I OSK 748/23

I OSK 748/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-04-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-03-29
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Karol Kiczka
Maria Grzymisławska-Cybulska
Piotr Przybysz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
IV SA/Wr 141/22 - Wyrok WSA we Wrocławiu z 2022-12-20
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 2268
art. 61 ust. 2d, 2e, 2f, art. 103 ust. 2, 3
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Przybysz (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Karol Kiczka Sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 20 grudnia 2022 r., sygn. akt IV SA/Wr 141/22 w sprawie ze skargi J.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia [...] października 2021 r. nr SKO 4310/79/21 w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu na rzecz J.R. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 20 grudnia 2022 r., sygn. akt IV SA/Wr 141/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu po rozpoznaniu sprawy ze skargi J.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z [...] października 2021 r. nr SKO 4310/79/21 w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji (pkt I) oraz zasądził od organu na rzecz skarżącego kwotę 480 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego (pkt II).
Skargę kasacyjną na powyższe rozstrzygnięcie złożyło Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu, zastępowane przez radcę prawnego, zaskarżając wyrok w całości.
W skardze kasacyjnej zarzucono Sądowi I instancji:
I. naruszenie prawa materialnego, tj.:
1) art. 61 ust. 2d i art. 103 ust. 2 w zw. z art. 64 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 2268, ze zm.) – dalej też jako "u.p.s." przez błędną jego wykładnię sprowadzającą się do konstatacji, że "możliwościami", o których mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. (do którego odsyła art. 61 ust. 2d u.p.s.), a które należy uwzględniać przy wydaniu decyzji ustalającej opłatę, "mogą być również przesłanki uzasadniające zwolnienie z opłaty (art. 64)";
2) art. 61 ust. 2e i 2f w zw. z art. 103 ust. 3 u.p.s. przez błędną ich wykładnię prowadzącą do przyjęcia, że w okolicznościach sprawy uzasadnienia decyzji wydanych w obu instancjach zawierały braki, które należy kwalifikować jako naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000, ze zm.) – dalej jako: "k.p.a." w zw. z art. 61 ust. 2d i art. 103 ust. 2 in fine u.p.s.;
II. naruszenie prawa procesowego, tj. art. 145 § 1 lit. a i c p.p.s.a. i art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 61 ust. 2d u.p.s. poprzez wadliwe wykonanie kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, które skutkowało nieuzasadnionym wyeliminowaniem z obrotu prawnego decyzji Kolegium oraz poprzedzającej jej decyzji organu pierwszej instancji, choć Kolegium dokonało zgodnej z prawem wykładni art. 61 ust. 2d u.p.s. i subsumpcji do niego stanu faktycznego.
Mając na uwadze powyższe zarzuty, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi poprzez jej oddalenie. Wniesiono również o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Jednocześnie zrzeczono się przeprowadzenia rozprawy.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący, zastępowany przez radcę prawnego, wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości, zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania według norm prawem przewidzianych oraz rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Przystępując do rozważań na tle podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia należało wspomnieć, że według art. 193 zdanie drugie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej jako "p.p.s.a."), w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok w przypadku, gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i sprowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku Sądu I instancji.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą omawiany środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy, a które w niniejszej sprawie nie występują. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony postępowania do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.
Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Rozpoznając skargę kasacyjną w tak zakreślonych granicach, stwierdzić należy, że zaskarżony wyrok pomimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.
Przedmiotem sporu jest kwestia okoliczności mających znaczenie dla określenia wysokości opłaty miesięcznej za pobyt ojca skarżącego w domu pomocy społecznej. Zaznaczyć przy tym należy, że kwestia ta jest sporna w odniesieniu do dwóch zagadnień, po pierwsze, możności przy ustalaniu odpłatności brania pod uwagę okoliczności przemawiających za częściowym lub całkowitym zwolnieniem z opłaty (tak jak je sformułowano w art. 64 u.p.s.), oraz po drugie, oceny prawidłowości obciążenia skarżącego opłatą w kontekście obciążenia opłatą innych niż skarżący zstępnych.
Sąd I instancji przyjął, że w rozpoznawanej sprawie niezbędne jest, zgodnie z art. 61 ust. 2d u.p.s., uwzględnienie ograniczeń wynikających zarówno z art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy, jak i ujętych dyspozycją art. 103 ust. 2 ustawy, to znaczy poza wysokością dochodów należy rozważyć także "możliwości", o których mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. Sąd I instancji uznał przy tym, że przedwczesne było rozważenie przez organ podstaw zwolnienia skarżącego z odpłatności na mocy art. 64 u.p.s., ponieważ rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może zostać wydane dopiero po ostatecznym ustaleniu osoby zobowiązanej i określeniu wysokości opłaty miesięcznej za pobyt.
Sąd I instancji wskazał ponadto, że zależnie od konkretnych okoliczności faktycznych dopuszczalne jest wydanie jednej (wobec wszystkich zstępnych) decyzji, jak i odrębnych decyzji, lecz wymaga to w danym postępowaniu odniesienia się do tej kwestii, czego w sprawie niniejszej poniechano. Jest to ważne z racji dbałości o prawidłowe ustalenie kwoty odpłatności, gdyż ustawodawca określił górną jej granicę oraz ustanowił prawne reguły jej określania na wypadek gdy obowiązane są też inne osoby (por. ust. 2e i 2f art. 61 ust. 2 u.p.s.). Stwierdzenie organu odwoławczego, że ze względu na obowiązki w ponoszeniu opłaty, które obejmują inne osoby, ustaloną kwotę odpłatności obniżono skarżącemu, nie spełnia wymogu wyczerpującego uzasadnienia i nie poddaje się kontroli.
Strona skarżąca kasacyjnie zarzuca Sądowi I instancji, że skoro decyzja w zakresie ustalenia kwoty odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej jest decyzją związaną, co oznacza, że organ nie ma swobody co do ustalenia poziomu odpłatności, to w takiej sytuacji nie można brać pod uwagę okoliczności przemawiających za częściowym lub całkowitym zwolnieniem z opłaty. Przy stosowaniu takiej wykładni ustawy, jaką zaprezentowano w skarżonym wyroku postępowanie w sprawie zwolnienia z opłaty na podstawie art. 64 u.p.s. byłoby zawsze postępowaniem dotyczącym zagadnień rozstrzygniętych już - na mocy art. 103 ust. 2 u.p.s. - w decyzji w sprawie ustalenia opłaty. Strona skarżąca kasacyjnie podniosła, że aktualnie możliwe jest dokonywanie rozstrzygnięć w obu kwestiach także w odwrotnej kolejności, na co Naczelny Sąd Administracyjny zwracał już uwagę sądowi pierwszej instancji (por. wyrok NSA z 11 marca 2022 r., I OSK 1644/21) i co wrocławski Sąd zdążył do tego orzecznictwa zaimplementować (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 31 maja 2022 r., IV SA/Wr 590/21), ale czego w skarżonym orzeczeniu nie uwzględniono, dokonując tym samy wadliwej wykładni art. 64 u.p.s.
Strona skarżąca kasacyjnie podniosła, że organ pierwszej instancji przyjął, że ze względu na możliwość ustalenia opłaty pięciu osobom, opłatę dla skarżącego ustalić należy w wysokości piątej części różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez mieszkańca domu. W tych okolicznościach nie tylko nie istniała konieczność prowadzenia sprawy w ramach współuczestnictwa materialnego, ale również nie było konieczności szczegółowego odnoszenia się do wyliczeń w zakresie wysokości opłaty innych osób zobowiązanych. Strona skarżąca kasacyjnie zauważyła, że stronie powinna zostać zapewniona możliwość weryfikacji zasadności ustalenia opłaty w określonej wysokości jeżeli część różnicy pomiędzy średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez mieszkańca domu jest wyższa niż przypadająca na nią po podzieleniu nieuiszczonej przez mieszkańca domu kwoty odpłatności przez liczbę osób zobowiązanych (w danej grupie) do poniesienia odpłatności na mocy art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. Wtedy bowiem jej interes finansowy zależny jest od ograniczonych możliwości ponoszenia opłaty przez inne osoby. Taką okoliczność strona musi mieć możliwość zweryfikować. Skoro jednak organ a priori przyjął, że skarżący nie będzie ponosił opłaty w wyższej kwocie niż 1/5 wskazanej wyżej różnicy (przez co należy przyjmować, że uznał, iż istnieje możliwość nałożenia opłaty także na pozostałe osoby, czego Kolegium - ze względu na art. 139 k.p.a. - nie miałoby nawet możliwości podważyć), to nie było podstaw ani potrzeby procesowej do tego, aby w sposób szczegółowy wskazywać stronie na sposób wyliczenia pozostałych kwot odpłatności, które zostały lub zostaną nałożone na inne osoby.
Odnosząc się do tak zarysowanego przedmiotu sporu należy przypomnieć, że zgodnie z art. 61 ust. 1 u.p.s., obowiązek wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej obciąża w następującej kolejności:
1) mieszkańca domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawicieli ustawowych z dochodów dziecka,
2) małżonka, zstępnych przed wstępnymi,
3) gminę, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.
Stosownie do art. 103 ust. 2 u.p.s., wysokość opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej może zostać ustalona w drodze umowy, zawartej pomiędzy kierownikiem ośrodka pomocy społecznej albo dyrektorem centrum usług społecznych z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi, przy uwzględnieniu wysokości dochodów i możliwości tych ostatnich. Natomiast w przypadku odmowy przez osoby zobowiązane zawarcia przedmiotowej umowy, wysokość opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej ustala organ gminy w decyzji administracyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 11 czerwca 2018 r., sygn. akt I OPS 7/17, wyraził pogląd, zgodnie z którym obowiązek wnoszenia, przez osoby wskazane w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., opłat za pobyt w domu pomocy społecznej umieszczonej w nim osoby, wymaga uprzedniego skonkretyzowania i zindywidualizowania tego obowiązku począwszy od dnia jego powstania w stosunku do każdej ze zobowiązanych osób w decyzji administracyjnej o ustaleniu opłaty wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 w zw. z art. 61 ust. 1 i 2 u.p.s. lub w drodze umowy zawartej na podstawie art. 103 ust. 2 w zw. z art. 61 ust. 1 i 2 oraz art. 64 u.p.s. W uzasadnieniu tej uchwały NSA zauważył, że z treści art. 64 u.p.s. wynika, iż zwolnienie z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może dotyczyć sytuacji, w której osoba zobowiązana wnosi opłatę, czyli zarówno osoba jak i wysokość opłaty została już wcześniej ustalona w odpowiednim akcie stosowania prawa zgodnie z przepisami ustawy. Zwolnienie musi się bowiem odnosić do skonkretyzowanego obowiązku. Dlatego też rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może zostać wydane dopiero po ostatecznym ustaleniu osoby zobowiązanej i określeniu wysokości opłaty miesięcznej za pobyt.
Zmiana brzmienia zdania wstępnego w art. 64 u.p.s. nastąpiła z dniem 4 października 2019 r. na mocy art. 1 pkt 8 lit. a ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz.U. z 2019 r., poz. 1690). Dodano wówczas, że z opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej mogą być zwolnione częściowo lub całkowicie zarówno osoby wnoszące opłatę, jak i osoby obowiązane do wnoszenia opłaty. Przepis ten w brzmieniu sprzed omawianej nowelizacji uprawniał do ubiegania się o uzyskanie zwolnienia z opłat jedynie osoby wnoszące opłatę. W wyniku zmiany brzmienia art. 64 u.p.s. prezentowany w orzecznictwie i powoływany w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku pogląd o ograniczeniu w tym przepisie kręgu osób uprawnionych do ubiegania się o zwolnienie z opłaty do osób wnoszących opłatę stał się nieaktualny. Konkludując, strona obowiązana do wnoszenia opłaty może złożyć wniosek o zwolnienie z tej opłaty częściowo lub całkowicie w toku postępowania o ustalenie wysokości opłaty. Organ jest wówczas zobowiązany do orzeczenia w przedmiocie zwolnienia z opłat w decyzji ustającej ich wysokość (por. wyrok NSA z 11 stycznia 2023 r. sygn. I OSK 318/22). Obowiązkiem organu jest w takim przypadku dokonanie ustaleń pozwalających zarówno na ustalenie wysokości opłaty, jak i ustaleń odnoszących się do okoliczności istotnych dla zwolnienia z opłaty częściowo lub całkowicie. Jeżeli natomiast strona nie złożyła stosownego wniosku, to organ winien dokonać ustaleń w zakresie wymaganym dla wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie wysokości opłaty. Wskazać w tym miejscu należy, że w tym zakresie należy jednak rozróżnić dwie sytuacje. Pierwszą - uregulowaną w art. 61 ust. 2d u.p.s. - gdy osoby zobowiązane odmawiają zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, ale godzą się na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. W takim przypadku wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala się z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 ustawy. Natomiast druga sytuacja - do której nawiązuje art. 61 ust. 2e u.p.s. - wiąże się z odmową zawarcia umowy, wskazanej w art. 103 ust. 2, a także z niewyrażeniem zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. W takich okolicznościach, wysokość opłaty obciążającej zobowiązanego stanowi różnica między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2.
Z przywołanych przepisów wynika zatem, że w ostatniej ze wskazanych sytuacji, przy ustaleniu wysokości opłaty znajdzie zastosowanie tylko kryterium dochodowe. W przypadku natomiast osoby, która odmówiła zawarcia umowy w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s., ale jednocześnie wyraziła zgodę na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, przy ustalaniu wysokości opłaty obciążającej daną osobę, organy gminy winny uwzględnić nie tylko kryterium dochodowe, określone w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., lecz także możliwości osoby zobowiązanej.
Interpretację pojęcia "możliwości", o którym stanowi art. 103 ust. 2 u.p.s., ustawodawca pozostawia organowi i należy mieć tu na względzie różne okoliczności dotyczące sytuacji osobistej, zdrowotnej, rodzinnej i majątkowej osoby zobowiązanej, które mogą zmniejszać zdolność danej osoby do ponoszenia opłaty. Mogą to być również okoliczności wskazane w art. 64 u.p.s. jako przesłanki uzasadniające zwolnienie z opłaty. Nie oznacza to jednak, że organ stosuje art. 103 ust. 2 u.p.s.a w związku z art. 64 tej ustawy, ale jedynie to, że okoliczności, o których mowa w art. 64 u.p.s., mogą być równocześnie uznane za okoliczności mające znaczenie dla określenia "możliwości" w znaczeniu przyjętym w art. 103 ust. 2 u.p.s. Obowiązek zastosowania art. 64 u.p.s. staje się natomiast aktualny, gdy osoba zobowiązana wystąpi o zwolnienie jej w części lub w całości z opłaty podnosząc, że jakkolwiek posiada możliwości ponoszenia opłaty, to zaistniały okoliczności wskazane w art. 64 u.p.s. uzasadniające zwolnienie jej z opłaty w całości lub w części.
W konsekwencji stwierdzić trzeba, że ustalona różnica pomiędzy dochodem osoby zobowiązanej do ponoszenia odpłatności za pobyt osoby w domu pomocy społecznej, a ustalonym kryterium dochodowym nie jest automatycznie kwotą ostateczną ustalaną za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, a jedynie górną granicą tej odpłatności, do której należy zastosować dalsze ograniczenia określone w art. 61 ust. 2d ustawy, tj. wynikające z odesłania do art. 103 ust. 2 u.p.s.
Wobec powyższego należy uznać za niezasadny zarzut naruszenia art. 61 ust. 2d i art. 103 ust. 2 u.p.s. w związku z art. 64 u.p.s. poprzez błędną jego wykładnię.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 61 ust. 2e i 2f w związku z art. 103 ust. 3 u.p.s. należy przypomnieć, że przepis art. 61 ust. 2e u.p.s. normuje zasady ustalenia wysokości opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Przepis art. 61 ust. 2f u.p.s. stanowi natomiast, że wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia.
Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika, że Sąd I instancji dokonał wykładni art. 61 ust. 2e u.p.s. oraz że Sąd I instancji mając na uwadze ten przepis zakwalifikował uzasadnienia decyzji wydanych w obu instancjach jako naruszające art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Ponadto należy zauważyć, że jak wskazał Sąd I instancji, wywiad środowiskowy został przeprowadzony u skarżącego w dniu 14 lipca 2021 r. i w tej sytuacji przepis art. 61 ust. 2e u.p.s. nie mógł być zastosowany w rozpoznawanej sprawie. W konsekwencji nie było podstaw do zastosowania art. 61 ust. 2f u.p.s. Proporcjonalny podział opłaty, o którym mowa w art. 61 ust. 2f u.p.s., dotyczy bowiem tylko sytuacji, w której nastąpiła odmowa zawarcia umowy i przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Nie można z tego przepisu wywodzić ogólnej normy postępowania, a więc dzielenia opłaty po równo na wszystkich zobowiązanych. Nie można zatem uznać za prawidłowe stanowiska strony skarżącej kasacyjnie, że wysokość opłaty ustalono zgodnie z art. 61 ust. 2f u.p.s. oraz że nie ma potrzeby procesowej wskazywania stronie sposobu wyliczenia kwot odpłatności, które zostały lub zostaną nałożone na inne osoby, skoro organ przyjął, że strona nie będzie ponosić opłaty w wyższej kwocie, niż 1/5 różnicy pomiędzy średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez mieszkańca domu.
Konkludując należy stwierdzić, że Sąd I instancji nie naruszył art. 61 ust. 2f u.p.s. poprzez jego błędną wykładnię prowadzącą do przyjęcia, że w okolicznościach sprawy uzasadnienia decyzji wydanych w obu instancjach zawierały braki, które należy kwalifikować jako naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 145 § 1 lit. a i c p.p.s.a. i art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 61 ust. 2d u.p.s. należy stwierdzić, że skoro Sąd I instancji nie naruszył art. 61 ust. 2d u.p.a., to zarzut ten nie może zostać uznany za zasadny.
W związku ze stwierdzeniem przez Sąd I instancji, że skarżący winien zainicjować odrębne postępowanie składając wniosek do organu pierwszej instancji o zwolnienie z opłaty na podstawie przesłanek z art. 64 u.p.s., należy przypomnieć, że organ prowadzący postępowanie w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej jest uprawniony do rozstrzygnięcia w tym postępowaniu w sprawie wniosku strony o zwolnienie z opłaty na podstawie art. 64 u.p.s. Organ ponownie rozpatrując sprawę powinien zatem ocenić, czy pisma składane przez skarżącego w toku postępowania w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej mogą być uznane za taki wniosek i w przypadku pozytywnej oceny jest zobligowany do wydania stosownego rozstrzygnięcia odpowiednio do ustalonych okoliczności sprawy.
Należy zaznaczyć, że w przypadku, gdy Naczelny Sąd Administracyjny oddali skargę kasacyjną wskazując, że zaskarżone orzeczenie pomimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu, ocena prawna wyrażona w tym uzasadnieniu, w zakresie, w jakim została zakwestionowana przez Sąd kasacyjny, przestaje wiązać, a wiążąca dla organów administracji, jak i dla sądów administracyjnych staje się ocena prawna zawarta w orzeczeniu Sądu kasacyjnego.
Z przedstawionych powyżej powodów, skoro zaskarżony wyrok pomimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 i art. 205 § 2 tej ustawy.