II SA/Wa 1322/24

II SA/Wa 1322/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2025-03-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Dorota Kozub-Marciniak
Karolina Kisielewicz-Sierakowska /przewodniczący sprawozdawca/
Sławomir Antoniuk
Symbol z opisem
650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 504
art. 83 ust. 1
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Karolina Kisielewicz-Sierakowska (spr.), Sędzia WSA Sławomir Antoniuk, Asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak, , Protokolant starszy specjalista Bogumiła Kobierska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 marca 2025 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę
Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej, jako: Prezes ZUS) decyzją z dnia [...] czerwca 2024 r.nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 572), utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] grudnia 2023 r. nr [...] o odmowie przyznania E. S. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.
W uzasadnieniu organ przytoczył treść art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1251 ze zm., dalej także, jako: ustawa) i podał, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie powinny być spełnione łącznie, a brak choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia.
Prezes ZUS wyjaśnił, że w sprawach świadczeń w drodze wyjątku ważne są przyczyny niespełnienia wymogów do uzyskania uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Konieczne jest więc zbadanie, czy brak tych uprawnień nie był spowodowany szczególnymi okolicznościami w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które osoba ubezpieczona nie miała wpływu. Przez szczególne okoliczności rozumie się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę w kontynuowaniu zatrudnienia. Organ nadmienił ponadto, że przy ustalaniu prawa do świadczenia w drodze wyjątku brany jest pod uwagę łączny okres ubezpieczenia na przestrzeni całego życia pracownika. Okres ten powinien być adekwatny do wieku, a tylko wykazanie, że niespełnienie warunków do przyznania świadczenia w trybie zwykłym uniemożliwiły okoliczności niezależne od ubezpieczonego i niemożliwe do pokonania (jak np. całkowita niezdolność do pracy orzeczona przez lekarza orzecznika ZUS lub komisję lekarską ZUS – art. 14 ust. 1 i ust. 3 powołanej ustawy), może skutkować przyznaniem świadczenia w drodze wyjątku.
Prezes ZUS podał, że E. S., która na przestrzeni 51 lat życia udokumentowała 23 lata, 8 miesięcy i 26 dni okresów składkowych i nieskładkowych, i która od dnia [...] października 2017 r. do chwili obecnej nie wykonuje zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowym, nie wykazała okoliczności "usprawiedliwiających" jej bierność zawodową, w rozumieniu wyżej przedstawionym. Organ wyjaśnił, że do wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy skarżąca dołączyła dokumentację medyczną, która została przekazana do Oddziału ZUS w [...], celem ustalenia czy ma ona wpływ na orzeczenie komisji lekarskiej z dnia [...] listopada 2023 r. stwierdzające, że nie jest niezdolna do pracy. Orzeczeniem z dnia [...] maja 2024 r. komisja lekarska ZUS ustaliła, że E. S. nie jest niezdolna do pracy.
W konkluzji Prezes ZUS stwierdził, że E. S. z uwagi na wiek (51 lat) lub stan zdrowia (brak orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy) nie jest niezdolna do podjęcia pracy, a w konsekwencji nie ma podstaw do przyznania jej renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.
Prezes ZUS nadto podniósł, że przy rozpatrywaniu uprawnień do renty w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna wnioskodawcy, z tym że nie stanowi ona jedynego, wystarczającego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku.
Z tym rozstrzygnięciem E. S. nie zgodziła się i wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
Skarżąca podała, że nie zgadza się z orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS, że nie jest całkowicie niezdolna do pracy. Wyjaśniła, że stan jej zdrowia ulega ciągłemu pogorszeniu. Zdiagnozowano u niej chorobę zwyrodnieniową, przewlekły zespól bólowy kręgosłupa, nadciśnienie tętnicze, zmiany zwyrodnieniowe stawów, lewostronny zespól bolesnego karku, przewlekłą obturacyjną chorobę płuc oraz ciężką astmę. Choroby te utrudniają jej normalne funkcjonowanie, ma problemy z poruszaniem się. Ponadto cierpi na zaburzenia depresyjno-lękowe, a planowana operacja ginekologiczna pogłębia depresję ma problemy z poruszaniem się.
E. S. zarzuciła, że w postępowaniu zakończonym zaskarżoną decyzją pominięto opinię lekarską biegłej sądowej A. R. z dnia [...] listopada 2021 r., z której wynika, że jest częściowo niezdolna do pracy. Opinia ta sporządzona została w postępowaniu sądowym toczącym się przed Sądem Okręgowym w [...] Wydział [...] z jej odwołania od decyzji ZUS Oddział w [...] z dnia [...] lipca 2019 r. o odmowie przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy. Wyrokiem z dnia [...] kwietnia 2022 r. sygn. akt [...] Sąd I instancji oddalił jej odwołanie od decyzji, natomiast Sąd Apelacyjny w [...] [...] Wydział [...] wyrokiem z dnia [...] kwietnia 2023 r. sygn. akt [...] oddalił jej apelację od powyższego wyroku.
Skarżąca zarzuciła ponadto, że organ nieprawidłowo ustalił, że udokumentowała 23 lata, 8 miesięcy i 26 dni okresów składkowych i nieskładkowych, albowiem nie wziął pod uwagę jej zatrudnienia w 2017 r. w PGM (1 rok i 4 miesiące).
W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o je j oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga jest niezasadna.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z którym ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.
Z treści powołanego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące ubezpieczonemu bądź też pozostałym po nim członkom rodziny przyznanie świadczenia w drodze wyjątku:
• po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami;
• po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej, objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku;
• po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Przyznanie świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Innymi słowy - niespełnienie choćby jednej z nich determinuje odmowę przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku bez względu na to, czy pozostałe ustawowe warunki zostały przez stronę spełnione. Wobec tego, jako zbędne należy uznać dokonywanie analizy realizacji przez wnioskodawcę pozostałych warunków określonych w ww. przepisie w razie stwierdzenia niespełnienia jednego z nich.
W tym kontekście należy podnieść, że zgodnie z treścią art. 14 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenia daty powstania niezdolności do pracy, dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik ZUS. Od orzeczenia lekarza orzecznika osobie zainteresowanej przysługuje sprzeciw do komisji lekarskiej Zakładu w ciągu 14 dni od dnia doręczenia tego orzeczenia (ust. 2a). Stosownie zaś do treści art. 14 ust. 3 powołanej ustawy, orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej, stanowi dla organu rentowego podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo jest uzależnione od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji, co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości albo orzeczenie komisji lekarskiej.
Z powyższego przepisu wynika, że organ jest związany orzeczeniem lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, jak również orzeczeniem komisji lekarskiej wydanym wskutek rozpoznania wniesionego sprzeciwu (wyrok NSA z dnia 16 kwietnia 2015 r. sygn. akt I OSK 1397/14). Słusznie Prezes ZUS wskazał, że przesłanka ta nie podlega tzw. uznaniu administracyjnemu (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 czerwca 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 294/21).
W tej sprawie zatem, orzeczenie Komisji Lekarskiej ZUS z dnia [...] maja 2024 r. stwierdzające, że skarżąca nie jest niezdolna do pracy, było dla organu wiążące. Orzeczenie o niezdolności do pracy stanowi wprawdzie okoliczność faktyczną, która podlega ocenie w postępowaniu w przedmiocie przyznania świadczenia w drodze wyjątku, jednak ocena takiego orzeczenia w ramach tego postępowania sprowadza się wyłącznie do zbadania, czy jego treść odpowiada wymogom zawartym w art. 83 ust. 1 ustawy. Badanie orzeczenia w przedmiocie niezdolności do pracy ma charakter wyłącznie formalny, a poza zakresem zainteresowania w postępowaniu w sprawie przyznania świadczenia w drodze wyjątku pozostaje natomiast kwestia prawidłowości ustalenia stopnia niezdolności do pracy (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 871/20).
Z powyższego wynika, że Ewa Szewczyk nie spełnia drugiej wskazanej wyżej przesłanki przyznania świadczenia w drodze wyjątku, albowiem nie legitymuje się orzeczeniem właściwego organu o całkowitej niezdolności do pracy. Jednocześnie wiek skarżącej (51 lat) nie wykluczał podjęcia pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu osiągnięcia wieku poprodukcyjnego, który w polskim systemie prawnym rozpoczyna się wraz z nabyciem uprawnień emerytalnych i przypada na 65 rok życia dla mężczyzn i 60 lat dla kobiet. Sąd rozumie trudną sytuację skarżącej, jej problemy zdrowotne i związane z tym dolegliwości jednakże przepisy ustawy jasno wskazują przesłanki jakie należy spełnić aby otrzymać świadczenie w drodze wyjątku. W przypadku niespełniania kumulatywnie wszystkich wskazanych wyżej przesłanek, świadczenie nie może być przyznane na zasadzie słuszności.
Sąd podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowane w powołanym już wyżej wyroku z dnia 18 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 871/20, zgodnie z którym w świetle kumulatywnego charakteru przesłanek określonych w przepisie art. 83 ust. 1 ustawy, niespełnienie przesłanki niemożności podjęcia aktywności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku powoduje, że niejako drugorzędne znaczenie dla sprawy mają okoliczności związane z przebiegiem ubezpieczenia skarżącej i jej sytuacją materialną, ponieważ bez względu na realizację pozostałych warunków w nim określonych, nie jest możliwe przyznanie świadczenia w drodze wyjątku osobie bez orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy (osobie z częściową niezdolnością do pracy).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznaje za nieuzasadniony zarzut skarżącej dotyczący nieprawidłowego ustalenia okresów składkowych i nieskładkowych. Z akt sprawy wynika, że E. S. była zatrudniona w [...] sp. z o.o. w okresie od dnia [...] stycznia 2016 r. do dnia [...] kwietnia 2017 r. i okres ten został uwzględniony przy wyliczeniu długości jej stażu ubezpieczeniowego.
Z tych wszystkich względów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Sąd nie dopatrzył się żadnego naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności.
Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.