I OSK 741/05

Naczelny Sąd Administracyjny2006-04-21
NSAAdministracyjneWysokansa
komunalizacjanieruchomościPKPwłasnośćzarządprawo administracyjnepostępowanie sądowo-administracyjne

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną Gminy Niepołomice, uznając, że sporna nieruchomość PKP nie podlegała komunalizacji z mocy prawa, ponieważ PKP nie wykazało prawnego tytułu do jej posiadania.

Sprawa dotyczyła komunalizacji nieruchomości należącej do PKP. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej, uznając, że PKP posiadało tytuł prawny do nieruchomości na podstawie przepisów regulujących jego status prawny. Gmina Niepołomice wniosła skargę kasacyjną, argumentując, że PKP nie wykazało prawnego tytułu do nieruchomości, a jedynie faktyczne władanie. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, wskazując na nieprecyzyjne sformułowanie zarzutów i brak wykazania przez PKP prawnego tytułu do nieruchomości.

Sprawa dotyczyła komunalizacji nieruchomości stanowiącej działkę o numerze 307/1, położonej w Niepołomicach, która w dniu wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej (27 maja 1990 r.) pozostawała we władaniu Polskich Kolei Państwowych (PKP). Wojewoda Małopolski stwierdził nabycie tej nieruchomości z mocy prawa przez Gminę Niepołomice. Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa umorzyła postępowanie odwoławcze, uznając, że PKP nie posiadało przymiotu strony w postępowaniu komunalizacyjnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję KKU oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody, uznając, że PKP S.A. jako następca prawny dawnego przedsiębiorstwa państwowego mogło wywodzić tytuł prawny do nieruchomości z przepisów regulujących status PKP, a ustalenie daty objęcia nieruchomości we władanie było kluczowe. Gmina Niepołomice złożyła skargę kasacyjną, zarzucając błędną wykładnię prawa materialnego i naruszenie przepisów postępowania. Gmina argumentowała, że PKP nie wykazało prawnego tytułu do nieruchomości, a jedynie faktyczne posiadanie, a budynki na działce zostały wzniesione później. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, wskazując na nieprecyzyjne sformułowanie zarzutów przez Gminę, brak wykazania przez PKP prawnego tytułu do nieruchomości w sposób przewidziany prawem oraz błędne stosowanie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego przez Sąd I instancji.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

PKP nie wykazało prawnego tytułu do nieruchomości w sposób przewidziany prawem, a jedynie faktyczne władanie, co nie jest wystarczające do wyłączenia nieruchomości z komunalizacji.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że zarząd nieruchomością państwową powinien być ustanowiony w drodze decyzji administracyjnej, a nie domniemany z ogólnych przepisów. Brak wykazania przez PKP prawnego tytułu do nieruchomości oznacza, że podlegała ona komunalizacji.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (8)

Główne

Dz.U. 1990 nr 32 poz. 191 art. 5 § ust. 1 pkt 1

Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych

Mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego staje się z mocy prawa mieniem właściwych gmin.

Pomocnicze

P.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 174

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 204 § pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa "Polskie Koleje Państwowe" art. 4 § ust. 1

Przedsiębiorstwo PKP objęło w zarząd i użytkowanie cały majątek nieruchomy linii kolejowych.

Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości art. 38 § ust. 2

Ustanawianie zarządu nieruchomością w drodze decyzji administracyjnej.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Gmina Niepołomice nie wykazała, aby PKP posiadało prawny tytuł do nieruchomości, a jedynie faktyczne władanie. Naczelny Sąd Administracyjny nie mógł dokonać merytorycznej oceny zaskarżonego wyroku z powodu nieprecyzyjnego sformułowania zarzutów skargi kasacyjnej.

Odrzucone argumenty

Argumentacja WSA, że PKP posiadało tytuł prawny do nieruchomości na podstawie przepisów regulujących jego status prawny. Argumentacja Gminy Niepołomice dotycząca naruszenia przepisów postępowania przez Sąd I instancji (uznana za chybioną).

Godne uwagi sformułowania

zarząd nieruchomością był więc wówczas ustanawiany w drodze decyzyjnej i dotyczył konkretnie oznaczonej nieruchomości, a nie domniemywany z jakiegokolwiek ogólnie obowiązującego aktu normatywnego nieprecyzyjnie został również został sformułowany zarzut naruszenia art. 38 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości sąd administracyjny nie stosuje bezpośrednio przepisów tego kodeksu, bowiem postępowanie przed tym sądem reguluje powołana wyżej ustawa z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Skład orzekający

Izabella Kulig - Maciszewska

przewodniczący sprawozdawca

Janina Antosiewicz

członek

Zygmunt Zgierski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie, że samo faktyczne władanie nieruchomością przez przedsiębiorstwo państwowe nie stanowi tytułu prawnego wyłączającego komunalizację, a także znaczenie precyzyjnego formułowania zarzutów w skardze kasacyjnej."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznego stanu prawnego związanego z komunalizacją mienia państwowego w okresie transformacji ustrojowej.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia komunalizacji mienia państwowego i interpretacji przepisów z okresu transformacji ustrojowej, co jest istotne dla samorządów i przedsiębiorstw państwowych.

Czy PKP miało prawo do ziemi? NSA rozstrzyga w sprawie komunalizacji majątku.

Dane finansowe

WPS: 180 PLN

Sektor

transport

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 741/05 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2006-04-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-06-30
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Izabella Kulig - Maciszewska /przewodniczący sprawozdawca/
Janina Antosiewicz
Zygmunt Zgierski
Symbol z opisem
6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne
Komunalizacja mienia
Sygn. powiązane
I SA 736/03 - Wyrok WSA w Warszawie z 2004-11-03
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Izabella Kulig – Maciszewska (spr.), Sędziowie NSA Janina Antosiewicz, , Zygmunt Zgierski, Protokolant Iwona Sadownik, po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2006 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Gminy Niepołomice od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 listopada 2004 r. sygn. akt I SA 736/03 w sprawie ze skargi Polskich Kolei Państwowych Spółki Akcyjnej z siedzibą w Warszawie na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia 4 lutego 2003 r., nr KKU-5/03 w przedmiocie komunalizacji 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od Gminy Niepołomice na rzecz Polskich Kolei Państwowych S.A. kwotę 180 zł /sto osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 3 listopada 2004 r. sygn. akt I SA 736/03 uwzględnił skargę Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia 4 lutego 2003 r. Nr KKU-5/03, w przedmiocie komunalizacji, uchylając tę decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 4 grudnia 2002 r. Nr RR.VIII.RK.7723/1-319a/02.
Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach sprawy:
Decyzją z dnia 4 grudnia 2002 r. Wojewoda Małopolski na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32 poz. 191 ze zm.), stwierdził nabycie z mocy prawa przez Gminę Niepołomice nieodpłatnie prawa własności nieruchomości położonej w Niepołomicach, stanowiącej działkę o numerze 307/1, o powierzchni 3,7578 ha, wykazanej w księdze wieczystej KW 24325, prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla Krakowa-Podgórza, opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nr 583.
W uzasadnieniu Wojewoda stwierdził, że jak wynika z karty inwentaryzacyjnej nieruchomość ta w dacie 27 maja 1990 r. tj. w dniu wejścia ustawy komunalizacyjnej, stanowiła - wg wpisu w księdze wieczystej KW24325 własność Skarbu Państwa, a z wypisu rejestru gruntów, iż w dacie 27 maja 1990 r. pozostawała we władaniu Polskich Kolei Państwowych, które decyzją Naczelnika Miasta i Gminy Niepołomice z dnia 15 lutego 1989 r. zarządzały gruntem ponosząc opłaty, jak też na podstawie art. 200 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami wystąpiły o nabycie z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego gruntu oraz własności znajdującego się na nim budynku.
W związku z ustaleniem, że PKP nie posiada żadnego dokumentu, z którego wynikałby w stosunku do przedmiotowej nieruchomości jej tytuł o charakterze prawnorzeczowym, a jedynie legitymuje się ona faktem posiadania jej w dacie 27 maja 1990 r., organ stwierdził, iż nieruchomość ta -jako mienie stanowiące własność Skarbu Państwa i należące do terenowego organu administracji państwowej - podlegała komunalizacji.
W odwołaniu od powyższej decyzji Polskie Koleje Państwowe wniosły o jej uchylenie stwierdzając, że skoro sporna nieruchomość pozostawała na dzień 27 maja 1990 r. w ich posiadaniu, co potwierdza decyzja Naczelnika Miasta i Gminy Niepołomice i została zabudowana budynkiem ze środków własnych to przedmiotowa nieruchomość nie powinna podlegać komunalizacji, tylko w oparciu o złożony wniosek, PKP powinna otrzymać grunt w wieczyste użytkowanie.
Decyzją Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia 4 lutego 2002 r. zostało umorzone postępowanie odwoławcze. Komisja stanęła bowiem na stanowisku, że w postępowaniu komunalizacyjnym stronami takiego postępowania są przede wszystkim Skarb Państwa i właściwa gmina. Inny podmiot może domagać się dopuszczenia go do udziału w sprawie, jeżeli wykaże, iż przysługuje mu tytuł prawnorzeczowy do komunalizowanego mienia, który - zdaniem organu nie wynika ani z długoletniego faktycznego władania gruntem na podstawie przepisów o Polskich Kolejach Państwowych, ani z dokonanych na nim nakładów w postaci wzniesienia budynku ze środków własnych, ani z prawa zarządu uzyskanego w trybie art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości czy wcześniej w użytkowaniu, na podstawie ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach, które przeszło w zarząd. Komisja uznała, iż odwołującemu się nie przysługuje przymiot strony w niniejszym postępowaniu komunalizacyjnym i mając to na uwadze, na zasadzie przepisu art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a., umorzyła postępowanie odwoławcze.
Rozpoznając skargę Polskich Kolei Państwowych na tę decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że choć skarżąca wnosiła jedynie o uchylenie decyzji organu odwoławczego, uchyleniu podlegało także rozstrzygniecie wydane przez organ orzekający w pierwszej instancji z uwagi na nie przeprowadzenie w sposób wyczerpujący postępowania dowodowego na okoliczność ustalenia rodzaju uprawnień przysługujących PKP do przedmiotowego gruntu.
Sąd I instancji uznał, że Polskie Koleje Państwowe Spółka Akcyjna w Warszawie są następcą prawnym dawnego przedsiębiorstwa państwowego prowadzonego pod tę samą nazwą. Przedsiębiorstwo to nie zostało utworzone w oparciu o przepisy ustawodawstwa zwykłego a status jego był zawsze regulowany w drodze aktów szczególnych. Powołano je do życia przepisami rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 24 września 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. z 1948 r. Nr 43, poz. 312). Zgodnie z przepisem art. 4 ust. 1 rozporządzenia zadaniem tegoż przedsiębiorstwa było prowadzenie eksploatacji wszystkich linii kolejowych, zarządzanych dotychczas przez Ministerstwo Komunikacji. W tym celu objęło ono w zarząd i użytkowanie cały ich majątek nieruchomy. Majątek ruchomy natomiast, przeznaczony do użytku kolei, przeszedł na własność Przedsiębiorstwa. Z punktu widzenia kwestii majątkowych istotne znaczenie miały także przepisy art. 6 i 7 rozporządzenia, w myśl, których cały majątek wydany Przedsiębiorstwu, zgodnie z cytowanym przepisem art. 4, w użytkowanie i zarząd lub na własność podlegał wyodrębnieniu z ogólnego majątku Skarbu Państwa, zaś wszystkie nieruchomości przeznaczone do użytku kolei, stawały się z chwilą nabycia ich przez Przedsiębiorstwo własnością Skarbu Państwa, a Przedsiębiorstwo zatrzymywało je w swoim użytkowaniu i zarządzie.
Powyższe zasady gospodarowania przez Polskie Koleje Państwowe mieniem państwowym nie uległy zmianie z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 2 grudnia 1960 r. o kolejach (Dz. U. z 1970 r. Nr 9 poz. 76) i utraty mocy wyżej cytowanego rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 24 września 1926 r. Nie uległy także zmianie po wejściu w życie ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "PKP" (Dz. U. Nr 26, poz. 138 ze zm.). Znamienne jest przy tym, że w tej ostatniej ustawie przepisy art. 16 ust. 1, 2 i 3 przewidywały regulację, iż mienie PKP stanowi wydzieloną część mienia ogólnonarodowego, mienie to stanowią środki będące w dyspozycji w dniu wejścia w życie ustawy oraz środki nabyte przez PKP w toku dalszej działalności, a ponadto, iż PKP gospodarując wydzielonym mu i nabytym mieniem zapewnia jego ochronę. Z kolei przepis art. 50 ust.1 tejże ustawy stwierdzał, że mienie oraz prawa i zobowiązania przedsiębiorstwa "Polskie Koleje Państwowe", działającego dotychczas na podstawie ustawy z dnia 2 grudnia 1960 r. o kolejach, stają się mieniem oraz prawami i zobowiązaniami PKP, działającego na podstawie niniejszej ustawy.
Jak wskazał Sąd I instancji, choć obecnie powołane wyżej ustawy już nie obowiązują, bowiem zostały zastąpione najpierw ustawą z dnia 6 lipca 1995 r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. Nr 95, poz. 474), a następnie ustawą z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. Nr 84, poz. 948), ale wymienione wyżej ustawy obowiązywały w dacie wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej, a zatem regulowany przez nie stan prawny miał istotne znaczenie dla ustalenia charakteru uprawnień PKP do mienia, którym gospodarowała. Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie nie mniej istotne znaczenie ma także konieczność ustalenia, w jakiej dacie PKP objęła we władanie sporną nieruchomość. Zatem przyjęcie przez organy obu instancji poglądu, że skarżąca nie legitymuje się w stosunku do wspomnianej nieruchomości żadnym tytułem o charakterze prawnorzeczowym należało uznać za co najmniej przedwczesne.
Gmina Niepołomice złożyła skargę kasacyjną od powyższego wyroku zarzucając mu:
1. naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a to: art. 5 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych; art.38 ustawy o gospodarowaniu gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości; art.3 (art.4 w brzmieniu z 1930r.).
2. naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a to: art. 127§1 w zw. z art.28 i art.138§1 pkt.3 k.p.a. (art.174pkt. 1 i 2 P.p.s.a.).
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, iż należy rozważyć zagadnienie czy PP PKP (aktualnie PKP S.A.) nie przysługiwało w dniu wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej prawo zarządu sporną nieruchomością, a zatem, czy nie "należała" ona do PKP w dniu 27.05.1990 po myśli art. 5 ust.1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych.
Zdaniem strony kwestia ta została gruntownie wyjaśniona przez organy obu instancji, za pomocą wszelkich możliwych do podjęcia kroków, zgodnie z zasadą wyrażoną w art.7 k.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny słusznie wskazuje, że majątek nieruchomy wszystkich linii kolejowych przeszedł w zarząd (art.3 ust.1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa "Polskie Koleje Państwowe"; Dz. U. Nr 97 poz. 568) a następnie w zarząd powierniczy i użytkowanie (art.4 ust.1 tegoż rozporządzenia w brzmieniu zgodnym z nadanym w Dz.U. z 1930 Nr 82, poz. 641). Objęcie w Zarząd i eksploatację nie naruszało w niczym istniejących praw własności do poszczególnych części objętych nieruchomości (ust.2 powołanego artykułu). Zdaniem Gminy zwrócić tu jednak należy uwagę na dwa fakty: po pierwsze dotyczy to linii kolejowych, zaś przedmiotowa działka 307/1 nie jest i nie była zabudowana linią kolejową (torami) a jedynie budynkiem byłej stacji PKP i wiatą magazynową z rampą, które to budynki zostały wedle samego PKP wzniesione dopiero w 1953 r.
Ponadto zgodnie z treścią art. 6 ust. 3 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej, o którym mowa wyżej (w brzmieniu ustalonym nowelizacją rozporządzenia z 2 grudnia 1930 r.) cały majątek oddany przedsiębiorstwu PKP na podstawie art. 4 (wcześniej art.3) rozporządzenia winien być zinwentaryzowany i oszacowany. Taka inwentaryzacja (stosowne dokumenty) odnośnie zabudowanej działki nr 307/1 nie została przez PKP S.A. okazana ani w postępowaniu administracyjnym, ani też w postępowaniu sądowo-administracyjnym, dlatego można przyjąć, iż ona nie istnieje i nie istniała oraz, że przed zbudowaniem na przedmiotowej nieruchomości budynków stacji (rok 1953) działka ta nie była w posiadaniu PKP. Skoro zatem działka ta miałaby być przekazana PKP w roku 1953, winno to nastąpić na podstawie obowiązujących ówcześnie przepisów, to jest protokołem zdawczo-odbiorczym lub umową pomiędzy jednostkami, bądź decyzją Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego (rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 2 sierpnia 1949 r. w sprawie przekazywania nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych). Dokumentów takich PKP nie przedłożyło.
Przedmiotowe rozporządzenie Prezydenta z 1926 r. zostało uchylone przez ustawę z dnia 2 grudnia 1960 r. o kolejach (Dz.U. Nr 54 poz. 311 - art. 46 ust.1 pkt.5), jednakże przepisy tej ustawy pomijają zupełnie kwestię majątku czy też mienia PKP, a zatem regulacja prawna dotycząca przekazywania mienia została poddana wyłącznie stosownym przepisom ogólnym.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa wniosła o jej uwzględnienie wskazując, iż pomimo że Polskie Koleje Państwowe Spółka Akcyjna w Warszawie mając wcześniej dwukrotnie (w pierwszej i drugiej instancji), możliwość i obowiązek wykazania uzyskanego - w trybie przewidzianym prawem - tytułu prawnego do konkretnie oznaczonej nieruchomości (działki nr 307/1), dowodu takiego nie przedstawiła, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w kwestionowanym wyroku z dnia 3 listopada 2004 r. przyjął, że istniejące przed 27 maja 1990 r. przedsiębiorstwo "Polskie Koleje Państwowe" utworzone rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1926 r. (Dz.U. z 1948 r. nr 43 poz. 312), może wywodzić uzyskanie takiego tytułu bezpośrednio z powyższego rozporządzenia i kolejnych ustaw dotyczących PKP, - tylko z faktycznego władania działką nr 307/1. Według Sądu należy wyjaśnić wyłącznie datę rozpoczęcia władania a nie fakt udokumentowania przez PKP posiadania tytułu prawnego do przedmiotowej działki.
Pogląd taki, wiążący organy orzekające i mogący mieć istotny wpływ na podjęcie rozstrzygnięcia (nie tylko w niniejszym postępowaniu), nie zasługuje na aprobatę przede wszystkim dlatego, że przedmiotem sporu jest składnik mienia nieruchomego (działka nr 307/1), a rozporządzenie z dnia 24 września 1926 r. dotyczy wyłącznie nieruchomości objętych przez PKP w zarząd i użytkowanie (art. 4 tego rozporządzenia). Obejmowanie przez państwowe osoby prawne i przekazywanie im przez właściwy organ przed dniem 27 maja 1990 r, w użytkowanie lub zarząd, składników mienia nieruchomego stanowiącego własność ogólnonarodową (państwową) mogło prawnie skutecznie nastąpić wyłącznie w odniesieniu do ściśle określonych składników tego rodzaju mienia i tylko w trybie wówczas obowiązującym.
W tamtym stanie prawnym grunty Skarbu Państwa, państwowe jednostki organizacyjne (w tym przedsiębiorstwa państwowe), uzyskiwały w zarząd w trybie określonym art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. pl985 r. nr 22 poz. 99), czy wcześniej w użytkowanie, na podstawie ustawy z dnia 14 lipca 1961 r- o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz.U. z 1961 r. nr 32 poz. 159), które przeszło potem w zarząd. Zarząd nieruchomością był więc wówczas ustanawiany w drodze decyzyjnej i dotyczył konkretnie oznaczonej nieruchomości, a nie domniemywany z jakiegokolwiek ogólnie obowiązującego aktu normatywnego (w tym np. rozporządzenia z dnia 24 września 1926 r.)
Decyzja o oddaniu nieruchomości w zarząd winna była określać jej położenie, powierzchnię, mieć załączoną mapę sytuacyjną oraz wskazywać sposób i cel korzystania z niej (uchwała składu 7 Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 23 września 1993 r. m CZP 81/93, OSNCA z 1994 r. nr 2 poz. 27).
Zarządu nieruchomością sprawowanego w tamtym czasie nie można również wykazywać dokumentami ustalającymi opłaty z tytułu jej użytkowania (patrz między innymi wyroki Naczelnego Sadu Administracyjnego: z dnia 18 lutego 1992 r. I SA 1419/91, ONSA z 1992 r. nr 2 Poz. 39, z dnia 18 lutego 1992 r. I SA 1420/91, oraz z dnia 10 maja 2001 r. I SA 2595/99).
Spółka PKP w ogóle nie wykazała objęcia w zarząd spornej działki nr 307/1 w sposób prawem przewidziany, w konsekwencji data objęcia tej nieruchomości w faktyczne władanie nie może mieć znaczenia dla rozstrzygnięcia komunalizacyjnego w niniejszej sprawie, bowiem nieruchomości nie objęte wtedy zarządem innych niż państwo, państwowych osób prawnych (w tym przedsiębiorstw państwowych) pozostawały w zarządzie i należały do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego. Przedsiębiorstwo państwowe PKP nie zostało również objęte wykazem przedsiębiorstw państwowych, których mienie nie podlega komunalizacji (rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 lipca 1990 r. - Dz.U. z 1990 r. nr 51 poz. 301). Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 12 kwietnia 2005 r. K. 30/03 (Dz.U. z 2005 r. nr 69 poz. 525), wskazał także, że później wydana ustawa z dnia 28 marca 2003 r. o zmianie ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz.U. z 2003 r. nr 80 poz. 720) też nie dotyczy mienia o którym mowa w art. 5 ust. 1 i ust. 2 cyt. ustawy z dnia 10 maja 1990 r.
W rezultacie działka nr 307/1 jako nie podlegająca wyłączeniu z komunalizacji następującej z mocy prawa i należąca w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej z dnia 10 maja 1990 r. do t.o.a.p. stopnia podstawowego, stała się na podstawie tego przepisu z dniem - 27 maja 1990 r. mieniem gminy na terenie której była wówczas położona, czyli gminy Niepołomice. Jako mienie komunalne podlega ochronie sądowej (art. 165 Konstytucji RP).
Polskie Koleje Państwowe wniosły o oddalenie skargi kasacyjnej stwierdzając, iż Gmina Niepołomice nie wskazała na czym polega, jej zdaniem, błędna wykładnia przepisu art. 5 ust. 1 pkt. 1 ustawy wprowadzającej przepisy ustawy o samorządzie terytorialnym, który stanowi, że mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego staje się w dniu wejścia w życie tej ustawy, z mocy prawa, mieniem właściwych gmin. Potwierdzenia nabycia własności przez gminę dokonuje, zgodnie z treścią art. 18 ust. 1 ustawy, wojewoda wydając w tym przedmiocie deklaratoryjną decyzję. Komunalizacja z mocy prawa oznacza zatem przejście, z dniem wejścia w życie tej ustawy, tj. z dniem 27 maja 1990 r. własności mienia ogólnonarodowego, należącego do podmiotów wskazanych w ustawie, na właściwą gminę. Komunalizacja mienia wymaga zatem ustalenia przez organ administracji , czy w sprawie występują przesłanki pozytywne określone dyspozycją ww. art. 5 oraz czy nie występują przesłanki negatywne powołanego przepisu, jak również negatywne przesłanki wynikające z treści art. 11 ustawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionej podstawy.
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( DZ.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach określonych w § 2 tego przepisu. Mając zatem na uwadze wskazane w skardze kasacyjnej podstawy, Sąd II instancji dokonuje kontroli legalności zaskarżonego orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego. Stąd zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej, winny wskazywać – jak tego wymaga art. 174 powołanej ustawy - na naruszenia czy to przepisów prawa materialnego, czy też przepisów postępowania, których dopuścił się, zdaniem skarżącego, Sąd I instancji.
W podstawach skargi kasacyjnej, strona zobowiązana jest zatem wskazać wyraźnie konkretną normę prawa materialnego, czy procesowego, której naruszenie zarzuca zaskarżonemu orzeczeniu.
W niniejszej sprawie, pełnomocnik Gminy Niepołomice wnosząc skargę kasacyjną od wyroku Sądu I instancji z dnia 3 listopada 2004 r. podniósł m.in. zarzut naruszenia "art. 5 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych", nie wskazując konkretnej normy danego przepisu. Bowiem należy zaznaczyć, iż na powołany art. 5 wymienionej ustawy składają się cztery ustępy zawierające również poszczególne punkty. Stąd niewątpliwie prawidłowe sformułowanie zarzutu naruszenia jakiejkolwiek normy prawnej zawartej w art. 5 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, wymaga wskazania konkretnego ustępu oraz punktu tego przepisu. Naczelny Sąd Administracyjny ograniczony podstawami skargi kasacyjnej – jak zaznaczono powyżej – nie może bowiem domniemywać, naruszenie jakiej normy podnosi skarżący.
Nieprecyzyjnie został również został sformułowany zarzut naruszenia art. 38 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości. Pełnomocnik strony powołując się na naruszenie tego przepisu – zawierającego cztery ustępy - także nie sprecyzował, której normy prawnej ten zarzut dotyczy, ponadto nie wskazał – nawet w uzasadnieniu skargi kasacyjnej - na czym naruszenie to miałoby polegać. W związku z tym nie jest możliwe dokonanie przez Sąd oceny naruszenia w sprawie wymienionego przepisu.
W podstawach skargi kasacyjnej strona powołała się ponadto na naruszenie art. 3 (art. 4 w brzmieniu z 1930 r.), bez wskazania chociażby tytułu aktu prawnego, co biorąc pod uwagę nałożony ustawą Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (art. 175), przymus adwokacko-radcowski, mający na celu zapewnienie profesjonalnego i rzetelnego przygotowania przez pełnomocnika, składanej skargi kasacyjnej, również należy uznać za nieprecyzyjne. Jak wskazują bowiem powoływane wyżej przepisy, podnoszone przez skarżącego zarzuty wraz z ich uzasadnieniem, powinny zostać ujęte w odpowiednie ramy. Niezastosowanie się do wymienionych wymogów może mianowicie skutkować oddaleniem, bądź nawet odrzuceniem danego środka odwoławczego.
W tej sytuacji wobec niesprecyzowanego zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji prawa materialnego i to nie tylko co do poszczególnych przepisów, ale także czy nastąpiła nieprawidłowa wykładnia przepisu, czy niesłuszne jego zastosowanie, Naczelny Sąd Administracyjny nie może dokonać merytorycznej oceny zaskarżonego wyroku w ramach tego zarzutu.
Odnośnie zarzutu naruszenia przepisów postępowania, to również należy stwierdzić, że zarzut ten jest całkowicie chybiony. Wskazano bowiem szereg przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, których naruszenia miałby się dopuścić Sąd I instancji.
W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że sąd administracyjny nie stosuje bezpośrednio przepisów tego kodeksu, bowiem postępowanie przed tym sądem reguluje powołana wyżej ustawa z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tak więc nie stosując tych przepisów Sąd nie mógł ich naruszyć. Sąd administracyjny w ramach swoich ustawowych kompetencji dokonuje oceny zastosowania przepisów kodeksu postępowania administracyjnego przez organy administracji publicznej i dokonując tej oceny oczywiście może dopuścić się naruszenia przepisów postępowania, ale tych, które mają przed nim zastosowanie. Jednak w niniejszej skardze kasacyjnej niewskazano jakie przepisy postępowania zostały naruszone przez Sąd I instancji i jaki to miało wpływ na wynik sprawy, co jest wymagane stosownie do art. 174 pkt 2 ppsa.
Z tych wszystkich względów uznając, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 184 ppsa oraz 204 pkt 2 ppsa – orzekł jak w sentencji wyroku.