I OSK 713/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła skargi kasacyjnej wniesionej od wyroku WSA w Poznaniu, który oddalił skargę na decyzję Wojewody o umorzeniu postępowania w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość. Skarżący twierdzili, że ich poprzednik prawny został pozbawiony własności nieruchomości bez odszkodowania na podstawie art. 11 ustawy z 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych. Zarzucali naruszenie przepisów prawa materialnego, w tym art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami (u.g.n.) w zw. z przepisami Konstytucji RP i Konwencji o Ochronie Praw Człowieka, a także naruszenie przepisów postępowania poprzez uznanie postępowania za bezprzedmiotowe. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Sąd podkreślił, że ustawa z 1958 r. nie przewidywała odszkodowania za grunty przejęte na własność Państwa w tym trybie. Sąd uznał, że art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., wprowadzony w 2004 r., ma charakter procesowy i może być stosowany tylko wtedy, gdy obowiązujące w dacie przejęcia przepisy przewidywały możliwość ustalenia odszkodowania, a takie przepisy nie istniały w 1958 r. Sąd odwołał się do uchwały NSA z 22 lutego 2021 r. (I OPS 1/20) oraz wyroku TK z 24 kwietnia 2014 r. (SK 56/12), wskazując, że naprawienie krzywd z okresu PRL wymaga ingerencji ustawodawcy, a przepisy Konstytucji nie mogą być stosowane wstecz jako samodzielna podstawa roszczeń majątkowych. Podobnie, art. 1 Protokołu Nr 1 do EKPC chroni prawo do korzystania z mienia, a nie prawo do jego nabywania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie, że roszczenia o odszkodowanie za nieruchomości przejęte bez odszkodowania w okresie PRL, na podstawie przepisów nieprzewidujących odszkodowania, nie mogą być dochodzone na podstawie przepisów Konstytucji RP lub EKPC, ani na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. w oderwaniu od przepisów obowiązujących w dacie przejęcia.
Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu prawnego z okresu PRL (ustawa z 1958 r.) i interpretacji art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. w kontekście zdarzeń przeszłych. Wymaga analizy przepisów obowiązujących w dacie przejęcia nieruchomości.
Zagadnienia prawne (3)
Czy art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami może stanowić podstawę do ustalenia odszkodowania za nieruchomość przejętą na rzecz Skarbu Państwa na podstawie przepisów z 1958 r., które nie przewidywały odszkodowania?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. może być stosowany tylko wtedy, gdy obowiązujące w dacie przejęcia przepisy przewidywały możliwość ustalenia odszkodowania.
Uzasadnienie
Ustawa z 1958 r. nie przewidywała odszkodowania za przejęte grunty. Art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. ma charakter procesowy i wymaga, aby przepisy obowiązujące w dacie przejęcia przewidywały odszkodowanie, co nie miało miejsca.
Czy przepisy Konstytucji RP (art. 21 ust. 2) oraz art. 1 Protokołu Nr 1 do EKPC mogą stanowić samodzielną podstawę do ustalenia odszkodowania za nieruchomość przejętą bez odszkodowania na podstawie przepisów z okresu PRL?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, przepisy Konstytucji RP nie mogą być stosowane wstecz jako samodzielna podstawa do dochodzenia roszczeń majątkowych z tytułu przejęć z okresu PRL. EKPC chroni prawo do korzystania z mienia, a nie prawo do jego nabywania.
Uzasadnienie
Naprawienie niesprawiedliwości z okresu PRL wymaga ingerencji ustawodawcy. Konstytucja nie może być remedium na brak działań ustawodawcy. EKPC chroni prawo do korzystania z mienia, a nie prawo do jego nabywania.
Czy umorzenie postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość przejętą na podstawie art. 11 ustawy z 1958 r. było prawidłowe?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, umorzenie było prawidłowe z powodu braku podstaw prawnych do ustalenia odszkodowania.
Uzasadnienie
Skoro nie istniały materialnoprawne podstawy do ustalenia odszkodowania, postępowanie w tym przedmiocie było bezprzedmiotowe, co uzasadniało jego umorzenie.
Przepisy (8)
Główne
u.g.n. art. 129 § ust. 5 pkt 3
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
Przepis ma charakter procesowy i może być stosowany tylko wtedy, gdy obowiązujące w dacie przejęcia przepisy przewidywały możliwość ustalenia odszkodowania.
u.t.b.d.j art. 11
Ustawa z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach
Przepis nie przewidywał ustalenia odszkodowania za nieruchomości przejęte na rzecz Skarbu Państwa.
p.p.s.a. art. 184
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa prawna oddalenia skargi kasacyjnej.
Pomocnicze
k.p.a. art. 105 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Dotyczy umorzenia postępowania w przypadku jego bezprzedmiotowości.
Konstytucja RP art. 21 § ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Nie może być stosowana wstecz jako samodzielna podstawa roszczeń majątkowych z okresu PRL.
Konstytucja RP art. 91 § ust. 1 i 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Dotyczy zasad obowiązywania umów międzynarodowych, nie może być stosowana wstecz do stanu prawnego z okresu PRL.
Konstytucja RP art. 241 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Dotyczy zasad obowiązywania umów międzynarodowych, nie może być stosowana wstecz do stanu prawnego z okresu PRL.
Konstytucja RP art. 7
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada działania organów władzy publicznej na podstawie i w granicach prawa.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Brak podstaw prawnych do ustalenia odszkodowania za nieruchomość przejętą na podstawie przepisów z 1958 r., które nie przewidywały odszkodowania. • Art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. ma charakter procesowy i wymaga, aby przepisy obowiązujące w dacie przejęcia przewidywały odszkodowanie. • Przepisy Konstytucji RP i EKPC nie mogą być stosowane wstecz jako samodzielna podstawa roszczeń majątkowych z okresu PRL.
Odrzucone argumenty
Art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. stanowi samoistną podstawę do ustalenia odszkodowania. • Przepisy Konstytucji RP i EKPC stanowią podstawę do ustalenia odszkodowania za przejęcie nieruchomości bez odszkodowania w okresie PRL.
Godne uwagi sformułowania
przepisy ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych bezspornie nie przewidywały w analizowanym przypadku ustalenia i wypłaty odszkodowania dla właściciela • przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. ma charakter jedynie procesowy • dla zastosowania przepisu art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. do stanu, jaki zaistniał w przeszłości, konieczne jest by pozbawienie prawa własności do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania nastąpiło mimo, że obowiązujące w tym czasie przepisy przewidywały jednak obowiązek przyznania stosownego odszkodowania • naprawienie niesprawiedliwości wynikających z decyzji wywłaszczeniowych, wydanych w okresie komunistycznym jest możliwe jedynie w wyniku ingerencji ustawodawcy • Konwencja [...] chroni prawo do korzystania i poszanowania mienia a nie prawo do jego nabywania
Skład orzekający
Anna Wesołowska
sprawozdawca
Karol Kiczka
przewodniczący
Piotr Niczyporuk
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie, że roszczenia o odszkodowanie za nieruchomości przejęte bez odszkodowania w okresie PRL, na podstawie przepisów nieprzewidujących odszkodowania, nie mogą być dochodzone na podstawie przepisów Konstytucji RP lub EKPC, ani na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. w oderwaniu od przepisów obowiązujących w dacie przejęcia."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu prawnego z okresu PRL (ustawa z 1958 r.) i interpretacji art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. w kontekście zdarzeń przeszłych. Wymaga analizy przepisów obowiązujących w dacie przejęcia nieruchomości.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy historycznych przejęć nieruchomości i trudności w uzyskaniu odszkodowania po latach, co może być interesujące dla osób poszkodowanych w podobnych sytuacjach oraz dla prawników zajmujących się prawem nieruchomości i prawami człowieka.
“Czy można dochodzić odszkodowania za mienie przejęte w PRL? NSA wyjaśnia.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.