Orzeczenie · 2024-06-20

I OSK 770/21

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Data

2024-06-20

NSAnieruchomościWysokansa

nieruchomościdrogi publiczneodszkodowaniegospodarka nieruchomościamiwywłaszczenieprawo administracyjnesąd administracyjnyNSAspecustawa drogowaksięgi wieczyste

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną [...] Specjalnej Strefy Ekonomicznej S.A. w O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, który oddalił skargę spółki na decyzję Wojewody Warmińsko-Mazurskiego w przedmiocie odszkodowania za nieruchomość. Spółka zarzucała naruszenie prawa materialnego (art. 98 ust. 1 i 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 1 Protokołu do EKPC) oraz prawa procesowego. Argumentowała, że działki wydzielone pod drogi faktycznie służące potrzebom publicznym powinny skutkować przyznaniem odszkodowania, nawet jeśli nie zostały formalnie oznaczone jako publiczne lub nie przeszły na własność Skarbu Państwa/samorządu. Podkreślała znaczenie faktycznego sposobu użytkowania nieruchomości oraz odwoływała się do orzecznictwa ETPCz. NSA oddalił skargę kasacyjną, wskazując, że przepisy art. 98 ust. 1 i 3 u.g.n. stosuje się do działek wydzielonych pod drogi publiczne, które przeszły z mocy prawa na własność gminy, powiatu, województwa lub Skarbu Państwa. W analizowanej sprawie, w odniesieniu do części działek, nie doszło do takiego przejścia własności z mocy prawa, a w przypadku innych, własność już należała do gminy lub nie było podstaw do zastosowania art. 98 u.g.n. Sąd podkreślił również znaczenie wpisów w księgach wieczystych i ich domniemanie zgodności z rzeczywistym stanem prawnym, wskazując, że spory o własność powinny być rozstrzygane przed sądem powszechnym. W konsekwencji, NSA uznał zarzuty za chybione i oddalił skargę kasacyjną, zasądzając koszty postępowania od spółki na rzecz Wojewody.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka

Do czego można powołać

Ustalenie, kiedy przepisy art. 98 u.g.n. o przejściu własności działek pod drogi publiczne i prawie do odszkodowania znajdują zastosowanie, a kiedy nie. Znaczenie wpisów w księgach wieczystych w kontekście postępowań administracyjnych.

Ograniczenia stosowania

Dotyczy specyficznych sytuacji związanych z podziałami nieruchomości i przeznaczeniem ich pod drogi publiczne, z uwzględnieniem daty wydania decyzji i stanu prawnego.

Zagadnienia prawne (3)

Czy przepisy art. 98 ust. 1 i 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami stoją na przeszkodzie ustaleniu odszkodowania za działkę gruntu wydzieloną pod drogę faktycznie służącą potrzebom publicznym, nawet jeśli nie została formalnie oznaczona jako publiczna lub nie przeszła na własność Skarbu Państwa/samorządu?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, przepisy te nie znajdują zastosowania, jeśli nie doszło do przejścia własności działki na rzecz gminy z mocy prawa.

Uzasadnienie

NSA stwierdził, że art. 98 ust. 1 i 3 u.g.n. dotyczy sytuacji, gdy działki wydzielone pod drogi publiczne przechodzą z mocy prawa na własność gminy. W analizowanej sprawie nie doszło do takiego przejścia własności z mocy prawa, a w przypadku niektórych działek własność już należała do gminy lub nie było podstaw do zastosowania art. 98 u.g.n. Sąd podkreślił, że brak formalnego przejścia własności wyklucza możliwość przyznania odszkodowania na podstawie tych przepisów.

Czy wpis w księdze wieczystej ma charakter konstytutywny, czy deklaratoryjny w kontekście przejścia własności nieruchomości pod drogi publiczne?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Wpis do księgi wieczystej ma charakter deklaratoryjny, a przejście własności następuje z mocy prawa na podstawie decyzji zatwierdzającej podział. Jednakże, domniemanie zgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym (art. 3 u.k.w.h.) jest wzruszalne i może być obalone w postępowaniu o uzgodnienie treści księgi wieczystej.

Uzasadnienie

NSA wskazał, że wpis do księgi wieczystej jest orzeczeniem deklaratoryjnym, a domniemanie z art. 3 u.k.w.h. jest wzruszalne. Niemniej jednak, dopóki domniemanie to nie zostanie obalone w stosownym trybie przed sądem powszechnym, stan prawny ujawniony w księdze wieczystej jest skuteczny i wiąże inne organy. W analizowanej sprawie, wieczystoksięgowy status własnościowy działki wykluczył możliwość uznania zaistnienia skutku rzeczowego decyzji podziałowej w postaci odebrania własności.

Czy naruszenie przepisów postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77, 80 k.p.a.) miało istotny wpływ na wynik sprawy, w tym poprzez zaniechanie zbadania faktycznego przeznaczenia działek?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, ponieważ zarzuty naruszenia prawa materialnego okazały się chybione, co czyni zarzuty proceduralne bezprzedmiotowymi.

Uzasadnienie

NSA uznał, że skoro zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego (art. 98 u.g.n.) okazały się bezpodstawne, to zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, które miałyby na celu wykazanie błędów w ustaleniu stanu faktycznego, stały się bezprzedmiotowe.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Oddalono skargę

Oddalono skargę kasacyjną.

Przepisy (18)

Główne

u.g.n. art. 98 § ust. 1 i 3

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Przepisy te stosuje się do działek wydzielonych pod drogi publiczne, które przeszły z mocy prawa na własność gminy, powiatu, województwa lub Skarbu Państwa. Nie stosuje się ich, gdy nie doszło do takiego przejścia własności lub gdy własność już należała do gminy.

Pomocnicze

specustawa drogowa art. 11 f § ust. 1 pkt 6

Ustawa z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych

specustawa drogowa art. 12 § ust. 4f i 5

Ustawa z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych

p.p.s.a. art. 174 § pkt 1 i 2