I OSK 729/22

Naczelny Sąd Administracyjny2023-09-08
NSAAdministracyjneWysokansa
bezczynność organuświadczenie wychowawcze500 plusprawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymirażące naruszenie prawagrzywnaskarga kasacyjnakoordynacja systemów zabezpieczenia społecznegoterminy postępowania

NSA oddalił skargę kasacyjną Wojewody Pomorskiego, potwierdzając rażące naruszenie prawa przez organ w postaci wieloletniej bezczynności w sprawie świadczenia wychowawczego.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Wojewody Pomorskiego od wyroku WSA w Gdańsku, który stwierdził rażącą bezczynność organu w sprawie przyznania świadczenia wychowawczego. Skarżąca złożyła wniosek w lipcu 2019 r., a organ przez ponad dwa lata nie podjął żadnych działań, wydając decyzję dopiero po wniesieniu skargi na bezczynność. NSA uznał, że taka zwłoka, mimo trudności organizacyjnych organu, stanowi rażące naruszenie prawa i utrzymał w mocy orzeczenie WSA o stwierdzeniu bezczynności oraz nałożeniu grzywny.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Wojewody Pomorskiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, który stwierdził rażącą bezczynność Wojewody w przedmiocie przyznania świadczenia wychowawczego. Skarżąca złożyła wniosek o świadczenie w lipcu 2019 r., jednak organ przez ponad dwa lata nie podjął żadnych istotnych czynności w sprawie, wydając decyzję dopiero po wniesieniu przez stronę skargi na bezczynność. WSA w Gdańsku uznał tę bezczynność za rażące naruszenie prawa, wymierzył organowi grzywnę w wysokości 2.000 zł i zasądził zwrot kosztów. Wojewoda Pomorski w skardze kasacyjnej zarzucił niewłaściwe zastosowanie przepisów dotyczących rażącego naruszenia prawa oraz bezzasadne wymierzenie grzywny. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, podzielając stanowisko WSA. Sąd podkreślił, że dwuletnia zwłoka w załatwieniu sprawy, brak informowania strony o przyczynach opóźnienia oraz brak podjęcia jakichkolwiek czynności dowodzą rażącego naruszenia prawa, nawet w obliczu trudności organizacyjnych organu i okresu zawieszenia terminów związanych z pandemią COVID-19. NSA uznał również, że wymierzona grzywna jest adekwatna do wagi naruszenia i spełnia funkcje represyjną oraz prewencyjną.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, taka bezczynność stanowi rażące naruszenie prawa.

Uzasadnienie

NSA uznał, że dwuletnia zwłoka w załatwieniu sprawy, brak podjęcia jakichkolwiek czynności i nieinformowanie strony o opóźnieniu, nawet w obliczu trudności organizacyjnych organu i okresu pandemii, kwalifikuje się jako rażące naruszenie prawa, ponieważ jest oczywiste, drastyczne i pozbawione racjonalnego uzasadnienia.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (14)

Główne

P.p.s.a. art. 149 § § 1 a i § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 149 § § 1 pkt 3

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

k.p.a. art. 35 § § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 36

Kodeks postępowania administracyjnego

ustawa COVID-19 art. 15zzs § ust. 1 pkt 6

Ustawa o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

Ustawa z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw

u.p.p. art. 16 § ust. 1

Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci

Ustawa z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin

k.p.a. art. 12 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 35 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 8

Kodeks postępowania administracyjnego

P.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 183 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Dwuletnia bezczynność organu w sprawie świadczenia wychowawczego, mimo trudności organizacyjnych i okresu pandemii, stanowi rażące naruszenie prawa. Wymierzenie grzywny organowi jest uzasadnione i pełni funkcje represyjną oraz prewencyjną.

Odrzucone argumenty

Bezczynność organu nie miała znamion złej woli ani nie powodowała dla strony dolegliwych skutków, powinna być uznana za 'zwykłą'. Wniosek strony został ostatecznie załatwiony, co wyklucza zasadność wymierzenia grzywny.

Godne uwagi sformułowania

naruszenie prawa w sposób oczywisty naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem niepozwalające na zaakceptowanie w demokratycznym państwie prawa i wywołujące dotkliwe skutki społeczne lub indywidualne oczywistość, drastyczność naruszenia prawa, przy jednoczesnym braku racjonalnego uzasadnienia tego naruszenia nie można zgodzić się z postawioną przez organ tezą - dla uzasadnienia zarzutu rażącego naruszenia prawa, że opóźnienie w załatwieniu sprawy skarżącej wynikało z przyczyn niezawinionych. zachowanie organu nie zasługuje na aprobatę i w sposób oczywisty podważa zaufanie jednostki do organów administracji publicznej.

Skład orzekający

Aleksandra Łaskarzewska

przewodniczący sprawozdawca

Joanna Skiba

członek

Maciej Dybowski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Uzasadnienie rażącej bezczynności organu administracji publicznej, nawet w trudnych warunkach, oraz zasadność wymierzenia grzywny."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji bezczynności organu w kontekście świadczeń rodzinnych, ale ogólne zasady dotyczące rażącego naruszenia prawa mogą mieć szersze zastosowanie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak długo obywatele mogą czekać na decyzje urzędów i jak sąd administracyjny reaguje na rażącą bezczynność, nakładając sankcje na organy.

Dwa lata czekania na 500 zł. Sąd ukarał wojewodę za rażącą bezczynność.

Sektor

administracyjne

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 729/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-09-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-04-11
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Aleksandra Łaskarzewska /przewodniczący sprawozdawca/
Joanna Skiba
Maciej Dybowski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
658
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
III SAB/Gd 102/21 - Wyrok WSA w Gdańsku z 2022-01-27
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 149 § 1 a i § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.) Sędziowie: sędzia Maciej Dybowski Sędzia del. WSA Joanna Skiba Protokolant starszy asystent sędziego Anna Siwonia-Rybak po rozpoznaniu w dniu 8 września 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wojewody Pomorskiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 27 stycznia 2022r., sygn. akt III SAB/Gd 102/21 w sprawie ze skargi A. J. na bezczynność Wojewody Pomorskiego w przedmiocie przyznania świadczenia wychowawczego oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z 27 stycznia 2022 r., po rozpoznaniu sprawy ze skargi A. J. na bezczynność Wojewody Pomorskiego w przedmiocie przyznania świadczenia wychowawczego - 1. stwierdził, że bezczynność Wojewody Pomorskiego miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 2. wymierzył Wojewodzie Pomorskiemu grzywnę w kwocie 2.000 złotych; 3. zasądził od organu na rzecz skarżącej kwotę 497 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przyjął następujące okoliczności faktyczne i prawne.
27 września 2021 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wpłynęła skarga A. J. (zwanej dalej "skarżącą", "wnioskodawczynią"), zawierająca w nagłówku wskazanie, że dotyczy przewlekłości postępowania prowadzonego przez Wojewodę Pomorskiego w przedmiocie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego. Skarżąca podniosła, że od dnia złożenia wniosku o przyznanie świadczenia 500 plus, tj. w lipcu 2019 r. na małoletnią M. J. w niniejszej sprawie upłynęły ponad 2 lata. Wyjaśniła, że zatrudniona jest od 7 czerwca 2019 r. w przedsiębiorstwie P. na podstawie umowy agencyjnej, natomiast ojciec małoletniej – P. J. od 1 lutego 2020 r. przebywa na terenie Polski i nie podejmuje zatrudnienia na terenie Niemiec - jest bezrobotny, nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy. Tym samym, z uwagi na fakt, że matka małoletniej posiada stałe miejsce pracy w Polsce, od początku okresu świadczeniowego, organ winien przyznać jej prawo do świadczenia 500 plus począwszy od 1 lipca 2019 r., czego do dnia wniesienia skargi nie uczynił. Postępowanie organu jest, zdaniem skarżącej, wyrazem lekceważenia prawa, stąd wnosi o stwierdzenie, że niezałatwienie sprawy w terminie miało z rażącym naruszeniem prawa oraz o wymierzenie organowi na podstawie art. 149 § 2 P.p.s.a. grzywny w wysokości 1.000 zł.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda Pomorski wniósł o jej oddalenie w całości.
Przedstawiając stan faktyczny sprawy organ wskazał, że skarżąca złożyła wniosek o świadczenie wychowawcze na okres świadczeniowy 2019/2021, który wpłynął do GOPS w K. 26 sierpnia 2019 r. Wojewoda przyznał, że otrzymał wniosek z GOPS w K. w 2019 r. (data wpływu 29 sierpnia 2019 r.), zgodnie z art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2407 ze zm. – dalej w skrócie "u.p.p."). We wniosku wskazano bowiem, że ojciec dziecka P. J. od 9 kwietnia 2019 r. przebywał na terenie Niemiec, gdzie mieszkał pod adresem [...] i pracował dla R. W. Po otrzymaniu 27 sierpnia 2021 r. skargi Wojewoda Pomorski 30 sierpnia 2021 r. wydał informację nr 0025447/SW/08/2021 o przyznaniu A. J. świadczenia wychowawczego na dziecko na okres od 1 lipca 2019 r. do 31 stycznia 2020 r., bowiem w skardze wskazano, że ojciec dziecka – P. J. od 1 lutego 2020 r. przebywa na terenie Polski. Ponieważ Wojewoda Pomorski do czasu wniesienia skargi nie otrzymał od wnioskodawczyni informacji o powrocie męża do Polski ani nie posiadał informacji, czy P. J. nie pobiera zasiłku dla bezrobotnych na terenie Niemiec, był władny rozstrzygnąć wniosek skarżącej z 2019 r. jedynie w części dotyczącej przyznania prawa do świadczenia wychowawczego właśnie na okres od 1 lipca 2019 r. do 31 stycznia 2020 r. W celu rozstrzygnięcia wniosku w pozostałym zakresie pismem z 30 sierpnia 2021 r. wezwał zaś skarżącą do dostarczenia dokumentów - zaświadczenia od pracodawcy lub kopii kontraktów dotyczących P. J., poświadczającego okres pełnego zatrudnienia i przebywania poza granicami Polski, dokumentu potwierdzającego prowadzenie działalności gospodarczej bądź zaświadczenia o pobieraniu zasiłku dla bezrobotnych lub innego świadczenia na terytorium Niemiec, a w przypadku braku możliwości uzyskania takich dokumentów - do podania na załączonym oświadczeniu pod odpowiedzialnością karną następujących danych dotyczących okresów zatrudnienia bądź pobierania zasiłku dla bezrobotnych za granicą. Powyższe wezwanie zostało wystosowane w celu zgromadzenia danych niezbędnych do ustalenia, czy w sprawie skarżącej w całym wnioskowanym okresie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w związku z tym, że P. J. pracuje poza granicami Polski - w tym zakresie strona przedstawiła bowiem sprzeczne informacje. 13 września 2021 r. do Pomorskiego Urzędu Wojewódzkiego w G. wpłynęło oświadczenie skarżącej, z którego wynika, że P. J. przebywał poza granicami Polski do 10 listopada 2019 r. i od tego czasu do teraz przebywa w Polsce. Pismo - wbrew treści wezwania - nie zawierało informacji dotyczącej okoliczności pobierania przez męża skarżącej zasiłku dla bezrobotnych lub innego świadczenia na terenie Niemiec. Po telefonicznej konsultacji z pełnomocnikiem skarżącej ustalono, że materiał dowodowy należy uzupełnić o oświadczenie, z którego wynika, że P. J. nie pobierał zasiłku dla bezrobotnych na terenie Niemiec lub innego świadczenia po ustaniu zatrudnienia. Oświadczenie tego rodzaju nie wpłynęło jednak do organu. W związku z powyższym organ 15 września 2021 r. zawiadomił skarżącą o wszczęciu postępowania administracyjnego w przedmiocie uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego określonego w informacji nr 0025447/SW/08/2021 z 30 sierpnia 2021 r. oraz zweryfikował rozstrzygniecie dotyczące okresów zastosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, stwierdzając, że do skarżącej przepisy te maja zastosowanie od 1 sierpnia 2017 r. do 31 stycznia 2018 r. oraz od 2 maja 2019 r. do 30 listopada 2019 r.
Pismem z 18 października 2021 r. Wojewoda Pomorski poinformował Sąd, że 28 września 2021 r. wydał wobec A. J. decyzję, w której po ponownym rozpoznaniu wniosku strony z 26 sierpnia 2019 r. uchylił prawo do świadczenia wychowawczego określone w informacji z 30 sierpnia 2021 r. na dziecko – M. J., od 1 grudnia 2019 r. do 31 stycznia 2020 r.
Opisanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uwzględnił skargę. Sąd I instancji wskazał, że przekazany zgodnie z właściwością rzeczową (w ramach koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego) przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w K. wniosek skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, wpłynął do organu – Pomorskiego Urzędu Wojewódzkiego Wydziału Koordynacji Świadczeń 2 września 2019 r. i nie został załatwiony w przewidzianym przez prawo terminie, przyjmując termin wydłużony - dwumiesięczny (art. 35 § 3 k.p.a.) czy choćby nawet wyznaczony przez organ nowy termin na załatwienie sprawy (art. 36 k.p.a.). Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że organ po wpływie wniosku skarżącej - do chwili wniesienia, po prawie 2 latach od wpływu wniosku, skargi na bezczynność organu - nie podjął jakichkolwiek czynności zmierzających do wyjaśnienia okoliczności istotnych do rozstrzygnięcia sprawy i jej załatwienia, w istocie przyznając skarżącej 30 sierpnia 2021 r., a więc niezwłocznie po złożeniu skargi - wnioskowane świadczenie (informacja nr 002547/SW/08/2021 z 30 sierpnia 2021 r.). W ocenie Sądu I instancji, nie ma więc wątpliwości co do tego, że organ nie dotrzymał terminów załatwienia sprawy, a nie wydając informacji do dnia wniesienia skargi, dopuścił się bezczynności (art. 149 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej powoływanej w skrócie jako "P.p.s.a."). Rozpoznając przedmiotową sprawę Sąd I instancji wziął jednak pod uwagę, że organowi nie można zarzucić bezczynności w okresie pomiędzy 14 marca a 23 maja 2020 r. z uwagi na treść art. 15zzs ust. 1 pkt 6 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.). Niezależnie jednak od wskazanego powyżej okresu, w którym z uwagi na pandemię bieg terminów procesowych został zawieszony, bez wątpienia pozostaje w niniejszej sprawie, że Wojewoda Pomorski naruszył w sposób niedopuszczalny terminy określone w art. 9 ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (dotyczące procedowania w sprawach wniosków o przyznanie świadczenia wychowawczego na okres 2019/2021) oraz zasadę określoną art. 12 § 1 k.p.a. W konsekwencji, biorąc pod uwagę wskazane okresy, jak i opisaną we wcześniejszych rozważaniach postawę organu, Sąd stwierdził, że bezczynność, której dopuścił się Wojewoda Pomorski w załatwieniu sprawy skarżącej dotyczącej przyznania świadczenia wychowawczego na okres 2019/2021, miała kwalifikowaną postać, tj. miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Orzekając w zakresie uregulowanym w art. 149 § 1a P.p.s.a. Sąd I instancji miał na względzie, że organ pozostawał w bezczynności, nie wydając rozstrzygnięcia załatwiającego przedmiotową sprawę przez 2 lata i nie podejmując w tym czasie żadnej czynności zmierzającej do jej załatwienia (wyjaśnienia). Wprowadzony stan zagrożenia epidemicznego oraz stan epidemii i związane z tym oczywiste zmiany w organizacji funkcjonowania urzędu oraz czasowe zawieszenie (wstrzymanie) biegu terminów procesowych, nie mogły – wobec tak znacznego okresu bezczynności – stanowić w okolicznościach niniejszej sprawy jakiegokolwiek usprawiedliwienia dla pozostawania organu w tak rażącej zwłoce w rozpoznaniu przedmiotowej sprawy. Zdaniem Sądu I instancji, tak "opieszały" sposób postępowania organu w sprawie zainicjowanej wnioskiem skarżącej nie znajduje jakiegokolwiek uzasadnienia i pozostaje nie do zaakceptowania, a wywołana nim bezczynność organu cechuje się rażącym naruszeniem prawa. Niedopuszczalna jest bowiem sytuacja, w której organ administracji podejmuje się rozpoznania sprawy po 2 latach i to dopiero na skutek podjętych przez stronę środków prawnych w celu wyegzekwowania czynności organu.
Z powyższych względów Sąd I instancji – na mocy art. 149 § 1 pkt 3 oraz § 1a p.p.s.a. - stwierdził, że bezczynność, której dopuścił się Wojewoda Pomorski miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Jednocześnie WSA orzekł o wymierzeniu Wojewodzie Pomorskiemu grzywny w wysokości 2.000 zł, mając na uwadze ewidentne i kontrpraworządne zachowanie organu w kontrolowanej sprawie i zapobieżenie podobnym naruszeniom prawa przez ten organ w przyszłości. Sąd I instancji przyjął, że tak znaczne i nieznajdujące żadnego usprawiedliwienia w okolicznościach prawnych lub faktycznych, przekroczenie przez organ orzekający terminu załatwienia sprawy z zakresu zabezpieczenia społecznego (tj. ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego), nie powinno mieć miejsca, bowiem skutkuje pozbawieniem osoby uprawnionej przez znaczny okres przysługującego jej wsparcia w zakresie pokrycia wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych, które gwarantuje mu Państwo. W tej sytuacji WSA uznał, że grzywna w kwocie określonej w wyroku będzie adekwatna do naruszenia przepisów określających termin załatwienia sprawy, a zarazem spełni wystarczająco swą funkcję prewencyjno-represyjną.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł Wojewoda Pomorski wnosząc o jego uchylenie w całości na zasadzie art. 188 P.p.s.a., ewentualnie – o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania, a w każdym przypadku – o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu orzeczeniu Wojewoda zarzucił: naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy:
1) polegające na niewłaściwym zastosowaniu art. 149 § 1a P.p.s.a. w związku z naruszeniem art. 133 § 1 P.p.s.a., art. 8, art. 12 § 1 i art. 35 § 1 K.p.a. i uznaniu, że w przedmiotowej sprawie bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, podczas gdy niniejsza przewlekłość winna zostać uznana za "zwykłą", gdyż działania organu nie nosiły znamion złej woli, ani też nie powodowały dla strony dolegliwych skutków, równocześnie nie miały charakteru zamierzonego,
2) art. 149 § 2 P.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 P.p.s.a. oraz art. 35 § 1 K.p.a. przez wymierzenie Wojewodzie Pomorskiemu grzywny w wysokości 2000 zł podczas gdy wymierzenie grzywny jest fakultatywne, a w okolicznościach niniejszej sprawy nie zachodzą przesłanki aby stosować środki dyscyplinujące albowiem wniosek strony został załatwiony.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a. (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 259), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Uzasadniając zarzut naruszenia przez Sąd Wojewódzki art. 149 § 1a w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. art. 8, art. 12 § 1 i art. 35 § 1 k.p.a. wskazano, że z dniem 1 stycznia 2018 r. Wojewoda Pomorski na mocy ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin (Dz. U. z 2017 r., poz. 1428) przejął zadanie dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Wskazano, że po zakończeniu etapu organizacyjnego, związanego z przejęciem wyżej wymienionego zadania, Wojewoda Pomorski przystąpił do weryfikacji akt spraw zgodnie z kolejnością przekazania oraz ich wpływu do Pomorskiego Urzędu Wojewódzkiego w G. Podkreślono, że stwierdzona bezczynność Wojewody w tej sprawie, choć jest bezsporna to nie nosi znamion złej woli organu, jak również nie stanowiła przejawu lekceważenia obywatela. Podniesiono, że w chwili przejęcia zadania organ miał już zaległości w rozpoznawaniu wniosków, a dużej liczbie nowych wniosków "które nieustannie wpływają do organu" odpowiada ponadprzeciętne obciążenie pracowników z uwagi na niewystarczającą ich liczbę oraz dużą rotację.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 149 § 1a P.p.s.a. jest stan, w którym bez potrzeby odwoływania się do szczegółowej oceny okoliczności sprawy, bez wątpliwości i wahań można powiedzieć, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Przyjmuje się także, że oceniając, czy naruszenie prawa jest rażące, należy uwzględnić nie tylko proste zestawienie terminów rozpoczęcia postępowania i jego zakończenia, względnie braku zakończenia, lecz także warunkowane okolicznościami materialnoprawnymi sprawy czynności, jakie powinien podjąć organ dążąc do merytorycznego rozstrzygnięcia konkretnej sprawy. Rażącym naruszeniem prawa jest naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem, niepozwalające na zaakceptowanie w demokratycznym państwie prawa i wywołujące dotkliwe skutki społeczne lub indywidualne (vide: wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2012 r., I OSK 675/12; wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2014 r., I OSK 2563/13; wyrok NSA z dnia 17 listopada 2015 r., II OSK 652/15, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Przyjmuje się także, że kryterium, które pozwala na zakwalifikowanie bezczynności organu do naruszającej prawo w sposób rażący, jest oczywistość, drastyczność naruszenia prawa, przy jednoczesnym braku racjonalnego uzasadnienia tego naruszenia (vide: wyrok NSA z dnia 10 marca 2021 r., II OSK 1610/20, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Sąd I instancji trafnie stan taki przyjął w okolicznościach badanej sprawy.
Z ustalonego w sprawie, niespornego stanu faktycznego wynika, że w rozpatrywanym przypadku organ przekroczył maksymalny termin przewidziany na rozpoznanie wniosku skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na córkę na okres zasiłkowy 2019/2021, naruszając tym samym zasadę szybkości postępowania. Skarżąca wniosek, którego dotyczy rozpatrywana sprawa, złożyła 26 sierpnia 2019 r., a więc ponad 18 miesięcy po - opisywanym w skardze kasacyjnej - powierzeniu zadań dotyczących koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego wojewodzie. Bezspornie też pozostaje, że od daty wpływu wniosku do Wojewody Pomorskiego - 29 sierpnia 2019 r., do dnia wystąpienia ze skargą do Sądu I instancji – 25 sierpnia 2021 r., upłynęły 2 lata, a mimo to sprawa nie została załatwiona. Nadto, przez ten okres, wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 36 K.p.a., organ prowadzący postępowanie ani razu nie zawiadomił strony o zwłoce w załatwieniu sprawy i nie wskazał terminu zakończenia postępowania. W tym czasie organ nie podjął jakichkolwiek działań w sprawie. Dopiero po złożeniu przez stronę skargi na bezczynność Wojewoda Pomorski w dniu 30 sierpnia 2021 r. wydał informację o przyznaniu skarżącej świadczenia na córkę w kwocie 500 zł na okres od 1 lipca 2019 r. do 31 stycznia 2020 r. zaś w odniesieniu do pozostałego okresu świadczeniowego wystosował do strony wezwanie o przedłożenie odpowiednich dokumentów.
Powyższe, niekwestionowane ustalenia faktyczne, dowodzą prawidłowości oceny Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, że bezczynność, której dopuścił się Wojewoda Pomorski w załatwieniu sprawy skarżącej miała kwalifikowaną postać, tj. miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Ocena dokonana w tym zakresie jest pochodną czasu trwania postępowania i powodów uzasadniających ten okres. Oba czynniki uzasadniają stanowisko Sądu I instancji. W skardze kasacyjnej nie przedstawiono żadnych argumentów przeciwko takiej ocenie. Nie można zgodzić się z postawioną przez organ tezą - dla uzasadnienia zarzutu naruszenia art.149 § 1a w zw. z art. 133 p.p.s.a. w zw. z art. 8, art. 12 § 1 i art. 35 § 1 k.p.a., że opóźnienie w załatwieniu sprawy skarżącej wynikało z przyczyn niezawinionych. Nietrafnie ochrony przed zarzutem rażącego naruszenia prawa Wojewoda upatruje w wielości prowadzonych jednocześnie spraw przy ograniczonych zasobach kadrowych. W rozpoznawanej sprawie nie ma wątpliwości, że doszło do znaczącego przekroczenia ustawowego terminu załatwienia sprawy, a nie zachodzą okoliczności wyłączające winę organu. Zatem zwłoka w załatwieniu sprawy uzasadniała uznanie, że wystąpiła bezczynność organu z rażącym naruszeniem prawa. W sytuacji bowiem, gdy strona czeka tak długo na rozstrzygnięcie organu administracji publicznej, uznać należy, że takie postępowanie nie da się pogodzić z regułami demokratycznego państwa prawa i jednoznacznie wskazuje na rażące naruszenie prawa. Zachowanie organu nie zasługuje na aprobatę i w sposób oczywisty podważa zaufanie jednostki do organów administracji publicznej.
W tej sytuacji, zasadne było również wymierzenie organowi grzywny. Sąd I instancji trafnie przyjął, że oprócz funkcji dyscyplinującej, grzywna z art. 149 § 2 P.p.s.a pełni również funkcję represyjną i prewencyjną, służąc zapobieganiu naruszeniom prawa w przyszłości. Brak jest podstaw do uznania, że ocena Sądu I instancji wyrażona w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nosi cechy dowolności. Zarówno bowiem konieczność zastosowania tego środka, jak i jego wysokość zostały w sposób przekonujący wykazane w uzasadnieniu wyroku i znajdują potwierdzenie w aktach sprawy. Wskazana kwota 2000 zł jest adekwatna do opisanego czasu pozostawania organu w bezczynności w tej sprawie, przy uwzględnieniu jej rażącego charakteru oraz rodzaju sprawy i jej znaczenia dla wnioskodawcy. W konsekwencji powyższego także zarzut naruszenia art. 149 § 2 w zw. z art. 133 § 1 P.p.s.a. należało uznać za niezasadny.
Z tych względów, na podstawie art. 184 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI