I OSK 745/23

I OSK 745/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-04-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-03-29
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Aleksandra Łaskarzewska /przewodniczący/
Dariusz Chaciński /sprawozdawca/
Maciej Dybowski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
II SA/Łd 715/22 - Wyrok WSA w Łodzi z 2022-11-18
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 7 art 50 art 58 § 1 art 86 art 77 § 1 w zw  z art 80 art 107 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie: sędzia NSA Maciej Dybowski sędzia del. WSA Dariusz Chaciński (spr.) po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 18 listopada 2022 r. sygn. akt II SA/Łd 715/22 w sprawie ze skargi D. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 28 czerwca 2022 r. nr KO.442.12.2022 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji uznającej za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z 18 listopada 2022 r. II SA/Łd 715/22, oddalił skargę D.W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z 28 czerwca 2022 r. nr KO.442.12.2022 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji uznającej za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł D. W. zaskarżając go w całości. Orzeczeniu zarzucono:
1. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
a) art. 1, art. 3 § 1 i 2 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. oraz w zw. z art. 6, art. 9, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., art. 81 k.p.a. w zw. z art. 84 § 1 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. i art. 107 § 2 i 3 k.p.a. oraz art. 127 § 2 i art. 138 § 1 p. 3 k.p.a. w zw. z art. 187 k.p.a. polegające na nienależytym wykonaniu obowiązku kontroli i w konsekwencji oddaleniu skargi oraz nieuchyleniu decyzji organu wskutek błędnego przyjęcia, że normy powołanych wyżej przepisów k.p.a. nie zostały naruszone przez organ, a w konsekwencji, przejawiające się w nieuzasadnionej odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania i działanie wbrew podstawowym zasadom postępowania administracyjnego, tj. zasady praworządności i informowania stron, podczas gdy skarżący w sposób wystarczający uprawdopodobnił, że nie ponosi winy w uchybieniu terminowi do złożenia odwołania, zaś organ, a następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny, w żadnej mierze nie przeprowadzili postępowania dowodowego na sprawdzenie tych okoliczności, o czym szerzej w pkt II ppkt 1. lit. b) poniżej;
b) art. 1, art. 3 § 1 i 2 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. oraz w zw. art. 7 k.p.a., art. 50 k.p.a., art. 58 § 1 k.p.a., art. 86 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. oraz 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego zgromadzenia materiału dowodowego oraz brak wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia tegoż materiału przez organ, a następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny, w tym:
- brak przeprowadzenia postępowania dowodowego w zakresie ustalenia aktualnego miejsca zamieszkania lub zameldowania skarżącego;
- brak przeprowadzenia postępowania dowodowego w zakresie ustalenia czy przesyłka była awizowana;
- brak przeprowadzenia postępowania dowodowego w zakresie okoliczności leczenia się skarżącego z powodu zaburzeń psychicznych i neurologicznych;
- brak przeprowadzenia postępowania dowodowego w zakresie zdolności skarżącego do powiadomienia organu o ww. leczeniu, a tym samym zmiany miejsca pobytu w przedmiotowym okresie;
- brak wezwania skarżącego do wyjaśnień w powyższym zakresie, podczas gdy prawidłowa analiza zgromadzonego materiału dowodowego, z uwzględnieniem zasad logicznego rozumowania oraz wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego, winna prowadzić do wniosku, że skarżący - wskutek choroby psychicznej, jaką jest cyklotymia - nie miał możliwości, ani odmowy leczenia, ani powiadomienia organu o tymczasowej zmianie miejsca pobytu, ani także złożenia odwołania od nieprawidłowo doręczonej decyzji organu I Instancji, tj. nie uchybił terminowi ze swojej winy w myśl art. 58 § 1 k.p.a.
W oparciu o powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi.
Skarżący kasacyjnie wniósł o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych, ewentualnie, na wypadek nieuwzględnienia skargi, na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. wniesiono o odstąpienie od zasadzenia od skarżącego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.
Wniesiono także o przyznanie pełnomocnikowi skarżącego od Skarbu Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu w niniejszym postępowaniu, według norm przepisanych, oświadczając jednocześnie, że koszty te nie zostały pokryte w całości, ani w części.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
W świetle art. 183 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259; dalej jako: p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.
Dalej należy wskazać, że art. 193 zd. drugie p.p.s.a. wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zd. pierwsze p.p.s.a. Uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W takim uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd I instancji.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego żaden z podniesionych w tym zakresie zarzutów naruszenia przepisów postępowania nie zasługuje na uwzględnienie. Zaproponowana przez autora skargi kasacyjnej konstrukcja zarzutów sprowadzająca się do przytoczenia zlepki przepisów nieadekwatnych do uzasadnienia zarzutu jest nieprawidłowa. W orzecznictwie podnosi się, że "tworzenie niespójnej zbitki przepisów - szeregu norm prawnych, które miał rzekomo naruszyć sąd pierwszej instancji, bez wskazania konkretnie na czym polega naruszenie każdej z tych norm, jest nieprawidłowe" (zob. np. wyrok NSA z 17.05.2023 r. III FSK 967/22, LEX nr 3598059). Jednak mimo że skarga kasacyjna została sformułowana w sposób obarczony powyższymi wadami, to mając na względzie treść uchwały pełnego składu NSA z 26 października 2009 r. I OPS 10/09 (LEX nr 524941), zgodnie z którą przytoczenie podstaw kasacyjnych, rozumiane jako wskazanie przepisów, które - zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną - zostały naruszone przez wojewódzki sąd administracyjny, nakłada na Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 183 § 1 p.p.s.a. obowiązek odniesienia się do wszystkich zarzutów przytoczonych w podstawach kasacyjnych. Istota skargi kasacyjnej opiera się na kwestionowaniu oceny Sądu I instancji, który wskazał, że skarżący nie wykazał uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania.
W razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (art. 58 § 1 k.p.a.). Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin (art. 58 § 2 k.p.a.). O przywróceniu terminu do wniesienia odwołania lub zażalenia postanawia ostatecznie organ właściwy do rozpatrzenia odwołania lub zażalenia (art. 59 § 2 k.p.a.).
W cytowanym przepisie ogólnego postępowania administracyjnego - art. 58 § 1 k.p.a., zostały ustanowione cztery przesłanki skutecznego przywrócenia terminu, które muszą wystąpić koniunkcyjnie: uprawdopodobnienie przez zainteresowanego braku winy, wniesienie przez zainteresowanego wniosku (prośby) o przywrócenie terminu, dochowanie terminu do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu i dopełnienie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu tej czynności, dla której ustanowiony był termin. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie budzi wątpliwości (np. wyrok NSA z 2 marca 2022 r. sygn. akt I GSK 1410/18), że z powołanej regulacji wynika, że przesłanką pierwotną niezbędną do uruchomienia postępowania w sprawie przywrócenie terminu jest jego uchybienie, rozumiane jako wystąpienie w dacie składnia prośby okoliczności obiektywnej, której istnienie nie może być ustalane dopiero w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 58 § 1 k.p.a. Jednocześnie przywracanie terminu nie jest przedmiotem uznania administracyjnego polegającego na swobodzie wyboru wiążących konsekwencji normy prawnej, gdyż organ administracji publicznej ma obowiązek przywrócenia terminu (bezsprzecznie świadczy o tym zwrot normatywny "należy przywrócić"), w przypadku, gdy zachodzi ustawowa przesłanka - jeżeli zainteresowany uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Istota tego postępowania sprowadza się do ustalenia, czy zainteresowany uprawdopodobnił, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. Podkreśla się, że z uprawdopodobnieniem wiąże się ustalenie jakiegoś faktu w oparciu o wiarygodne środki dowodowe, pozwalające na przekonanie się przez organ administracji o zgodności danych faktów z rzeczywistością. Według nauki prawa, uprawdopodobnienie (semiplena probatio), pojmowane jako środek zastępczy dowodu w ścisłym znaczeniu, niedający pewności, ale wyłącznie prawdopodobieństwo twierdzenia o jakimś fakcie, stanowi odstępstwo od ogólnej reguły dowodzenia faktów na korzyść tej strony, której ustawa zezwala w określonym wypadku na uprawdopodobnienie faktu, na który się powołuje, zamiast udowadniania go. Jest to zatem środek zwolniony z formalizmu zwykłego postępowania dowodowego, bowiem ma na celu przyspieszenie postępowania w sprawie. To właśnie od oceny organu administracji publicznej albo sądu podejmowanej w ramach uprawnień dyskrecjonalnych zależy uznanie, czy dokonane na podstawie uprawdopodobnienia ustalenia są na tyle wiarygodne, by można było uznać za uprawdopodobnione fakty, na które strona się powołuje. Postępowanie w sprawie przywrócenia terminu opiera się na argumentach przedstawionych przez stronę, ciężar uprawdopodobnienia spoczywa na zainteresowanym, ciężar wykazania braku winy w uchybieniu terminu obciąża wnioskodawcę. Przedmiotem sprawy administracyjnej o przywrócenie terminu jest ustalenie, czy zainteresowany uprawdopodobnił, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy (por. wyrok NSA z 15 lipca 2023 r. I OSK 1385/21).
Sąd I instancji podzielił ocenę organu odwoławczego, że skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu przez powołanie się przez niego na okoliczność, że organ pierwszej instancji doręczył decyzję na niewłaściwy adres, czyli na ul. S[...] zamiast na ul. Ż[...], gdzie skarżący jest zameldowany. Sąd I instancji wywiódł na podstawie akt sprawy, tj. koperty, w której przesłano skarżącemu sporną decyzję (k. 94 akt administracyjnych), że wysłana została ona na prawidłowy adres, tj. na ul. Ż[...].
Słusznie zatem uznano, że skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania, co wynika wprost z akt administracyjnych. Doręczenie decyzji nastąpiło bowiem na prawidłowy adres tj. ul. Ż[...], wskazany przez samego skarżącego we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, a cała jego argumentacja opierała się wyłącznie na próbie udowodnienia, że decyzję doręczono na inny adres.
W odniesieniu się do argumentacji zawartej w uzasadnieniu skargi kasacyjnej dotyczącej pominięcia istotnej okoliczności dla sprawy tj. leczenia się psychiatrycznie przez skarżącego w okresie doręczenia decyzji, należy zauważyć, że w toku postępowania administracyjnego to organy administracji publicznej podejmują wszelkie czynności niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. W przedmiotowej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim dokonało prawidłowej oceny materiału dowodowego, wyznaczonej zakresem zawartym we wniosku skarżącego, który koncentrował się na podważeniu skuteczności doręczenia mu decyzji na niewłaściwy adres. W odniesieniu do argumentacji zawartej w skardze kasacyjnej, że Wojewódzki Sąd Administracyjny nie uznał się władnym do oceny i naprawy uchybienia polegającym na pominięciu okoliczności leczenia się psychiatrycznie, trzeba zauważyć, że rolą Sądu nie jest ustalanie stanu faktycznego sprawy, gdyż należy to do kompetencji organu, Sąd dokonuje oceny pod kątem zgodności z prawem czynności podejmowanych przez organy, w tym wypadku sprowadzało się to do zbadania okoliczności uprawdopodabniających brak winy skarżącego do wniesienia odwołania przez wysłanie decyzji przez organ na niewłaściwy adres. Natomiast jak słusznie zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny okoliczności leczenia się psychiatrycznie przez skarżącego nie zostały sformułowane przez zainteresowanego w treści wniosku o przywrócenie terminu, a tylko wówczas organ byłby zobligowany ocenić je w świetle przesłanek z art. 58 k.p.a. Taka ocena zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego jest w pełni uzasadniona.
Stąd też zasadnie uznano w tym postępowaniu, że skarżący nie uprawdopodobnił okoliczności świadczących o braku jego winy w uchybieniu terminowi do odwołania od decyzji Burmistrza Opoczna z 30 kwietnia 2021 r., stosownie do art. 58 § 1 k.p.a. Czyniony więc w tym zakresie zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 1, art. 3 § 1 i 2 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c} p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. oraz w zw. z art. 6, 9,11, 77 § 1, art. 80 k.p.a., art. 81 k.p.a. w zw. z art. 84 § 1 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. i art. 107 § 2 i 3 k.p.a. oraz art. 127 § 2 i art. 138 § 1 p. 3 k.p.a. w zw. z art. 187 k.p.a. (zarzut a petitum skargi kasacyjnej) należało uznać za bezzasadny.
Analiza akt sprawy pozwala przyjąć, że wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności sprawy zostały wyjaśnione, a organowi nie można było przypisać zarzutu dowolności w orzekaniu. Materiał dowodowy zgromadzony w postępowaniu zakończonym omową przywrócenia terminu do wniesienia odwołania jest wyczerpujący i został należycie oceniony. Przy czym procedura postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym jest zgoła odmienna od przyjętej w postępowaniu cywilnym, czy karnym. Specyfika postępowania sądowoadministracyjnego zakłada dostępność wyłącznie uzupełniającego postępowania dowodowego, ograniczonego do dowodów z dokumentów. W szczególności sąd administracyjny nie przeprowadza dowodu z przesłuchania świadków, który ma istotny wymiar w pozostałych wymienionych procedurach sądowych, dlatego pominięcie przez Sąd Wojewódzki przeprowadzenia postępowania dowodowego w zakresie wskazanym przez skarżącego była prawidłowa.
Dlatego zarzut naruszenia art. 1, art. 3 § 1 i 2 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. oraz w zw. art. 7 k.p.a., art. 50 k.p.a., art. 58 § 1 k.p.a., art. 86 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. oraz 107 § 3 k.p.a. (zarzut b petitum skargi kasacyjnej) należał uznać za bezzasadny.
Z tych względów skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 p.p.s.a. Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia, gdyż wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a. Pełnomocnik skarżącego winien złożyć do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniosek wraz ze stosownym oświadczeniem.