I OSK 738/24

I OSK 738/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-04-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-04-08
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jakub Zieliński /sprawozdawca/
Krzysztof Sobieralski /przewodniczący/
Marek Stojanowski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
II SA/Gd 680/23 - Wyrok WSA w Gdańsku z 2024-01-10
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 1 pkt 4
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 182 § 2, art. 188, art. 193 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 7, art. 77 § 1, art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Krzysztof Sobieralski Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia del. WSA Jakub Zieliński (spr.) po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S.G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 10 stycznia 2024 r., sygn. akt II SA/Gd 680/23 w sprawie ze skargi S.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 6 czerwca 2023 r., sygn. akt SKO Gd/184/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy S. z 14 grudnia 2022 r. nr 5231.000569.OPŚ.12.22; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz S.G. kwotę 720,- (słownie: siedemset dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wójt Gminy St. decyzją z 14 grudnia 2022 r. nr 5231.000569.OPŚ.12.22 odmówił S.G. (dalej: "Strona", "Skarżąca") przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem B.G.
Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (dalej: "SKO", "Kolegium"), decyzją z dnia 6 czerwca 2023 r. nr SKO Gd/184/23, utrzymało w mocy opisaną wyżej decyzję Wójta Gminy S.
Organ odwoławczy nie podzielił stanowiska organu pierwszej instancji w kwestii zaistnienia w sprawie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 –dalej: u.ś.r.) W ocenie Kolegium nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Niemniej Kolegium uznało, że decyzja odmowna jest zasadna, jednak z powodu braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy sprawowaniem przez Skarżącą opieki a rezygnacją/niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia.
SKO zauważyło, że B.G. od grudnia 2021 r. uznany został za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym. W dniu 4 lutego 2022 r. Zespół d/s Orzekania o Niepełnosprawności wydał stosowne orzeczenie. Pomimo to, Skarżąca w dniu 22 lutego 2022 r. podpisała umowę zlecenia na realizację usług polegających na dystrybucji plakatów reklamowych w miejscowościach wskazanych przez zleceniodawcę, gdzie dojeżdżała we własnym zakresie. Usługi te wykonywała do dnia 1 kwietnia 2022 r. Wyjaśniła, że nie mając z kim zostawić męża, zabierała go ze sobą. W ocenie Kolegium okoliczność ta świadczy o tym, że Skarżąca była w stanie pogodzić zarobkowanie z opieką nad małżonkiem w czasie, gdy ten dotknięty był już schorzeniami skutkującymi powstaniem u niego niepełnosprawności znacznego stopnia. Zdaniem Kolegium Skarżąca byłaby w stanie w dalszym ciągu podejmować się wspomnianej lub podobnej pracy, w szczególności dlatego, że praca nie zajmowała jej w ciągu dnia wiele czasu. Mogłaby, jak wcześniej, zabierać męża ze sobą, albo umówić się z córką (która pracuje w systemie zmianowym), by na czas wykonywania zlecenia doglądała męża, albo też mogłaby wystąpić o przyznanie usług opiekuńczych, których wymiar nie musiałby być duży, skoro praca zajmowała skarżącej do 1,5 godziny. Ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest uzasadnione jedynie wówczas, gdy praca zarobkowa wnioskującego w ogóle nie jest możliwa. Skoro natomiast wnioskujący jest w stanie podejmować pracę zarobkową, opiekując się jednocześnie niepełnosprawnym, to przesłanka ustalenia prawa do świadczenia wskazana w art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zachodzi.
Ponadto SKO dodało, że wspomniane zatrudnienie na umowę zlecenie jest jedynym przejawem aktywności zawodowej Skarżącej w całym jej dorosłym życiu (w dacie orzekania przez Kolegium ma [...] lat). Deklarowana przez nią praca w gospodarstwie rolnym brata nie została w żaden sposób potwierdzona. Nadto brak jest jakichkolwiek podstaw do stwierdzenia, że Skarżąca już od 15 lat musi sprawować opiekę nad mężem i dlatego pozostaje bierna zawodowo. Biorąc więc pod uwagę okoliczność, że praca na umowę zlecenie stanowi jedyny przejaw aktywności zawodowej Skarżącej i została podjęta tuż przed wystąpieniem z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne, Kolegium uznało, że w sprawie nie miała miejsca rezygnacja z pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem. Jednocześnie brak jest podstaw dla stwierdzenia, że Skarżąca nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na sprawowaną opiekę. Poprzednio bowiem była w stanie godzić pracę ze sprawowaniem opieki, a poza tym żadne okoliczności sprawy nie przemawiają za tym, że Skarżąca, która zbliża się do osiągnięcia wieku emerytalnego, a przez całe dorosłe życie nie przejawiała zachowań świadczących o chęci podjęcia aktywności zawodowej, aktualnie podjęłaby się pracy, gdyby nie opiekowała się małżonkiem.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku (dalej: "Sąd I instancji", "WSA"), wyrokiem z dnia 10 stycznia 2024 r. o sygn. akt II SA/Gd 680/23 oddalił skargę S.G. na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku.
W motywach wyroku Sąd wyjaśnił, iż z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że świadczenie pielęgnacyjne w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje wtedy, gdy osoba uprawniona rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podstawowym wymogiem uzyskania omawianego świadczenia jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też za gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. musi pozostawać w bezpośrednim związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.
WSA podzielił stanowisko według którego wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 przesądza o tym, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez TK ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Stanowisko wyrażone w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji było zatem w analizowanym zakresie a limine wadliwe, co słusznie dostrzegł organ odwoławczy.
Dalej zauważono, że w sprawie bezsporna jest okoliczność posiadania przez B.G. orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego 4 lutego 2022 r., z którego to orzeczenia wynika wyraźnie, że właściwy organ stwierdził konieczność zapewnienia mężowi Skarżącej stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. WSA wyjaśnił, że treść orzeczenia o niepełnosprawności była dla orzekających w sprawie organów wiążąca. Rolą tych organów było ustalenie, czy osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do jego przyznania i czy faktycznie sprawuje nad niepełnosprawnym opiekę w zakresie określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności oraz czy zakres tej opieki pozostaje bezpośrednią przyczyną braku zatrudnienia Skarżącej.
Sąd ten jako prawidłowe ocenił stanowisko organu odwoławczego, że w sprawie nie wystąpił związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawnym mężem. Zauważono, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby te, decydując się na sprawowanie opieki, pozbawiają się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd właśnie w takiej sytuacji mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa, gdyż świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej, powodowanych koniecznością wykonywania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Sąd dostrzegł, że pomimo stwierdzonej znacznej niepełnosprawności oraz chorób mających wpływ na obecny stan zdrowia mąż skarżącej wykazuje się dużą samodzielnością - z wywiadów środowiskowych nie wynika, aby był on osobą leżącą i wymagającą nieprzerwanej opieki. Wręcz przeciwnie, z wywiadów wynika, że jest w stanie samodzielnie przemieścić się po mieszkaniu, skorzystać z toalety, nie wymaga noszenia pieluch.
Zdaniem Sądu zakres i częstotliwość czynności wykonywanych przez stronę w ramach opieki nie jest na tyle intensywny i absorbujący, aby stanowił obiektywną przeszkodę do podjęcia przez nią pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasowym. Skarżąca może zorganizować czynności pielęgnacyjno-opiekuńcze wobec męża godząc je z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, chociażby w minimalnym wymiarze. Czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego mogą być wykonywane również poza godzinami zatrudnienia, tak jak to się odbywa w szeregu gospodarstw domowych, w których pod opieką pracujących pozostają chociażby małoletnie dzieci lub osoby starsze.
W ocenie Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający dla stwierdzenia, że Strona - z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje względem męża - ma potencjalną możliwość, na tle okoliczności stwierdzonych w wywiadzie środowiskowym, wykonywania pracy. Zdaniem Sądu zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na ustalenie istotnych okoliczności sprawy, tj. zakresu i rozmiaru sprawowanej przez Skarżącą opieki nad mężem.
S.G. wniosła skargę kasacyjną od powyższego wyroku zaskarżając go w całości i zarzucając naruszenie prawa materialnego, tj: art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie skutkujące uznaniem, iż zakres sprawowanej przez stronę skarżącą opieki nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia oraz że między rezygnacją lub niepodejmowaniem przez stronę skarżącą zatrudnienia nie występuje zawiązek przyczynowy. Ponadto zarzuciła naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie, tj: 1) art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 – dalej: "p.p.s.a."). poprzez niewzięcie pod uwagę całości materiału dowodowego w sprawie, czego skutkiem było niesłuszne oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a. oraz uznanie, iż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa; 2) art. 151 p.p.s.a. poprzez niesłuszne oddalenie skargi podczas gdy zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 7 i 77 § 1 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 – dalej: "k.p.a.")., bowiem organ odwoławczy orzekł jednoznacznie sprzecznie z zebranym materiałem dowodowym oceniając go zupełnie dowolnie, czym naruszył zasadę swobodnej oceny dowodów zdecydowanie wykraczając poza granice tej swobody.
Mając na uwadze powyższe, Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi na podstawie art. 188 p.p.s.a., ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji na podstawie 185 § 1 p.p.s.a. oraz o zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a., ponieważ skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia odpisu środka zaskarżenia, nie zażądała jej przeprowadzenia.
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który nie bada całokształtu sprawy, ale ogranicza się do weryfikacji zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.
Skarga kasacyjna oparta została na obydwu podstawach wymienionych w art. 174 p.p.s.a. W takiej sytuacji co do zasady w pierwszej kolejności rozważenia wymagają zarzuty przytoczone w ramach podstawy kasacyjnej przewidzianej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Należy jednakże zauważyć, że zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania tj. art. 151 p.p.s.a. w powiązaniu z art. 7 i 77 § 1 i 80 k.p.a., są ściśle powiązane z zarzutem naruszenia prawa materialnego i w związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny odniesie się łącznie do postawionych zarzutów.
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 17 ust. 1 u.ś.r. (w brzmieniu z daty wydania zaskarżonej decyzji) , świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W ustawie o świadczeniach rodzinnych nie wprowadzono definicji legalnej pojęć "sprawowania opieki". W orzecznictwie wskazuje się, że aby można było mówić o opiece, wymienionej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Musi to być stała w sensie trwałości, względnie długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, powtarzalna opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności opiekuńczych umożliwiających egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka, zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą opieka jest sprawowana, których bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11 i 23 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20 oraz z 11 lipca 2024 r. sygn. akt I OSK 1691/23 – wszystkie przywołane orzeczenie dostępne są na: orzeczenia.nsa.gov.pl ). Natomiast w sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej lub długotrwałej, taki związek przyczynowo-skutkowy nie istnieje. Zatem organ administracji ma obowiązek, rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, ustalić czy istnieje związek między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną – tj. musi ustalić rozmiar faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy.
Zauważyć też trzeba, że oceny zakresu opieki sprawowanej przez wnioskodawcę, uprawniającej do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, należy każdorazowo dokonywać z uwzględnieniem całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim indywidualnej sytuacji osoby wymagającej opieki, w tym m.in. rodzaju jej niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia, warunków mieszkaniowych itp. Innego zakresu opieki wymaga bowiem np. osoba sprawna ruchowo, lecz niewidoma, a innego osoba widząca, ale stale leżąca. Z kolei jeszcze innego zakresu opieki będzie wymagała osoba sprawna fizycznie lecz głęboko upośledzona intelektualnie lub chora psychicznie (por. wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2023 r. sygn. akt I OSK 1637/22). Nie tylko osoby leżące lub niezdolne do jakiegokolwiek samodzielnego poruszania się czy samoobsługi wymagają opieki ze strony innych osób. Także osoby, które nie są w takim stanie, mogą wymagać opieki lub asystowania w codziennych czynnościach w celu zapewnienia im egzystencji z zachowaniem względów godności człowieka. Dotyczy to m.in. osób dotkniętych takimi chorobami, z którymi wiązać się może konieczność interwencyjnego podania lekarstw lub udzielenia innego wsparcia chociażby w razie nagłego zasłabnięcia ( patrz wyrok NSA z 2 sierpnia 2024 r. o sygn. akt I OSK 2241/23).
Jak wynika z akt sprawy mąż Skarżącej w dacie wydania zaskarżonej decyzji legitymował się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] r., którym zaliczono go do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności na stałe. Z akt sprawy wynika również, iż B.G. przeszedł udar, w wyniku którego doznał częściowego niedowładu. Ma także doznawać silnych zawrotów głowy oraz napadów padaczkowych.
W trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego 4 maja 2022 r. ustalono także, że B.G. nie jest osobą całkowicie leżącą lecz potrzebuje pomocy przy wstawaniu i siadaniu, przy ubieraniu i rozbieraniu. Chodzi przy pomocy kijków lub przy wsparciu drugiej osoby. Porusza się bardzo w bardzo wolno, powłócząc nogami. Nie jest pampersowany. Do toalety chodzi sam przy pomocy kijków, albo z pomocą drugiej osoby, która musi go podtrzymywać. W nocy nie chodzi do toalety, tylko korzysta z kaczki. Ma problemy z połykaniem, dlatego posiłki muszą być rozdrobnione. Spożywa je sam, jednak Skarżąca twierdzi, że musi być obecna przy spożywaniu przez męża posiłków. Podała również, że musi przygotowywać mężowi leki do zażycia, gdyż on sam nie potrafiłby zażyć ich prawidłowo.
Ponadto w piśmie z 15 listopada 2022 r. Skarżąca wyjaśniła, że jej mąż ma zawroty głowy, zachwiania równowagi, ma problemy z mową. Skarżąca pomaga mu w prawie wszystkich czynnościach życiowych - ubieranie, przygotowanie i podawanie posiłków, mierzenia ciśnienie, podawanie leków, wykonywanie ćwiczeń rehabilitacyjnych, mąż. B.G. może jeść tylko lewą ręką, odpowiednio podany posiłek, ale czasem i tak wymaga pomocy innej osoby przy tej czynności. Strona wyjaśniła, iż nie chce zostawić męża na dłużej samego w domu z uwagi na jego napady padaczkowe. W czasie gdy pracowała przez chwilę w 2002 r. to zabierała go z sobą na rozwożenie ulotek by nie zostawał sam. Zrezygnowała z tego z uwagi na brak osoby, która mogłaby w tym czasie zająć się jej mężem.
Ponadto do wniosku o przyznanie świadczenia Skarżąca załączyła oświadczenie w którym opisała czynności opiekuńcze wykonywane nad mężem takie jak: pomoc przy czynnościach higienicznych, prowadzanie do toalety (asekuracja w czasie oddawania moczu z uwagi na napady padaczkowe), przygotowywanie ubrań i pomoc w ubieraniu się, pomoc w wykonywaniu ćwiczeń fizycznych, mierzenie ciśnienia, przygotowywanie i podawanie leków, robienie lewatywy, przygotowywanie i podawanie posiłków, codzienne sprzątanie, pranie, prasowanie, robienie zakupów, realizacja recept, umawianie wizyt lekarskich, opłacanie rachunków, załatwianie spraw urzędowych, codzienne ćwiczenia fizyczne i masaże, układanie do snu ( 2 razy dziennie) ), czuwanie w nocy (podawanie leków, toaleta).
W rozpoznawanej sprawie, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zakres czynności, które wykonuje Skarżąca w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem, w szczególności pomoc w korzystaniu z toalety (asekuracja), pomoc we wstawaniu i asekuracja przy przemieszczaniu się z uwagi na ryzyko upadku i napadów padaczkowych, uniemożliwia jej podjęcie stałej pracy nawet w niepełnym wymiarze. Pozostawienie męża Skarżącej bez opieki, na czas wykonywania pracy mogłoby doprowadzić, w przypadku osoby cierpiącej na częściowy niedowład, do niebezpiecznych upadków mogących skutkować poważnym uszczerbkiem na zdrowiu, a nawet uszkodzeniem ciała. Czynności opiekuńcze wykonywane przez Skarżącą na stałe, nawet w godzinach nocnych, obejmują czynności powtarzane wielokrotnie w ciągu każdego dnia.
Trzeba przy tym zauważyć, że ograniczenie form opieki do czynności pielęgnacyjnych sensu stricto z pominięciem innych, szerzej rozumianych czynności opiekuńczych prowadziłoby do zdeformowania znaczenia opieki i naruszałoby istotę świadczenia pielęgnacyjnego. Przejawem opieki będzie również wyręczanie, wspieranie męża w jej normalnych, codziennych czynnościach życiowych, którym z uwagi na swoją niepełnosprawność nie może sprostać. Takie czynności dnia codziennego, konieczne do wykonania w każdym gospodarstwie domowym w połączeniu z działaniami stricte obsługowymi wobec niepełnosprawnego członka rodziny, stają się naturalnie bardziej czasochłonne i absorbujące, w związku z czym mogą wypełnić opiekunowi cały dzień i nie pozostawiają czasu na podjęcie (kontynuowanie) zatrudnienia.
Z tych względów, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie można zaakceptować stanowiska organu odwoławczego podzielonego przez Sąd I instancji odnośnie braku związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez Stronę zatrudnienia, a koniecznością sprawowania osobistej opieki nad osobą tego bez wątpienia potrzebującą.
Z kolei podnoszona przez SKO okoliczność wcześniejszej, wieloletniej rezygnacji (niepodejmowania) przez Skarżącą z zatrudnienia jest tyle nieistotna, że na datę złożenia wniosku – z uwagi na zły stan zdrowia męża i zakres wykonywanych czynności opiekuńczych – nawet gdyby Skarżąca miała potencjalną możliwość podjęcia zatrudnienia, wykluczałaby to sprawowana opieka. Z akt sprawy nie wynikają też inne, niż konieczność opieki na niepełnosprawnym mężem, okoliczności stanowiące obiektywną przeszkodę podjęcia przez Stronę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Wiek [...] lat, czy brak kwalifikacji zawodowych nie stanowi obiektywnej przesłanki uniemożliwiającej jakiejkolwiek aktywności zarobkowej.
Związku przyczynowo-skutkowego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie można rozumieć jako konieczności czasowej korelacji pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez wnioskodawcę, wystąpieniem niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki oraz złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Ocena spełnienia przez wnioskodawcę przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być dokonywana na dzień złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Istotne jest bowiem, aby w tym dniu wnioskodawca spełniał ustawowe przesłanki do przyznania świadczenia (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 sierpnia 2024 r. sygn. akt I OSK 2477/23 oraz z dnia 11 grudnia 2024 r. sygn. akt I OSK 2973/23).
Z uwagi zatem na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny jako zasadne uznał zarzuty naruszenia przepisów postępowania z art. 7 i 77 § 1 i 80 k.p.a w zw. z art. 151 p.p.s.a. co z kolei doprowadziło do błędnego uznania, iż brak jest podstaw do przyznania świadczenia określonego w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Konieczne stało się zatem uchylenie zaskarżonego wyroku, zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji.
Jako niezasadny uznano natomiast zarzut naruszenia art. 135 p.p.s.a. przepis ten stanowi, że sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Regulacja ta dotyczy wyroków uwzględniających skargę, a zatem w ramach zarzutu dotyczącego naruszenia art. 135 p.p.s.a., w przypadku oddalenia skargi przez Sąd I instancji - jak w niniejszej sprawie - nie można skutecznie kwestionować przeprowadzonej przez ten Sąd oceny legalności zaskarżonej decyzji.
Ponownie rozpoznając wniosek Skarżącej organ uwzględni wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., przedstawioną w niniejszym wyroku oraz wyrażoną w nim ocenę stanu faktycznego sprawy.
W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 182 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 wyroku.
O kosztach postępowania przed Sądem I instancji orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., a o kosztach postępowania kasacyjnego - na podstawie art. 203 pkt 1 w zw. art. 205 § 2 p.p.s.a.