I OSK 778/23

Naczelny Sąd Administracyjny2024-04-24
NSAAdministracyjneWysokansa
pomoc społecznakryterium dochodoweuchwała rady gminysamorząd gminnyświadczenia niepieniężneświadczenia pieniężnezasiłek celowyprogram rządowyPosiłek w szkole i w domuNSA

Podsumowanie

NSA uchylił wyrok WSA i stwierdził nieważność uchwały Rady Gminy w części dotyczącej podwyższenia kryterium dochodowego dla świadczeń niepieniężnych w ramach programu "Posiłek w szkole i w domu".

Sprawa dotyczyła uchwały Rady Gminy M. podwyższającej kryterium dochodowe dla programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023. Wojewoda zaskarżył uchwałę w części dotyczącej świadczeń niepieniężnych (gotowy posiłek, świadczenie rzeczowe), uznając ją za sprzeczną z art. 8 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, który zezwala na podwyższenie kryterium jedynie dla świadczeń pieniężnych. WSA oddalił skargę, ale NSA uznał skargę kasacyjną Wojewody za zasadną, uchylając wyrok WSA i stwierdzając nieważność uchwały w zaskarżonej części.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Wojewody [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który oddalił skargę Wojewody na uchwałę Rady Gminy M. z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] w sprawie podwyższenia kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania nieodpłatnej pomocy w ramach programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023. Uchwała ta, w § 2, dopuszczała realizację pomocy w formie gotowego posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności oraz świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych. Wojewoda zarzucił sprzeczność tej części uchwały z art. 8 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej (u.p.s.), który zezwala radzie gminy na podwyższenie kryterium dochodowego jedynie w odniesieniu do zasiłków okresowych i celowych, które są świadczeniami pieniężnymi. WSA uznał, że zasiłek celowy może mieć zróżnicowany charakter, a także odwołał się do treści programu rządowego, który nie rozróżniał form świadczeń pod kątem kryterium dochodowego. NSA, rozpoznając skargę kasacyjną, uznał, że art. 8 ust. 2 u.p.s. odnosi się wyłącznie do świadczeń pieniężnych. Podkreślił, że zasiłek celowy jest świadczeniem pieniężnym (art. 36 pkt 1 lit. c u.p.s.), a wyjątek w postaci biletu kredytowanego (art. 39 ust. 4 u.p.s.) nie zmienia tej zasady. Ponadto, formy pomocy takie jak "gotowy posiłek" i "świadczenie rzeczowe w postaci produktów żywnościowych" są odrębnymi świadczeniami niepieniężnymi, uregulowanymi w art. 48 i 48b u.p.s. W związku z tym, NSA uchylił wyrok WSA i stwierdził nieważność § 2 zaskarżonej uchwały w zakresie wyrazów "gotowego posiłku" i "oraz świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych", uznając to za istotne naruszenie prawa.

Potrzebujesz głębszej analizy? Agent AI przeanalizuje tę sprawę na tle orzecznictwa i odpowiedniego stanu prawnego.

Sprawdź

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, art. 8 ust. 2 u.p.s. odnosi się wyłącznie do świadczeń pieniężnych. Świadczenia w formie gotowego posiłku i świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych są odrębnymi świadczeniami niepieniężnymi, uregulowanymi w innych przepisach.

Uzasadnienie

NSA uznał, że art. 8 ust. 2 u.p.s. dotyczy wyłącznie świadczeń pieniężnych, ponieważ zasiłek celowy i okresowy są z definicji świadczeniami pieniężnymi (art. 36 pkt 1 lit. c u.p.s.). Wyjątek w postaci biletu kredytowanego nie zmienia tej zasady. Formy pomocy takie jak gotowy posiłek czy świadczenie rzeczowe są odrębnymi świadczeniami niepieniężnymi (art. 36 pkt 2 lit. j, art. 48, 48b u.p.s.) i nie mogą być objęte podwyższonym kryterium dochodowym na podstawie art. 8 ust. 2 u.p.s.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (19)

Główne

u.p.s. art. 8 § ust. 2

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

Pozwala radzie gminy na podwyższenie kwot kryterium dochodowego uprawniającego do zasiłków okresowego i celowego (świadczenia pieniężne).

p.p.s.a. art. 147 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub części, jeżeli stwierdzi ich nieważność z innych przyczyn niż określone w art. 145.

u.s.g. art. 91 § ust. 1

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

Podstawa stwierdzenia nieważności uchwały organu gminy z powodu istotnego naruszenia prawa.

u.s.g. art. 91 § ust. 4

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

Określa, że nieistotne naruszenia prawa nie powodują nieważności uchwały.

Pomocnicze

u.p.s. art. 8 § ust. 1 pkt 1 i 2

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

Określa kryterium dochodowe dla świadczeń pieniężnych.

u.p.s. art. 36 § pkt 1 lit. c

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

Zasiłek okresowy i celowy są świadczeniami pieniężnymi.

u.p.s. art. 36 § pkt 2 lit. b

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

Bilet kredytowany jest świadczeniem niepieniężnym.

u.p.s. art. 36 § pkt 2 lit. j

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

Posiłek (w tym w formie rzeczowej) jest świadczeniem niepieniężnym.

u.p.s. art. 39 § ust. 2

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

Określa cele, na jakie może być przyznany zasiłek celowy (pokrycie kosztów zakupu żywności, leków, itp.).

u.p.s. art. 39 § ust. 4

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

Stanowi, że zasiłek celowy może być przyznany w formie biletu kredytowanego.

u.p.s. art. 48

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

Reguluje świadczenia w formie posiłku.

u.p.s. art. 48b

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

Reguluje świadczenia w formie posiłku.

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej.

p.p.s.a. art. 203 § pkt 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

p.p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zwrot kosztów postępowania.

p.p.s.a. art. 205 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zwrot kosztów postępowania.

u.s.g. art. 94 § ust. 1

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

Stwierdzenie nieważności uchwały lub zarządzenia organu gminy.

Konstytucja RP art. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Zasada demokratycznego państwa prawnego.

Konstytucja RP art. 87 § ust. 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Źródła powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Art. 8 ust. 2 u.p.s. zezwala na podwyższenie kryterium dochodowego jedynie dla świadczeń pieniężnych (zasiłków okresowego i celowego). Świadczenia w formie gotowego posiłku i świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych są odrębnymi świadczeniami niepieniężnymi, uregulowanymi w innych przepisach (art. 48, 48b u.p.s.). Naruszenie art. 8 ust. 2 u.p.s. poprzez objęcie uchwałą niepieniężnych świadczeń stanowi istotne naruszenie prawa.

Odrzucone argumenty

Argument WSA, że zasiłek celowy ma zróżnicowany charakter i może obejmować świadczenia niepieniężne. Argument WSA, że uchwała Rady Ministrów może być podstawą do interpretacji przepisów u.p.s. w zakresie form świadczeń. Argument Gminy, że program rządowy nie rozróżnia świadczeń pieniężnych i niepieniężnych pod kątem kryterium dochodowego.

Godne uwagi sformułowania

Delegacja ustawowa wyrażona w art. 8 ust. 2 u.p.s. odnosi się wyłącznie do świadczeń pieniężnych w formie zasiłków okresowego i celowego. Naruszenie art. 8 ust. 2 u.p.s. przy podejmowaniu zaskarżonej uchwały przez objęcie uchwałą niepieniężnych świadczeń z pomocy społecznej stanowi naruszenie przepisu wyznaczającego zakresu upoważnienia ustawowego.

Skład orzekający

Jolanta Rudnicka

przewodniczący

Arkadiusz Blewązka

sprawozdawca

Mariola Kowalska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja art. 8 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej w kontekście podwyższania kryterium dochodowego dla świadczeń pieniężnych i niepieniężnych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji podwyższania kryterium dochodowego w ramach programu "Posiłek w szkole i w domu", ale zasady interpretacji przepisów o pomocy społecznej mają szersze zastosowanie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego aspektu pomocy społecznej i interpretacji przepisów, co jest istotne dla prawników zajmujących się prawem administracyjnym i socjalnym. Pokazuje, jak ważne jest precyzyjne stosowanie delegacji ustawowych.

Czy gmina może podwyższyć kryterium dochodowe dla darmowych posiłków? NSA wyjaśnia.

Agent AI dla prawników

Masz pytanie dotyczące tej sprawy?

Zapytaj AI Research — przeanalizuje to orzeczenie w kontekście ponad 1,4 mln innych spraw i aktualnych przepisów.

Wyszukiwanie w 1,4 mln orzeczeń SN, NSA i sądów powszechnych
Dogłębna analiza z powołaniem na źródła
Zadawaj pytania uzupełniające — jak rozmowa z ekspertem

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

I OSK 778/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-04-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-03-30
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Arkadiusz Blewązka /sprawozdawca/
Jolanta Rudnicka /przewodniczący/
Mariola Kowalska
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
6401 Skargi organów nadzorczych na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 93 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
II SA/Gl 1399/22 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2022-12-02
Skarżony organ
Rada Gminy
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i stwierdzono nieważność uchwały w części
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 147 § 1, art. 203 pkt 1 w zw. z art. 200 i art. 205 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2024 poz 609
art. 91 ust. 1 i ust. 4 oraz art. 94 ust. 1
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t. j.)
Sentencja
Dnia 24 kwietnia 2024 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: sędzia NSA Mariola Kowalska sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2024 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wojewody [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 2 grudnia 2022 r., sygn. akt II SA/Gl 1399/22 w sprawie ze skargi Wojewody [...] na uchwałę Rady Gminy M. z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] w sprawie podwyższenia kryterium dochodowego uprawniającego przyznanie nieodpłatnie pomocy w zakresie dożywiania w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności dla osób objętych wieloletnim rządowym programem "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019 – 2023 1. uchyla zaskarżony wyrok i stwierdza nieważność § 2 zaskarżonej uchwały w zakresie wyrazów "gotowego posiłku" i "oraz świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych"; 2. zasądza od Gminy M. na rzecz Wojewody [...] kwotę 900 (dziewięćset) PLN tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 2 grudnia 2022 r., II SA/Gl 1399/22 oddalił skargę Wojewody [...] na uchwałę Rady Gminy M. z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie podwyższenia kryterium dochodowego uprawniającego przyznanie nieodpłatnie pomocy w ramach programu ,,Posiłek w szkole i w domu'' na lata 2019 – 2023.
Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach sprawy:
Rada Gminy M. uchwałą Nr [...]z dnia [...] stycznia 2019 r. (Dz.Urz.Woj.Śl.2019.682), działając na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U.2022.559 ze zm.), dalej jako "u.s.g.", oraz art. 8 ust. 2, art. 17 ust. 1 pkt 3 pkt 5 i 14 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U.2021.2268 ze zm.), dalej jako "u.p.s.", w związku z uchwałą nr 140 Rady Ministrów z dnia 15 października 2018 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023 (M.P.2018.1007), uchwaliła m.in., że: "§ 1. Podwyższa się kryterium dochodowe uprawniające do nieodpłatnej pomocy w zakresie posiłku do 150% kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej dla mieszkańców Gminy M.; § 2. Pomoc, o której mowa w § 1, może być realizowana w formie gotowego posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności oraz świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych (...)".
Na powyższą uchwałę skargę do sądu administracyjnego złożył Wojewoda [...] wnosząc o stwierdzenie jej nieważności w części określonej w § 2 w zakresie wyrazów "gotowego posiłku", "oraz świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych", jako sprzecznej z art. 8 ust. 2 u.p.s. oraz art. 2 Konstytucji RP. W uzasadnieniu skargi podano m.in., że uchwała w ww. części podjęta została z istotnym naruszeniem prawa. Analiza postanowień ww. programu rządowego prowadzi do stwierdzenia, że formy wsparcia finansowane w ramach tego programu można podzielić na pieniężne (świadczenie pieniężne na zakup posiłku lub żywności) oraz niepieniężne (posiłek, świadczenie rzeczowe w postaci produktów żywnościowych). Również postanowienia art. 36 u.p.s., określające rodzaje świadczeń z pomocy społecznej, wskazują na rozróżnienie świadczeń na pieniężne i niepieniężne. Zgodnie z art. 8 ust. 1 u.p.s. prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, co do zasady przysługuje osobom i rodzinom, których dochód nie przekracza kwot określonych w pkt 1 – 3 tegoż przepisu. Jednocześnie art. 8 ust. 2 u.p.s. przewiduje, iż rada gminy, w drodze uchwały, może podwyższyć kwoty, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 2, uprawniające do zasiłków okresowego i celowego. Zasiłek celowy, zgodnie z treścią art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności. Tym samym na gruncie przepisów u.p.s. dopuszczalne jest w drodze uchwały rady gminy podwyższenie kwot, o których mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.s. dla udzielania wsparcia wyłącznie w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności (zasiłku celowego). Zatem powyższa regulacja zaskarżonej uchwały, dotycząca podwyższenia kryterium dochodowego w celu udzielenia wsparcia w formie gotowego posiłku albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych, pozostaje sprzeczna z art. 8 ust. 2 u.p.s., z uwagi na wykroczenie poza delegację ustawową.
W odpowiedzi na skargę Gmina M. wniosła o jej oddalenie podając, że to treść uchwały nr 140 Rady Ministrów z dnia 15 października 2018 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023, dawała możliwość nadania ww. treści kwestionowanej uchwale. Nie można zatem zgodzić się z twierdzeniem organu nadzoru, iż z analizy postanowień Programu wynika, że niemożliwe jest zwiększenie kryterium dochodowego w zakresie udzielania pomocy w formie niepieniężnej. To postanowienia samego Programu uzależniają uzyskanie pomocy – w formie posiłku, czy też świadczenia rzeczowego – od spełniania kryterium dochodowego w wysokości 150% kryterium, o którym mowa w art. 8 u.p.s. Program nie rozróżnia świadczeń pieniężnych oraz niepieniężnych, bowiem dla wszystkich świadczeń wprowadza konieczność spełnienia jednolitych kryteriów. Choć podstawą do zwiększenia kryterium dochodowego uprawniającego do nieodpłatnej pomocy w formie gotowego posiłku oraz świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych nie może być art. 8 ust. 2 u.p.s., ponieważ określa on jedynie możliwość zwiększenia kryterium w kontekście świadczeń pieniężnych, to jednak istnieje podstawa prawna umożliwiająca zwiększenie kryterium dochodowego uprawniającego do nieodpłatnej pomocy także w kontekście świadczeń niepieniężnych. Rada Gminy powinna wskazać w treści uchwały art. 96 ust. 4 u.p.s. Nie może to jednak stanowić istotnego naruszenia prawa. Przepis art. 96 ust. 4 u.p.s. umożliwia wprowadzenie zasad dotyczących nieodpłatności pomocy także w zakresie świadczeń niepieniężnych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalając skargę przywołanym na wstępie wyrokiem z dnia 2 grudnia 2022 r. wskazał, że rozważając treść przepisów art. 91 ust. 1 i ust. 4 u.s.g. należy uznać, iż ustawodawca wskazał, że podstawą stwierdzenia nieważności uchwały lub zarządzenia organu gminy są istotne naruszenia prawa, przy czym powoływana regulacja ustrojowa nie typizuje takich istotnych naruszeń prawa, podobnie jak nie charakteryzuje nieistotnych naruszeń prawa, które ustawodawca uwzględnił w art. 91 ust. 4 u.s.g. Sąd dostrzegł, że Rada Gminy M. jako podstawę uchwały wskazała m.in. art. 8 ust. 2 u.p.s. stanowiący, iż "Rada gminy, w drodze uchwały, może podwyższyć kwoty, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 2, uprawniające do zasiłków okresowego i celowego". Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2 u.p.s.). Na tej podstawie Wojewoda wywodzi, że na gruncie przepisów u.p.s. dopuszczalne jest w drodze uchwały rady gminy podwyższenie kwot, o których mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2, dla udzielania wsparcia wyłącznie w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności (zasiłku celowego). Zasiłek celowy jest bowiem zaliczany przez art. 36 pkt 1 lit. c) u.p.s. do świadczeń pieniężnych. Dalej Sąd I instancji wskazał, że co do zasady zasiłek celowy należy do świadczeń pieniężnych, skoro ww. przepis wyraźnie tak stanowi. Taka kwalifikacja nie wyczerpuje jednak w pełni charakterystyki tego zasiłku. Zgodnie bowiem np. z art. 39 ust. 4 u.p.s. "Zasiłek celowy może być przyznany w formie biletu kredytowanego", a bilet ten należy do świadczeń niepieniężnych (art. 36 pkt 2 lit. b) u.p.s.). Zasiłek celowy ma zatem faktycznie zróżnicowany charakter i to w przepisach szczególnych należy poszukiwać pełnej jego charakterystyki. Sąd zauważył także, że w skardze przywołano się m.in. na zapisy uchwały nr 140 Rady Ministrów z dnia 15 października 2018 r. Choć uchwała tego rodzaju nie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego, a jedynie aktem wewnętrznym (art. 87 ust. 1, art. 93 ust. 1 Konstytucji RP), to jednak może być pomocna przy dokonywaniu wykładni celowościowej. Załącznik do tej uchwały wskazuje (III.1.1.): "Ze środków przekazywanych w ramach Programu gminy udzielają wsparcia osobom spełniającym warunki otrzymania pomocy wskazane w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej oraz spełniającym kryterium dochodowe w wysokości 150% kryterium, o którym mowa w art. 8 ww. ustawy:
1) dzieciom do czasu podjęcia nauki w szkole podstawowej,
2) uczniom do czasu ukończenia szkoły ponadpodstawowej lub szkoły ponadgimnazjalnej
- w formie posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych". Podobne zapisy znaleźć można w "Module dla osób dorosłych" ww. załącznika (III.2.1.). Zatem kryterium dochodowe 150% odnosi się do każdej z wymienionych tam form wsparcia, zarówno pieniężnego, jak i niepieniężnego. Jednocześnie, jak można przeczytać w "Podstawie prawnej programu" (I) Program wpisuje się w aktualne ramy strategiczne rozwoju kraju wyznaczone przez "Strategię na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju do roku 2020 (z perspektywą do 2030 r.)" przyjętą przez Radę Ministrów 14 lutego 2017 r., jako jeden z dwóch głównych obszarów koncentracji działań w Strategii (obok rozwoju zrównoważonego terytorialnie) w ramach realizacji Celu II: "Rozwój społecznie wrażliwy i terytorialnie zrównoważony", Obszar: "Spójność społeczna", a w ramach niego pkt 3 "Wsparcie grup zagrożonych ubóstwem i wykluczeniem oraz zapewnienie spójności działań na rzecz integracji społecznej". W tym kontekście (celowościowym i systemowym), odnoszącym się do konieczności zapewnienia równości osobom ubogim, zapobieżenia wykluczenia społecznego, itp., powinny być interpretowane przepisy, na podstawie których wydatkowane są przez gminy pieniądze otrzymywane od Państwa na ww. formy wsparcia indywidualnego. Zdaniem Sądu I instancji nie ma żadnych powodów, by przyjmować interpretację, która zawęża krąg beneficjentów programu; by mieszkańców Gminy, na skutek skargi Wojewody, pozbawiać tych korzystnych rozwiązań. W konkretnym, indywidualnym przypadku może okazać się, że najlepszą formą wsparcia nie jest świadczenie w gotówce, ale w formie rzeczowej. Powinno być ono dostępne osobom faktycznie potrzebującym, spełniającym podwyższone kryterium dochodowe.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Wojewoda [...], zaskarżając wyrok w całości i zarzucając naruszenie:
- prawa materialnego, tj.:
1. art. 8 ust. 2 u.p.s. przez jego błędną wykładnię polegającą na wadliwym uznaniu, że przepis ten stanowi podstawę do podwyższenia kryterium dochodowego w celu udzielenia wsparcia w formie zarówno świadczenia pieniężnego jak i niepieniężnego, podczas gdy prawidłowa wykładnia ww. przepisu powinna prowadzić do wniosku, że na podstawie art. 8 ust. 2 u.p.s. dopuszczalne jest podjęcie uchwałą rady gminy w sprawie podwyższenia kwot kryterium dochodowego uprawniającego do uzyskania wsparcia wyłącznie w formie świadczenia pieniężnego, tj. w formie zasiłku celowego i zasiłku okresowego;
2. art. 36 pkt 1 lit. c i pkt 2 lit. b u.p.s. przez ich błędną wykładnię polegającą na wadliwym uznaniu, że wprowadzenie przepisem ustawowym – w drodze wyjątku – niepieniężnej formy zasiłku celowego (bilet kredytowany) pozwala na uznanie, że zasiłek ten także i w innych sytuacjach może przybrać formę świadczenia niepieniężnego tj. posiłku (w tym formie rzeczowej w postaci produktów żywnościowych);
3. art 36 pkt 1 lit. c i pkt 2 lit. j u.p.s. w związku z art. 87 ust. 1 Konstytucji RP w związku z uchwałą Rady Ministrów nr 140 z dnia 15 października 2018 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego rządowego programu "'Posiłek w szkole iw domu'' na lata 2019-2023 (M.P.2018.1007) przez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że regulacje ww. uchwały Rady Ministrów, nie stanowiącej źródła powszechnie obowiązującego prawa, pozwalają na uznanie posiłku i produktów żywnościowych jako form zasiłku celowego, mimo jednoznacznego brzmienia przepisów ustawy;
4. art. 48 i art. 48b w związku z art. 36 pkt 2 lit. j u.p.s. przez niewłaściwe zastosowanie polegające na ich nieuwzględnieniu, a w konsekwencji nie odniesienie się do ich brzmienia, z którego wynika, iż posiłek (w tym w formie rzeczowej w postaci produktów żywnościowych) stanowi odrębne, niepieniężne świadczenie pomocy społecznej;
5. art. 39 ust. 2 u.p.s. przez błędną wykładnię polegającą na uznaniu a priori, że zasiłek celowy ma zróżnicowany charakter, a w związku z tym może przybrać zarówno formę świadczenia pieniężnego jak i niepieniężnego, podczas gdy prawidłowa wykładnia ww. przepisu ustawy powinna prowadzić do wniosku, że zasiłek celowy może być przyznany jedynie w formie świadczenia pieniężnego na pokrycie w szczególności kosztów zakupu żywności, leków, leczenia, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu, a jedynym wyjątkiem jest bilet kredytowany, o którym mowa w art. 39 ust. 4 u.p.s.
Mając na uwadze powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postepowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego zgodnie z przepisami prawa.
Powyższe zarzuty zostały szerzej umotywowane.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna okazała się zasadna.
Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. oraz nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.
Przed odniesieniem się do zarzutów skargi wypada skonstatować, że będący podstawą wydania zaskarżonej uchwały przepis art. 8 ust. 2 u.p.s. stanowi, iż "Rada gminy, w drodze uchwały, może podwyższyć kwoty, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 2, uprawniające do zasiłków okresowego i celowego. Natomiast art. 1 pkt 1 i 2 u.p.s., określając kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej i kryterium dochodowe na osobę w rodzinie odnosi się wyłącznie do świadczeń pieniężnych. Wynika to wprost z tegoż przepisu, który in principio stanowi: "Prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, (...) przysługuje". Z kolei zaskarżona uchwała w § 2 wskazuje, że "Pomoc, o której mowa w § 1 może być realizowana w formie gotowego posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności oraz świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych". Trafnie wskazuje Wojewoda, że w takiej sytuacji trzeba odpowiedzieć na pytanie, czy wskazane w uchwale formy pomocy, to formy właściwe dla zasiłków okresowego i celowego, o których stanowi art. 8 ust. 2 u.p.s.
Z przepisu art. 36 pkt 1 b) i c) u.p.s. wynika wprost, że zasiłek okresowy i zasiłek celowy to świadczenia pieniężne. O ile w wypadku zasiłku okresowego nie ma wątpliwości, iż mamy do czynienia ze świadczeniem pieniężnym, o tyle art. 39 ust. 4 u.p.s. mówiący, że zasiłek celowy może być przyznany w formie biletu kredytowanego, przełamuje tę zasadę. W doktrynie przyjmuje się, że zasiłek celowy w formie biletu kredytowanego to wyjątkowa forma pomocy i z uwagi na pojawienie się niezbędnej potrzeby bytowej zaliczony został do formy zasiłku celowego, choć ma zupełnie inną konstrukcję niż zasiłek celowy. Jest też rodzajem pomocy rzeczowej, a nie pieniężnej, o czym stanowi wprost art. 36 ust. 2 pkt b) u.ś.r. Stąd też został wyraźnie opisany w art. 39 ust. 4 u.g.n., w odróżnieniu od typowych form przyznania zasiłków celowych, które ustawodawca wymienia posługując się zwrotem "w szczególności" (vide:W.Maciejko, P.Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, wyd. IV, LexisNexis 2013 uwagi do art. 39). Skoro zatem art. 8 ust. 2 u.p.s. stanowi o tym, że rada gminy może podwyższyć kwoty, o których mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.s., uprawniające do zasiłków okresowego i celowego, to wypada uznać, że delegacja ustawowa wyrażona w tym przepisie odnosi się wyłącznie do świadczeń pieniężnych w formie zasiłków okresowego i celowego. Kryteria dochodowe opisane w powyższym przepisie odnoszą się bowiem do pomocy w formie świadczeń pieniężnych. To zaś oznacza, że trafnie wskazuje Wojewoda, iż narusza art. 8 ust. 2 u.p.s. postanowienie zaskarżonej uchwały odwołujące się do niepieniężnych (rzeczowych) form pomocy, a więc pomocy w formie "gotowego posiłku", a także "świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych". Świadczenia te nie mają bowiem charakteru pieniężnego i z tego powodu nie mogą być uznane za formę zasiłku celowego.
Dodatkowo trzeba zaakcentować, co zresztą podkreślono w skardze kasacyjnej, że wskazane w zaskarżonej uchwale formy pomocy w postaci "gotowego posiłku" i "świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych" stanowią odrębne od zasiłku celowego formy pomocy społecznej, uregulowane w art. 48 i art. 48b u.p.s. Są to formy pomocy, które należy zaliczyć do świadczeń w formie posiłku, wyraźnie zaliczone przez przepis art. 36 pkt 2 lit. j. u.p.s. do świadczeń niepieniężnych.
Trafnie zatem w skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie zaskarżonym wyrokiem przepisu art. 8 ust. 2 u.p.s. przez uznanie w toku przeprowadzonej sądowej wykładni prawa, że może on stanowić podstawę prawną do podwyższenia przez radę gminy kryterium dochodowego w odniesieniu także do świadczeń niepieniężnych. Powyższa wadliwa konkluzja Sądu I instancji wynikała z nieprawidłowego rozumienia powyższego przepisu w kontekście art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2, a także zarzucanych w skardze kasacyjnej jako naruszone: art. 36 pkt 1 lit. c), pkt 2 lit. b), j), art. 48 i art. 48b oraz art. 39 ust. 2 i 4 u.p.s., a także art. 87 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie przyjęcia za wzorzec kontrolny § 2 zaskarżonej uchwały aktu nie będącego źródłem prawa powszechnie obowiązującego.
Uznając, iż skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy Naczelny Sąd Administracyjny zaskarżony wyrok uchylił, a uznając, iż istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona rozpoznał skargę orzekając o stwierdzeniu nieważności § 2 zaskarżonej uchwały w zakresie słów: "gotowego posiłku", a także "świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych" (art. 188 w związku z art. 147 § 1 p.p.s.a.).
Z treści art. 91 ust. 1 i 4 u.s.g. wynika, że przesłanką stwierdzenia nieważności uchwały organu gminy jest istotna sprzeczność uchwały z prawem. Powyższe przepisy u.s.g. nie definiują jednak pojęcia istotnej sprzeczności z prawem. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że opierając się na konstrukcji wad powodujących nieważność oraz wzruszalność decyzji administracyjnych, można wskazać rodzaje naruszeń przepisów, które trzeba zaliczyć do istotnych, skutkujących nieważnością uchwały organu jednostki samorządu terytorialnego. Należą do nich m.in. naruszenie przepisów: wyznaczających kompetencję do podjęcia uchwały, stanowiących podstawę prawną uchwały, prawa ustrojowego, a także prawa materialnego oraz przepisów regulujących procedurę podejmowania uchwały (vide: wyrok NSA z dnia 11 lutego 1998 r., II SA/Wr 1459/97, OwSS 1998/3/79; wyrok WSA w Warszawie z dnia 26 września 2005 r., IV SA/Wa 821/05; wyrok WSA w Krakowie z dnia 2 października 2014 r., III SA/Kr 1071/14, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Naruszenie art. 8 ust. 2 u.p.s. przy podejmowaniu zaskarżonej uchwały przez objęcie uchwałą niepieniężnych świadczeń z pomocy społecznej w formie "gotowego posiłku" i "świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych", stanowi naruszenie przepisu wyznaczającego zakresu upoważnienia ustawowego do podjęcia przez organ gminy zaskarżonej uchwały stanowiącej akt prawa miejscowego. Stanowi to niewątpliwie istotne naruszenie prawa i uzasadnia stwierdzenie nieważności wymienionych powyżej części zaskarżonej uchwały, na podstawie art. 147 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 91 ust. 1 i ust. 4 oraz art. 94 ust. 1 u.s.g.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 w związku z art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.
Skargę kasacyjną rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., gdyż strona skarżąca zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia.

Nie znalazłeś odpowiedzi?

Zadaj pytanie naszemu agentowi AI — przeszuka orzecznictwo i przepisy za Ciebie.

Rozpocznij analizę