicie lub częściowo likwidowanych zakładów górniczych, dotyczących:
a) ekwiwalentu pieniężnego za deputat węglowy przysługujący emerytom i rencistom na podstawie układów zbiorowych pracy obowiązujących w tych zakładach górniczych,
b) rent wyrównawczych oraz jednorazowych odszkodowań pieniężnych z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych.
Nie sposób nie zauważyć, że po zmianie ustawy z dnia 30 sierpnia 2013r. o dotacji przeznaczonej dla niektórych podmiotów (Dz. U. z 2016 r. poz. 1389, obowiązującej do 31 grudnia 2020 r. z już obowiązującą obecnie zmianą, która weszła w życie po 31 grudnia 2020 r. – Dz. U. z 2020 r. poz. 2398) od 1 października 2016 r. K Spółka Akcyjna w likwidacji w [...] uzyskała dotację na działania wykonywane po zakończeniu prac likwidacyjnych w wyrobisku górniczym P., przy czym wyrobisko górnicze zgodnie z tą ustawą to wyrobisko górnicze w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 17 ustawy z dnia 9 czerwca 2011r. - Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. z 2016 r. poz. 1131), przez które to działania rozumie się:
1) zabezpieczenie terenów zlokalizowanych w sąsiedztwie wyrobiska przed zmianą stosunków wodnych;
2) likwidację zbędnych instalacji, budynków oraz demontaż maszyn i urządzeń związanych z wykonywaniem działania, o którym mowa w pkt 1;
3) rekultywację terenów pogórniczych związanych z wykonywaniem działania, o którym mowa w pkt 1;
4) wykonywanie prac zabezpieczających oraz przedsięwzięć zapobiegających związanych z wykonywaniem działania, o którym mowa w pkt 1;
5) opracowanie projektów, dokumentacji, opinii, ekspertyz i analiz związanych z wykonywaniem działań wymienionych w pkt 1-4;
6) sprawowanie ogólnego zarządu.
Nie może być więc wątpliwości w tej sprawie, co zresztą wynika z decyzji właściwych ministrów (w tym tej Ministra Skarbu Państwa nr 4 z 25 lutego 2004 r.), Programów likwidacji zakładów górniczych K S. A. (potem K S.A. w likwidacji), co też potwierdziła Spółka składanymi do Starosty Sandomierskiego wnioskami w trybie ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych - o ustalenie kierunku rekultywacji, a następnie o uznanie rekultywacji gruntów za zakończoną - że obowiązek przeprowadzenia rekultywacji byłego wyrobiska po P obciąża tę Spółkę, w tym obowiązek zabezpieczenia terenów zlokalizowanych w sąsiedztwie wyrobiska przed zmianą stosunków wodnych i w ramach zakreślonych powołanymi aktami prawnymi zadań Spółka ta stosuje odpowiednio przepisy - Prawa geologicznego i górniczego (obecnie tekst. jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 1064). W oparciu o przepisy tej ustawy (w brzmieniu obowiązującym na datę podejmowania czynności) Spółka wystąpiła, jako podmiot, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy – Prawo geologiczne i górnicze, do Dyrektora Okręgowego Urzędu Górniczego w Kielcach o zatwierdzenie planu ruchu zakładu utrzymania systemu odwodnienia zlikwidowanego zakładu górniczego – P. Dyrektor OUG w dniu 16 sierpnia 2016 r. wydał decyzję zatwierdzającą "Plan ruchu utrzymywania systemu odwodnienia zlikwidowanego zakładu górniczego P na okres od 1 lipca 2016 r. do 30 czerwca 2021 r. z uzasadnieniem, że zostały spełnione przez Kopalnię przesłanki z art. 108 ustawy – Prawo geologiczne i górnicze (zob. str. 30-32 Wystąpienie pokontrolne NIK zał. 75 akt adm.).
Trudno uznać, jak forsuje to skarżąca, że organy administracji orzekające w tej sprawie wiążąco rozstrzygnęły o obowiązku wykonania przez skarżącą prac melioracyjno-drenażowych poza terenem byłej kopalni. Organy o kwestiach, jakie konkretnie prace mają zostać jeszcze wykonane przez skarżącą i z jakich funduszy te prace będą realizowane w niniejszej sprawie nie rozstrzygały, a jedynie wyjaśniły, jakie prace dla osiągnięcia celu rekultywacji zakładały te dokumenty, które związane były z tym procesem. Spółka forsuje tezę, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nakładają na tę Spółkę obowiązki wykraczające dla ich realizacji poza granice terenu, którym Spółka została wyposażona celem zrealizowania wyznaczonych jej zadań. Takich rozstrzygnięć te decyzje nie zawierają. Dla rozpoznania wniosku skarżącej o uznanie rekultywacji za zakończoną organy administracji musiały odnieść się do kwestii wykonania sieci melioracyjno-drenażowej na terenach sąsiadujących z terenem Kopalni. Wykonanie takiego systemu z założenia miało umożliwić dokonanie skutecznej rekultywacji przedmiotowych gruntów w kierunku rekreacyjnym, co potwierdza opracowanie pod red. J. K., ale także treść zatwierdzonych przez właściwych ministrów programów likwidacji zakładów górniczych K. Środki finansowe na realizację zadania związanego z wykonaniem sieci melioracyjno-drenażowej były przewidziane w budżecie, jakim dysponowała Kopalnia (zob. pismo Dyrektora Delegatury NIK w Rzeszowie z 1 lutego 2018 r. - zał. 67 z załącznikami, np. Wystąpienie pokontrolne, - zał. 75 str. 3-4, czy też Aneks nr 1 do Programu likwidacji zakładów górniczych K S.A. sierpień 2009 r. – np. str. 25 i załącznik nr 3 – Zbiorcze zestawienie kosztów likwidacji zakładów górniczych K S. A. na lata 1994 – 2013).
Sąd I instancji podkreślił, że zasadniczą kwestią wymagającą rozstrzygnięcia w tej sprawie przez organy administracji było to, czy w wyniku przeprowadzonej rekultywacji doszło do osiągnięcia celu wytyczonego decyzją z 5 kwietnia 2005 r. To nie nastąpiło. Dlatego zarzuty skargi i obszerna argumentacja na ich poparcie zawarta w skardze i dalszych pismach procesowych Spółki (w szczególności związane z kwestią nałożenia na Spółkę dodatkowych obowiązków w zakresie melioracji terenów wykraczających poza obszar określony w decyzji z 5 kwietnia 2005 r., czy związane z wyjątkową sytuacją faktyczną i prawną, w jakiej znajduje się Spółka), nie mogły odnieść skutku w postaci zaaprobowania przez organy administracji, a obecnie przez Sąd takiego stanowiska skarżącej, że proces rekultywacji został zakończony, skoro zbiornik "P." nie został wypełniony do rzędnej +146 m n.p.m., a przez to zbiornik i teren go okalający nie mogą być wykorzystywane dla celów rekreacyjnych. Trudno także w postępowaniu administracyjnym jak obecnie kontrolowane skutecznie zarzucić organom, że nie przeprowadziły postępowania w kierunku ustalenia zakresu i źródeł finansowania potrzebnych jeszcze do wykonania prac (w tym sieci melioracyjno-drenażowej) oraz podmiotów zobowiązanych do ich zrealizowania, jak oczekuje tego skarżąca Spółka. Nie było to obowiązkiem organów, a przez to również Sąd administracyjny nie mógł z tej przyczyny uchylić zaskarżonej decyzji oraz w trybie art. 135 p.p.s.a. – także decyzji organu pierwszej instancji. Niewykluczone, że konieczne będzie w celu zakończenia rekultywacji byłej P przeprowadzenie szeroko zakrojonych i czasochłonnych analiz, negocjacji, opinii, postępowań administracyjnych czy sądowych, bądź przeprowadzenia postępowania administracyjnego w sprawie zmiany kierunku rekultywacji na inny niż rekreacyjny. Te wszystkie działania jednak nie mogły być podejmowane przez organy administracji w niniejszej sprawie, ponieważ organy były związane treścią wniosku o uznanie rekultywacji za zakończoną, a przede wszystkim rozstrzygnięciem zawartym w decyzji z 5 kwietnia 2005 r. Z tych wszystkich powodów nie mogły odnieść zamierzonego skutku zarzuty skargi dotyczące naruszenia prawa materialnego zasadzające się na powyżej poruszonych kwestiach.
W niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym Sąd w trybie art. 145a § 1 p.p.s.a. nie jest uprawniony, by zobowiązywać organ pierwszej instancji do zmiany decyzji ustalającej kierunek rekultywacji, skoro obecnie kontrolowane decyzje administracyjne wydane zostały w odrębnym postępowaniu administracyjnym tj. o uznanie rekultywacji za zakończoną. Jeżeli Spółka ocenia, że decyzja ustalająca kierunek rekultywacji odmiennie powinna rozstrzygać o przedmiocie, zakresie i kierunku rekultywacji, to powinna złożyć wniosek o zmianę decyzji z 5 kwietnia 2005r., a jeśli tego nie uczyniła, to nie może oczekiwać, aby organy w przedmiotowym postępowaniu oceniły, czy inny poza rekreacyjnym kierunek rekultywacji może zostać przeprowadzony. Ponieważ Sąd nie dopatrzył się naruszenia prawa materialnego w sprawie, które miało wpływ na wynik sprawy i skarga została oddalona, dlatego też Sąd nie jest zobowiązany do formułowania wytycznych dla organów drugiej i pierwszej instancji w tej sprawie (art. 153 p.p.s.a.), ani innych zaleceń dla stron postępowania co do dalszego ich postępowania w sprawie o uznanie rekultywacji za zakończoną.
Odnośnie kręgu stron postępowania sądowego wyjaśnić trzeba, że uczestnikiem tego postępowania był Wójt Gminy [...] jako strona postępowania administracyjnego, której doręczono zaskarżony akt. Nie był stroną postępowania administracyjnego Burmistrz Miasta i Gminy [...], choć organowi temu do wiadomości doręczono decyzję organu pierwszej instancji. Sąd podziela pogląd prezentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych, że uprawnieniem do podnoszenia zarzutu pozbawienia możliwości udziału w postępowaniu dysponuje wyłącznie podmiot, który uznaje, że bez swej winy nie brał udziału w tym postępowaniu. Inne podmioty nie mogą się skutecznie powoływać na okoliczność zaistnienia przesłanki wznowieniowej określonej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. (zob. wyrok NSA z dnia 17 listopada 2017 r., sygn. akt II OSK 87/17, lex nr 2442985).
Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach złożyła K SA" w likwidacji z siedzibą w [...], skarżąc wyrok w całości.
Skarżąca kasacyjnie Spółka zarzuciła Sądowi I instancji naruszenie:
I. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi w wyniku nierozpoznania i niestwierdzenia naruszenia przepisów prawa materialnego, tj.:
1. art. 129 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze (t. j.: Dz.U. 2020 poz. 1064), dalej: "p.g.g.", oraz art. 132 p.g.g. w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 9 p.g.g. i art. 2 ust. 1 pkt 1 p.g.g. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że Skarżąca jest przedsiębiorcą w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 9 p.g.g. lub jego następcą prawnym, a zatem że jest ona obowiązana do likwidacji i naprawienia szkód, jak też, że jest zobowiązana, w ramach ruchu zakładu górniczego, w przypadku jego likwidacji, przedsięwziąć niezbędne środki dla ochrony środowiska i rekultywacji gruntów po działalności górniczej w sytuacji, gdy Skarżąca nigdy nie posiadała statusu przedsiębiorcy ani nie jest następcą prawnym w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 9 p.g.g., jedynie przyjęła grunty obejmujące tereny powyrobiskowe po 20 latach od likwidacji P od Skarbu Państwa do rekultywacji jako zadanie powierzone w ramach likwidacji przemysłu siarkowego w Polsce, w imieniu i na rachunek Skarbu Państwa;
2. art. 39 ust. 1, 3 i 4 p.g.g. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie wprost do Skarżącej, podczas gdy do podmiotu, na który nałożono obowiązki określone w art. 39 ust. 1 i 3, stosuje się przepisy dotyczące przedsiębiorcy jedynie odpowiednio;
3. art. 199 ust. 172 i 4 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne {t. j.: Dz. U. z 2020 r. poz. 310 z późn. zm.), (dalej: "p.w.") poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że Skarżąca obowiązana jest do wykonania systemu melioracyjno-drenażowego na obszarach zagrożonych podtopieniem oraz ma to uczynić na własny koszt, podczas gdy Skarżąca nie jest z żadnego tytułu obowiązana w tym zakresie, a wykonanie systemu melioracyjno-drenażowego winno być wykonane na koszt Skarbu Państwa;
4. art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (t.j.: Dz.U. 2017 poz. 1161, dalej: "u.o.g.r.l.") poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że Skarżąca jest na podstawie tego przepisu przedsiębiorcą obowiązanym do rekultywacji gruntów na własny koszt jako osoba, która spowodowała utratę albo ograniczenie wartości użytkowej gruntów lub następcą prawnym zakładów górniczych, podczas gdy rekultywacja przedmiotowych gruntów została Skarżącej powierzona w imieniu i na rachunek Skarbu Państwa, w ramach likwidacji przemysłu siarkowego w Polsce;
5. art. 4 pkt 18 u.o.g.r.l. poprzez nierozpoznanie, iż pojęcie "nadania lub przywrócenia gruntom zdegradowanym albo zdewastowanym" odnieść należy do gruntów, które ulegały zdewastowaniu lub zdegradowaniu przez przedsiębiorcę lub poprzednika prawnego w toku prowadzonej przez niego działalności, tj. 1) w ramach koncesji na prowadzenie działalności uregulowanej ustawą p.g.g., 2) przez przedsiębiorcę lub jego poprzednika jako tego, który prowadził ww. działalność, ani nie była i nie jest obowiązanym właścicielem.
II. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi wskutek braku stwierdzenia naruszenia przepisów postępowania mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. i 107 § 3 k.p.a. poprzez brak rozpoznania i przyjęcie przez Sąd I instancji, że w przedmiotowej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach (dalej Jako: "SKO", "organ" lub "organ II instancji") dokonał wyczerpującego i wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego, a materiał zebrany w sprawie, na którym oparł się organ jest pełny, spójny i nie narusza zasad procesowych, a w konsekwencji prawidłowo ustalił stan faktyczny w niniejszej sprawie, co pozwoliło uznać Sądowi w całości te ustalenia za własne, podczas gdy organy obu instancji nie podjęły wszelkich niezbędnych, koniecznych a możliwych czynności dla zebrania pełnego materiału dowodowego w celu ustalenia stanu faktycznego i prawnego sprawy. Tymczasem SKO jedynie bezkrytycznie podzieliło niepełne i nieprawidłowe ustalenia stanu faktycznego poczynione przez organ I instancji, a w ślad za tymi organami uczynił to Sąd;
2. art. 80 oraz art. 84 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie i nierozpoznanie, iż organy orzekające co do obowiązku Skarżącej oparły się na wybiórczo wybranych fragmentach w części nieaktualnych dokumentów, przywołujących tym samym jedynie niektóre z wariantów możliwych dla dokonania rekultywacji, które zostały następnie przez Sąd przyjęte jako podstawa obowiązków Skarżącej przy bezkrytycznym przyjęciu nieprawidłowych wniosków jako własnych;
3. art. 7a i art. 81a § 1 k.p.a. poprzez niedostrzeżenie braku dostatecznego rozpoznania i nieusunięcia przez SKO wątpliwości co do treści decyzji w zakresie ustalenia kierunku i zakresu rekultywacji oraz niewłaściwej subsumpcji zastosowanej normy prawnej ustalającej obowiązek Skarżącej oraz obowiązku osoby trzeciej, Skarbu Państwa, a także pominięcie rozważenia interesu publicznego;
4. art. 6, art. 9, art. 11, art. 28 k.p.a. w zw. z art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez niepostrzeżenie przez Sąd, jak i organ II Instancji, przekroczenia kompetencji przez organ I instancji i rozstrzygania wbrew obowiązującym przepisom prawa i decyzjom właściwych w sprawie organów oraz brak rozpatrzenia zarzutu braku wyjaśnienia Skarżącej przesłanek, którymi kierował się organ I instancji ustalając jej obowiązki, a w tym pominięcie, iż stroną postępowania powinien być lub co najmniej jego uczestnikiem może być Skarb Państwa, którego prawa i obowiązki będzie kształtowało rozstrzygnięcie Starosty,
5. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak wyjaśnienia przez Sąd w uzasadnieniu wyroku przesłanek wykładni decyzji ustalającej przedmiot i zakres rekultywacji dokonanej przez organy, a następnie przez Sąd;
6. art. 145a § 1 w zw. art. 135 p.p.s.a. poprzez niepełne rozpoznanie i odrzucenie możliwości zastosowania art. 145a § 1 p.p.s.a., zobowiązującego do wydania przez Starostę Sandomierskiego (dalej Jako: "Starosta", organ I instancji") decyzji uzupełniającej, konwalidującej wady decyzji z dnia 5 kwietnia 2005 r., (znak: GN.1.7437-26/04/05) ustalającej kierunek rekultywacji, w której w sposób dostateczny doprecyzuje przedmiot i zakres oraz kierunek rekultywacji, uwzględniając aktualny stan prawny i faktyczny (środowiskowy), jak i Interes społeczny i publiczny, po przeprowadzeniu niezbędnego uzupełniającego postępowania i koniecznych uzgodnień z innymi organami administracji publicznej. W tej sprawie nieuwzględnienie niezbędnego tu stanowiska Skarbu Państwa, wyrażonego przez właściwy w sprawie organ, tj. ministra właściwego ds. aktywów państwowych oraz Polskiego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie i Prezesa Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska I Gospodarki Wodnej (dalej jako: "NFOŚIGW") i odrzucenie konieczności udziału w niezbędnym zakresie wskazanych organów współdziałających, prowadziło do oddalenia skargi i utrzymania decyzji w obrocie prawnym ze szkodą dla merytorycznego prawidłowego rozstrzygnięcia przez organ I Instancji i osiągnięcia celu, jakim jest niezbędna rekultywacja.
Zarzucając powyższe Spółka wniosła: o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach, ewentualnie, na podstawie art. 188 p.p.s.a., o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi, na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a., o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie, na podstawie art. 203 p.p.s.a. o zasądzenie od Organu na rzecz Skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny związany jest podstawami skargi kasacyjnej, stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Sąd ten rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Przytoczenie podstaw kasacyjnych, rozumiane jako wskazanie przepisów, które - zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną - zostały naruszone przez wojewódzki sąd administracyjny, nakłada na Naczelny Sąd Administracyjny, obowiązek odniesienia się do wszystkich zarzutów przytoczonych w podstawach kasacyjnych (por. uchwała NSA z dnia 26 października 2009 r., I OPS 10/09, opubl. ONSAiwsa z 2010 r. Nr 1, poz. 1) mających zastosowanie w sprawie.
W niniejszej sprawie żadnej z wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania Sąd się nie dopatrzył, wobec czego kontrola ograniczyć się musiała wyłącznie do zbadania zawartych w skardze kasacyjnej zarzutów.
Z uwagi na sposób sformułowania podstaw wniesionej kasacji, koniecznym jest podkreślenie, że skarga kasacyjna jest szczególnym i wysoce sformalizowanym środkiem zaskarżenia. Należy w niej przytoczyć podstawy kasacji wraz z ich uzasadnieniem, przy czym oba te elementy muszą ze sobą korespondować. Trzeba, zatem w skardze kasacyjnej wskazać konkretny przepis prawa materialnego lub procesowego, który zdaniem wnoszącego kasację został naruszony przez sąd pierwszej instancji. Autor wniesionej skargi kasacyjnej powinien wskazać na konkretne, naruszone przez ten sąd zaskarżonym orzeczeniem przepisy czy to prawa materialnego, czy też procesowego. W odniesieniu przy tym do prawa materialnego winien był wykazać, na czym polegała ich błędna wykładnia, bądź niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być wykładnia prawidłowa i właściwe zastosowanie przepisu. Z kolei przy zarzucie naruszenia prawa procesowego należało wskazać przepisy tego prawa naruszone przez sąd pierwszej instancji, przedstawić, na czym polegało uchybienie tym przepisom i dlaczego uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach.
W pierwszej kolejności podkreślić należy, że przedmiotem kontroli sądu I instancji w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z 2 lipca 2020 r. znak: SKO.RL-62/2799/8/2020 utrzymująca w mocy decyzję Starosty Sandomierskiego z 5 maja 2020 r. znak: RO.6122.5.2018 odmawiającą uznania za zakończoną rekultywację gruntów wyrobiska końcowego byłej P. Podstawę prawną wydanych decyzji stanowił art. 22 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych. Zakres rozpoznania sprawy administracyjnej w ramach postępowania w tym przedmiocie jest zatem odmienny od decyzji Starosty Sandomierskiego z 2005 r. mającej swoje umocowanie w art. 22 ust. 1 pkt 2 i 3 tej ustawy, którą organ ustalił kierunki rekultywacji dla danego terenu oraz nałożył na określony podmiot obowiązek wykonania rekultywacji, zakreślając jednocześnie termin realizacji przedsięwzięcia.
Tym samym przedmiotem decyzji wydanej na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 4 ustawy jest wyłącznie ocena wykonania wcześniej nałożonych decyzją obowiązków w zakresie rekultywacji. Zarówno organy administracji, jak i Sąd administracyjny nie mogły przedmiotem oceny w ramach kontroli uczynić decyzji ostatecznej wydanej w innym przedmiocie. Uwagi te są konieczne ponieważ zarzuty skargi kasacyjnej w znacznej części dotyczą decyzji Starosty Sandomierskiego z 2005 r., która nawet w ramach przewidzianych w art. 135 p,p.s.a , jako wydana w innym przedmiocie, nie mogła być przedmiotem oceny.
Pomimo formalnego oparcia skargi kasacyjnej zarówno na podstawie naruszenia przepisów postępowania (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), jak i przepisów prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), tych drugich w petitum skargi kasacyjnej w odniesieniu do wyroku Sądu I instancji w istocie nie sformułowano. Tym samym Naczelny Sąd Administracyjny nie może zająć stanowiska wobec formalnie wyrażonej podstawy kasacyjnej, która odnosi się do decyzji innej niż ta kontrolowana przez Sąd administracyjny.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzuty podniesione przez skarżącą w ramach podstaw kasacyjnych nie podważają w sposób skuteczny dokonanej przez sąd I instancji oceny legalności działalności administracji publicznej w niniejszej sprawie. Argumentacja powołanych przez pełnomocnika skarżącej w pkt w części II, pkt 1 - 6 skargi kasacyjnej zarzutów naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80, art. 84 § 1 k.p.a. i 107 § 3 k.p.a., art. 7a i art. 81a § 1 k.p.a., art. 6, art. 9, art. 11, art. 28 k.p.a. w zw. z art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej , jak również art. 141 § 4 p.p.s.a., art. 145a § 1 w zw. art. 135 p.p.s.a., dotyczyła przede wszystkim błędnego ustalenia stanu faktycznego sprawy poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, oparcie się organu na niepełnej dokumentacji oraz dokonania ich niewłaściwej oceny. Ponadto zarzucono Sądowi I instancji na podstawie art. 145a § 1 p.p.s.a "odrzucenie możliwości" zobowiązania Starosty Sandomierskiego do zmiany decyzji z 5 kwietnia 2005 r.
Mając tak zakreślone ramy badania prawidłowości wydanego wyroku, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że nie można było sądowi wojewódzkiemu zarzucić naruszenia powyższych przepisów. W szczególności prawidłowe było stanowisko Sądu I instancji uznające, że organy administracji w sposób należyty zebrały materiał dowodowy w sprawie, w stopniu umożliwiającym dokonanie oceny stanu faktycznego i wyjaśnienie sprawy. Z przywołanych przez autora skargi kasacyjnej przepisów wynika, że do obowiązków organów administracji publicznej w toku postępowania organy administracji publicznej, oprócz stania na straży praworządności, należy z urzędu lub na wniosek stron podejmowanie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.), w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.). Niemniej autor skargi kasacyjnej nie wskazał jakie jeszcze dowody znajdujące się w posiadaniu organu lub dostępne w toku postępowania zostały pominięte. Zwłaszcza, że podstawę zaskarżonej decyzji, jak wynika z treści jej uzasadnienia stanowiły postanowienia: Burmistrza [...] z 30 stycznia 2019 r. negatywnie opiniujacego rekultywację terenów w kierunku wodnym o charakterze rekreacyjnym na powierzchni [...] ha, oraz pozytywnie opiniującego rekultywację terenów w kierunku zadrzewieniowo - łąkowym o charakterze rekreacyjnym na powierzchni [...] ha dla ww. wyrobiska końcowego, Wójta Gminy [...] z 12 lipca 2019 r. również negatywnie opiniującego rekultywację terenów w kierunku wodnym o charakterze rekreacyjnym oraz pozytywnie opiniującą rekultywację terenów w kierunku zadrzewieniowo –łąkowym oraz Dyrektora Okręgowego Urzędu Górniczego w Kielcach z 17 grudnia 2018 r. uznające za możliwe zakończenie rekultywacji w zakresie działalności górniczej dla terenów po byłej P położonych w miejscowościach [...], [...], [...] i [...] w gminie [...] oraz w miejscowości [...] w gminie [...], o łącznej powierzchni [...] ha.
Ponadto organ odwoławczy dokonał analizy przedstawionych przez skarżącą kasacyjnie opinii: - opracowanie pt. "Ocena stanu zaawansowania prac likwidacyjnych" Prof. J. K. - VI 2004 r. i mapa w skali 1:2000. Wnioskowany przez Spółkę kierunek rekultywacji został pozytywnie zaopiniowany przez Okręgowy Urząd Górniczy w Kielcach, Regionalną Dyrekcję Lasów Państwowych, Wójta Gminy [...] i Burmistrza Miasta i Gminy [...], projekt techniczny wykonania rekultywacji, Sprawozdanie z badań geotechnicznych dla potrzeb sprawdzenia warunków gruntowych w rejonie niszy osuwiskowej na skarpie zachodniej wyrobiska P. oraz Sprawozdanie z badań geotechnicznych dla potrzeb sprawdzenia warunków gruntowych w rejonie stanowiska pompowego na zboczu południowym tego wyrobiska, Analiza stateczności skarp w południowo-wschodnim narożniku oraz w rejonie niszy osuwiskowej wyrobiska pokopalnianego P., z czerwca 2017 r. sporządzona pod kierownictwem prof. dr hab. inż. M.C.,
Ponadto Sąd I instancji poddał analizie sprawozdanie z wyniku kontroli przeprowadzonej przez Najwyższą Izbę Kontroli w 2017 r. w zakresie procesu rekultywacji i zagospodarowania terenów pogórniczych byłego wyrobiska "P." prowadzonego przez K S.A. w likwidacji Z treści sprawozdania jednoznacznie wynika, że nie usunięto skutków działalności górniczej kopalni siarki w obszarze wyrobiska "P." i nie osiągnięto pełnej rekultywacji terenów pokopalnianych (m.in. Informacja o wynikach kontroli - zał. 74 akt adm.).
Wszystkie powyższe dokumenty wskazują w sposób bezsporny, że do zakończenia rekultywacji i bezpiecznego użytkowania gruntu zgodnie z celem rekultywacji konieczne jest osiągnięcie rzędnej poziomu napełnienia zbiornika +146 m n.p.m. wraz z systemem odpowiedniego odprowadzenia wody. Aktualny poziom napełnienia zbiornika jest niższy i nie zapewnia bezpieczeństwa użytkowania. Powyższe również wynika z dołączonych dokumentów. Nie można zatem postawić zarówno organom, jak i Sądowi I instancji zarzutu niewyjaśnienia sprawy, zwłaszcza w sytuacji gdy skarżąca kasacyjnie innych dowodów w sprawie nie przedstawia. Art. 7 i 77 k.p.a. nie nakładają na organy obowiązku prowadzenia postępowania aż do uzyskania rezultatu zgodnego z oczekiwaniami stron postępowania, jeżeli zgromadzone w sprawie dowody pozwalają na ustalenie stanu faktycznego sprawy w sposób nie budzący wątpliwości.
Zarzut naruszenia przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a. stanowiącego, że "Uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania", może być skutecznie postawiony w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy, sąd wojewódzki nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania (por. uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lutego 2010 r., II FPS 8/09, LEX nr 552012; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 sierpnia 2009 r., II FSK 568/08, LEX nr 513044). Naruszenie to musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Za jego pomocą nie można natomiast skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd stanu faktycznego, czy też stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego, a do tego zdaje się sprowadzać powyższy zarzut kasacyjny. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska prezentowanego w skardze kasacyjnej, jakoby WSA w Kielcach miał nie wyjaśnić motywów wydanego przez siebie wyroku. Dodać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną nie tylko wówczas, gdy nie ma ona usprawiedliwionych podstaw, ale także i wtedy, gdy zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu (art. 184 p.p.s.a.).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego i wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, sąd wojewódzki nie naruszył również art. 145a § 1 w związku z art. 135 p.p.s.a. Jak już wyżej wspomniano, decyzja Starosty Sandomierskiego z 2005 roku nie była przedmiotem kontroli Sądu I instancji, ponadto wydana została w innej sprawie niż obecnie kontrolowana.
Nie są zasadne również zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego, z których jedynie zarzut naruszenia art. 4 pkt 18 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych odnosi się do niniejszej sprawy. Ustawa o ochronie gruntów rolnych i leśnych w art. 4 pkt 18 zawiera definicję rekultywacji, według której przez rekultywacje gruntów rozumie się nadanie lub przywrócenie gruntom zdegradowanym albo zdewastowanym wartości użytkowych lub przyrodniczych przez właściwe ukształtowanie rzeźby terenu, poprawienie właściwości fizycznych i chemicznych, uregulowanie stosunków wodnych, odtworzenie gleb, umocnienie skarp oraz odbudowanie lub zbudowanie niezbędnych dróg. Definicja ta na pierwszy plan wysuwa cel rekultywacji, który powinien zostać osiągnięty, nie zaś działania które mają do tego celu doprowadzić. W świetle tej definicji o zakończeniu rekultywacji można mówić wówczas, gdy gruntom nadano lub przywrócono wartości użytkowe. Ocena, czy w konkretnym wypadku nastąpiła - czy też nie nastąpiła - rekultywacja gruntu, nie może być uzależniona od zakresu wykonanych robót rekultywacyjnych. Jedynym kryterium przy tej ocenie może być okoliczność, czy w wyniku odpowiednich zabiegów gruntu nadano lub przywrócono wartości użytkowe. Jak wynika z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy nie można było uznać rekultywacji w rozumieniu powyższego przepisu za zakończoną.
Pozostałe zarzuty skargi nie podlegały rozpoznaniu z uwagi na to, że odnosiły się do decyzji Starosty Sandomierskiego z 2005 roku i miały na celu zakwestionowanie zakresu obowiązku rekultywacji nałożonego na Spółkę. W świetle powyższej decyzji bez znaczenia jest czy skarżąca jest przedsiębiorcą, jak również to czy była ona odpowiedzialna za szkody powstałe w toku działalności gospodarczej. Obowiązki Spółki wynikają z ostatecznej decyzji administracyjnej. Decyzji tej nie mógł kwestionować zarówno organ jak i Sąd I instancji. Z tej przyczyny wszelkie zarzuty kierowane pod adresem Sądu I instancji dotyczące rozstrzygnięcia decyzji z 2005 roku nie mogły być uwzględnione.
Nie znajdując usprawiedliwionych podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024, poz. 935) orzekł jak w sentencji.