I OSK 748/21

Naczelny Sąd Administracyjny2023-07-27
NSAAdministracyjneWysokansa
świadczenie wychowawczenienależnie pobrane świadczeniezwrot świadczeniawznowienie postępowaniauchylenie decyzjiKodeks postępowania administracyjnegoustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

NSA oddalił skargę kasacyjną w sprawie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, uznając, że uchylenie pierwotnej decyzji przyznającej świadczenie stanowiło podstawę do uznania go za nienależnie pobrane.

Sprawa dotyczyła zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Po przyznaniu świadczenia na dzieci, postępowanie zostało wznowione, a pierwotna decyzja uchylona i zastąpiona decyzją odmawiającą przyznania świadczenia. W konsekwencji organy uznały świadczenie za nienależnie pobrane i zobowiązały stronę do zwrotu. Sąd administracyjny I instancji oraz NSA oddaliły skargę kasacyjną, potwierdzając prawidłowość decyzji organów administracji.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną T.W. od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Sprawa dotyczyła zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Pierwotnie świadczenie zostało przyznane decyzją Prezydenta m.st. Warszawy, jednak następnie postępowanie zostało wznowione, a decyzja uchylona. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, organ I instancji odmówił przyznania świadczenia, a SKO utrzymało tę decyzję w mocy. W kolejnym etapie Prezydent m.st. Warszawy uznał świadczenia wypłacone w okresie od maja 2016 r. do marca 2017 r. za nienależnie pobrane i zobowiązał stronę do ich zwrotu. SKO w Warszawie utrzymało tę decyzję. WSA w Warszawie oddalił skargę, uznając, że uchylenie pierwotnej decyzji przyznającej świadczenie, w wyniku wznowienia postępowania, stanowiło podstawę do uznania świadczeń za nienależnie pobrane zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. NSA, rozpoznając skargę kasacyjną, stwierdził, że zarzuty strony skarżącej odnosiły się do postępowania zakończonego decyzją odmawiającą przyznania świadczenia, a nie do postępowania w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Sąd podkreślił, że uchylenie pierwotnej decyzji przyznającej świadczenie, w wyniku wznowienia postępowania, skutkowało obowiązkiem uznania świadczeń za nienależnie pobrane i zobowiązaniem do ich zwrotu. NSA oddalił skargę kasacyjną, uznając zaskarżony wyrok za zgodny z prawem.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego, jest uznawane za nienależnie pobrane.

Uzasadnienie

Uchylenie pierwotnej decyzji przyznającej świadczenie w wyniku wznowienia postępowania i odmowa przyznania świadczenia stanowi przesłankę do uznania świadczenia za nienależnie pobrane zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (13)

Główne

p.p.w.d. art. 25 § ust. 2 pkt 4

Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

Pomocnicze

p.p.w.d. art. 25 § ust. 9

Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

Ustawa z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw art. 6 § ust. 1 pkt 1

k.p.a. art. 16 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 145 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

P.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 174 § pkt 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 174 § pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 176 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych art. 32 § ust. 1

Konstytucja RP art. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 32

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Argumenty

Odrzucone argumenty

Naruszenie art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 4 ust. 1 i art. 5 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez zobowiązanie do zwrotu całości kwoty pobranej przez skarżącego na oboje dzieci, gdy jednemu z nich należałoby się świadczenie. Naruszenie zasady trwałości decyzji administracyjnej (art. 156 § 2 k.p.a.) w związku z art. 2 Konstytucji RP i wyrokiem TK P 46/13 poprzez zastosowanie art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy zmieniającej. Naruszenie art. 2 pkt 16 p.p.w.d. poprzez nierozważenie możliwości określenia opieki nad dziećmi jako naprzemiennej. Naruszenie art. 32 Konstytucji RP poprzez wprowadzenie nierówności w zakresie korzystania z ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci dla osób, których system opieki nad dzieckiem został ustalony przez sąd powszechny przed wprowadzeniem możliwości ustalenia opieki naprzemiennej.

Godne uwagi sformułowania

Decyzja będąca przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest konsekwencją wydania decyzji odmawiającej świadczenia, oraz dotyczy zupełnie innej kwestii – zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w oparciu o art. 25 ust. 2 pkt 4 p.p.w.d. Świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego uznaje się za świadczenie nienależnie pobrane. Nie ulega zatem wątpliwości, że organy orzekające w sprawie, tj. zarówno Prezydent m.st. Warszawy jak i SKO w Warszawie zobligowane były do wydania decyzji stwierdzających uznanie pobranych przez skarżącego świadczeń za nienależne i zobowiązujących skarżącego do ich zwrotu.

Skład orzekający

Iwona Bogucka

przewodniczący

Maria Grzymisławska-Cybulska

członek

Mariola Kowalska

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Uzasadnienie decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego po uchyleniu pierwotnej decyzji przyznającej świadczenie w wyniku wznowienia postępowania."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznego stanu prawnego i faktycznego związanego z ustawą o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci i jej nowelizacjami.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje złożoność przepisów dotyczących świadczeń rodzinnych i konsekwencje prawne wynikające z uchylenia decyzji administracyjnych, co może być interesujące dla prawników specjalizujących się w prawie administracyjnym i socjalnym.

Świadczenie wychowawcze do zwrotu po latach? NSA wyjaśnia, kiedy uchylenie decyzji oznacza nienależne pobranie środków.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 748/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-07-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-04-26
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Iwona Bogucka /przewodniczący/
Maria Grzymisławska-Cybulska
Mariola Kowalska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I SA/Wa 508/20 - Wyrok WSA w Warszawie z 2020-06-23
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art.7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2016 poz 195
art. 4 ust. 1, art. 5 ust. 1
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.
Dz.U. 2023 poz 390
art. 32 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie: sędzia NSA Mariola Kowalska (spr.) sędzia del. WSA Maria Grzymisławska - Cybulska Protokolant: asystent sędziego Barbara Kowalska po rozpoznaniu w dniu 27 lipca 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej T.W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 czerwca 2020 r. sygn. akt I SA/Wa 508/20 w sprawie ze skargi T.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 15 stycznia 2020 r. nr KOC/7518/Sw/19 w przedmiocie świadczenia wychowawczego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 23 czerwca 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 508/20 oddalił skargę T.W. (dalej "skarżący") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie (dalej "SKO w Warszawie") z 15 stycznia 2020 r. nr KOC/7518/Sw/19 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.
Przedmiotowy wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Prezydent m.st. Warszawy decyzją z 6 maja 2016 r. przyznał skarżącemu świadczenia wychowawcze na dzieci O.W. i L.W. na okres od dnia 1 kwietnia 2016 r. do dnia 30 września 2017 r. w wysokości po 500 zł miesięcznie.
Postanowieniem z 19 kwietnia 2017 r. Prezydent m.st. Warszawy wznowił z urzędu postępowanie. Następnie decyzją z 23 maja 2017 r. nr UD-XII-WSZ/8250/014536/2017 organ ten uchylił w całości decyzję własną z 6 maja 2016 r.
Decyzją z 19 lutego 2018 r. SKO w Warszawie uchyliło powyższą decyzję w całości i sprawę przekazało organowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Prezydent m.st. Warszawy decyzją z 12 marca 2018 r. nr UD-XIIWSZ/8250/016592/2018 uchylił w całości prawomocną decyzję z 6 maja 2016 r. i odmówił przyznania świadczeń wychowawczych na dzieci – O.W. i L.W. na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r.
Decyzja SKO w Warszawie z 26 kwietnia 2018 r. została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z 21 marca 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 1279/18 oddalił skargę.
Prezydent m.st. Warszawy decyzją z dnia 27 września 2019 r. orzekł o uznaniu świadczeń wychowawczych przyznanych T.W. na dzieci O.W. i L.W. w łącznej kwocie 12.000 zł za okres od 1 kwietnia 2016 r. do 31 marca 2017 r. wypłaconych od maja 2016 r. do marca 2017 r., jako świadczeń nienależnie pobranych i zobowiązał T.W. do zwrotu ww. świadczeń.
Decyzją z 5 stycznia 2020 r. nr KOC/7518/Sw/19 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy zaznaczył, że materialnoprawną podstawę decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2018 r. poz. 2134 ze zm.). Organ przytoczył treść art. 25 tej ustawy i podkreślił, że w niniejszej sprawie, po wznowieniu postępowania, spełniona została przesłanka do uznania świadczeń wychowawczych przyznanych skarżącemu za okres od maja 2016 r. do marca 2017 r. jako świadczeń nienależnie pobranych, stosownie do art. 25 ust. 2 pkt 4 ww. Organ wskazał, że co prawda powyższy przepis został z dniem 1 lipca 2019 r. uchylony ustawą z dnia 26 kwietnia 2019 r. (Dz. U. z 2019 r. poz. 924), tym niemniej zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 tej ustawy w sprawach o świadczenie wychowawcze za okres do dnia 30 czerwca 2019 r. stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1 w dotychczasowym brzmieniu. Zgodnie natomiast z art. 25 ust. 9 ww. ustawy kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego podlegają zwrotowi. Samo wskazanie na to, że wynik toczącego się postępowania przed sądem administracyjnym może mieć wpływ na postępowanie w sprawie nienależnie pobranych świadczeń, nie świadczy o braku możliwości rozpoznania takiej sprawy. Na poparcie twierdzeń Kolegium przytoczyło stosowne orzecznictwo sądowoadministracyjne i zaznaczyło jednocześnie, że powołany przez skarżącego wyrok NSA z 7 czerwca 2019 r. sygn. akt I FSK 860/17 odnosi się do odmiennego stanu faktycznego i prawnego.
Skargę na powyższe rozstrzygnięcie złożył T.W.
W odpowiedzi na skargę SKO w Warszawie wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Powołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił złożoną skargę. W motywach rozstrzygnięcia Sąd wskazał, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Kwestia nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego została uregulowana w art. 25 tej ustawy. Sąd I instancji uznał, że organy administracji publicznej orzekające w sprawie zasadnie uznały, że w sprawie zaistniała przesłanka określona w art. 25 ust. 2 pkt 4 powołanej ustawy co do uznania świadczeń wychowawczych przyznanych skarżącemu na dzieci O.W. i L.W. za okres od maja 2016 r. do marca 2017 r. w kwocie 12.000 zł za świadczenia nienależnie pobrane. Sąd ten uznał bowiem, że decyzja wydana w trybie wznowieniowym stała się ostateczna w rozumieniu art. 16 § 1 k.p.a. i oczywistym było, że spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Zdaniem Sądu organy prawidłowo stwierdziły, że pobrane przez skarżącego świadczenia wychowawcze za okres od 1 kwietnia 2016 r. do 31 marca 2017 r., wypłacone w okresie od maja 2016 r. do marca 2017 r., stanowią świadczenia nienależnie pobrane w rozumieniu powołanego przepisu, konsekwencją czego było zobowiązanie skarżącego do ich zwrotu.
Sąd I instancji uznał, że wydane w sprawie rozstrzygnięcia organów obu instancji są zgodne z prawem i brak było podstaw do ich uchylenia. Sąd zauważył, że dla zastosowania art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. decydujące znaczenie ma wyłącznie ustalenie, czy w sprawie wydano rozstrzygnięcie stwierdzające nieważność decyzji przyznającej świadczenie z powodu jej wydania z rażącym naruszeniem prawa albo - jak w niniejszej sprawie - czy wydano decyzję, którą po wznowieniu postępowania z przyczyn określonych w art. 145 § 1 k.p.a., uchylono dotychczasową decyzję o przyznaniu świadczenia i orzeczono o odmowie jego przyznania. Przepis ten należy, w ocenie Sądu, rozumieć w ten sposób, że każde świadczenie wypłacone w warunkach w nim opisanych należy traktować jako świadczenie pobrane nienależnie. Omawiana regulacja stanowi samodzielną podstawę do wydania rozstrzygnięcia w sprawie i nie przewiduje ponownej oceny przesłanek przyznania świadczenia. Sąd uznał podnoszone przez skarżącego kwestie odnoszące się w szczególności do sposobu uregulowania opieki nad dziećmi, sposobu wypłacania świadczeń, czy też wskazywane okoliczności dotyczące zawarcia kolejnego małżeństwa i zasad przyznawania świadczeń wychowawczych na dzieci z pierwszego małżeństwa, nie mają wpływu na ocenę prawidłowości kontrolowanych decyzji. Odnoszą się one w istocie do postępowania wznowieniowego zakończonego decyzją SKO w Warszawie z dnia 26 kwietnia 2018 r., którego przedmiotem była ocena zasadności przyznania skarżącemu świadczeń wychowawczych. W przedmiotowym postępowaniu skarżący nie może skutecznie kwestionować ustaleń co do spełnienia przesłanek przyznania świadczeń wychowawczych i podnoszone w skardze kwestie nie mogły być przedmiotem rozważań Sądu.
Sąd zauważył, że pomimo, iż przepis art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. został uchylony z dniem 1 lipca 2019 r. na mocy art. 1 pkt 23 lit. a ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 924), to miał on zastosowanie w rozpoznawanej sprawie. Zgodnie bowiem z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r. w sprawach o świadczenie wychowawcze za okres do dnia 30 czerwca 2019 r. stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1 w dotychczasowym brzmieniu, z wyłączeniem art. 20 ust. 3 i 4 tej ustawy, który stosuje się w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący reprezentowany przez pełnomocnika – r.pr. R.P. Zaskarżając wyrok w całości, na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm., dalej "P.p.s.a.") zarzucił:
1. naruszenie art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 4 ust. 1 i art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r. poz. 2407 ze zm., dalej "p.p.w.d.") poprzez zobowiązanie do zwrotu całości kwoty pobranej przez skarżącego na oboje dzieci, L. i O., w sytuacji, gdy jednemu z nich należałoby się świadczenie wychowawcze (jako drugiemu dziecku z pierwszego małżeństwa) bez względu na uchylone decyzje o przyznaniu świadczenia na O.W.;
2. naruszenie zasady opisanej w art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz zasadę trwałości decyzji administracyjnej na podstawie, której strona nabyła prawo jak skarżący lub ekspektatywę prawa, czyli art. 156 § 2 k.p.a. w związku z art. 2 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. w związku wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r. (sygn. akt P 46/13) poprzez zastosowanie art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy zmieniającej ustawę o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw;
3. naruszenie art. 2 pkt 16 p.p.w.d. poprzez nierozważenie w czasie postępowania zarówno przed organami administracji publicznej jak i w czasie postępowania sądowo-administracyjnego, kwestii dotyczących możliwości określenia opieki nad dziećmi skarżącego, P. oraz L.W., jako naprzemiennej, a tym samym naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, czyli art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a.;
4. art. 32 Konstytucji RP poprzez wprowadzenie nierówności w zakresie korzystania z ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci dla osób, których system opieki nad dzieckiem został ustalony przez sąd powszechny przed wprowadzeniem możliwości ustalenia opieki naprzemiennej.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Ponadto skarżący, na podstawie art. 176 § 2 P.p.s.a. wniósł o przeprowadzenie rozprawy w niniejszej sprawie.
W uzasadnieniu podniesiono, że skarżący jest ojcem trojga dzieci. Dwóch córek z pierwszego małżeństwa, P. W. oraz L.W., a także syna O., który pochodzi z drugiego małżeństwa skarżącego. Przed rozwodem skarżący podpisał wraz ze swoją już teraz byłą małżonką P.W., dokument nazwany "Porozumienie w sprawie wykonywania władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi stron państwa W. i utrzymywania kontaktów z dziećmi po rozwodzie". W niniejszym Porozumieniu strony uregulowały zasady opieki nad dziećmi. Szczegółowo kwestię opieki nad dziećmi uregulował § 4 niniejszego porozumienia – "kontakty ojca z dziećmi". Podniesiono, że P. i L.W. spędzają ze swoim ojcem również popołudnia w tygodniu. Liczba tych dni opieki w tygodniu zależna jest od tego czy następny weekend dzieci spędzają z ojcem (wówczas są to dwa popołudnia w poniedziałki i środy) czy z matką (poniedziałki, środy, czwartki). Opisany system opieki dotyczy również przemienności najważniejszych świąt, wakacji (równy podział opieki w czasie wypoczynku letniego dzieci) oraz ferii (także podział po tygodniu dla każdego z rodziców). Wszystko to nie jest nazwane opieką naprzemienną, ponieważ polskie prawo w chwili wydawania przez Sąd Okręgowy w Warszawie wyroku rozwodowego nie przewidywało takiej instytucji. Świadczenie zostało w dniu 6 maja 2016 r. przyznane na dwoje dzieci skarżącego - małoletnią L. będącą drugim dzieckiem skarżącego i jego pierwszej małżonki oraz małoletniego O.W. - syna skarżącego i jego obecnej (drugiej) małżonki.
Skarżący kasacyjnie podniósł, że decyzją z dnia 6 maja 2016 r., nr UD-XII-WSZ/8250/001766/2016 Prezydent m.st. Warszawy przyznał mu świadczenie wychowawcze na okres od dnia 01.04.2016 r. do 31.09.2017 r. wypłacone w okresie od kwietnia 2016 r. do marca 2017 r., ponieważ już w dniu 19 kwietnia 2017 r. Prezydent Miasta Stołecznego Warszawy wznowił postępowanie administracyjne. Wskazał, że przyznanie świadczenia za oboje dzieci nie doprowadziło do wypłacenia go podwójnie za jakiekolwiek dziecko, ponieważ jego pierwsza małżonka, z którą się rozwiódł się przed pojawieniem się instytucji prawnej zwanej opieką naprzemienną, nie wnioskowała o przyznanie świadczenia za małoletnią L.W. Skarżący zauważył, że świadczenie to należałoby się jego pierwszej żonie, przy przyjętym przez organy administracji publicznej stanie prawnym, ponieważ L. jest drugim dzieckiem przebywającym pod opieką P.W. Świadczenie nie powinno być zatem w żadnej mierze dochodzone od skarżącego w całości, ponieważ jego połowa spełnia przesłanki ustawowe. Skarżący wielokrotnie podnosił, że świadczenie to zostało pobrane z jego konta przez pierwszą małżonkę oraz wydane na małoletnią. Tego organy administracji publicznej w obecnym postępowaniu, zakończonym ostateczną decyzją nie postanowiły nawet zweryfikować.
Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została złożona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.). Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Żaden z powołanych w petitum skargi kasacyjnej zarzutów nie mógł odnieść zamierzonego skutku.
Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji w rozpatrywanej sprawie stanowił przepis art. 25 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Zgodnie z jego treścią osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Natomiast za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się m.in. świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego (art. 25 ust. 2 pkt 4 ww. ustawy). Wedle natomiast art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r., poz. 924) w sprawach o świadczenie wychowawcze za okres do dnia 30 czerwca 2019 r. stosuje się m.in. przepisy ustawy zmienianej w art. 1 w dotychczasowym brzmieniu, z wyłączeniem art. 20 ust. 3 i 4 tej ustawy, który stosuje się w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.
W sprawie niniejszej decyzją z dnia 6 maja 2016 r. Prezydent m.st. Warszawy przyznał skarżącemu świadczenie wychowawcze na jego dzieci – L.W. i O.W. w wysokości po 500 zł na każde z dzieci. W dniu 23 maja 2017 r. Prezydent m.st. Warszawy, wskutek wznowienia z urzędu postępowania, uchylił decyzję własną z dnia 6 maja 2016 r. przyznającą skarżącemu ww. świadczenie wychowawcze. SKO w Warszawie uchyliło powyższą decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Prezydent m.st. Warszawy decyzją z dnia 12 marca 2018 r. uchylił w całości decyzję z 6 maja 2016 r. i odmówił przyznania skarżącemu świadczenia wychowawczego na dzieci. SKO w Warszawie decyzją z 26 kwietnia 2018 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W konsekwencji powyższego, Prezydent m.st. Warszawy decyzją z dnia 27 września 2019 r. uznał za nienależnie pobrane przez skarżącego świadczenie wychowawcze w łącznej kwocie 12.000 zł za okres od dnia 1 kwietnia 2016 r. do dnia 31 marca 2017 r. wypłacone od maja 2016 r. do marca 2017 r. na ww. dzieci i zobowiązano skarżącego do ich zwrotu. Decyzją z 15 stycznia 2020 r., która to decyzja jest skarżona w niniejszej sprawie, SKO w Warszawie, po rozpoznaniu odwołania skarżącego, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Istotnym jest, czego prawdopodobnie nie dostrzegł skarżący kasacyjnie, że decyzja będąca przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest konsekwencją wydania decyzji odmawiającej świadczenia, oraz dotyczy zupełnie innej kwestii – zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w oparciu o art. 25 ust. 2 pkt 4 p.p.w.d. Zgodnie z tym przepisem, świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego uznaje się za świadczenie nienależnie pobrane. Taka sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie. Nie ulega zatem wątpliwości, że organy orzekające w sprawie, tj. zarówno Prezydent m.st. Warszawy jak i SKO w Warszawie zobligowane były do wydania decyzji stwierdzających uznanie pobranych przez skarżącego świadczeń za nienależne i zobowiązujących skarżącego do ich zwrotu, na co słusznie zwrócił uwagę Sąd I instancji. Z tych przyczyn nie są zrozumiale zarzuty powołane przez skarżącego w petitum skargi kasacyjnej. Nie ulega bowiem wątpliwości, że zarówno same zarzuty jak i ich uzasadnienie odnoszą się stricte do postępowania zakończonego decyzją SKO w Warszawie z 26 kwietnia 2018 r., nie zaś do postępowania będącego przedmiotem wydanej w rozpatrywanej sprawie decyzji obligującej do zwrotu nienależnie pobranych przez skarżącego świadczeń wychowawczych. Brak jest tym samym podstaw do badania przez sąd kasacyjny kwestionowanych przez skarżącego ustaleń co do spełnienia przesłanek przyznania świadczeń wychowawczych. Wskazać ponadto należy, że na dzień wydania wyroku przez Sąd I instancji decyzja o uchyleniu decyzji, w wyniku wznowienia postępowania, przyznającej skarżącemu świadczenia pielęgnacyjne na dzieci – L. i O. była ostateczna, a tym samym zgodzić się należy z Sądem I instancji, iż spełnione zostały przesłanki wynikające z art. 25 ust. 2 pkt 4 p.p.w.d.
W rozpatrywanej sprawie nie miały natomiast zastosowania powołane w skardze kasacyjnej przepisy, tj. art. 4 ust. 1, art. 5 ust. 1, art. 2 pkt 16 p.p.w.d. a także art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zauważyć również należy, że powołany przez skarżącego wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r., sygn. akt P 46/13 nie ma również zastosowania w niniejszej sprawie. Trybunał w cytowanym wyroku stwierdził, że art. 156 § 2 k.p.a. w zakresie, w jakim nie wyłącza dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Sprawa niniejsza nie dotyczy natomiast stwierdzenia nieważności decyzji, a zwrotu nienależnie pobranych przez skarżącego świadczeń. W konsekwencji powyższego, za niezasadny należało uznać zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 32 Konstytucji RP, zgodnie z którym wszyscy są wobec prawa równi i wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne (ust. 1), nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny (ust. 2).
Końcowo, Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnia, że znany jest mu wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 grudnia 2022 r. sygn. akt I OSK 56/20. Wyrok ten nie miał jednak wpływu na ocenę rozpoznawanej sprawy zarówno przed sądem I instancji, jak i Naczelnym Sądem Administracyjnym (zob. też wyrok NSA z 9 września 2021 r. sygn. akt II OSK 171/21). Wyrok z 7 grudnia 2022 r. ma jednak znaczenie w dalszym postępowaniu przed organami administracyjnymi z uwagi na możliwość wystąpienia w sprawie przesłanki wznowieniowej określonej w art. 145 § 1 pkt 8 kpa.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, wobec czego działając na podstawie art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI