I OSK 738/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA oddalił skargę kasacyjną ojca dziecka w sprawie o świadczenie wychowawcze, uznając, że prawomocny wyrok ustalający miejsce zamieszkania dziecka przy matce jest wiążący dla organów administracji.
Skarga kasacyjna dotyczyła świadczenia wychowawczego i sporu o to, czy faktyczne zamieszkiwanie dziecka z ojcem jest wystarczające do przyznania świadczenia, mimo wyroku rozwodowego ustalającego miejsce zamieszkania przy matce. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę, podkreślając, że orzeczenie sądu powszechnego w sprawie miejsca zamieszkania dziecka jest wiążące dla organów administracji i sądów administracyjnych.
Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej K.C. od wyroku WSA w Lublinie, który oddalił jego skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie w przedmiocie świadczenia wychowawczego. Głównym zarzutem skarżącego było naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, które miało polegać na uznaniu, że świadczenie przysługuje rodzicowi, u którego miejsce zamieszkania dziecka zostało ustalone w wyroku sądowym, a nie temu, z kim dziecko faktycznie zamieszkuje. Skarżący powołał się również na naruszenie art. 365 § 1 k.p.c., twierdząc, że wyrok rozwodowy nie jest wiążący w kwestii faktycznego miejsca zamieszkania dziecka. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, uznając stanowisko WSA za prawidłowe. Sąd podkreślił, że prawomocne orzeczenie sądu powszechnego ustalające miejsce zamieszkania dziecka jest wiążące dla organów administracji i sądów administracyjnych, zgodnie z art. 365 § 1 k.p.c. Wskazano, że celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, co wymaga faktycznego zamieszkiwania z rodzicem, jednakże w sytuacji konfliktu rodziców i prawomocnego orzeczenia sądu, to orzeczenie determinuje przyznanie świadczenia. Sąd odrzucił również zarzuty naruszenia przepisów postępowania, wskazując, że wnioski dowodowe skarżącego dotyczyły okoliczności powstałych po wydaniu decyzji lub zmierzały do ustalenia stanu faktycznego w sposób odmienny od ustalonego przez organy, co jest niedopuszczalne.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Świadczenie wychowawcze przysługuje rodzicowi, u którego miejsce zamieszkania dziecka zostało ustalone w prawomocnym wyroku sądowym, nawet jeśli dziecko faktycznie zamieszkuje z drugim rodzicem.
Uzasadnienie
Prawomocne orzeczenie sądu powszechnego ustalające miejsce zamieszkania dziecka jest wiążące dla organów administracji i sądów administracyjnych. W przypadku konfliktu rodziców, sądowe ustalenie miejsca zamieszkania dziecka determinuje przyznanie świadczenia wychowawczego.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
odrzucono_skargę
Przepisy (6)
Główne
u.p.p.w.d. art. 4 § ust. 2 pkt 1
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a. W przypadku konfliktu rodziców, wiążące jest miejsce zamieszkania dziecka ustalone w orzeczeniu sądu.
k.p.c. art. 365 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Prawomocne orzeczenie sądu wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej.
Pomocnicze
u.p.p.w.d. art. 5 § ust. 2a
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
W przypadku opieki naprzemiennej ustalonej orzeczeniem sądu, świadczenie wychowawcze jest dzielone po równo między rodziców.
p.p.s.a. art. 183 § § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej.
p.p.s.a. art. 174
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawy skargi kasacyjnej: naruszenie prawa materialnego lub przepisów postępowania.
k.c. art. 26
Kodeks cywilny
Przepisy dotyczące miejsca zamieszkania dziecka.
Argumenty
Odrzucone argumenty
Naruszenie art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d. poprzez błędną wykładnię i uznanie, że świadczenie wychowawcze przysługuje rodzicowi, u którego miejsce zamieszkania dziecka zostało ustalone w wyroku sądowym, a nie temu, z kim dziecko faktycznie zamieszkuje. Naruszenie art. 365 § 1 k.p.c. poprzez błędne zastosowanie i przyjęcie, że prawomocny wyrok rozwodowy ustalający miejsce pobytu dziecka przy matce jest wiążący dla organu w zakresie ustalenia miejsca zamieszkania dziecka. Naruszenie przepisów postępowania (art. 145 § 1 ust. 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77, 80 k.p.a.) poprzez zaniechanie uchylenia decyzji mimo wadliwie przeprowadzonego postępowania dowodowego (brak wywiadu środowiskowego, nierozpatrzenie materiału dowodowego) i wadliwego ustalenia, że matka ponosi koszty utrzymania dziecka. Naruszenie przepisów postępowania (art. 145 § 1 ust. 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a.) poprzez zaniechanie uchylenia decyzji mimo wadliwego uzasadnienia, które nie odniosło się do wszystkich okoliczności.
Godne uwagi sformułowania
świadczenie wychowawcze przysługuje temu z rodziców, u którego miejsce zamieszkania dziecka zostało ustalone w wyroku sądowym prawomocny wyrok rozwodowy [...] jest dla organu wiążący w zakresie ustalenia miejsca zamieszkania dziecka nie można wychowywać dziecka nie mieszkając z nim i nie mając z nim bezpośredniego kontaktu w sytuacjach dnia codziennego w przypadku konfliktu między rodzicami dziecka co do jego miejsca zamieszkania, organ nie ma możliwości kierowania się wyłącznie przesłanką faktycznego pobytu, bez uwzględnienia orzeczenia sądu regulującego tę kwestię Okoliczność zatem, że syn faktycznie (wbrew temu orzeczeniu) przebywa u skarżącego, nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.
Skład orzekający
Anna Wesołowska
sędzia del. WSA
Karol Kiczka
przewodniczący
Piotr Przybysz
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie, że prawomocne orzeczenie sądu powszechnego dotyczące miejsca zamieszkania dziecka jest wiążące dla organów administracji i sądów administracyjnych w sprawach o świadczenie wychowawcze, nawet w sytuacji, gdy faktyczne zamieszkiwanie dziecka jest inne."
Ograniczenia: Dotyczy sytuacji braku opieki naprzemiennej ustalonej orzeczeniem sądu. W przypadku opieki naprzemiennej zastosowanie ma art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy powszechnego świadczenia, a rozstrzygnięcie jasno określa relację między prawomocnym orzeczeniem sądu a faktycznym miejscem zamieszkania dziecka w kontekście jego przyznawania, co jest istotne dla wielu rodzin.
“Świadczenie wychowawcze: czy sądowy wyrok o miejscu zamieszkania dziecka jest ważniejszy niż rzeczywistość?”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI OSK 738/22 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2024-01-16 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2022-04-12 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Anna Wesołowska Karol Kiczka /przewodniczący/ Piotr Przybysz /sprawozdawca/ Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 Hasła tematyczne Pomoc społeczna Sygn. powiązane II SA/Lu 579/21 - Wyrok WSA w Lublinie z 2021-11-18 Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Powołane przepisy Dz.U. 2019 poz 2407 art 4 ust 2 pkt 1 Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci Dz.U. 2020 poz 1575 art. 365 § 1 Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego - t.j. Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Karol Kiczka Sędziowie: sędzia NSA Piotr Przybysz (spr.) sędzia del. WSA Anna Wesołowska Protokolant: starszy asystent sędziego Anna Kuklińska po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K.C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 18 listopada 2021r., sygn. akt II SA/Lu 579/21 w sprawie ze skargi K.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia [...] maja 2021r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego oddala skargę kasacyjną. Uzasadnienie Wyrokiem z dnia 18 listopada 2021 r. sygn. akt II SA/Lu 579/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie po rozpoznaniu sprawy ze skargi K.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z [...] maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego oddalił skargę. Skargę kasacyjną na powyższe rozstrzygnięcie złożył K.C., zastępowany przez adwokata, zaskarżając wyrok w całości. W skardze kasacyjnej zarzucono Sądowi I instancji: I. naruszenie prawa materialnego: – art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (dalej: u.p.p.w.d.) poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji uznanie, że świadczenie wychowawcze przysługuje temu z rodziców, u którego miejsce zamieszkania dziecka zostało ustalone w wyroku sądowym, nie zaś temu z rodziców, z którym dziecko faktycznie wspólnie zamieszkuje i na utrzymaniu którego faktycznie pozostaje; – art. 365 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego (dalej: k.p.c.) poprzez jego błędne zastosowanie i w konsekwencji przyjęcie, że prawomocny wyrok rozwodowy, w którym ustalono miejsce pobytu małoletniego S.C. w miejscu zamieszkania matki, jest dla organu wiążący w zakresie ustalenia miejsca zamieszkania dziecka, podczas gdy zgodnie z treścią art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d. świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, przez co należy rozumieć faktyczne miejsce zamieszkania dziecka, nie zaś miejsce zamieszkania w sensie prawnym; II. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy: – naruszenie art. 145 § 1 ust. 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z. art. 7, art. 77, oraz art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego (zwanego dalej: k.p.a.) poprzez zaniechanie uchylenia decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia [...] maja 2021 r. przez Sąd I instancji pomimo naruszenia przepisów postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy, polegającego na tym, że Sąd uznał za prawidłowo przeprowadzone postępowanie dowodowe, w którym organy I i II instancji nie podjęły wszelkich czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, m.in. nie przeprowadziły wywiadu środowiskowego, a także nie zebrały i nie rozpatrzyły w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, co doprowadziło m.in. do wadliwego ustalenia, że to matka małoletniego ponosi koszty utrzymania syna S.C., a także zaniechały zbadania przesłanek określonych w art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d., błędnie przyjmując, że organy administracji publicznej, realizujące zadania w zakresie świadczenia wychowawczego, nie są uprawnione do badania, w jaki sposób w danym przypadku jest faktycznie sprawowana opieka nad dzieckiem przez jego rodziców; . – naruszenie art. 145 § 1 ust. 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez zaniechanie uchylenia decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia [...] maja 2021 r. przez Sąd I instancji pomimo naruszenia przepisów postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy, polegającego na tym, że Sąd uznał, że z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ wziął pod uwagę wszystkie okoliczności, oświadczenia i dokumenty świadczące o sytuacji prawnej i faktycznej wnioskodawcy oraz jego syna i matki dziecka, w sytuacji gdy w rzeczywistości organ nie odniósł się w żadnym zakresie do części wskazanych okoliczności. Mając na uwadze powyższe zarzuty, na podstawie art. 176 § 1 pkt 3 w zw. z art. 185 § 1 p.p.s.a. wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie. Ponadto na podstawie art. 106 § 3 w zw. z art. 193 p.p.s.a. wniesiono o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentu w postaci uwierzytelnionego odpisu Opinii III Opiniodawczego Zespołu Sądowych Specjalistów Sądu Okręgowego w Lublinie z siedzibą w Chełmie z dnia 29 grudnia 2021 r. – na okoliczność faktycznego miejsca zamieszkiwania S.C. w okresie od dnia 23 czerwca 2020 r. do chwili obecnej, pozostawania syna na wyłącznym utrzymaniu skarżącego oraz tego, że faktyczne zamieszkiwanie z ojcem w ocenie psychologów stwarza większą stabilizację dla małoletniego oraz jest zgodne z dobrem dziecka. Wniesiono również w oparciu o art. 203 pkt 1 p.p.s.a. o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych wraz z kosztami zastępstwa adwokackiego. Jednocześnie na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. wniesiono o przeprowadzenie rozprawy. Organ nie złożył odpowiedzi na skargę kasacyjną. Skarżący kasacyjnie na rozprawie w dniu 16 stycznia 2024 r. podtrzymał wniosek dowodowy zawarty w skardze kasacyjnej oraz złożył wniosek o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z postanowienia Sądu Rejonowego w Opolu Lubelskim z 22 czerwca 2023 r. ustalającego miejsce pobytu małoletnich S., F. i H. w każdorazowym miejscu zamieszkania ojca K.C. oraz postanowienie Sądu Okręgowego w Lublinie z 13 grudnia 2023 r. oddalające apelację od tego postanowienia. Przywołał również zapadły w podobnym stanie faktycznym wyrok NSA z 12 kwietnia 2022 r., I OSK 1381/21, w którym wyrażono pogląd, że treść wyroku rozwodowego nie może być podstawowym dowodem na okoliczność miejsca zamieszkania dziecka. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i dlatego została oddalona. Przystępując do rozważań na tle podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia należało wspomnieć, że według art. 193 zdanie drugie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) – dalej jako "p.p.s.a.", w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok w przypadku, gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i sprowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku Sądu I instancji. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą omawiany środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy, a które w niniejszej sprawie nie występują. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony postępowania do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ze skargi kasacyjnej wynika, że jej autor oparł postawione w niej zarzuty na obydwu podstawach określonych w art. 174 p.p.s.a. Gdy w skardze kasacyjnej zarzuca się zarówno naruszenie przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, to z zasady w pierwszej kolejności należy rozpoznać ten drugi z zarzutów, ponieważ dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez sąd pierwszej instancji przepis prawa materialnego. Ta zasada nie ma bezwzględnego charakteru. Sposób interpretacji prawa materialnego wyznacza bowiem kierunek prowadzonego postępowania dowodowego i w konsekwencji dokonywanych ustaleń. Jeżeli źródłem wadliwego dokonania ustaleń w wyniku źle przeprowadzonego postępowania jest błędna wykładnia prawa materialnego, to Naczelny Sąd Administracyjny w pierwszej kolejności powinien ocenić zarzutu dokonania błędnej wykładni prawa materialnego. W rozpoznawanej sprawie zakres postępowania dowodowego jest determinowany normą prawa materialnego, która ma być zastosowana w sprawie, dlatego zarzuty naruszenia prawa materialnego zostaną rozpoznane w pierwszej kolejności. Istota sporu w rozpoznawanej sprawie dotyczy tego, czy organ rozpatrujący wniosek ojca dziecka o przyznanie świadczenia wychowawczego jest związany wyrokiem sądu rozwodowego ustalającym miejsce zamieszkania dziecka przy matce dziecka. Zagadnienie znaczenia dowodowego prawomocnego wyroku sądu rozwodowego ustalającego miejsce zamieszkania dziecka było już przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego, między innymi w przywołanym przez skarżącego kasacyjnie wyroku z 12 kwietnia 2022 r., I OSK 1381/21. Stwierdzono w nim, że w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci wymaga się od rodzica odpowiedniego orzeczenia sądu powszechnego tylko w sytuacji, gdy o świadczenie wychowawcze wnioskuje rodzic dziecka, który sprawuje nad nim opiekę naprzemienną. W pozostałych przypadkach orzeczenie sądu nie jest niezbędne do przyznania prawa do świadczenia wychowawczego, chyba że potrzeba jego złożenia wynika z okoliczności konkretnej sprawy, a w szczególności, jeżeli organ ma zastrzeżenia co do wiarygodności złożonych oświadczeń. Odmienne stanowisko zostało zajęte przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 17 listopada 2023 r., I OSK 2340/21. Stwierdzono w nim, że spełnienie przesłanek, o których mowa w art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2019 r., poz. 2407 ze zm.; dalej: u.p.p.w.d.), nie może być oceniane w oderwaniu od prawomocnego orzeczenia sądu rodzinnego ustalającego, przy którym z rodziców małoletnie dziecko ma mieć miejsce zamieszkania. Niewątpliwie w sytuacji zgodnej współpracy wychowawczej rodziców możliwe jest ustalenie faktycznego miejsca pobytu dziecka odmiennie niż w zapadłym wcześniej orzeczeniu, i w oparciu o takie ustalenie rozstrzygnięcie, które z rodziców będzie pobierało w związku ze sprawowaną opieką nad dzieckiem świadczenie wychowawcze. Jednakże w przypadku konfliktu między rodzicami dziecka co do jego miejsca zamieszkania, organ nie ma możliwości kierowania się wyłącznie przesłanką faktycznego pobytu, bez uwzględnienia orzeczenia sądu regulującego tę kwestię. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego orzekającego w niniejszej sprawie za prawidłowe z powodów przedstawionych poniżej należy uznać stanowisko zajęte przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 17 listopada 2023 r., I OSK 2340/21. Zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d. w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a tej ustawy. Z kolei art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. stanowi, że w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Z przepisu art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d. jednoznacznie wynika, że aby matka czy ojciec dziecka uzyskali prawo do świadczenia wychowawczego, to dziecko, którego wniosek dotyczy, musi z danym rodzicem zamieszkiwać oraz pozostawać na jego utrzymaniu. Analizowany przepis formułuje zatem dwa warunki przyznania świadczenia, to jest warunek wspólnego zamieszkiwania oraz warunek pozostawania przez dziecko na utrzymaniu matki albo ojca. Oba te warunki muszą zostać spełnione jednocześnie. Nie wystarczy bowiem jedynie wspólne zamieszkiwanie dziecka z matką albo ojcem albo tylko pozostawanie dziecka na utrzymaniu matki albo ojca. Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci nie definiuje pojęcia "zamieszkiwania" ani "wspólnego zamieszkiwania". Określając treść pojęcia "wspólne zamieszkiwanie", zawartego w art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d., należy zwrócić uwagę na to, że przepis ten mówi zarówno o wspólnym zamieszkiwaniu, jak i o pozostawaniu dziecka na utrzymaniu matki albo ojca. Mając na uwadze założenie o racjonalności ustawodawcy należy przyjąć, że pojęcie wspólnego zamieszkiwania nie może obejmować swoim zakresem sytuacji mieszczących się w ramach pojęcia "pozostawanie na utrzymaniu". Skoro celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (art. 4 ust. 1 u.p.w.d.), to należy przyjąć, że warunkiem koniecznym możności uczestniczenia w wychowywaniu dziecka i zaspokajaniu jego potrzeb jest zamieszkiwanie dziecka razem z rodzicem. Nie można bowiem wychowywać dziecka nie mieszkając z nim i nie mając z nim bezpośredniego kontaktu w sytuacjach dnia codziennego. Oznacza to konieczność przyjęcia, że w art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d. niewątpliwie chodzi o zamieszkiwanie w sensie faktycznym. Analiza przepisów dotyczących zagadnienia miejsca zamieszkania dziecka wskazuje na konieczność przyjęcia, że miejsce zamieszkania dziecka musi być w określonych sytuacjach rozumiane w sensie prawnym. Należy w tym miejscu przywołać art. 26 kodeksu cywilnego normujący zagadnienie miejsca zamieszkania dziecka. Zgodnie z tym przepisem miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej (§ 1). Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Jeżeli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy (§ 2). Należy również zauważyć, że sąd w wyroku orzekającym rozwód rozstrzyga o władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem obojga małżonków i kontaktach rodziców z dzieckiem oraz orzeka, w jakiej wysokości każdy z małżonków jest obowiązany do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania dziecka. Wiąże się z tym wskazanie przez sąd miejsca zamieszkania dziecka. Jeżeli sąd wskaże miejsce zamieszkania dziecka przy jednym z rodziców, to zasadniczy ciężar kosztów utrzymania i wychowania dziecka spoczywa wówczas na tym rodzicu, co nie wyklucza zarówno nałożenia przez sąd na drugiego rodzica obowiązku zapłaty alimentów na dziecko, jak i możności dobrowolnego udziału drugiego rodzica w kosztach utrzymania dziecka. Względy celowościowe przemawiają wówczas za przyznaniem świadczenia wychowawczego temu rodzicowi, którego miejsce zamieszkania jest równocześnie miejscem zamieszkania dziecka. Należy również wziąć pod uwagę regulację zawartą w art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. W świetle tego przepisu dopuszczalne jest ustalenie każdemu z rodziców świadczenia wychowawczego w sytuacji, gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu. Jeżeli zatem rodzic nie został wskazany w orzeczeniu sądu jako sprawujący opiekę naprzemienną, to niezależnie od długotrwałości faktycznego współzamieszkiwania rodzica z dzieckiem nie jest dopuszczalne z mocy art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. przyznanie świadczenia wychowawczego temu rodzicowi. Z powyższych rozważań należy wyciągnąć wniosek, że w przypadku wskazania w wyroku sądowym miejsca zamieszkania dziecka wyłączona jest możność dokonywania odmiennych ustaleń co do miejsca zamieszkania dziecka. Powyższy wniosek znajduje oparcie w wykładni systemowej przepisów omawianej ustawy. Należy mianowicie zauważyć, że sprawowanie wyłącznie faktycznej opieki nad dzieckiem, bez oparcia jej w przepisach prawa, nie rodzi uprawnienia do świadczenia wychowawczego. Dotyczy to również opiekuna faktycznego, o którym mowa w art. 4 ust. 2 pkt 2 u.p.p.w.d. Opiekunowi faktycznemu może być bowiem przyznane omawiane świadczenie, jeżeli wystąpił z wnioskiem do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka (zob. art. 2 pkt 10 u.p.p.w.d.). Przenosząc powyższe rozważania do okoliczności rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że Sąd I instancji dokonał prawidłowej wykładni art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d. uznając, że świadczenie wychowawcze przysługuje temu z rodziców, u którego miejsce zamieszkania dziecka zostało ustalone w wyroku sądowym. Skoro sąd opiekuńczy ustalił miejsce zamieszkania małoletniego S.C. przy matce dziecka, to w konsekwencji należy uznać za niezasadny zarzut naruszenia art. 365 § 1 k.p.c. poprzez jego błędne zastosowanie. Należy podkreślić, że zgodnie z art. 365 § 1 k.p.c. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Z tego względu wiążące w kwestii miejsca zamieszkania małoletniego dziecka było miejsce wskazane przez sąd rodzinny w wydanym orzeczeniu. Okoliczność zatem, że syn faktycznie (wbrew temu orzeczeniu) przebywa u skarżącego, nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Tak sądy administracyjne, jak i organy administracji publicznej, związane są bowiem ustaleniami i stanowiskiem sądu powszechnego. W rezultacie nie mogły odnieść skutku zarzuty naruszenia przepisów postępowania, bowiem pogląd strony skarżącej kasacyjnie o naruszeniu przepisów postępowania został oparty na błędnej tezie, że wyrok sądowy wskazujący miejsce zamieszkania małoletniego dziecka nie ma charakteru wiążącego w sprawie przyznania świadczenia wychowawczego. Skoro zaś organy były związane wskazaniem w wyroku sądowym miejsca zamieszkania małoletniego, to zbędne było przeprowadzenie dowodów na okoliczności wskazywane przez skarżącego, bowiem okoliczności te nie były istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Wskazać ponadto należy, że z istoty sądowej kontroli administracji wynika, że sąd orzeka wedle stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania zaskarżonego aktu lub podjęcia zaskarżonej czynności, a wynikającego z akt sprawy. Sąd administracyjny kontroluje zgodność z prawem zaskarżonej decyzji, biorąc pod uwagę stan prawny i faktyczny z daty jej wydania (art. 133 § 1 p.p.s.a.), tj. na dzień 28 maja 2021 r. Z tego powodu zostały oddalone wnioski dowodowe skarżącego, ponieważ skarżący kasacyjnie za pomocą orzeczeń wydanych po dniu wydania zaskarżonej decyzji zmierza do wykazania okoliczności, które ziściły się po wydaniu zaskarżonej decyzji. Ponadto wnioski dowodowe zmierzają niezgodnie z treścią art. 106 § 3 p.p.s.a. do ustalenia stanu faktycznego sprawy w sposób odmienny od ustalonego przez organy. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest natomiast utrwalony pogląd, że przepis art. 106 § 3 p.p.s.a. nie może służyć do kwestionowania ustaleń faktycznych, z którymi strona się nie zgadza, ani do ustalania stanu faktycznego sprawy przed sądem administracyjnym (zob. np. wyrok NSA z 29 września 2023 r., III OSK 2159/21). Wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej okazały się zatem niezasadne. Z tych wszystkich powodów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.).
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI