I OSK 706/22

I OSK 706/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-04-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-04-08
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Elżbieta Kremer /przewodniczący sprawozdawca/
Maciej Dybowski
Maria Grzymisławska-Cybulska
Symbol z opisem
6168 Weterynaria i ochrona zwierząt
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
IV SA/Wa 536/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-10-22
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz uchwałę organu administracji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 31 § 1 pkt 2, art. 31 § 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Sentencja
Dnia 25 kwietnia 2025 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Elżbieta Kremer (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Maciej Dybowski sędzia del. WSA Maria Grzymisławska - Cybulska Protokolant: asystent sędziego Barbara Kowalska po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Fundacji M. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 października 2021 r. sygn. akt IV SA/Wa 536/21 w sprawie ze skargi Fundacji M. z siedzibą w W. na uchwałę Krajowej Komisji Etycznej do Spraw Doświadczeń na Zwierzętach z dnia 4 grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy dopuszczenia organizacji społecznej do udziału w sprawie na prawach strony uchyla zaskarżony wyrok i zaskarżoną uchwałę.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaskarżonym wyrokiem z dnia 22 października 2022 r. sygn. akt IV SA/Wa 536/21, po rozpoznaniu sprawy ze skargi Fundacji M. z siedzibą w W. na uchwałę Krajowej Komisji Etycznej do Spraw Doświadczeń na Zwierzętach z dnia 4 grudnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy dopuszczenia organizacji społecznej do udziału w postępowaniu na prawach strony, oddalił skargę.
Wydanie zaskarżonego wyroku poprzedziły następujące ustalenia faktyczne i prawne.
Działając na podstawie art. 31 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, wnioskiem z dnia 30 września 2020 r. Fundacja zwróciła się do I Lokalnej Komisji Etycznej do Spraw Doświadczeń na Zwierzętach w Krakowie o dopuszczenie do udziału na prawach strony w postępowaniu administracyjnym w sprawie z wniosku nr [...] o udzielenie zgody na przeprowadzenie doświadczenia na zwierzętach pt. "[...]", złożonego przez Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum Wydział Farmaceutyczny. Postanowieniem nr [...] z dnia 30 września 2020 r. Lokalna Komisja Etyczna do Spraw Doświadczeń na Zwierzętach w Krakowie na podstawie art. 31 § 2 w zw. z art. 123 K.p.a. odmówiła dopuszczenia organizacji społecznej do udziału na prawach strony w przedmiotowym postępowaniu.
Krajowa Komisja Etyczna do Spraw Doświadczeń na Zwierzętach, po rozpatrzeniu zażalenia organizacji społecznej – Fundacji M. uchwałą nr [...] z dnia 4 grudnia 2020 r. utrzymała w mocy postanowienie z dnia 30 września 2020 r. o odmowie dopuszczenia organizacji społecznej w przedmiotowym postępowaniu. W uzasadnieniu Krajowa Komisja Etyczna wskazała, że zachodzi wyłącznie pierwsza z przesłanek wymienionych w art. 31 § 1 pkt 2 K.p.a., tj. cele statutowe Fundacji uzasadniają dopuszczenie organizacji społecznej do udziału w ww. postępowaniu, jednakże za wydaniem takiego rozstrzygnięcia nie przemawia interes społeczny. Organizacja społeczna w sposób niewystarczający uzasadniła, jakie racje interesu społecznego przemawiają za jej dopuszczeniem do udziału w konkretnym postępowaniu, które jest przedmiotem niniejszej sprawy. Fundacja we wniosku z dnia 30 września 2020 r. wskazała, że jako podmiot profesjonalny, posiadający wieloletnie doświadczenie w zakresie ochrony zwierząt może przedstawić w toku postępowania szereg dokumentów i dowodów, w tym ekspertyz, pozwalających na uzupełnienie materiału dowodowego oraz wszechstronne rozważenie wszystkich okoliczności sprawy. Ponadto podała, że w interesie społecznym leży ochrona pewnych społecznie uznanych wartości, w tym ochrona zwierząt przed bólem i cierpieniem, a dopuszczenie organizacji do postępowania spełnia standardy społecznej kontroli nad działalnością organów administracji i przebiegiem postępowań. Podkreślono, że Fundacja, realizując swoje cele statutowe działa w interesie społecznym, a działania w celu ochrony zwierząt są szeroko popierane przez większość społeczeństwa, również w zakresie odchodzenia od badań na zwierzętach (co poparto danymi). Powołano również kwestię "nieprzekładalności" wyników wielu testów na zwierzętach na ludzi i wskazano, że w związku z tym zachodzi konieczność wnikliwej oceny, czy projektowane doświadczenia, finansowane głównie ze środków publicznych spełniają wszystkie normy i mają szansę osiągnąć założone cele. Fundacja powołała szereg istotnych okoliczności wskazujących na istnienie interesu społecznego w tym, by postępowania w sprawie wyrażania zgód na doświadczenia na zwierzętach poddawane były na ogół społecznej kontroli organizacji pozarządowych. Zdaniem KKE, Fundacja wykazała także, że jest podmiotem, którego udział w takim postępowaniu administracyjnym może być wartościowy z perspektywy pełniejszego wyjaśnienia okoliczności sprawy i wydania prawidłowej, dostatecznie uwzględniającej interesy zwierząt decyzji. Jednakże w niniejszej sprawie nie zostało uzasadnione w sposób wystarczający, dlaczego zbieżne z interesem społecznym będzie dopuszczenie tej organizacji społecznej do udziału w tym konkretnym postępowaniu, albowiem racje i okoliczności wskazane przez Fundację mogą w równym stopniu przemawiać za jej udziałem w dowolnym innym postępowaniu w przedmiocie wydania zgody. Zdaniem Krajowej Komisji Etycznej prawidłowa interpretacja art. 31 K.p.a. prowadzi do wniosku, że za dopuszczeniem konkretnej organizacji społecznej do konkretnego postępowania muszą przemawiać przesłanki wykraczające poza te, które mogą stanowić argument za dopuszczeniem do udziału każdej organizacji danego typu do każdego postępowania dotyczącego określonego rodzaju spraw.
Fundacja wniosła skargę na uchwałę Krajowej Komisji Etycznej z dnia 4 grudnia 2020 r., wnosząc o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 7, 10, 77 § 1 i 79a § 1 K.p.a. wobec zaniechania wezwania skarżącej przez organ I i II instancji do wykazania interesu społecznego, jeżeli zdaniem organu, interes ten nie wynikał z treści wniosku o dopuszczenie organizacji do udziału w postępowaniu na prawach strony; art. 7, 75 i 77 § 1 i 80 K.p.a. wobec dokonania wadliwej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego i uznania, iż skarżąca nie wykazała interesu społecznego, przemawiającego za dopuszczeniem jej do udziału w postępowaniu, podczas gdy interes ten Skarżąca wykazała w we wniosku. Nadto - w ocenie Fundacji - wynika on wprost ze złożonego statutu Fundacji. Zarzucono również naruszenie prawa materialnego, tj. art. 32 ustawy z dnia 21 stycznia 2005 r. o doświadczeniach na zwierzętach (Dz. U. Nr 33, poz. 289, ze zm.) wobec uznania, iż skarżąca winna wykazać, jakie racje interesu społecznego przemawiają za dopuszczeniem jej do udziału w tym konkretnym postępowaniu, podczas gdy organizacja społeczna nie ma możliwości wykazania owych racji, gdyż dopóki organizacja nie zostanie dopuszczona do udziału w postępowaniu, nie zna akt sprawy, a zatem nie może powoływać się na treść wniosku, zaś pełnomocnika fundacji, jako członka Komisja wiąże tajemnica, której pełnomocnik nie mógł ujawnić organizacji żądającej dopuszczenia jej do udziału w tym konkretnym postępowaniu. W skardze wniesiono o uchylenie zaskarżonej uchwały i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi Fundacja argumentowała, że w jej ocenie we wniosku Fundacja wykazała, że jej cele statutowe bez wątpienia są zbieżne z przedmiotem postępowania administracyjnego, skoro dotyczą ochrony praw zwierząt. Nadto interes społeczny przemawia z udziałem Fundacji w postępowaniu, bowiem jako podmiot profesjonalny posiada szereg dokumentów i dowodów, w tym ekspertyz, które może przedstawić w postępowaniu. W interesie społecznym leży ochrona pewnych wartości, a takim jest w szczególności ochrona zwierząt przed bólem i cierpieniem. Dopuszczenie organizacji społecznej do udziału w postępowaniu spełnia standardy społecznej kontroli nad działalnością organów administracyjnych, a w razie wątpliwości co do tego stanu Komisja powinna żądać wyjaśnień w tym zakresie, wzywając do uzupełnienia argumentacji przedstawionej we wniosku. Natomiast przed uzyskaniem stanowiska innych stron postępowania Fundacja nie może szczegółowo odnieść się do jego aspektów. Szczegółowe wnioskowanie mogłoby narazić na szkodę stronę postępowania w tych aspektach sprawy, które są objęte prawem autorskim lub tajemnicą przedsiębiorstwa. Nadto za niejasne skarżąca uznała po pierwsze powody uznania, ze działanie Fundacji mogłoby spowodować przedłużenie postępowania, po drugie zróżnicowanie postępowania Komisji, na tle spraw, w których Fundacja wnioskowała o dopuszczenie do postępowania. Przedstawiając przyczyny uzasadniające udział w postępowaniu podała, że jej czynny udział, w tym przedstawienie szeregu dowodów, zapobiegło prowadzeniu doświadczenia na prawie 1400 zwierzętach w pominięciem przepisów. Nadto Fundacja podkreśliła, że właśnie na skutek jej działań Wnioskodawca wskazał substancje, które chce badać, choć na pierwszym etapie wskazał jedynie, że będzie badał kolka ze 100 potencjalnie działających cząsteczek, czego nie wychwyciła Komisja, początkowo wydając zgodę na to doświadczenie bez rozpatrywania wniosku skarżącej o dopuszczenie do udziału w postępowaniu. Nadto wywodziła, że w literaturze poddano pod rozwagę możliwość przyjęcia przesłanki legalności działania organizacji społecznej jako swoistego domniemania jej działania w interesie społecznym, a w interesie zwierząt leży ich reprezentacja przez profesjonalny podmiot. Odnośnie znaczenia celu społecznego Fundacja przywołała stanowisko, iż racjonalne wydatkowanie środków publicznych wypełnia przesłankę interesu społecznego, a skarżąca już we wniosku wykazała, że zachodzi konieczność wnikliwej oceny, czy projektowane w polskich laboratoriach doświadczenia finansowane głównie ze środków publicznych spełniają wszystkie normy i mają szansę osiągnąć założone cele. Odnosząc się do opinio communis wskazała, że społeczeństwo opowiada się za odejściem od praktyki doświadczeń na zwierzętach. Tymczasem nieprzygotowanie członków Komisji umożliwia nieprzestrzeganie ustalonych zasad postępowania badawczego.
W odpowiedzi na skargę Krajowa Komisja Etyczna do Spraw Doświadczeń na Zwierzętach wniosła o jej oddalenie.
W uzasadnieniu odpowiedzi na skargę Krajowa Komisja Etyczna argumentowała, że prawodawca nie rozstrzygnął, że organizacja społeczna ma być obligatoryjnym uczestnikiem każdego z prowadzonych przez komisje etyczne postępowań, ani nawet same organizacje nie występują z wnioskami o dopuszczenie ich do wszystkich postępowań (tak też nie postępuje skarżąca Fundacja). Założenie racjonalności funkcjonujących rozwiązań prawnych musi w takich okolicznościach prowadzić do wniosku, że w przypadku niektórych postępowań interes społeczny przemawiający za udziałem w nich organizacji społecznej zachodzi, a w przypadku innych - nie, a co za tym idzie muszą być możliwe do zidentyfikowania argumenty, okoliczności w konkretnej sprawie. Wskazała, że przesłanka "interesu społecznego" nie może być interpretowana w ten sposób, że już sam udział jakiejkolwiek organizacji społecznej w jakimkolwiek postępowaniu służy takiemu interesowi (bo zapewnia kontrolę społeczną, umożliwia poszerzenie zakresu okoliczności branych pod uwagę przez organ itp.). Wówczas ta przesłanka byłaby a priori spełniona, jeśli tylko organizacja społeczna wyraziłaby wolę dopuszczenia jej do postępowania. W ocenie Krajowej Komisji Etycznej w postępowaniu w sprawie dopuszczenia organizacji społecznej do udziału w postępowaniu takie racje czy okoliczności nie zostały wykazane. Mogłyby to być także w szczególności informacje, jakiego rodzaju ekspertyzy czy dowody, organizacja jako strona postępowania zamierza przedstawić, tak aby organ mógł ocenić czy są one w jakikolwiek sposób relewantne dla postępowania, a także czy rzeczywiście ich przedstawienie wymaga udziału organizacji jako strony, czy nie mogłyby być przedstawione bezpośrednio przez członka komisji będącej jednocześnie reprezentantem tej organizacji.
Jednocześnie Krajowa Komisja Etyczna nie kwestionowała w skarżonej uchwale tego, że Fundacja jest podmiotem profesjonalnym, posiadającym odpowiednią wiedzę merytoryczną i kompetencje, który z uwagi na swoje długoletnie działanie w obszarze prawnej ochrony zwierząt oraz dotychczasowe doświadczenie w zakresie eksperymentów na zwierzętach, w tym trafne i skuteczne (tj. uznane przez Krajową komisję Etyczną ) zakwestionowanie zasadności wyrażenia zgody na przeprowadzenie doświadczenia w innej sprawie, daje rękojmię przydatności i właściwego działania w postępowaniu z perspektywy dobra zwierząt.
Komisja wyraziła pogląd, że w sprawach o wyrażenie zgody na przeprowadzenie doświadczenia istnieje interes społeczny, polegający na rozwoju badań naukowych i postępie wiedzy, a pozyskiwane na zwierzętach są danymi, których najczęściej dotyczą chociażby prawa własności intelektualnej badaczy, ich ujawnienie może narażać te osoby, jak i instytucje ubiegające się o wyrażenie zgody na badania, na ujemne konsekwencje. Dobra i wartości prawnie chronione są narażone na szwank przez, liberalną interpretację zasad dopuszczania do udziału w postępowaniu dodatkowych podmiotów, stąd wykładnia tych przepisów musi brać pod uwagę słuszny interes strony (wnioskodawcy-użytkownika) w ochronie jego praw własności intelektualnej, interes społeczny realizowany poprzez kontrolę etyczną projektu doświadczenia przez komisję.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaskarżonym wyrokiem z dnia 22 października 2021 r. oddalił skargę Fundacji.
W uzasadnieniu wyroku wskazano, stosownie do art. 31 § 1 K.p.a. organizacja społeczna może w sprawie dotyczącej innej osoby występować z żądaniem: 1) wszczęcia postępowania, 2) dopuszczenia jej do udziału w postępowaniu, jeżeli jest to uzasadnione celami statutowymi tej organizacji i gdy przemawia za tym interes społeczny. Organ administracji publicznej, uznając żądanie organizacji społecznej za uzasadnione, postanawia o wszczęciu postępowania z urzędu lub o dopuszczeniu organizacji do udziału w postępowaniu - art. 31 § 2 k.p.a. Organizacja społeczna uczestniczy w postępowaniu na prawach strony (§ 3 art. 31 K.p.a.). Z powyższego przepisu wynikają następujące ustawowe przesłanki. Po pierwsze art. 31 K.p.a. stosuje się tylko w takich przypadkach, gdy wszczyna się lub prowadzi postępowanie w sprawie jakiegoś podmiotu – jak przepis stanowi "w sprawie dotyczącej innej osoby" – a organizacja społeczna zabiega o wszczęcie postępowania lub o udział w nim z takich powodów, które nie kwalifikują jej jako strony tego postępowania w rozumieniu art. 28 K.p.a. Organizacja społeczna może żądać wszczęcia postępowania lub dopuszczenia do niego w interesie strony, ażeby wesprzeć ją albo też, żeby przeciwstawić się jej żądaniom i interesom, może też działać na rzecz jednej ze stron, wzmacniając jej pozycję w postępowaniu, a może również nie wiązać swoich czynności procesowych z interesami żadnej ze stron, mając na uwadze tylko zachowanie wymagań interesu społecznego. Po drugie sformułowane zostały dwie przesłanki w art. 31 K.p.a.: uzasadnionego celu statutowego oraz przesłanka mówiąca, że przemawia za tym interes społeczny (patrz: glosa B. Adamiak do wyroku NSA z dnia 10 listopada 2005 r. sygn. akt II GSK 125/05; porównaj także: wyrok NSA z dnia 13 maja 2014 r. sygn. akt II GSK 501/13, CBOSA). Po trzecie powyższe prawa procesowe mogą zostać wyprowadzone po spełnieniu ustawowych uwarunkowań inicjatywy procesowej organizacji społecznej, które muszą wystąpić łącznie. Dopiero kumulatywne ich spełnienie uprawnia do wdrożenia mandatu procesowego. Nawet zatem w przypadku, gdy udział organizacji społecznej jest uzasadniony jej celami statutowymi, organ administracji publicznej może uznać jej żądanie za niezasadne ze względu na interes społeczny - M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks Postępowania Administracyjnego. Komentarz, Kraków 2000, s. 285-286, wyrok NSA z dnia 14 listopada 2008 r. sygn. akt II GSK 314/08, LEX nr 525903). Wymóg kumulatywności powoduje, że niespełnienie chociażby jednego z tych warunków powoduje, że organ administracji winien odmówić organizacji społecznej dopuszczenia do udziału w postępowaniu (por. P. Gołaszewski (w:) Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, 2. wyd. zm. i uzup., C.H. Beck, Warszawa 2015, s. 232-233). Sąd zwrócił uwagę, że w wyroku z dnia 13 stycznia 2015 r. sygn. akt II GSK 2041/13 NSA podkreślił, iż rozstrzygając o dopuszczeniu organizacji do postępowania każdorazowo organ ocenia istnienie w sprawie interesu społecznego. Nawet jeśli udział organizacji społecznej jest uzasadniony jej celami statutowymi (jak to miało miejsce w rozpoznawanej sprawie) organ administracji publicznej może uznać jej żądanie za niezasadne. Po czwarte udział organizacji społecznej w charakterze podmiotu ogólnego postępowania administracyjnego na prawach strony ma to do siebie, że po pierwsze, zależy od oceny organu administracji publicznej (na którym, stosownie do art. 7 i 77 K.p.a., spoczywa cały ciężar zweryfikowania zasadności bądź niezasadności dopuszczenia organizacji społecznej do udziału w postępowaniu – zob. też wyr. NSA z dnia 23 września 2010 r. sygn. akt II OSK 1339/09, Legalis, oraz z dnia 3 września 2015 r. sygn. akt II GSK 1699/14, Legalis). Po piąte przy wykładni art. 31 K.p.a. należy mieć na uwadze pogląd wyrażony przez W. Dawidowicza, który twierdzi, że: "organizacja społeczna winna wykazać dopuszczalność żądania oraz zasadność udziału w postępowaniu, ponieważ udział organizacji społecznej w sprawie nie jest obojętny dla stron, zwłaszcza gdy reprezentują one przeciwstawne interesy. Jakkolwiek doniosły byłby interes organizacji społecznej, ze względu na który żąda ona udziału w postępowaniu – nie można go stawiać ponad interesami stron" (Zarys procesu administracyjnego, s. 32). Na konieczność ścisłej wykładni art. 31 § 1 K.p.a. zwrócił uwagę NSA w wyroku z dnia 19 lipca 2012 r. sygn. akt II OSK 663/11 (Legalis) stwierdzając, że "Nie jest dopuszczalna taka wykładnia art. 31 § 1 K.p.a., zgodnie z którą organ administracji publicznej byłby niejako automatycznie zobligowany do uwzględnienia żądania organizacji społecznej z tych tylko powodów, że jest ona formalnie organizacją społeczną, której żądanie jest uzasadnione celami statutowymi, bez badania czy przemawia za tym interes społeczny. Taka wykładnia art. 31 § 1 K.p.a. byłaby sprzeczna z ratio legis tego przepisu, gdyż zawężałoby zakres kompetencji organu określony w § 2 tego przepisu. Poza tym, nie wolno jest interpretować przepisów prawnych tak, by pewne jego fragmenty okazały się zbędne (by były pominięte przez dokonującego wykładnię)".
Sad zwrócił uwagę, że pojęcie interesu społecznego, o którym mowa w art. 31 § 1 K.p.a. nie zostało ustawowo zdefiniowane i jest to wyrażenie nieostre. Obowiązkiem organu administracji publicznej jest wyważenie w konkretnym wypadku wymagań interesu społecznego i wymagań realizacji konkretnych celów statutowych organizacji społecznej, która powinna wykazać zasadność udziału w postępowaniu, ponieważ jej udział w sprawie nie jest obojętny dla stron, zwłaszcza gdy reprezentują przeciwstawne interesy (tak WSA w Krakowie z dnia 28 września 2021 r. sygn. akt II SA/Kr 471/20, CBOSA). W orzecznictwie wskazuje się, że skoro rozstrzyganie kwestii udziału organizacji społecznej musi być połączone z rozważeniem czy za tym udziałem przemawia interes społeczny, to wniosek o wszczęcie postępowania musi zawierać wszelkie argumenty za nim przemawiające. Innymi słowy to na organizacji społecznej, żądającej wszczęcia postępowania ze względu na interes społeczny, ciąży obowiązek wykazania istnienia takiego interesu społecznego w danym postępowaniu (zobacz: wyrok NSA z dnia 11 kwietnia 2012 r. sygn. akt II OSK 122/11, LEX nr 1251768; wyrok NSA z dnia 13 maja 2014 r. sygn. akt II GSK 501/13, LEX nr 1481814). To implikuje zachowanie dużej staranności i dokładnością wykazać zasadność udziału w konkretnym postępowaniu, ponieważ jej udział w sprawie nie jest obojętny dla stron, zwłaszcza gdy reprezentują przeciwstawne interesy. W tym celu winna uprawdopodobnić, że jej udział w postępowaniu przyczyni się do lepszego, wszechstronnego wyjaśnienia sprawy. Organizacja społeczna powinna zatem wykazać zasadność udziału w postępowaniu, ponieważ jej udział w sprawie nie jest obojętny dla stron, zwłaszcza gdy reprezentują przeciwstawne interesy (por. wyrok NSA z dnia 31 stycznia 2012 r. sygn. akt II OSK 2161/10, Lex nr 1109379). NSA w wyroku z dnia 21 kwietnia 2016 r. sygn. akt II OSK 2112/14, CBOSA podkreślił, że wniosek o wszczęcie postępowania musi zawierać wszelkie argumenty za nim przemawiające. Stowarzyszenie powinno wykazać, za pomocą odpowiedniej argumentacji, spełnienie przesłanek z art. 31 § 1 K.p.a. Implikuje to niedopuszczalność takiej wykładni art. 31 § 1 K.p.a., zgodnie z którą organ administracji publicznej byłby niejako automatycznie zobligowany do uwzględnienia żądania organizacji społecznej tylko z tych tylko powodów, że jest ona formalnie organizacją społeczną, której żądanie jest uzasadnione celami statutowymi, bez badania czy przemawia za tym interes społeczny (por. wyroki NSA z dnia 19 lipca 2012 r. sygn. akt II OSK 663/11 oraz z dnia 26 października 2016 r. sygn. akt II OSK 2382/15, CBOSA).
Nadto nie uznano za prawidłowe łączenia kwestii istnienia interesu społecznego z wstępnym ustaleniem zasadności wnioskowanego przez organizację sposobu zakończenia postępowania. W fazie wszczęcia postępowania nie podlegają badaniu przesłanki istotne w stadium rozpoznawczym. Sąd zauważył, że z bogatego w tym zakresie dorobku judykatury wnosić można, że przy ustaleniu spełnienia przesłanki interesu społecznego warunkujących dopuszczenie organizacji społecznej do udziału w postępowaniu administracyjnym dotyczącym praw lub obowiązków osób trzecich, przeważa pogląd, że nie jest dopuszczalna wykładnia rozszerzająca, albowiem dopuszczenie innego podmiotu, który nie broni własnego interesu prawnego, zmienia układ praw procesowych strony, przyznając te prawa także innemu podmiotowi. Przesłanki decydujące o dopuszczalności uzyskania przez organizację społeczną statusu podmiotu na prawach strony muszą być wykładane ściśle (tak m.in. wyrok NSA z dnia 5 października 2011 r. sygn. akt II OSK 1397/10 i kolejne wyroki NSA z bazy internetowej CBOSA), albowiem dopuszczenie innego podmiotu, który nie broni własnego interesu prawnego, zmienia układ praw procesowych strony, przyznając te prawa także innemu podmiotowi (por. wyroki NSA z dnia 2 czerwca 2009 r. sygn. akt II OSK 897/08, opubl. LEX nr 549644, z dnia 11 kwietnia 2011 r. sygn. akt II OSK 122/11, z dnia 5 października 2011 r. sygn. akt II OSK 1397/10 oraz z dnia 2 czerwca 2009 r. sygn. akt II OSK 897/08, CBOSA). Należy bowiem zauważyć, że przewidziana w art. 31 K.p.a. instytucja stanowi wyjątek od zasady udziału organizacji społecznej jako strony w rozumieniu art. 28 K.p.a., gdyż nie wynika – jak w przypadku strony – z istnienia własnego interesu prawnego, ale ze skonkretyzowanego interesu społecznego (por. wyrok NSA z dnia 22 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OSK 1498/06 oraz WSA w Warszawie z dnia 28 lutego 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 2693/19, CBOSA). Z kolei w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 września 2015 r. sygn. akt II GSK 1699/14 wyrażono pogląd, że dopuszczenie organizacji do udziału w postępowaniu nie może być "niejako automatyczne". Interes społeczny, który towarzyszyć musi wnioskowi o dopuszczenie do udziału w postępowaniu dotyczącym innej osoby, należy interpretować każdorazowo na tle określonego stanu prawnego i przepisów mających zastosowanie w tym postępowaniu oraz stanu faktycznego ustalonego w sprawie. W literaturze prawniczej i w orzecznictwie podkreśla się też, że udział organizacji społecznej w postępowaniu administracyjnym na prawach strony nie może służyć partykularnym celom samej organizacji społecznej, lecz musi odpowiadać wymaganiom racjonalnie pojmowanej kontroli społecznej nad postępowaniem administracyjnym w sprawach indywidualnych i działaniem w nim organów administracyjnych (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks Postępowania Administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2005, s. 257; wyroki NSA z dnia 16 lipca 2008 r. sygn. akt II OSK 843/07, z dnia 7 marca 2017 r. sygn. akt II GSK 1667/15, wyroki WSA w Warszawie z dnia 14 stycznia 2019 r. sygn. akt II OSK 628/18 oraz z dnia 9 stycznia 2020 r. sygn. akt VI SA/Wa 1919/19, CBOSA).
Dalej Sąd podniósł, że przekładając powyższe poglądy na rozpatrywaną sprawę zauważyć należy, że cel przedmiotowego postępowania wszczętego przez wnioskodawcę związany jest ochroną zdrowia ludzi, co opisano m.in. w nietechnicznym streszczeniu doświadczenia (str. 10 i poprzednie akt administracyjnych, teczka 1/1). Interes społeczny, którego przedmiot jest ściśle związany z doniosłym dla zdrowia ludzi postępowaniem, do którego skarżąca zgłosiła akces należy wiązać z ochroną zdrowia ludzi. W tym zakresie skarżąca nie powołała żadnych okoliczności które można byłoby uznać za zbieżne z owym celem. Jej wniosek o dopuszczenie do udziału w postępowaniu nie powołuje się na okoliczności związane ze zwiększeniem stopnia realizacji ochrony zdrowia.
Również samo powołanie się na opinio communis dotyczące brania udziału w eksperymentach przez zwierzęta również wskazanego w ustawodawstwie sposobu prezentowania celu dopuszczenia do udziału nie spełnia. Skarżąca przywołała (bez podania materiału źródłowego czy nawet odnośnika do niego) sondaż prowadzony przez Savanta ComRes z czerwca 2020 r., w którym ponad 70% ankietowanych z 12 krajów UE zgodziła się, że "UE powinna wyznaczyć obowiązujące cele i ostateczne terminy dla całkowitego odejścia od testów na zwierzętach". Takie wnioski – pomijając czy istotnie badanie to, zważywszy na niepodanie przez Fundację czy zostało dokonane na grupie osób mogącej być uznaną za reprezentatywną dla 12 krajów UE – nie mogą być uznane za wyczerpujące treść interesu społecznego w rozpatrywanej sprawie. Po pierwsze bowiem cele badania była ochrona zdrowia ludzi, po drugie Fundacja nie wykazała, że pytanie było zadane w taki sposób aby zastawić interes w postaci ochrony zdrowia ludzi i ochronę zwierząt, o czym szerzej w pkt V. Takie ujęcie zagadnienia może stanowić element wystąpienie de lege ferenda np. w ramach inicjatywy ustawodawczej. Dodatkowo Sąd zaznaczył, że należy dokonać ważenia głównych wartości, które są realizowane w przedmiotowym postępowaniu. Nie ujmując randze ochrony życia zwierząt i zabezpieczenia je przed cierpieniem stwierdzić należy, że w przypadku kolizji tej wartości z ochroną zdrowia ludzi istnieją, wynikające z obowiązujących norm prawnych dyrektywy interpretacyjne, służące do rozstrzygnięcia tej kolizji. Z art. 22 Dyrektywy Rady z dnia 24 listopada 1986 r. w sprawie zbliżenia przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych Państw Członkowskich dotyczących ochrony zwierząt wykorzystywanych do celów doświadczalnych i innych celów naukowych (86/609/EWG) wynika, że aby uniknąć niepotrzebnego powielania doświadczeń w celu spełnienia wymagań wspólnotowego ustawodawstwa dotyczącego zdrowia i bezpieczeństwa, Państwa Członkowskie będą, tak dalece jak to możliwe, uznawać ważność danych pochodzących z doświadczeń przeprowadzanych na terytorium innych Państw Członkowskich, chyba że w celu ochrony zdrowia publicznego i bezpieczeństwa konieczne są dalsze badania. Przepis ten uzasadnia uznania, że normodawca wspólnotowy dał pierwszeństwo ochronie zdrowia publicznego i bezpieczeństwu. Nie jest zatem tak, że ustawodawca wyłączył możliwość dokonywania doświadczeń z udziałem zwierząt. Sąd podkreślił, że powoływana przez skarżącą kontrola wydatków publicznych nie konsumuje interesu społecznego reprezentowanego w postępowaniu, a związku z czym działanie w tym zakresie (abstrahując nawet od tego czy znajduje umocowanie w statucie skarżącej) nie jest wystarczające do uznania, że udział w postępowaniu jest zbieżny z interesem społecznym w postaci ochrony zdrowia. Jednocześnie skarżąca nie wykazała, że zajmuje się ochroną zdrowia, zatem jej udział w postępowaniu realizującym taki właśnie cel zasadnie Komisja uznała za nieuzasadniony.
W konkluzji Sąd stwierdził brak podstaw do skutecznego wywodzenia, że doszło do naruszenia prawa procesowego, upatrywanego przez skarżącą w niewezwaniu skarżącej do merytorycznego 1 pkt 8 K.p.a. uzupełnienia wniosku. Dysponentem inicjatywy w postaci udziału w "nieswoim" postępowaniu była skarżąca, której nie przysługiwały prawa strony (w tym do wezwania wnioskodawcy do uzupełnienia braków formalnych, a nie merytorycznych, czemu dedykowany jest art. 64 K.p.a.). Sąd uznał, że uprawnione jest twierdzenie o niespełnieniu koniecznej przesłanki wykazania przez Fundację interesu społecznego z art. 31 K.p.a., co słusznie dostrzegł organ w zaskarżonym postanowieniu.
Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła Fundacja M.
W skardze kasacyjnej zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.:
1. Art. 7, 10, 77 § 1 i 79a § 1 K.p.a. wobec uznania, że organ nie miał obowiązku wezwać Fundacji do precyzyjnego wykazania interesu społecznego, podczas gdy organ mając wątpliwości co do wyjaśnienia, czy interes społeczny występuje, winien wezwać do szczegółowego sprecyzowania wniosku;
2. Art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. wobec dokonania wadliwej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego i wskutek tego błędnego ustalenia, że postępowanie administracyjne w sprawie w której I Lokalna Komisja Etyczna w Krakowie nadała numer sprawy [...] dotyczyło ochrony zdrowia ludzi, podczas gdy postępowanie to było prowadzone na podstawie ustawy z dnia 15 stycznia 2015 r. o ochronie zwierząt wykorzystywanych do celów naukowych lub edukacyjnych i zgodnie z jej przepisami miało na celu ocenę, czy doświadczenie zostało zaplanowane zgodnie z zasadą 3R, czy cele doświadczenia są możliwe do osiągnięcia zaplanowanymi metodami, czy istnieją metody alternatywne, w których nie trzeba używać zwierząt oraz czy zwierzętom w planowanym doświadczeniu będzie zapewniony odpowiedni poziom dobrostanu oraz ochrony przed bólem i cierpieniem, a zarazem wbrew ustaleniom Sądu istnieje interes społeczny związany z ochroną zwierząt i uprawniający skarżącą kasacyjnie do udziału w postępowaniu na prawach strony;
3. Art. 107 § 1 pkt 8 K.p.a. poprzez niepodpisanie uchwały przez wszystkich członków Krajowej Komisji Etycznej, którzy brali udział w wydaniu rozstrzygnięcia, a także niewskazanie w uchwale ich imion i nazwisk. Uzasadniając ten zarzut podniesiono, że uchwała Krajowej Komisji Etycznej z dnia 4 grudnia 2020 r. nr [...] dotknięta jest kwalifikowana wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Kwestie dotyczące udzielania zgód na przeprowadzanie doświadczeń na zwierzętach reguluje ustawa o ochronie zwierząt wykorzystywanych do celów naukowych lub edukacyjnych. Zgodnie z art. 32 ustawy Krajowa komisja Etyczna i I Lokalna Komisja Etyczna są organami właściwymi w sprawie. Te kolegialne organy działają na podstawie regulaminu zatwierdzonego przez ministra właściwego ds. szkolnictwa wyższego i nauki (art. 33 ust. 4 ustawy). Stosownie do treści art. 40 ustawy w zakresie nieuregulowanym ustawą do postępowań prowadzonych przez Komisje oraz Lokalne Komisje stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. W art. 49 ustawy wskazano wyłącznie elementy konieczne uchwały o udzielenie zgody na przeprowadzenie doświadczenia, natomiast ani w tym przepisie ani w żadnym innym nie określono wymogów jakie musi spełniać uchwała jako akt wydany przez organ administracji. Odwołano się również do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 grudnia 2021 r. sygn. akt IV SA/Wa 790/21 w którym wskazano, że w zakresie tych wymagań obowiązują przepisy K.p.a. dotyczące wymagań które musi spełniać decyzja (art. 107 K.p.a.) jak tez postanowienie (art. 124 § 1 K.p.a.). Wymagania te odnoszą się wprost do uchwał Komisji będących decyzjami lub postanowieniami wydawanymi przez organ kolegialny. Stąd uchwała powinna być podpisana przez członków komisji wydających rozstrzygniecie, nie zaś przez Przewodniczącego Komisji. Z art. 124 § 1 K.p.a. wynika między innymi, że powinien znajdować się podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do jego wydania. Wymóg ten odnosi się także do organu kolegialnego. Natomiast w przedmiotowej sprawie uchwałę podpisał jedynie Przewodniczący Komisji, choć żaden przepis nie przewiduje, by uchwała Komisji dla swej ważności wymagała podpisu wyłącznie Przewodniczącego. Zaniechanie zamieszczenia w uchwale będącej postanowieniem organu kolegialnego imion i nazwisk członków organu, którzy brali udział w wydaniu rozstrzygnięcia oraz podpisów tych osób co powoduje naruszenie art. 124 § 1 K.p.a. kwalifikujące się jako rażące naruszenie prawa.
W skardze kasacyjnej wniesiono również o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z załączonych dokumentów: zestawienia badania sondażowego Savanta ComRes – wyników sondażu w Polsce wraz z pytaniami i odpowiedziami oraz statystyką grup badawczych - na okoliczność próby statystycznej i zadanych pytań w badaniu.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Krajowa Komisja Etyczna do Spraw Doświadczeń na Zwierzętach wniosła o oddalenie skargi.
Odpowiedź na skargę kasacyjna wniósł również uczestnik postępowania Uniwersytet Jagielloński-Collegium Medicum, Wydział Farmaceutyczny wnosząc o oddalenie skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny postanowił – na zasadzie art. 106 § 5 p.p.s.a. w zw. z art. 235(2) § 1 pkt 4 i § 2 kodeksu postępowania cywilnego - oddalić wniosek skarżącej o przeprowadzenie dowodu z dokumentu w postaci badania sondażowego Savanta ComRes, jako dokumentu sporządzonego w języku angielskim.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc, postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie polegało wyłącznie na badaniu zasadności zarzutów, przytoczonych w skardze kasacyjnej.
Skarga kasacyjna jest zasadna.
Przechodząc do zarzutów skargi kasacyjnej w pierwszej kolejności należy się odnieść do zarzutu sformułowanego w pkt 3. W zarzucie tym wskazano na naruszenie art. 107 § 1 pkt 8 K.p.a. poprzez niepodpisanie uchwały przez wszystkich członków Krajowej Komisji Etycznej, którzy brali udział w wydaniu rozstrzygnięcia, a także niewskazanie w uchwale ich imion i nazwisk. Odnosząc się do tego zarzutu to w pierwszej kolejności należy stwierdzić, że zarzut ten nie został w pełni prawidłowo wskazany, albowiem odwołuje się do art.107 § 1 K.p.a., a przepis ten dotyczy decyzji. Mając jednak na uwadze istotę tego zarzutu który sprowadza się do niepodpisania uchwały przez wszystkich członków Komisji, którzy brali udział w jej podjęciu, a także uzasadnienie tego zarzutu, przedstawione wyżej, w którym w sposób jednoznaczny wskazuje się na naruszenie art. 124 § 1 K.p.a., a więc przepisu który dotyczy postanowień, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał powyższy zarzut, albowiem wynikającym z art. 176 § 1 w związku z art. 174 p.p.s.a. obowiązkiem strony wnoszącej skargę kasacyjną jest nie tylko wskazanie podstaw kasacyjnych, lecz również ich uzasadnienie.
Aby odnieść się do powyższego zarzutu należy przede wszystkim przedstawić stan prawny obowiązujący na datę wydania zaskarżonej uchwały Krajowej Komisji Etycznej, tj. na datę 4 grudnia 2020 r., albowiem według tego stanu prawnego dokonywana jest kontrola sądowa. Zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie uchwała wydana przez organ po rozpatrzeniu zażalenia na postanowienie organu I instancji dotyczyła kwestii incydentalnej, tj. dopuszczenia organizacji społecznej do udziału na prawach strony w postępowaniu administracyjnym dotyczącym zgody na przeprowadzenie doświadczenia na zwierzętach. Problematykę udzielania i zmiany zgód na przeprowadzanie doświadczeń na zwierzętach reguluje ustawa z dnia 15 stycznia 2015 r. o ochronie zwierząt wykorzystywanych do celów naukowych i edukacyjnych.
Zgodnie z art. 32 tej ustawy Krajowa Komisja Etyczna do Spraw Doświadczeń na Zwierzętach i lokalne komisje etyczne do spraw doświadczeń na zwierzętach są organami właściwymi w sprawie udzielania i zmiany zgód. Krajowa Komisja Etyczna do Spraw Doświadczeń na Zwierzętach jest organem wyższego stopnia w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego w sprawach udzielania zgód, o których mowa w art. 36 ust. 1 pkt 1, w stosunku do lokalnych komisji (art. 33 ust. 3 ustawy). W skład Komisji wchodzi 15 członków powoływanych i odwoływanych przez ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki (art. 34 ustawy). Ten kolegialny organ działa na podstawie regulaminu zatwierdzanego przez ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki (art. 33 ust. 4 ustawy). Stosownie do treści art. 40 ustawy w zakresie nieuregulowanym ustawą, do postępowań prowadzonych przez Komisję oraz lokalne komisje w sprawach zgód, o których mowa w art. 36 ust. 1 pkt 1, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Oznacza to, że w kwestiach nieuregulowanych ustawą przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego znajdują zastosowanie wprost. Z przepisów ustawy, w tym z art. 33 ust. 4 wynika, że rozstrzygnięcie Komisji od którego przysługuje skarga do sądu administracyjnego nazwane jest uchwałą.
Jednocześnie w art. 49 ustawy wskazano wyłącznie te elementy konieczne uchwały o udzieleniu zgody na przeprowadzenie doświadczenia, które dotyczą osoby uprawnionej do przeprowadzenia doświadczenia, osoby odpowiedzialnej za jego przeprowadzenie, warunków przeprowadzenia doświadczenia, wskazania ośrodka lub miejsca przeprowadzenia doświadczenia, jak też terminu w jakim doświadczenie zostanie poddane ocenie retrospektywnej. Ani w tym przepisie ustawy, ani w żadnym innym nie określono jednak wymogów jakie musi spełniać uchwała jako akt wydany przez organ administracji.
Należy jeszcze odwołać się do obowiązującego wówczas rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 5 maja 2015 r. w sprawie Krajowej Komisji Etycznej do Spraw Doświadczeń na Zwierzętach oraz lokalnych komisji etycznych do spraw doświadczeń na zwierzętach (Dz. U. z 2019 r., poz. 1019 tj.). W § 9 ust. 1 rozporządzenia wskazano, że przewodniczący Komisji kieruje pracami Komisji, a w szczególności: 1) wyznacza terminy posiedzeń Komisji i im przewodniczy; 2) zapewnia prawidłowe działanie Komisji oraz terminową realizacje zadań Komisji; 3) wyznacza członków komisji lub zespoły złożone z członków Komisji do realizacji zadań Komisji; 4) reprezentuje Komisję na zewnątrz. Ust. 2 Przewodniczący Komisji może zlecić ekspertowi, niebędącemu członkiem Komisji, sporządzenie ekspertyzy niezbędnej do realizacji zadań Komisji. Ust. 3 Komisja wybiera wiceprzewodniczącego Komisji spośród swoich członków. Wiceprzewodniczący przewodniczy posiedzeniom Komisji w przypadku nieobecności przewodniczącego Komisji. Z kolei z § 11 ust. 1 rozporządzenia wynika, że Komisja podejmuje rozstrzygnięcia większością głosów w obecności co najmniej 8 jej członków, natomiast ust. 2 stanowi, że w przypadku równej liczby głosów o wyniku głosowania decyduje głos przewodniczącego Komisji, a w razie jego nieobecności - głos wiceprzewodniczącego Komisji. Z powołanych przepisów rozporządzenia dotyczących przewodniczącego Komisji i jego zadań nie wynika możliwość samodzielnego podpisywania uchwał podjętych przez Komisję. Za trafnością powyższego stwierdzenia przemawia dodatkowo regulacja zawarta w § 16 rozporządzenia, a dotycząca przewodniczącego lokalnej komisji. Mianowicie zgodnie z § 16 ust. 1 Przewodniczący lokalnej komisji kieruje pracami lokalnej komisji, a w szczególności: 1) wyznacza terminy posiedzeń lokalnej komisji i im przewodniczy; 2) zapewnia prawidłowe działanie lokalnej komisji oraz terminową realizację zadań lokalnej komisji; 3) podpisuje uchwały podjęte przez komisję; 4) reprezentuje lokalną komisje na zewnątrz. Tym samym rozporządzenie zawierało jednoznaczną regulację na podstawie której przewodniczący lokalnej komisji mógł podpisywać uchwały podjęte przez komisje, natomiast nie zawierało takiej regulacji, która pozwalałby przewodniczącemu Komisji na samodzielne podpisywanie uchwał. Dlatego też w tym zakresie znajdują zastosowanie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego do stosowania którego odsyła art. 40 ustawy stanowiąc, że w zakresie nieuregulowanym ustawą, do postępowań prowadzonych przez Komisję oraz lokalne komisje w sprawach zgód, o których mowa w art. 36 ust. 1 pkt 1, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, a to oznacza to, że przepisy te znajdują zastosowanie wprost. Dlatego też należy uznać, że w tym zakresie znajdują zastosowanie przepisy K.p.a. dotyczące zarówno wymagań jakie musi spełnić decyzja administracyjna (art. 107 K.p.a.), jak też postanowienie wydane przez organ administracji publicznej (art. 124 § 1 K.p.a.). Wymagania określone w tych przepisach odnoszą się więc wprost do uchwał Komisji będących decyzjami lub postanowieniami wydawanymi przez organ kolegialny. Słusznie więc zarzuciła strona skarżąca, że zaskarżona uchwała powinna być podpisana przez członków Komisji wydających rozstrzygnięcie, nie zaś przez Przewodniczącego Komisji.
Według art. 124 § 1 K.p.a. postanowienie powinno zawierać: oznaczenie organu administracji publicznej, datę jego wydania, oznaczenie strony lub stron albo innych osób biorących udział w postępowaniu, powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, pouczenie, czy i w jakim trybie służy na nie zażalenie lub skarga do sądu administracyjnego, oraz podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do jego wydania. Z przepisu tego wynika, że zawsze oprócz oznaczenia organu należy podać także imię i nazwisko oraz stanowisko służbowe osoby upoważnionej do wydania postanowienia. Dopiero w ten sposób realizowane jest wymaganie dokładnego określenia organu, gdyż znana staje się nie tylko nazwa organu, ale także osoba, która działa jako organ, albo działa z upoważnienia osoby wykonującej funkcję organu. Zawarty w tym przepisie wymóg zamieszczenia podpisu z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania postanowienia, odnosi się również do organu kolegialnego. Oznacza to, że jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej, uchwała takiego organu, będąca postanowieniem, powinna być podpisana przez wszystkich członków organu kolegialnego, którzy brali udział w podejmowaniu tej uchwały. W uchwale powinny być podane ich imiona i nazwiska oraz funkcje pełnione w tym organie. Spełnienie wymogu podpisów jest niezwykle istotne, ponieważ pomimo przeprowadzonego wcześniej głosowania nad rozstrzygnięciem, zostaje ono podjęte (wydane) dopiero z chwilą złożenia podpisów na uchwale przez członków organu biorących udział w jego wydaniu. Zaskarżoną uchwałę podpisał jedynie Przewodniczący Komisji, tymczasem żadne przepisy szczególne zarówno ustawy z dnia 15 stycznia 2015 r. jak i wydanego na jej podstawie rozporządzenia nie przewidywały wówczas, że uchwały Komisji dla swojej ważności wymagają podpisu wyłącznie Przewodniczącego Komisji. Takie stanowisko zaprezentowane również zostało w prawomocnych wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 listopada 2022 r. sygn. akt IV SA/Wa 1447/22 i sygn. akt IV SA/Wa 1448/22 w sprawach dotyczących dopuszczenia do udziału w postępowaniu tej samej organizacji społecznej, tj. Fundacji M.
Przedstawiony stan prawny uległ zmianie, mianowicie ustawą z dnia 12 maja 2022 r. o zmianie ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw, art. 5 zmieniono między innymi ustawę z dnia 15 stycznia 2015 r. o ochronie zwierząt wykorzystywanych dla celów naukowych lub edukacyjnych, dodając po art. 40 art. 40a w następującym brzmieniu: Uchwały podjęte przez: 1) Komisje – podpisuje Przewodniczący Komisji, a w przypadku jego nieobecności wiceprzewodniczący Komisji; 2) lokalną komisję – podpisuje przewodniczący lokalnej komisji, a w przypadku jego nieobecności – wiceprzewodniczący lokalnej komisji. Natomiast art. 8 stanowi, że Do uchwał o których mowa w art. 40a ustawy zmienianej w art. 5, podjętych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe. Dodać jeszcze należy, że w obowiązującym aktualnie rozporządzeniu Ministra Edukacji i Nauki z dnia 7 grudnia 2022 r. w sprawie Krajowej Komisji Etycznej do Spraw Doświadczeń na Zwierzętach i lokalnych komisji etycznych do spraw doświadczeń na zwierzętach, problematyka podpisywania uchwał nie jest regulowana, albowiem zagadnienie to zostało uregulowane w ustawie. Mając na uwadze, że zaskarżona uchwała Krajowej Komisji Etycznej do Spraw Doświadczeń na Zwierzętach podjęta została w dniu 4 grudnia 2020 r., zmieniony stan prawny nie miał do niej zastosowania, zastosowanie miały przepisy dotychczasowe czyli przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. W konkluzji należy stwierdzić, że zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez podpisanie zaskarżonej uchwały przez Przewodniczącego Komisji, a nie wszystkich członków Komisji biorących udział w jej podjęciu jest zasadny.
Odnosząc się zaś do zarzutów skargi kasacyjnej sformułowanych w pkt 1 i w pkt 2, to z jednej strony należy stwierdzić, że wobec zasadności zarzutu przedstawionego wyżej przedwczesne byłoby szczegółowe wypowiadanie się co do zasadności tych zarzutów. Z drugiej zaś strony należy zwrócić uwagę, że stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w niektórych z istotnych kwestii nie może być w pełni zaakceptowane, stąd też Naczelny Sąd Administracyjny zwróci na nie uwagę, aby przy ponownym rozpoznaniu zażalenia okoliczności te powinny być uwzględnione.
Mianowicie zaskarżone do Sądu Wojewódzkiego akty prawne formalnie nie rozstrzygały merytorycznie o wniosku oznaczonym numerem [...], to uzasadnienie zaskarżonego wyroku koncentrowało się przede wszystkim wokół zagadnienia związanego z samą dopuszczalnością przeprowadzania doświadczeń z udziałem żywych zwierząt, ostatecznie stwierdzając, że ustawodawca nie wyłączył możliwość dokonywania doświadczeń z udziałem zwierząt. Natomiast zaskarżona uchwała nie dotyczyła zagadnienia dotyczącego samej dopuszczalności przeprowadzania doświadczeń z udziałem żywych zwierząt. Sama skarżąca nie kwestionuje możliwości prowadzenia tego rodzaju badań, zwracała jedynie uwagę że prowadzone na zwierzętach badania powinny być dobrze zaplanowane, z użyciem wiarygodnych metod, ograniczenie badań na zwierzętach tylko do takich, które mają szansę osiągnąć zaplanowany cel naukowy, co pozostaje nie tylko w interesie cierpiących w doświadczeniach zwierząt, ale również w interesie człowieka i zdrowia publicznego, ponieważ złe doświadczenia opóźniają wynalezienie skutecznych leków. A udział jej w przedmiotowym postępowaniu administracyjnym umożliwiłby pełne wyjaśnienie sprawy, w tym: weryfikację zaplanowanego celu doświadczenia w kontekście zaplanowanych metod badawczych, liczby zwierząt a także ich dobrostanu podczas przeprowadzania doświadczenia. Mając na uwadze uzasadnienie skargi kasacyjnej dotyczące zarzutów z pkt 1 i pkt 2 oraz stwierdzenie w zaskarżonej uchwale, że skarżąca Fundacja nie uzasadniła w sposób wystarczający, dlaczego zbieżne z interesem społecznym będzie dopuszczenie jej do udziału w postępowaniu administracyjnym oznaczonym numerem wniosku [...] nie może być uznane za wszechstronne wyjaśnienie sprawy. Komisja zarzucała Fundacji nadmierną ogólnikowość w uzasadnianiu jej wniosku, a jednocześnie odmowę dopuszczenia ww. organizacji do udziału w przedmiotowym postępowaniu organ sam uzasadniał w sposób bardzo ogólny. Ta ogólnikowość uzasadnienia jest tym bardziej wadliwa, że w innych, wskazanych w skardze kasacyjnej przypadkach, Komisja w analogicznych do przedmiotowego postępowaniach administracyjnych orzekała o dopuszczeniu skarżącej Fundacji do udziału w tych postępowaniach. Natomiast w zaskarżonej uchwale organ nie wyjaśnił na czym polegała specyfika przedmiotowego postępowania, skutkująca tym, że aktualnie należało przyjąć, iż skarżąca nie uzasadniła w sposób wystarczający, że jej udział w tym postępowaniu będzie służył interesowi społecznemu.
Odnosząc się natomiast do zarzutów kasacyjnych należy wskazać, że niewątpliwie to organizacja społeczna, która zabiega o dopuszczenie jej do udziału w danym postępowaniu winna jak najszerzej uzasadnić, z jakiego powodu jej udział w tym postępowaniu byłby pożądany ze względu na interes społeczny. Tym niemniej nie ma prawnych przeszkód, aby organ - jeśli jego zdaniem - uzasadnienie takiego wniosku nie było kompletne albo budziło pewne wątpliwości, wezwał wnioskującą organizację do złożenia dodatkowych wyjaśnień, a które wniosek jej by uzupełniły. Zaniechanie tego rodzaju postępowania – w realiach rozpoznawanej sprawy – czyli sprawy, w której odmownie załatwiono wniosek, złożony w trybie art. 31 K.p.a., a organ stanowisko swoje uzasadnił w sposób mocno lakoniczny, skład orzekający ocenił jako istotne naruszenie przepisów proceduralnych, czyli mogących mieć wpływ na rozstrzygnięcie. Stąd też przy ponownym rozpoznaniu sprawy Komisja powinna ponownie wszechstronnie ocenić wniosek skarżącej a następnie swoje stanowisko dokładnie uzasadnić. Oceniając zaś ten wniosek, Komisja winna wziąć pod uwagę wyżej przedstawione wywody oraz to, że: po pierwsze, rozstrzygnięcie, które w przedmiocie tego wniosku będzie wydawane nie jest jeszcze rozstrzygnięciem merytorycznym w sprawie dotyczącej projektu badawczego, a po drugie, skarżąca nie ma dostępu do danych zawartych w materiałach związanych z tym projektem a w związku z tym zasadność jej udziału w tym postępowaniu nie musi być udowodniona a wystarczy by była uprawdopodobniona.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za usprawiedliwioną, a nadto spełnione zostały przesłanki określone w art. 188 p.p.s.a., z tych powodów na podstawie art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 193 p.p.s.a. – uchylony został zaskarżony wyrok jak również zaskarżona uchwała.