I OSK 779/23

Naczelny Sąd Administracyjny2024-04-18
NSAubezpieczenia społeczneWysokansa
świadczenie pielęgnacyjnerenta z tytułu niezdolności do pracyustawa o świadczeniach rodzinnychprawo do wyboru świadczeńzawieszenie rentyNSAorzecznictwoopieka nad niepełnosprawnym

NSA oddalił skargę kasacyjną w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego, uznając, że pobieranie renty z tytułu niezdolności do pracy stanowi przesłankę wyłączającą przyznanie tego świadczenia, nawet po jego zawieszeniu.

Sprawa dotyczyła prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla ojca niepełnoletniego syna, który jednocześnie pobierał rentę z tytułu niezdolności do pracy. Skarżący argumentował, że błędna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz przepisów Konstytucji RP prowadzi do dyskryminacji. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, stwierdzając, że pobieranie renty jest negatywną przesłanką wyłączającą prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, a możliwość wyboru jednego świadczenia poprzez zawieszenie renty została prawidłowo zrealizowana przez skarżącego, jednak późniejsze wznowienie wypłaty renty skutkowało uchyleniem świadczenia pielęgnacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną J.M. od wyroku WSA w Gliwicach, który oddalił skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący zarzucił naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz przepisów Konstytucji RP, twierdząc, że uzyskiwana renta z tytułu niezdolności do pracy nie powinna wyłączać prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a jej pobieranie w niższej kwocie niż świadczenie pielęgnacyjne jest dyskryminujące. NSA, analizując sprawę w granicach skargi kasacyjnej, stwierdził, że pobieranie renty z tytułu niezdolności do pracy jest negatywną przesłanką wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd podkreślił, że choć istnieje możliwość wyboru jednego świadczenia poprzez zawieszenie renty, w niniejszej sprawie skarżący, mimo początkowego zawieszenia wypłaty renty, doprowadził do jej wznowienia, co skutkowało uchyleniem świadczenia pielęgnacyjnego. W związku z tym, NSA uznał zarzuty skargi kasacyjnej za niezasadne i oddalił skargę, potwierdzając prawidłowość zaskarżonego wyroku.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, pobieranie renty z tytułu niezdolności do pracy jest negatywną przesłanką wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, mimo że może prowadzić do nierównego traktowania, jest interpretowany jako sposób uniknięcia kumulacji świadczeń. Osoba uprawniona może wybrać jedno świadczenie, co w przypadku renty wymaga jej zawieszenia.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (14)

Główne

uśr art. 17 § ust. 5 pkt 1 lit. a

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Przepis wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty lub innych wskazanych świadczeń. Sąd interpretuje to jako sposób uniknięcia kumulacji świadczeń, dopuszczając wybór świadczenia poprzez zawieszenie renty.

Pomocnicze

Konstytucja RP art. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 32 § ust. 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

ppsa art. 183

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania.

ppsa art. 193 § zdanie drugie

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.

ppsa art. 174

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawy skargi kasacyjnej.

ppsa art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Oddalenie skargi.

ppsa art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Oddalenie skargi kasacyjnej.

uerFUS art. 103 § ust. 3

Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

Prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy może ulec zawieszeniu na wniosek rencisty.

uerFUS art. 134 § ust. 1 pkt 1

Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

Zawieszenie prawa do emerytury lub renty.

uerFUS art. 134 § ust. 2 pkt 2

Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

Wstrzymanie wypłaty renty.

k.p.a. art. 9

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych.

k.p.a. art. 104

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Uchylenie decyzji administracyjnej.

uśr art. 27 § ust. 5

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

W przypadku zbiegu uprawnień do świadczeń rodzinnych przysługuje jedno z nich wybrane przez osobę uprawnioną.

Argumenty

Odrzucone argumenty

Naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych przez jego błędną wykładnię. Naruszenie art. 71 ust. 1 zdanie drugie w zw. z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP przez błędną ich wykładnię.

Godne uwagi sformułowania

Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla rencisty musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do renty, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Zawieszenie prawa do renty skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, co uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Skład orzekający

Elżbieta Kremer

przewodniczący

Maciej Dybowski

sprawozdawca

Maria Grzymisławska-Cybulska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w kontekście pobierania renty i możliwości wyboru świadczeń."

Ograniczenia: Dotyczy sytuacji zbiegu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i renty z tytułu niezdolności do pracy, z uwzględnieniem możliwości zawieszenia renty.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego społecznie tematu świadczeń dla opiekunów osób niepełnosprawnych i ich relacji z innymi świadczeniami, co może być interesujące dla szerszego grona odbiorców.

Czy możesz dostać świadczenie pielęgnacyjne, jeśli pobierasz rentę? NSA wyjaśnia.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 779/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-04-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-03-30
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Elżbieta Kremer /przewodniczący/
Maciej Dybowski /sprawozdawca/
Maria Grzymisławska-Cybulska
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
II SA/Gl 1319/22 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2022-12-07
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17 ust. 5 pkt 1a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie: sędzia NSA Maciej Dybowski (sprawozdawca) sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 7 grudnia 2022 r. sygn. akt II SA/Gl 1319/22 w sprawie ze skargi J.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 18 lipca 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1793/2022/9242 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 7 grudnia 2022 r. sygn. akt II SA/Gl 1319/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę J.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z 18 lipca 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1793/ 2022/9242 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego (k. 23, 34-39 akt sądowych).
Skargę kasacyjną wywiódł J.M. (dalej skarżący lub skarżący kasacyjnie), reprezentowany przez adwokata B.J., zaskarżając wyrok II SA/Gl1319/22 w całości, zarzucając wyrokowi naruszenie prawa materialnego:
a. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych przez jego błędną wykładnię, pozostającą w sprzeczności z wykładnią systemową, celowościową i funkcjonalną tego przepisu i w rezultacie przyjęcie, że uzyskiwane przez skarżącego renty z tytułu niezdolności do pracy w kwocie o wiele niższej niż przykładowo najniższa emerytura czy minimalne wynagrodzenie za pracę zapewnia mu zabezpieczenie społeczne wyłączające jego uprawnienie do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem co znalazło swój wyraz w wydaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyroku oddalającego skargę i w rezultacie odmowie uchylenia zaskarżonej decyzji administracyjnej;
b. art. 71 ust. 1 zdanie drugie w zw. z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP przez błędną ich wykładnię i przyjęcie, że sam fakt pobierania świadczenia rentowego przez skarżącego uzasadnia odmowę przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego w całości lub w części stanowiącej różnicę między kwotą świadczenia pielęgnacyjnego a wypłacanej renty, podczas gdy uwzględniając wykładnię literalną, systemową, celowościową i funkcjonalną powołanych przepisów, biorąc pod uwagę gwarantowany Konstytucją RP wymóg poszanowania zasad dobra rodziny, równości obywateli wobec prawa oraz zasady sprawiedliwości społecznej, zaskarżone orzeczenie ma charakter dyskryminujący skarżącego jako osobę częściowo niezdolną do pracy i opiekującą się osobą niepełnosprawną w stosunku do osób zdolnych do świadczenia pracy, które również są opiekunami osób niepełnosprawnych, przez traktowanie ich w taki sam sposób przy jakościowo odmiennych okolicznościach.
Skarżący kasacyjnie wniósł o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania; zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach i Naczelnym Sądem Administracyjnym według norm prawem przepisanych; zrzekł się rozprawy (k. 45-50 akt sądowych).
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosło o oddalenie skargi kasacyjnej (k. 59 akt sądowych).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W świetle art. 183 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634, zm. 1705, dalej ppsa), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26.10.2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010/1/1).
Według art. 193 zdanie drugie ppsa, w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok w przypadku, gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zd. pierwsze ppsa. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i sprowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku Sądu I instancji.
W sprawie nie zachodzą przesłanki skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1-6 ppsa, zatem należy ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów zawartych w podstawach skargi kasacyjnej.
Zakres rozpoznawania sprawy wyznacza strona wnosząca skargę kasacyjną przez wskazanie podstaw kasacyjnych. Strona, która kwestionuje orzeczenie wojewódzkiego sądu administracyjnego wnosząc skargę kasacyjną, obowiązana jest wskazać przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania, które - jej zdaniem - zostały naruszone przez Sąd I instancji (art. 174 i 176 ppsa). Przytoczenie podstaw kasacyjnych winno polegać na wskazaniu konkretnych przepisów, konkretnego aktu normatywnego i stopnia ich naruszenia. Ma to istotne znaczenie, bowiem zgodnie z art. 183 § 1 ppsa sąd II instancji jest związany granicami skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod uwagę tylko nieważność postępowania (postanowienie NSA z 24.11.2004 r. OSK 948/04; wyrok NSA z 19.1.2012 r. II GSK 1449/10, aprobowane przez J. Drachala, A. Wiktorowską, R. Stankiewicza w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu administracyjnym. Komentarz, C.H. Beck 2023, s. 897, nb 19).
Skarżący kasacyjnie nie stawia zarzutu dotyczącego błędnej akceptacji zaskarżonym wyrokiem stanu faktycznego, ustalonego przez Kolegium, co czyni ów stan faktyczny wiążącym dla Naczelnego Sądu Administracyjnego. Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skargę kasacyjną oparto na podstawie kasacyjnej wskazanej w art. 174 pkt 1 ppsa i jako taka nie zawiera ona usprawiedliwionych podstaw.
Istota zagadnienia w kontrolowanej sprawie dotyczy tego, czy wobec treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ([Dz.U. z 2022 r. poz. 615, zm. 1265, dalej uśr - uw. NSA], zarzut a petitum skargi kasacyjnej) oraz art. 2 i 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej ([z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. nr 78 poz. 483; sprost. z 2001 r. nr 28 poz. 319; zm. z 2006 r. nr 200 poz. 1471; z 2009 r. nr 114 poz. 946, dalej Konstytucja RP - uw. NSA], zarzut b petitum skargi kasacyjnej), wobec błędnej ich wykładni, skarżącemu, będącemu ojcem niepełnosprawnego syna, organy winny były przyznać świadczenie pielęgnacyjne, wobec rzeczywiście sprawowanej przez skarżącego opieki, w sytuacji gdy ma ustalone prawo do renty.
Niezasadny okazał się zarzut naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr. Nietrafnie autor skargi kasacyjnej zarzuca, że organy poprzestały na literalnym brzmieniu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr i pominęły dyrektywy wykładni systemowej, funkcjonalnej i celowościowej. W świetle wyroku K 38/13, organy rozpoznając wniosek złożony przez opiekuna osoby niepełnosprawnej, mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania świadczenia określone w art. 17 uśr, z wyłączeniem części przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.
Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr).
W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr wynikami wykładni celowościowej i systemowej (wyroki NSA z: 8.1.2020 r. I OSK 2392/19; 30.4.2020 r. I OSK 1546/19; 27.5.2020 r. I OSK 2375/19; 19.4.2021 r. I OSK 2809/20; 5.11.2021 r. I OSK 1195/21; 16.3.2022 r. I OSK 1242/21, cbosa). W orzecznictwie podkreśla się, że proces wykładni prawa zaczyna się od dyrektyw językowych, ale nie może ograniczać się wyłącznie do ich zastosowania. Przepis prawny jest jasny wtedy gdy wyniki wykładni językowej, celowościowej i systemowej są spójne i nie wykazują rozbieżności na gruncie poszczególnych metod wykładni. Rozbieżności te, w powiązaniu z ustalonym konstytucyjnym wzorcem ochrony praw człowieka i obywatela, pozwalają na odstąpienie od literalnej treści przepisu w celu możliwie najszerszej realizacji wzorca konstytucyjnego ze względu na cel uchwalenia przepisu (wyrok NSA z 16.3.2022 r. I OSK 1242/21).
Wbrew zarzutowi skargi kasacyjnej, Sąd I instancji zdecydowanie odstąpił od wyniku jedynie językowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr, a uzyskane za jej pomocą wyniki uzupełnił efektami wykładni celowościowej i systemowej. Literalne odczytanie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr, nakazujące wyeliminowanie z kręgu uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego osób, które mają prawo do świadczeń wymienionych w tym przepisie, naruszałoby konstytucyjną zasadę równości (wyroki NSA z 24.1.2020 r. I OSK 1416/20; 19.4.2021 r. I OSK 2809/20; 5.11.2021 r. I OSK 1195/21; 16.3.2022 r. I OSK 1242/21, cbosa).
Trafnie Sąd I instancji podniósł, że w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. W art. 27 ust. 5 uśr wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. W przepisie tym nie wymieniono innych świadczeń, np. emerytalnych czy rentowych. Biorąc pod uwagę przedstawione zasady konstytucyjne uznać należy, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera rentę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty. Zgodnie z art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2022 r. poz. 504, dalej uerFUS), prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty.
Prawidłowo Sąd I instancji wskazał, że warunkiem niezbędnym do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest dokonanie przez osobę uprawnioną wyboru jednego z tych świadczeń. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w tym ujęciu funkcję analizowanego art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr należy rozumieć jako sposób uniknięcia kumulacji pobieranych świadczeń.
Celem regulacji prawnej zawartej w art. 17 ust. 1 uśr jest udzielenie przez państwo pomocy osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania. Świadczenie pielęgnacyjne ma tym samym zrekompensować jej utratę uzyskiwanego dotychczas, czy też potencjonalnego dochodu. Ustawodawca zróżnicował sytuację osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny w ten sposób, że po pierwsze, tych którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr pozbawił świadczenia pielęgnacyjnego, po drugie, tym którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 uśr pozwolił wybrać świadczenie pielęgnacyjne, a po trzecie, tym którzy otrzymują inne dochody niż wymienione w tych dwu przepisach przyznał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń. W związku z tym zróżnicowaniem wskazać należy, że wszelkie odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonywujących argumentach (wyroki TK z: 19.4.2011 r. P 41/09; 18.6.2013 r. K 37/12; 5.11.2013 r. K 40/12; 17.6. 2014 r. P 6/12). Odnośnie zróżnicowania poziomu świadczeń pielęgnacyjnych dla opiekunów osób niepełnosprawnych Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z 21.10.2015 r. K 38/13, wskazał, że ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie takich opiekunów.
Powyższe przemawia za rozwiązaniem polegającym na umożliwieniu osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń - pielęgnacyjnego lub rentowego. Należy podkreślić, że w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 uśr. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 uerFUS). Przepisy każdej z ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów (art. 27 ust. 5 uśr, czy art. 96 uerFUS) wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Jedynym jednak przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i renty, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy jest art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr.
Osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę lub świadczenie emerytalno-rentowe winna dokonać wyboru jednego z tych świadczeń i zrezygnować z pobierania świadczenia niższego.
Zawieszenie prawa do renty, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 uerFUS skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty renty poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 uerFUS). Renta jest prawem niezbywalnym, ale uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr w postaci posiadania prawa do renty. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla rencisty, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do renty, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do renty skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
W orzecznictwie podkreśla się obowiązek udzielenia informacji o całokształcie regulacji materialnoprawnej uprawnień lub obowiązków wynikających z normy prawnej będącej przedmiotem autorytatywnej konkretyzacji w danej sprawie. "Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 uerFUS skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 uerFUS). Emerytura jest prawem niezbywalnym, ale uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr, w postaci posiadania prawa do emerytury. Istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 24 ust. 2 uśr prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytur. O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, organ powinien stronę poinformować. Obowiązek informowania stron wynika z art. 9 kpa, zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.
W niniejszej sprawie organy zaniechały poinformowania skarżącej o możliwości zawieszenia prawa do emerytury, wobec tego, że obowiązujące przepisy nie przewidują możliwości rezygnacji z emerytury. Organy naruszyły zatem wspomniany powyżej art. 9 kpa" (wyrok NSA z 22.10.2021 r. I OSK 707/21, aprobowany przez B. Adamiak w: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H. Beck 2022, s. 109-113 nb 1-5).
W sprawie kontrolowanej wyrokiem I OSK 779/23 organy prawidłowo wypełniły swój obowiązek z art. 9 kpa. W tym przypadku swój wybór skarżący zrealizował przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy na podstawie art. 103 ust. 3 uerFUS. Zgodnie z tym przepisem prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy, do której uprawniona jest dana osoba, może ulec zawieszeniu również na wniosek rencisty. Instytucja zawieszenia prawa do świadczenia była wykorzystywana do uzyskania w przyszłości wyższych świadczeń. Nie było przeszkód, by znalazła zastosowanie w niniejszej sprawie, dla celów pozaubezpieczeniowych. Ustawodawca bowiem nie wprowadził żadnych ograniczeń w zakresie złożenia takiego wniosku. Renta jest prawem niezbywalnym, ale zawieszenie tego prawa i wstrzymanie jej wypłaty skutkuje odpadnięciem negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a uśr tj. posiadania prawa do renty, które w tym wypadku wiązane być musi nie tylko z samym prawem ale i z realizacją tego prawa w postaci wypłaty renty.
W niniejszej sprawie organy prawidłowo informowały skarżącego o możliwości zawieszenia renty, co skarżący uczynił. Decyzją z 28 grudnia 2020 r. ZUS wstrzymał wypłatę renty z tytułu niezdolności do pracy. Z pisma ZUS z 16 maja 2022 r. wynika jednak, że od 1 stycznia 2021 r. rentę "odwieszono" i wypłacono stronie wyrównanie za okres od 1 stycznia 2021 r. do 31 grudnia 2021 r. Była ona nadal, w dacie wydania kontrolowanej decyzji, wypłacana.
Jednakże skarżący kasacyjnie nierozważnie zrezygnował z zawieszenia prawa do renty, co skutkowało wydaniem decyzji z 6 czerwca 2022 r. nr ZS.8252.9.2020 Burmistrza Miasta Pszów, m. in. na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000, dalej, kpa), art. 17 ust. 1 pkt 4, 32 i in. ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615, zm. 1265), uchylając w całości ostateczną decyzję z 2 lutego 2021 r. nr ZS.8252.9.2020 Burmistrza Miasta Pszów w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem S.M., zmienioną decyzją z 24 stycznia 2022 r. dotyczącą wysokości świadczenia pielęgnacyjnego, którą to decyzję prawidłowo utrzymało w mocy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z 18 lipca 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1793/ 2022/9242.
Pobieranie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest negatywną przesłanką wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i skutkującą uchyleniem tego prawa, co czyniło oba zarzuty kasacyjne niezasadnymi. Wykładnia prokonstytucyjna art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr w zw. z art. 71 ust. 1 zd. 2 w zw. z art. 2 i 32 ust. 1 Konstytucji RP nie prowadziło do odmiennego rezultatu niż zaprezentowany w zaskarżonym wyroku.
Sąd I instancji prawidłowo nie dopatrzył naruszenia przez organy naruszeń wskazanych jako wzorce kontroli przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, ani innego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to oddalając skargę, prawidłowo zastosował art. 151 ppsa.
Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ppsa, oddalił skargę kasacyjną.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI