I OSK 719/22

I OSK 719/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-04-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-04-11
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jolanta Rudnicka
Marek Stojanowski /przewodniczący sprawozdawca/
Piotr Przybysz
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
II SA/Rz 233/21 - Wyrok WSA w Rzeszowie z 2021-07-15
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2015 poz 1774
art. 136 ust. 3, art. 137, art. 229
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Jolanta Rudnicka sędzia NSA Piotr Przybysz Protokolant starszy asystent sędziego Jakub Rozenfeld po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S.H., A.M., M.M., T.K. i T.B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 15 lipca 2021 r. sygn. akt II SA/Rz 233/21 w sprawie ze skargi S.H., A.M., M.M., T.K. i T.B. na decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia 14 grudnia 2020 r. nr N-I.7581.2.117.2020 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 15 lipca 2021 r., sygn. akt II SA/Rz 233/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę S.H., A.M., M.M., T.K. i T.B. na decyzję Wojewody Podkarpackiego z 14 grudnia 2020 r., nr N-I.7581.2.117.2020, w przedmiocie umorzenia postępowania o zwrot nieruchomości.
Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Wnioskiem z 12 maja 2020 r. S.H., A.M., M.M., T.K. i T.B wystąpili do Starosty Rzeszowskiego (dalej: ,,Starosta") o zwrot nieruchomości położonej w J., oznaczonej jako dawna (...) wskazując na niewykorzystanie jej znacznej części zgodnie z celem wywłaszczenia. Decyzją z 26 października 2020 r., nr GN.6821.2.30.2020, Starosta Rzeszowski (dalej: "Starosta") orzekł o umorzeniu postępowania.
Wojewoda Podkarpacki (dalej: ,,Wojewoda") decyzją z 14 grudnia 2020 r. nr N-I.7581.2.117.2020, po rozpatrzeniu odwołania S.H., A.M., M.M., T.K. i T.B, reprezentowanych przez pełnomocnika - adwokata, od decyzji Starosty - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie złożyli S.H., A.M., M.M., T.K. i T.B. W uzasadnieniu stwierdzili, że z zaskarżonej decyzji nie wynika, kto jest obecnie właścicielem działki (...) jak i kiedy doszło do zbycia tej parceli. Ich zdaniem to na organie spoczywa obowiązek doprowadzenia do stanu, w którym Skarb Państwa lub gmina na powrót władają i są właścicielami nieruchomości podlegającej zwrotowi. Do czasu zakończenia takich działań postępowanie w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości powinno zostać zawieszone. Jednocześnie zaakcentowali, że jedyną przesłanką zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest jej zbędność na cel wywłaszczenia, a warunkiem zwrotu ustawodawca nie uczynił władania nieruchomością przez Skarb Państwa.
Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie ustalił, że nieruchomość stanowiąca archiwalną działkę (...) z obrębu J. gm. T. została wywłaszczona na podstawie orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rzeszowie z 1 grudnia 1956 roku, ozn. L.Sa.14/7/56 poz. 307 w trybie art. 24/37 i art. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji celów narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r., Nr 4, poz. 31). Decyzją Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rzeszowie z 18 lutego 1958 r. zobowiązano do zaofiarowania spadkodawcy skarżących kasacyjnie nieruchomości zamiennej za wywłaszczone 3/10 części z pgr (...) w gminie J. o całkowitej pow. 1h 54 a 25 m2 – wywłaszczono grunt o pow. 46 a 27 m2 i spadkodawcy pozostało 0,30 ha. W sporządzonej przez biegłego geodetę legendzie historycznej do wyrysu z mapy ewidencji gruntów i budynków wynika, że Aktem Własności Ziemi (dalej: ,,AWZ"), wydanym na podstawie ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, która weszła w życie 4 listopada 1971 r., Naczelnik Gminy T. z 22 grudnia 1976 r., nr UG-6042/J-172/76 z mocy prawa ustanowił osoby trzecie właścicielami nieruchomości stanowiącej uprzednio pgr nr (...) podzieloną następnie na pgr (...). Przedmiotowa nieruchomość odpowiada obecnie działce nr (...) obj. KW nr (...) działkom nr (...) obj. K\/V nr (...) działce nr (...) obj. KW nr (...) działce nr (...) obj. K\/V nr (...) oraz działkom nr (...) i (...) obj. K\/\/ nr (...) w obrębie J. gm. T. Wszystkie stanowią obecnie własność osób fizycznych. Podkreślił, że uwłaszczenie dokonane wskazanymi AWZ nastąpiło wg stanu posiadania na dzień 4 listopada 1971 r.
Zdaniem Sądu I instancji tak ustalony stan faktyczny wypełnia hipotezę normy prawnej zawartej w art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2015 r., poz. 1774, dalej: "u.g.n."). Sąd I instancji wyjaśnił, że wywłaszczona nieruchomość, której dotyczy postępowanie, jest w posiadaniu osób trzecich. Z uwagi na to, że przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. u.g.n., nieruchomość, objęta wnioskiem, była przedmiotem obrotu, który zawsze odbywał się pomiędzy osobami fizycznymi i obecnie jest własnością osób fizycznych, to zgodnie z art. 229 tej ustawy roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje.
Z powyższych względów Sąd I instancji, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnieśli S.H., A.M., M.M., T.K. i T.B (dalej: ,,Skarżący kasacyjnie"), reprezentowani przez adwokata, domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Nadto wnieśli o rozpoznanie skargi na rozprawie. Wyrokowi zarzucili:
1. rażące naruszenie przepisów prawa materialnego, mające istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia w sprawie, polegające na obrazie:
a) art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n. przez ich niezastosowanie, podczas gdy cel wywłaszczania nie został zrealizowany na przedmiotowej nieruchomości stanowiącej pgr (...), a w sprawie nie poczyniono ustaleń kluczowych dla ustalenia okoliczności faktycznych, tj. czy przedmiotowa nieruchomość została skutecznie rozdysponowana na rzecz osób trzecich przed dniem 1 stycznia 1998 r.,
b) art. 136 ust. 3, art. 137, art. 216 ust. 1 i 2 u.g.n. przez ich błędną wykładnię oraz art. 229 powołanej ustawy przez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na nieuzasadnionym umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu skarżącym działki pgr (...) w J.
2. rażące naruszenie przepisów prawa procesowego, mające istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia w sprawie, polegające na obrazie:
a) art. 134 § 1 u.g.n. i 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej jako "p.p.s.a.) - przez nierozpoznanie w sposób wnikliwy wszystkich zarzutów skargi przez brak odniesienia się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do zarzutu skargi dotyczącego nieprzedstawienia w uzasadnieniu decyzji zarzutów podniesionych w odwołaniu i podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz brak jej wyjaśnienia polegające na nieumieszczeniu w uzasadnieniu jakichkolwiek argumentów, które dotyczyłyby niezasadności zarzutów podniesionych w odwołaniu, jak również brak jakiegokolwiek uzasadnienia odnoszącego się do prawidłowości umorzenia przez organ I instancji postępowania w sprawie - zaniechanie wyczerpującego uzasadnienia wyroku i wszechstronnego rozpatrzenia całego materiału dowodowego niezbędnego do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i na tej podstawie dokonały nieprawidłowych ustaleń co do okoliczności faktycznych istotnych dla jej rozstrzygnięcia,
b) art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i w z zw. z art. 151 p.p.s.a. przez nienależyte rozpoznanie zarzutów podniesionych w skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Rzeszowie i niedostrzeżenie przez ten Sąd uchybień organów administracyjnych polegających na zaniechaniu podjęcia czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego przez uznanie, że stan faktyczny przedstawiony przez organy administracji jest poprawny - nierozpoznanie w sposób wnikliwy wszystkich zarzutów skargi a dotyczących naruszenia: art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. przez nieustalenie kluczowych dla sprawy okoliczności fatycznych, tj. czy przedmiotowa nieruchomość została skutecznie rozdysponowana na rzecz osób trzecich przed dniem 1 stycznia 1998 r.; art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n. przez ich niezastosowanie, podczas gdy cel wywłaszczanie nie został zrealizowany na przedmiotowej nieruchomości stanowiącej pgr (...) art. 229 u.g.n. przez jego niewłaściwe zastosowanie, podczas gdy w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki wymienione w tym przepisie; art. 136 ust. 3, art. 137 i art. 216 ust. 1 i 2 u.g.n., przez ich błędną wykładnię oraz art. 229 powołanej ustawy przez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na nieuzasadnionym umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu skarżącym działki pgr (...) w J.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej rozwinięto powyższe zarzuty, w oparciu o które, skarżący kasacyjnie wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie. Nadto wnieśli o rozpoznanie sprawy na rozprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, 1685, dalej "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 p.p.s.a.
Dokonując merytorycznej oceny skargi kasacyjnej należy stwierdzić, że zawiera ona szereg wadliwości konstrukcji samych zarzutów. Nie zawiera jednocześnie usprawiedliwionych podstaw, stanowi de facto nieuzasadnioną polemikę z prawidłowym rozstrzygnięciem organów oraz Sądu I instancji.
Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej. Oznacza to jednocześnie, że prawem Sądu jest ocena zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej, nie jest on tym samym uprawniony do samodzielnej konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej. Przypomnienia też wymaga sformalizowany charakter środka zaskarżenia jakim jest skarga kasacyjna, co skutkuje konstatacją że Naczelny Sąd Administracyjny nie ma obowiązku ani prawa domyślania się czy uzupełniania zarzutów skargi kasacyjnej i argumentacji na ich uzasadnienie. Nie jest upoważniony do badania naruszeń Sądu I instancji innych aniżeli w środku zaskarżenia zawartym, tych pominiętych czy niedostrzeżonych przy formułowaniu zarzutów. Podstawy kasacyjne muszą być sprecyzowane, bowiem Sąd może uwzględnić tylko te przepisy, które zostały jednoznacznie ujęte w skardze kasacyjnej jako naruszone. Skarga kasacyjna oraz stawiane w niej zarzuty nie służą bowiem kontroli postępowania zakończonego wydaniem decyzji objętej skargą, czy też aktów lub czynności organu administracji publicznej, a inicjowane nią postępowanie nie daje podstawy do dokonywania po raz kolejny bezpośredniego badania legalności działania organów administracji publicznej (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 kwietnia 2022 r., sygn. akt II GSK 288/22).
W skardze kasacyjnej podniesiono zarzuty dotyczące naruszenia zarówno prawa materialnego, jak i przepisów postępowania. Co do zasady w takiej sytuacji jako pierwsze podlegają rozpoznaniu zarzuty procesowe, gdyż dopiero po dokonaniu oceny, że stan faktyczny sprawy został prawidłowo ustalony i nie doszło do istotnych uchybień procesowych, można przejść do oceny podstawy naruszenia prawa materialnego.
Skarżący kasacyjnie, jako spadkobiercy, domagają się zwrotu wywłaszczonej nieruchomości uprzednio należącej do ich ojca do działki (...) położonej w obrębie J. gm. T. z uwagi znaczne niezrealizowanie celu wskazanego w decyzji wywłaszczeniowej. W ich ocenie okoliczności te stanowią podstawę do uwzględnienia wniosku o zwrot tej nieruchomości w trybie art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust u.g.n., jako podstawy wystosowanego roszczenia.
Zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego, tj. art. 134 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. oraz art. 134 § 1 w zw. art. 145 § pkt 1 lit. c i w zw. z art. 151 p.p.s.a., sprowadzającą się do nierozpoznania zarzutów podniesionych w skardze S.H., A.M., M.M., T.K. i T.B do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie. Zarzuty te stanowią ogólną polemikę, nie zawierają uzasadnienia wpływu naruszeń, których miałby dopuścić się Sąd I instancji, wydając zaskarżone rozstrzygnięcie. Nie ujęto w nich formy tychże naruszeń, wskazując jedynie na nienależyte czy niewnikliwe rozpoznanie zarzutów skargi prowadzące do poczynienia niepoprawnego i nieprawidłowego stanu faktycznego.
Wobec powyższego stwierdzić należało, że zarzuty te zostały nieprawidłowo skonstruowane w stopniu, który wyklucza możliwość uznania ich zasadności. W zakresie ich podstawy prawnej, skarżący kasacyjnie ograniczyli się de facto do wskazania jako naruszone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny jedynie wynikowych przepisów Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. takich które określają wyłącznie sposób orzekania wojewódzkiego sądu administracyjnego, w przypadku uwzględnienia przez niego skargi, między innymi na akt z zakresu administracji publicznej, dotyczący uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Skarżący kasacyjnie nie może więc ograniczyć się tylko do wskazania, że do naruszenia określonych przepisów faktycznie doszło, ale musi wykazać, co najmniej potencjalny, związek przyczynowy pomiędzy tym naruszeniem, a wynikiem sprawy, tj. treścią zapadłego orzeczenia.
Zasadniczo naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a może nastąpić, gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w tym przepisie oraz gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny nie wskaże, jaki stan faktyczny i dlaczego przyjął za podstawę orzekania (por. uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09), przy czym stosownie do art. 174 pkt 2 p.p.s.a., naruszenie to musi być na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą wątpliwości co do rzetelności przeprowadzonej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie kontroli instancyjnej wydanych w sprawie decyzji. Powinnością sądu administracyjnego, wynikającą z art. 134 § 1 w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a., jest rozważenie wszystkich zarzutów skargi i dokonanie oceny ich zasadności na gruncie danej sprawy (por. wyrok NSA z dnia 6 kwietnia 2011 r., sygn. akt I FSK 379/10). Z treści art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi. Przepisem tym nałożono na Sąd obowiązek zajęcia się sprawą co najmniej w zakresie, w jakim domaga się tego strona skarżąca formułując konkretne zarzuty skargi. Należy odnotować, że zarzutem naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można zwalczać ani prawidłowości ustaleń co do stanu faktycznego, przyjętego za podstawę orzekania, ani prawidłowości przyjętej przez Sąd I instancji wykładni bądź zastosowania prawa, do czego zdaje się zmierzają swą skargą kasacyjną skarżący. Wbrew stanowisku skarżących kasacyjnie, wyrok Sądu I instancji zawiera wszystkie elementy wymagane przez przywołane przepisy. Wojewódzki Sąd Administracyjny pochylił się nad zarzutami wniesionej skargi, w oparciu o które dokonał wnikliwej i należytej kontroli wydanych w sprawie decyzji, której dał wyraz w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.
Z powodu opisanych wyżej wad konstrukcyjnych, a przede wszystkim niedopuszczalności wskazania naruszeń jedynie wynikowych przepisów Prawa o postępowaniu przed sądem administracyjnym, jako niemogących stanowić samoistnej podstawy skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zarzuty naruszenia prawa procesowego nie mogą podlegać uwzględnieniu.
Przed przystąpieniem do omówienia zarzutów naruszenia prawa materialnego, przypomnienia wymaga, że zarzut "błędnej wykładni" lub "niewłaściwego zastosowania" wymaga wykazania i wyjaśnienia na czym polegała błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie przepisu prawa materialnego, naruszenie którego skarżący kasacyjnie zarzucają, przy jednoczesnym wyjaśnieniu jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia, bądź jak powinien być on stosowany ze względu na stan faktyczny sprawy, a w przypadku zarzutu niezastosowania przepisu, dlaczego powinien być zastosowany. Jednocześnie, w ramach podstaw kasacyjnych przewidzianych w art. 174 p.p.s.a. za niedopuszczalne uznano formułowanie zarzutu w formie "niezastosowania" czy też "pominięcia" danego przepisu (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 stycznia 2022 r., sygn. akt I OSK 937/21 i powołane tam orzecznictwo).
Wadliwość zarzutów obrazy prawa materialnego, w świetle uchwały pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09, nie dyskwalifikuje ich automatycznie. Analiza przytoczonych podstaw kasacyjnych oraz uzasadnienia skargi kasacyjnej pozwala określić granice zaskarżenia w tym zakresie. Mimo częściowo błędnej konstrukcji, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że została ona sporządzona w stopniu umożliwiającym jej merytoryczne rozpoznanie. Pomimo tego zarzuty obrazy prawa materialnego, nie czynią skargi kasacyjnej zasadną.
W zarzucie skargi kasacyjnej dotyczącym naruszenia prawa materialnego wskazano na obrazę art. 136 ust. 3, art. 137, art. 216 ust. 1 i 2 u.g.n. przez ich błędną wykładnię oraz art. 229 powołanej ustawy przez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na nieuzasadnionym umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu skarżącym działki (...) w J. Przechodząc do analizy podniesionych zarzutów, przypomnienia na wstępie wymaga, że w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym, nieruchomość położona w J. stanowiąca dawną (...) jest własnością osób fizycznych przed wejściem w życie przywołanej ustawy o gospodarce nieruchomościami. Z tej przyczyny ocenić należało czy zasadnie rozważono wystąpienie przesłanki ujętej w art. 229 u.g.n., stanowiącej podstawę do odmowy zwrotu nieruchomości w trybie art. 136 ust. 3 u.g.n. Zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137 u.g.n., stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140. Stosownie natomiast do treści art. 229 u.g.n. roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Ustawa o gospodarce nieruchomościami z dnia 21 sierpnia 1997 r. weszła w życie w dniu 1 stycznia 1998 r.
W okolicznościach niniejszej sprawy istotny jest fakt ustanowienia prawa i wpisania go do księgi wieczystej przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, który to stan trwał w dniu wejścia jej w życie ustawy, niezależnie od okoliczności i przyczyny nabycia prawa własności przez osoby trzecie. W ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że zwrotowi nie podlegają nieruchomości, których prawo własności lub użytkowania wieczystego zbyto na rzecz osoby trzeciej z pominięciem procedury przewidzianej w art. 136 ust. 1 i 2 u.g.n., już w okresie obowiązywania ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wbrew zapatrywaniom skarżących kasacyjnie, przepisy artykułów 136 ust. 3 i art. 137 u.g.n. należy stosować w powiązaniu z art. 229 u.g.n., a nie na zasadzie wyjątku jak podnosi się w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Ustawodawca przewidział w art. 229 u.g.n. samodzielną, negatywną przesłankę zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, zapewniając tym samym ochronę praw podmiotów, które uzyskały prawo użytkowania wieczystego lub prawo własności nieruchomości wywłaszczonej, niezależnie od zrealizowania lub nie celu wywłaszczenia na tej nieruchomości. Wyłączył przy tym konieczność merytorycznego badania przesłanek określonych w przepisach art. 136 i art. 137 u.g.n. (zob. A. Prusaczyk w: J. Jaworski, A. Prusaczyk, A. Tułodziecki, M. Wolanin, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz, Warszawa 2013, str. 1727). Stąd, dopiero ziszczenie się warunku ujętego w art. 229 u.g.n. powoduje dalsze procedowanie w sprawie, w szczególności dokonywanie oceny w zakresie realizacji celu wywłaszczenia. Przyjęcie poglądu przeciwnego prowadziłoby w efekcie do konieczności badania okoliczności związanych z realizacją celu wywłaszczenia – czego skarżący kasacyjnie oczekują - w sytuacji, gdy i tak zwrot nie może nastąpić, gdyż władanie nieruchomości przeniesiono na osobę trzecią przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami i fakt ten ujawniono w księdze wieczystej. Jednocześnie, zwrócenia uwagi wymaga, że w dyspozycji art. 229 u.g.n. przewidziano czynność sprzedaży oraz oddania w użytkowanie wieczyste, natomiast Naczelny Sąd Administracyjny, w składzie rozpoznającym niniejszą skargę kasacyjną, stoi na stanowisku, że przepis ten ma zastosowanie również do innych rozporządzeń nieruchomością, w tym zamiany, czy formy nabycia prawa własności z mocy prawa. Zasadniczą kwestią jest, aby prawo uzyskały osoby trzecie i aby to prawo ujawnione zostało w księdze wieczystej. W niniejszej sprawie od 1979 roku dawna nieruchomość pgr (...) jest we władaniu osób trzecich, która to okoliczność ujawniona została w księgach wieczystych nieruchomości powstałych w wyniku podziału parceli. Zawężające traktowanie przepisu doprowadziłoby do sytuacji, w której kolejni nabywcy przedmiotowych nieruchomości pozbawieni zostaliby ochrony swych praw, które w dobrej wierze uzyskali.
Konkludując, spełnienie w okolicznościach tej sprawy przesłanki ujętej w art. 229 u.g.n. powoduje, że dalsze merytoryczne badanie wniosku stanowi o negatywnym rezultacie postępowania zwrotowego, w szczególności w świetle zakresu narzuconego w art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 u.g.n. Stanowisko to należy uznać za ugruntowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2016 r. sygn. akt I OSK 2500/14, z dnia 2 czerwca 2016 r. sygn. akt I OSK 2118/14 oraz z dnia 11 lutego 2015 r. sygn. akt I OSK 1122/13). Z tej przyczyny, Sąd I instancji dokonał właściwego zastosowania i prawidłowej wykładni powołanych przepisów stanowiących podstawę do merytorycznych rozważań co do zasadności badania wniosku w kontekście warunków przyjętych przywołanych wyżej przepisach. Wobec wypełnienia hipotezy normy z art. 229 u.g.n., roszczenie o zwrot nieruchomości, jako bezprzedmiotowe, podlegało umorzeniu, o czym zasadnie rozstrzygnął Sąd I instancji, oddalając skargę w tym przedmiocie.
Skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw, w oparciu o art. 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a., podlegała oddaleniu, o czym Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.