I OSK 704/21

I OSK 704/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-02-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-04-13
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Dariusz Chaciński
Karol Kiczka
Piotr Niczyporuk /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I SA/Wa 1550/19 - Wyrok WSA w Warszawie z 2020-07-30
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Niczyporuk (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Karol Kiczka Sędzia del. WSA Dariusz Chaciński Protokolant starszy asystent sędziego Artur Dral po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 lipca 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 1550/19 w sprawie ze skargi M. R. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 14 czerwca 2019 r. nr DAP-WOSR-7280-90/2019/MK w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz M. R. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 30 lipca 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 1550/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: "Sąd I instancji") w sprawie ze skargi M. R. (dalej: "Skarżąca"), przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Warszawie, na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej: "Minister", "Organ") z dnia 14 czerwca 2019 r. nr DAP-WOSR-7280-90/2019/MK w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty orzekł o: uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz decyzji Wojewody Mazowieckiego (dalej: "Wojewoda") z dnia 14 lutego 2019 r. nr 696/2019 (pkt 1 sentencji wyroku); zasądził od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz Skarżącej M. R. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego (pkt 2 sentencji wyroku).
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Minister. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:
I. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") w zw. z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r. poz. 2096, ze zm., dalej: "k.p.a."), art. 8 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez błędną wykładnię art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. i niewłaściwe zastosowanie wskazanych przepisów wynikające z przyjęcia, że organ naruszył ze skutkiem mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a., w sytuacji kiedy ewentualne naruszenie wskazanych przepisów nie miało i nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy i w sytuacji kiedy przepis wyrażony w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. nie znajduje zastosowania w przypadku kiedy brak jest możliwości istotnego wpływu ewentualnego naruszenia przepisów postępowania na ostateczny wynik sprawy;
II. naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 1 ust. 1, ust. 1a i ust. 2 oraz art. 2 pkt 1 in fine i art. 6 ust. 1 pkt 3 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r., poz. 2097, dalej: "ustawa zabużańska") poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że zakres podmiotowy ustawy wynikający z ww. przepisów wskazuje na to, że ustawa ta ma zastosowanie również wobec właścicieli nieruchomości pozostawionych na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którzy nie przybyli (nie przesiedlili się) na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, w sytuacji kiedy prawidłowa wykładnia wskazanych przepisów prowadzi do wniosku, że prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP nie przysługuje takiemu właścicielowi, który nie przesiedlił się w granice powojenne Polski. W konsekwencji błędnej wykładni zarzucił niewłaściwe zastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 1 ust. 1, ust. 1a i ust. 2 oraz art. 2 pkt 1 in fine i art. 6 ust. 1 pkt 3 ustawy zabużańskiej;
2. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z 3 ust. 2 ustawy zabużańskiej poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że prawo do rekompensaty przysługuje spadkobiercom właściciela nieruchomości pozostawionych na Kresach, który nie spełnia przesłanek określonych w art. 2 pkt 1 w zw. z art. 1 ustawy (i że wystarczającym jest, że przesłanki te spełniają jego następcy prawni), w sytuacji kiedy prawidłowa wykładnia przepisu określonego w art. 3 ust. 2 ustawy nie pozwala na przyjęcie, że rekompensata przysługuje spadkobiercy właściciela pozostawionej na Kresach nieruchomości, w sytuacji kiedy właściciel pozostawionej nieruchomości nie przesiedlił się na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W konsekwencji błędnej wykładni zarzucił niewłaściwe zastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 3 ust. 2 ustawy zabużańskiej.
Zarzucane naruszenia przepisów postępowania, jak i zarzucane naruszenia prawa materialnego miały istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż:
- gdyby dokonano w zaskarżonym wyroku prawidłowej wykładni przepisów prawa materialnego (art. 1, art. 2, art. 3 ust. 2 ustawy zabużańskiej), to nie doszłoby do wadliwych w ocenie tut. organu ustaleń jakoby Minister błędnie zinterpretował art. 1 ust. 2, art. 2 pkt 1 i art. 3 ust. 2 ustawy, a w konsekwencji nie doszłoby do zastosowania w sprawie przez Sąd art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.;
- poza tym gdyby dokonano prawidłowej wykładni art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., to nie doszłoby w ogóle do zastosowania ww. przepisu, który jest nierozerwalnie związany z takiego rodzaju naruszeniami, które mogą mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W konsekwencji, zdaniem Ministra, gdyby stosowano zarzucane przepisy prawidłowo, to nie doszłoby do zastosowania w sprawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. 1 c) oraz 145 § 1 pkt 1 lit. 1 a) p.p.s.a., co przy braku zaistnienia w ocenie organu innych podstaw do uchylenia zaskarżonych decyzji prowadzić by musiało do wydania wyroku w oparciu o art. 151 p.p.s.a., tj. do oddalenia skargi.
Wobec powyższego Minister wniósł o uchylenie wyroku w całości i rozpoznanie skargi poprzez orzeczenie o jej oddaleniu, ewentualnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi, który wydał zaskarżone orzeczenie. W każdym przypadku wniósł o zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przepisanych i wniósł o przeprowadzenie rozprawy.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Skarżąca wniosła o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna została rozpoznana na rozprawie stosownie do art. 181 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na rozprawie w składzie trzech sędziów, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do, niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a., oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny uzyskał fakultatywne uprawnienie do przedstawienia, zależnie od własnej oceny, wyłącznie motywów zawężonych do aspektów prawnych świadczących o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej albo o zgodnym z prawem wyrokowaniu przez sąd pierwszej instancji mimo nieprawidłowego uzasadnienia.
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania.
W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.
Na wstępie należy wskazać, iż zarzut naruszenia art. 8 k.p.a. zawarty w petitum skargi kasacyjnej został wadliwie skonstruowany. Przepis ten dzieli się na mniejsze jednostki redakcyjne. Skarżący kasacyjnie nie wskazał konkretnego przepisu, z podaniem numeru właściwej jednostki redakcyjnej aktu prawnego, który, w jego ocenie, naruszył Sąd I instancji. Zatem nie sprecyzował zarzutu, nie przytoczył właściwie podstaw kasacyjnych, a tym samym uniemożliwił ustalenie granic zaskarżenia. Skoro zatem art. 8 k.p.a. dzieli się na mniejsze jednostki redakcyjne, to Skarżący kasacyjnie musi wskazać chociażby konkretny paragraf, który - zdaniem strony wnoszącej skargę kasacyjną - został naruszony przez sąd wydający zaskarżone orzeczenie. Pogląd ten jest obecnie powszechnie akceptowalny w orzecznictwie (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 1997 r., sygn. akt III CKN 29/97, OSNC 1997 nr 6-7, poz. 96; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 stycznia 2008 r., sygn. akt I OSK 2034/06; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 maja 2011 r., sygn. akt II OSK 2520/10; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 2360/19; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 2362/19, orzeczenie dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA").
Naczelny Sąd Administracyjny nie może bowiem domniemywać granic skargi kasacyjnej. Sąd ten jest władny badać naruszenie jedynie tych przepisów (norm), które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Nie jest dopuszczalna wykładnia zakresu zaskarżenia i jego kierunków oraz konkretyzowanie, uściślanie zarzutów skargi kasacyjnej, czy też poprawianie jej niedokładności (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 1420/14, źródło CBOSA). Właściwe określenie w skardze kasacyjnej zakresu i podstaw zaskarżenia jest również konieczne z uwagi na ustanowioną w art. 183 p.p.s.a. wskazaną wyżej zasadę stanowiącą, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania.
Należy również podkreślić, że w praktyce orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego nie dochodzi do automatycznego dyskwalifikowania skarg kasacyjnych, w sytuacji gdy zarzuty kasacyjne nie w pełni spełniają wymogi konstrukcyjne określone w art. 176 p.p.s.a., czego potwierdzeniem jest uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09 (źródło CBOSA). Sąd kasacyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej a przykładowo przywołane niedociągnięcia (nieprawidłowości) są niewątpliwymi mankamentami środka odwoławczego. Skarga kasacyjna jest przede wszystkim polemiką z prawidłowymi ustaleniami Sądu I instancji.
Zasadniczo w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. W niniejszej sprawie zarzuty te jednak w sposób bezpośredni wiążą się z zarzutem naruszenia przez Sąd pierwszej instancji prawa materialnego przez błędną wykładnię, stąd ocena przez Naczelny Sąd Administracyjny zarzutów naruszenia przepisów postępowania wymaga uprzedniego odniesienia się do istoty zasadniczego problemu w niniejszej sprawie, tj. do poprawności dokonanej przez Sąd pierwszej instancji wykładni prawa materialnego.
Skarżący kasacyjnie Minister, zarzucając naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 1 ust. 1, ust. 1a i ust. 2 oraz art. 2 pkt 1 in fine i art. 6 ust. 1 pkt 3 ustawy zabużańskiej, podnosi, że Sąd I instancji dokonał błędnej wykładni wskazanych przepisów, przyjmując, że zakres podmiotowy art. 1 oraz art. 2 ust. 1 ww. ustawy ma zastosowanie również wobec właścicieli pozostawionej na byłych terenach Polski nieruchomości, którzy nie spełnili wymogu przybycia (przesiedlenia) właściciela tych nieruchomości na obecne tereny Polski. Minister argumentuje swe stanowisko tym, że skoro właściciel nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami R.P. nie repatriował się na obecne terytorium Polski, nie spełnił przesłanki z art. 1 ustawy zabużańskiej i nie mógł nabyć prawa do rekompensaty, to również jego spadkobiercy prawa tego nie nabyli. Prawo spadkobiercy właściciela mienia pozostawionego poza obecnymi granicami RP ma swe źródło w prawach przysługujących dawnemu właścicielowi nieruchomości. Powołując się, na wymienione w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego, organ podnosi, że jeśli były właściciel nie zrealizował przesłanek z art. 2 w zw. z art.1 ustawy zabużańskiej, to jego spadkobiercy nie mogą nabyć prawa do rekompensaty.
Przed odniesieniem się do powyższego zarzutu Naczelny Sąd Administracyjny pragnie zwrócić uwagę, że ustawa zabużańska była kilkakrotnie nowelizowana. Dlatego autor skargi kasacyjnej powinien wskazać miejsce publikacji, właściwe dla określonej wersji omawianej ustawy, gdyż ma to w sprawie istotne znaczenie. Należy bowiem zwrócić uwagę, że ustawą z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2014 r. poz. 195), która weszła w życie z dniem 27 lutego 2014 r. dodano do art. 2 pkt 2 ustawy zabużańskiej sformułowanie "lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić". Dokonując wykładni przepisów ustawy zabużańskiej trzeba mieć na uwadze treść tych przepisów w dacie wydania zaskarżonej decyzji. Dlatego przytoczone w skardze kasacyjnej wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 9 grudnia 2014 r., sygn. akt I OSK 1020/13; 11 stycznia 2011 r., sygn. akt I OSK 1745/11; 26 kwietnia 2012 r., sygn. akt I OSK 606/11 i z 9 października 2014 r., sygn. akt I OSK 2763/13 (źródło CBOSA), jako dotyczące decyzji wydanych przed zmianami ustawy nie mogły odnosić się do zmienionego później stanu prawnego. Natomiast we wskazanych w skardze kasacyjnej wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 7 lipca 2017 r., sygn. akt I OSK 2488/16; 15 stycznia 2019 r., sygn. akt I OSK 462/17; 9 kwietnia 2019 r., sygn. akt I OSK 1544/17; 9 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 2422/14; 8 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 3077/19; 8 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1918/20 (źródło CBOSA) zawarto stanowisko odmienne od prezentowanego przez skład orzekający w niniejszej sprawie, jednakże wyroki te zapadły w odmiennych, aniżeli w niniejszej sprawie, stanach faktycznych.
W sprawie będącej przedmiotem rozpoznania Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy decyzję Wojewody Mazowieckiego z 14 lutego 2019 r., nr 696/2019 odmawiającą potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. R. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej - majątków: [...] oraz postanowienie Wojewody z 28 stycznia 2019 r., nr 81/2019. Minister wyjaśnił, że Wojewoda odmówił Skarżącej potwierdzenia prawa do rekompensaty z uwagi na to, że W. R. - przedwojenny właściciel nieruchomości - nigdy nie repatriował się do Polski, to nie spełnili wymogu zawartego w art. 1 ust. 2 ustawy zabużańskiej.
Sąd I instancji podkreślił, że ustawa zabużańska w art. 2 nie zawiera warunku repatriacji. Wobec tego stwierdził, że niespełnienie jedynie tego warunku nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania prawa do rekompensaty. Uznał, że ustanowiony w umowach republikańskich wymóg przemieszczenia się zabużan wyłącznie na terytorium Polski w jej powojennych granicach odnosi skutek prawny wyłącznie do tych Polaków, którzy objęci byli układami wymienionymi w art. 1 ust. 1 pkt 1-4 ustawy, gdyż takie były porozumienia międzyrządowe. Natomiast w przypadku pozostałych osób brak jest regulacji, z której można by wywieść konieczność wykazania przy ubieganiu się o prawo do rekompensaty repatriacji na obecne tereny Polski. Skoro regulacji takich brak i brak w ustawie tego rodzaju warunku nieuzasadnione są wywody organu o konieczności spełnienia tej pozaustawowej przesłanki.
Stanowisko to w pełni podziela Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w sprawie.
Ustawa zabużańska w art. 1 ust. 1 określa zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie tzw. umów republikańskich oraz umowy z dnia 6 lipca 1945 r. zawartej między Tymczasowym Rządem Jedności Narodowej Rzeczypospolitej Polskiej i Rządem ZSRR zwanego dalej: "prawem do rekompensaty". Według zaś ust. 1a tego artykułu, prawo do rekompensaty przysługuje również osobom, które pozostawiły nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z umową pomiędzy Rzeczypospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zamianie odcinków terytoriów państwowych z dnia 15 lutego 1951 r.
Z treści art. 1 ust. 2 ustawy zabużańskiej wynika, że przepisy ust. 1 stosuje się również do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
W art. 2 ustawy zabużańskiej wymienione są przesłanki, jakie podmiot określony w art. 1 musi spełnić, aby otrzymać prawo do rekompensaty. Zgodnie z jego treścią, prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi:
1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu wskazanych w tym artykule przepisów oraz opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić;
2) posiada obywatelstwo polskie.
Innych wymogów przepisy cytowanej ustawy nie przewidują. W art. 1 ust. 2 ustawy zabużańskiej mowa jest o osobach, które zmuszone były opuścić byłe terytorium RP, czyli prawo do rekompensaty powiązane jest z koniecznością opuszczenia byłego terytorium a nie z powrotem na obecne. Jak z powyższego zatem wynika, przepisy omawianej ustawy, nie wymagają spełnienia warunku, aby osoby, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej, musiały (by uzyskać potwierdzenie prawa do rekompensaty) repatriować się na teren obecnego Państwa Polskiego.
Jak wyżej zostało to już nadmienione, dokonując wykładni przepisów ustawy zabużańskiej konieczne jest uwzględnienie zmian regulacji prawnych dotyczących przyznawania rekompensat osobom, które pozostawiły mienie poza obecnymi granicami RP. Wprawdzie Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 15 grudnia 2004 r., sygn. akt K 2/04 wskazywał na socjalny charakter "przyrzeczonej kompensacji", na co powołano się w skardze kasacyjnej, to jednak poczynając od wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 22 czerwca 2004 r. w sprawie Broniowski przeciwko Polsce (sygn. akt 31443/96) sposób rozumienia tego świadczenia ulegał zmianie, czego efektem było uchwalenie obecnie obowiązującej ustawy zabużańskiej.
W rozpoznawanej sprawie organy administracji odmówiły przyznania prawa do rekompensaty spadkobierczyni osób, które były właścicielami mienia i które opuściły byłe terytorium Rzeczypospolitej, a musiały (by uzyskać potwierdzenie prawa do rekompensaty) repatriować się na teren obecnego Państwa Polskiego.
Ponadto wymaga przypomnienia, że już w latach 90 – tych w orzecznictwie Sądu Najwyższego, zwracano uwagę, że uprawnienia zabużańskie powinny przysługiwać nie tylko osobom, które poddały się repatriacji, ale także i tym, które z różnych powodów, inspirowanych wydarzeniami wojennymi, nie mogły bez własnej winy takiej procedurze się poddać (uchwały z dnia 30 maja 1990 r., sygn. akt III CZP 1/90, OSNC 90/10-11, poz. 129 i z dnia 10 kwietnia 1991 r., sygn. akt III CZP 84/90, OSNC 91/8-9 poz. 97).
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny podziela dokonaną przez Sąd I instancji wykładnię art. 1 ust. 2 i 2 ust.1 ustawy zabużańskiej, co czyni też niezasadnym wiążący się z tym zagadnieniem zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 1 ust. 1, ust. 1a i ust. 2 oraz art. 2 pkt 1 in fine i art. 6 ust. 1 pkt 3 ustawy.
Powyższe czyni także niezasadnym podnoszony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przepisów postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z 3 ust. 2 ustawy zabużańskiej.
Zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy zabużańskiej w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 ustawy zabużańskiej.
Organy uznały, iż skoro były właściciel nie zrealizował przesłanek z art. 2
w związku z art. 1 ustawy zabużańskiej, to jego spadkobiercy nie mogą nabyć prawa do rekompensaty. Stanowiska tego nie podzielił Sąd I instancji. Poprzednik prawny Skarżącej był obywatelem polskim, zamieszkiwał na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i posiadał tam nieruchomość. Tereny te zaś opuścił w związku z wojną. Jak wynika z zeszytu ewidencyjnego przebiegu służby wojskowej W. R. dnia 31 sierpnia 1939 r. został zmobilizowany i przybył do ośrodka rezerwowego kawalerii w [...], a 19 września 1939 r. przekroczył granicę [...]. Następnie
1 października 1939 r. zgłosił się do Ambasady Polskiej w [...], a 1 września 1940 r. przybył do Stanów Zjednoczonych. Z tych przyczyn odmowa uznania uprawnienia Skarżącej z przyczyn podmiotowych była – w ocenie Sądu I instancji – pozbawiona podstaw prawnych.
Stanowisko to w pełni podziela Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w sprawie. Sąd I instancji dokonał prawidłowej wykładni przepisu określonego w art. 3 ust. 2 ustawy zabużańskiej. Nie doszło także do naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z 3 ust. 2 ustawy zabużańskiej.
Odnosząc się do wskazanych w środku zaskarżenia zarzutów o charakterze procesowym, argumentację Skarżącego kasacyjnie ocenić należy jako bezzasadną.
Mając na uwadze powyższe rozważania oraz stan faktyczny niniejszej sprawy, za nieskuteczny należy uznać zarzut naruszenia przez Sąd Wojewódzki przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7. art. 8, oraz art. 77 § 1 k.p.a. (pkt II petitum skargi kasacyjnej). Powyższy zarzut jest w istocie ściśle powiązany z zarzutem naruszenia prawa materialnego a jego konstrukcja wskazuje bowiem, że zarzucane Sądowi wadliwe stwierdzenie naruszeń w zakresie przepisów postępowania przed organami administracji jest następstwem uznania przeprowadzonej przez organy wykładni stosowanych przepisów prawa materialnego za niewłaściwą. Natomiast do postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego odniesiono się już powyżej.
W kwestii naruszeń art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 151 p.p.s.a., oparcie w analizowanej sprawie wyroku na art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., zamiast na postulowanym przez skarżącego kasacyjnie art. 151 p.p.s.a., uwarunkowane było jedynie oceną prawną, którą wyraził Sąd I instancji – do czego był uprawniony i zobowiązany orzekając w sprawie. Przepisy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a. zawierają przeciwstawne normy wynikowe, alternatywnie regulując sposób rozstrzygnięcia. Bez stwierdzenia naruszenia innych przepisów, w stopniu mającym wpływ na wynik postępowania (co w kontrolowanej sprawie nie miało miejsca), zarzuty naruszenia ww. norm odniesienia nie są trafne. W kontrolowanej sprawie Sąd I instancji prawidłowo nie zastosował art. 151 p.p.s.a.
Reasumując, przeprowadzona przez Sąd odwoławczy sądowoadministracyjna kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku prowadzi do wniosku, że wyrok Sądu I instancji jest zgodny z prawem.
Wobec uznania, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a.