I OSK 701/25

Naczelny Sąd Administracyjny2025-07-08
NSAnieruchomościWysokansa
nieruchomościgruntowedekret warszawskiprawo administracyjnelegitymacja procesowaorgan administracjijednostka samorządu terytorialnegoNSApostępowanie sądowoadministracyjne

NSA oddalił skargę kasacyjną Prezydenta Warszawy, potwierdzając, że organ wykonawczy gminy nie ma legitymacji do zaskarżania decyzji dotyczących spraw, w których działa jako organ administracji publicznej.

Prezydent m.st. Warszawy wniósł skargę kasacyjną od postanowienia WSA w Warszawie, które odrzuciło jego skargę na decyzję Ministra stwierdzającą nieważność decyzji z lat 50. Prezydent argumentował, że posiada legitymację procesową jako strona, jednak NSA uznał, że Prezydent działał jako organ administracji publicznej, a nie jako strona chroniąca interes prawny gminy, co wyklucza jego legitymację do zaskarżenia. W konsekwencji skarga kasacyjna została oddalona.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Prezydenta m.st. Warszawy od postanowienia WSA w Warszawie, które odrzuciło skargę Prezydenta na decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii stwierdzającą nieważność decyzji z lat 50. dotyczącej gruntów warszawskich. Sąd I instancji uznał, że Prezydent, działając jako organ administracji publicznej (następca prawny Prezydium Rady Narodowej), nie posiada legitymacji procesowej do zaskarżenia decyzji, gdyż wyłączona jest możliwość dochodzenia przez jednostkę samorządu terytorialnego ochrony jej interesu prawnego, gdy jej organ działa jako organ administracji publicznej. Prezydent w skardze kasacyjnej zarzucił naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, kwestionując brak swojej legitymacji. Naczelny Sąd Administracyjny, opierając się na utrwalonym orzecznictwie, w tym uchwale siedmiu sędziów NSA, potwierdził stanowisko WSA. Sąd podkreślił, że powierzenie organowi jednostki samorządu terytorialnego kompetencji do rozstrzygania w drodze decyzji administracyjnej wyłącza możliwość dochodzenia przez tę jednostkę jej interesu prawnego w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Wskazano, że Prezydent m.st. Warszawy jest organem właściwym rzeczowo do rozpoznawania wniosków dekretowych, co wyklucza jego status strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym oceny legalności decyzji w tej materii. Skarga kasacyjna została oddalona jako niezasadna.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, organ wykonawczy jednostki samorządu terytorialnego, działając jako organ administracji publicznej, nie posiada legitymacji procesowej do zaskarżenia decyzji w sprawie, w której jest właściwy rzeczowo.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że powierzenie organowi jednostki samorządu terytorialnego kompetencji do rozstrzygania w drodze decyzji administracyjnej wyłącza możliwość dochodzenia przez tę jednostkę jej interesu prawnego w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Prezydent m.st. Warszawy, jako organ właściwy do rozpoznawania wniosków dekretowych, działał w tej sprawie jako organ administracji publicznej, a nie jako strona chroniąca interes prawny gminy.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (14)

Główne

p.p.s.a. art. 58 § 1 pkt 6

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do odrzucenia skargi wniesionej przez podmiot nieposiadający legitymacji procesowej.

Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy art. 7 § 1

Podstawa do rozpoznawania wniosków o ustanowienie prawa własności czasowej (użytkowania wieczystego, przeniesienia własności).

p.p.s.a. art. 184

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do oddalenia skargi kasacyjnej.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 50 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Definicja strony uprawnionej do wniesienia skargi.

k.p.a. art. 28

Kodeks postępowania administracyjnego

Definicja strony postępowania administracyjnego.

k.p.a. art. 5 § 2 pkt 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Definicja organu administracji publicznej.

Ustawa o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw

Reguluje podział zadań między organy gminy a administracji rządowej.

Ustawa z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej art. 12 § 1

Dotyczy organów terenowej władzy państwowej.

Ustawa z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej art. 32 § 2

Przekształcenie skomunalizowanych gruntów w własność państwową.

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym

Utworzenie samorządu terytorialnego.

Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy art. 7 § 2

Zadanie własne gminy w zakresie rozpoznawania wniosków dekretowych.

p.p.s.a. art. 182 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Możliwość rozpoznania skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.

p.p.s.a. art. 183 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozpoznanie sprawy w granicach skargi kasacyjnej.

k.c. art. 140

Kodeks cywilny

Prawo własności.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Prezydent m.st. Warszawy, działając jako organ administracji publicznej, nie posiada legitymacji procesowej do zaskarżenia decyzji, gdyż wyłączona jest możliwość dochodzenia przez jednostkę samorządu terytorialnego ochrony jej interesu prawnego, gdy jej organ działa jako organ administracji publicznej.

Odrzucone argumenty

Prezydent m.st. Warszawy posiadał legitymację procesową do wniesienia skargi, ponieważ był stroną postępowania administracyjnego i jego interes prawny wynikał z prawa własności oraz faktu, że był adresatem zaskarżonej decyzji. Brak podstaw do traktowania Prezydenta jako następcy prawnego Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie. Sąd I instancji traktował Prezydenta jako stronę postępowania, co uniemożliwiało odrzucenie skargi.

Godne uwagi sformułowania

Wyposażenie jednostki samorządu terytorialnego, z mocy ustawy, w kompetencje organu administracji publicznej, powołanego do orzekania w sprawie indywidualnej w formie decyzji administracyjnej wyłącza możliwość dochodzenia przez tę jednostkę jej interesu prawnego w trybie postępowania administracyjnego. Wówczas będzie ona reprezentowała interes jednostki samorządu terytorialnego w formach właściwych dla organu prowadzącego postępowanie. Dla oceny legitymacji do bycia stroną postępowania sądowego, w rozumieniu art. 50 § 1 p.p.s.a. – podmiotu publicznoprawnego – Miasta st. Warszawy jako gminy miejskiej na prawach powiatu, której organ wykonawczy (prezydent miasta) jest jednocześnie organem administracji publicznej, w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 3 i 6 k.p.a., właściwym w pierwszej instancji do załatwiania wniosków dekretowych (co wynika z art. 7 ust. 2 dekretu) – znaczenie miał pogląd zaprezentowany w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 lutego 2016 r. sygn. akt I OPS 2/15.

Skład orzekający

Piotr Niczyporuk

przewodniczący sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Potwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej dotyczącej legitymacji procesowej organów samorządu terytorialnego działających jako organy administracji publicznej w postępowaniu sądowoadministracyjnym."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej organów samorządowych w sprawach, w których pełnią funkcje organów administracji publicznej, zwłaszcza w kontekście spraw dekretowych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy złożonej kwestii legitymacji procesowej organów samorządowych, co jest istotne dla praktyków prawa administracyjnego i samorządowego. Wyjaśnia, kiedy organ samorządu działa jako organ administracji, a kiedy jako strona.

Czy prezydent miasta może skarżyć decyzję, którą sam wydał? NSA wyjaśnia granice legitymacji procesowej.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 701/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-07-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-05-06
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Piotr Niczyporuk /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I SA/Wa 546/21 - Postanowienie WSA w Warszawie z 2025-01-24
I OZ 368/24 - Postanowienie NSA z 2024-08-06
Skarżony organ
Minister Rozwoju~Minister Rozwoju, Pracy i Technologii
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 184 w zw. z art. 182 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Niczyporuk po rozpoznaniu w dniu 8 lipca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Prezydenta m.st. Warszawy od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 stycznia 2025 r., sygn. akt I SA/Wa 546/21 o odrzuceniu skargi Prezydenta m. st. Warszawy na decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 18 grudnia 2020 r. nr DO3.7611.391.2019.MM w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: oddalić skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 24 stycznia 2025 r., sygn. akt I SA/Wa 546/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: "Sąd I instancji"), na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: "p.p.s.a."), odrzucił skargę Prezydenta m. st. Warszawy (dalej: "Prezydent", "Skarżący") na decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii (dalej: "Minister") z 18 grudnia 2020 r. nr DO3.7611.391.2019.MM w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji.
Sąd I instancji podał, że w postępowaniu administracyjnym jednostka samorządu terytorialnego może występować albo w charakterze strony broniąc swojego interesu prawnego w myśl przepisu art. 28 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej: "k.p.a."), albo jako organ administracji publicznej, w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 3 k.p.a. Wówczas będzie ona reprezentowała interes jednostki samorządu terytorialnego w formach właściwych dla organu prowadzącego postępowanie. Wyposażenie jednostki samorządu terytorialnego, z mocy ustawy, w kompetencje organu administracji publicznej, powołanego do orzekania w sprawie indywidualnej w formie decyzji administracyjnej wyłącza możliwość dochodzenia przez tę jednostkę jej interesu prawnego w trybie postępowania administracyjnego. W takiej sytuacji gmina nie ma w takim postępowaniu legitymacji procesowej strony, nie jest również uprawniona do zaskarżania decyzji do sądu administracyjnego. Sąd I instancji powołał się w tym względzie na uchwałę siedmiu sędziów NSA z dnia 19 maja 2003 r., sygn. akt OPS 1/03.
W związku z powyższym, w ocenie Sądu I instancji, Prezydent m. st. Warszawy (będący następcą prawnym Prezydium Rady Narodowej w m. st. Warszawie, które wydało pierwotne orzeczenie administracyjne w niniejszej sprawie z 24 lipca 1951 r. nr GM/TW-20403/51 jako organ I instancji) - nie działał jako podmiot, którego własnego interesu prawnego (uprawnienia lub obowiązku) dotyczy sprawa, lecz jako organ administracji publicznej na mocy przyznanych mu ustawowo kompetencji, bez względu na przedmiot sprawy i jego rzeczywisty związek z interesem prawnym gminy.
W świetle powyższego skargę wniesioną przez organ administracji publicznej będącego następcą prawnym organu, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, zdaniem Sądu I instancji, należało uznać za niedopuszczalną.
Końcowo Sąd I instancji zaznaczył, że nie ma znaczenia, że Prezydent został wskazany w rozdzielniku zaskarżonej decyzji. Rozdzielnik ten nie został zatytułowany "strony postępowania", lecz "otrzymują", a wymienienie w nim Prezydenta oznacza tylko doręczenie decyzji organowi pierwszej instancji. Nie oznacza to jednak, że wymieniony w rozdzielniku decyzji organ pierwszej instancji zyskuje w związku z tym uprawnienie do wniesienia skargi do sądu administracyjnego.
Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia wniósł Prezydent. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił:
1. naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, tj.:
a) art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. w zw. z art. 28 k.p.a. w zw. z art. 140 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2024 r. poz. 1061, ze zm., dalej: "k.c"), poprzez odrzucenie skargi wniesionej przez Prezydenta z uwagi na brak legitymacji skargowej, podczas gdy ze skargą wystąpił podmiot będący stroną, posiadający zdolność do skutecznego zainicjowania postępowania sądowoadministracyjnego;
b) art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. w zw. z art. 28 k.p.a. poprzez odrzucenie skargi wniesionej przez podmiot, do którego była adresowana zaskarżona decyzja, a co więcej, z komparycji skarżonej decyzji wynika jednoznacznie, że została wydana na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonego m. in. przez Skarżącego;
c) art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w zw. z art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. poprzez odrzucenie skargi pomimo, że Sąd I instancji traktował początkowo Prezydenta jako stronę postępowania, np. doręczając mu jako skarżącemu stanowiska i środki zaskarżenia innych skarżących oraz rozstrzygnięcia wydawane w sprawie (np. doręczenie postanowienia z 11 stycznia 2024 r., co nastąpiło przy piśmie z 2 lutego 2024 r., doręczenie postanowień z 7 listopada 2023 r., co nastąpiło przy piśmie z 23 listopada 2023 r.), a co za tym idzie, prowadził postępowanie z udziałem Skarżącego, co samo w sobie uniemożliwiało odrzucenie skargi;
d) art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. poprzez odrzucenie skargi Prezydenta, jako rzekomego następcy prawnego Prezydium Rady Narodowej w m. st. Warszawie, podczas gdy brak jest podstaw do traktowania Skarżącego jako następcy prawnego ww. organu z uwagi na fakt, że gmina Miasto Stołeczne Warszawa zostało utworzone dopiero w latach 90-tych, jak również z uwagi na okoliczność, że skarga została złożona na decyzję, której przedmiotem w trybie nieważnościowym była decyzja Ministerstwa Gospodarki Komunalnej, które z pewnością nie jest poprzednikiem Prezydenta ani Miasta st. Warszawy.
2. naruszenie przez sąd pierwszej instancji przepisów prawa materialnego, tj. art. 28 k.p.a. w zw. z art. 140 k.c., poprzez ich błędną wykładnię i w konsekwencji uznanie, że posiadanie przez m. st. Warszawę interesu prawnego wynikającego z prawa własności nie daje Prezydentowi samo w sobie możliwości dochodzenia praw z uwagi na łączenie i pełnienie przez Prezydenta funkcji orzeczniczej, podczas gdy łączenie działań w sferze imperium oraz dominium samo w sobie nie wyklucza możliwości działania przez organ reprezentujący jednostkę samorządu terytorialnego w charakterze strony.
W związku z powyższym Prezydent wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Nadto, wniósł o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz zrzekł się przeprowadzenia rozprawy.
Dodatkowo mając na uwadze treść art. 187 § 1 p.p.s.a. wniósł o rozważenie przez Sąd rozpoznający niniejszą skargę kasacyjną możliwości przedstawienia do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego występującego w niniejszej sprawie zagadnienia wstępnego, polegającego na jednoznacznym rozstrzygnięciu kwestii, czy organ administracji publicznej reprezentujący interesy jednostki samorządu terytorialnego posiada legitymację do skutecznego zainicjowania postępowania sądowoadministracyjnego w sprawach dotyczących decyzji nieważnościowych, których przedmiotem była kontrola decyzji lub postanowień wydawanych przez poprzednika prawnego tego organu. Przedmiotowy wniosek uzasadniono istniejącym w niniejszej sprawie zagadnieniem prawnym budzącym poważne wątpliwości, albowiem w orzecznictwie sądowoadministracyjnym istnieją poważne rozbieżności co do oceny, czy organ reprezentujący interesy samorządu terytorialnego jest uprawniony do inicjowania postępowań nadzwyczajnych dotyczących kontroli orzeczeń wydawanych przez poprzednika prawnego tego organu.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik uczestników postępowania: A. N., G. M., P. W. działającego jako przedstawiciel E. W., P. W. działającego jako przedstawiciel L. W., P. W. działającego jako przedstawiciel osobisty R. G. kuratora Spadku po E. W. M. C., kuratora Spadku po L. W. M. C., Kuratora Spadku po S. vel S. G. M. C. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o oddalenie wniosku zawartego w skardze kasacyjnej w zakresie przedstawienia do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego zagadnienia prawnego. Nadto, wniósł o zasądzenie od Prezydenta na rzecz uczestników postępowania kosztów postępowania kasacyjnego w tym zwrotu kosztów zastępstwa prawnego.
W uzasadnieniu odpowiedzi na skargę kasacyjną podano, że wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej - Prezydent jest następcą kompetencyjnym Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie w zakresie rozpoznania wniosku o ustanowienie prawa własności czasowej (użytkowania wieczystego, przeniesienia własności) w wyniku rozpoznania wniosku złożonego na podstawie art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. 1945 nr 50 poz. 279; dalej: "dekret").
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie wskazać należy, że w świetle art. 182 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny może rozpoznać na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną od postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego kończącego postępowanie w sprawie. Zgodnie z art. 182 § 3 p.p.s.a., rozpoznając tego rodzaju sprawę na posiedzeniu niejawnym orzeka w składzie jednego sędziego.
Ponadto, stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną postanowienia. W tych okolicznościach w sprawie badaniu podlegały wyłącznie zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z 18 grudnia 2020 r. nr DO3.7611.391.2019.MM, którą na skutek wniosków o ponowne rozpatrzenie sprawy uchylono w całości decyzję Ministra Finansów, Inwestycji i Rozwoju z 16 października 2019 r. nr DO3.6611.124.2016.RR i orzeczono, że decyzja Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z 14 listopada 1951 r. nr MT.VIII.2/6730-1/51 oraz utrzymane nim w mocy orzeczenie Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie z 24 lipca 1951 nr GM/TW-20403/51 w części stanowiącego obecnie działkę ew. nr [...] z obrębu [...] zostały wydane z naruszeniem prawa, a w pozostałej części stwierdzono ich nieważność.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, prawidłowe jest stanowisko Sądu I instancji, że skargę Prezydenta należało odrzucić jako niedopuszczalną, gdyż nie miał on legitymacji procesowej do działania w niniejszej sprawie jako strona w rozumieniu art. 50 § 1 p.p.s.a., mimo, że był on jednym z adresatów decyzji Ministra z 18 grudnia 2020 r. oraz wystąpił z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Zgodnie z treścią art. 50 § 1 p.p.s.a. uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Dziecka oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym. Jak podnosi się przy tym w orzecznictwie i doktrynie skarżącym, czyli podmiotem, który (zasadniczo) ma interes prawny we wniesieniu skargi do sądu administracyjnego, może być nie tylko ten podmiot, który wykaże "związek między chronionym przez przepisy prawa materialnego interesem prawnym a aktem lub czynnością organu administracji publicznej, ale także ten, którego interes prawny wywodzony jest z przepisów prawa procesowego. Wyżej przedstawione uprawnienie do wniesienia skargi nawiązuje zatem do unormowania z art. 28 k.p.a., zgodnie z którym, stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek, ale jest od niego kategorią szerszą.
Przechodząc dalej dodać należy, że nie można pominąć tego, że Prezydent m.st. Warszawy, występujący jako organ wykonawczy miasta st. Warszawy, ale i jako organ administracji publicznej - następca prawny nieistniejącego Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie jest organem rzeczowo właściwym do rozpoznania wniosku o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości warszawskiej przy ul. [...], ozn. hip. [...]. To zaś wykluczało interes prawny miasta st. Warszawy, jako strony postępowania sądowoadministracyjnego, w sprawie sądowej dotyczącej oceny legalności decyzji Ministra.
W tym względzie wskazać należy, że dla oceny legitymacji do bycia stroną postępowania sądowego, w rozumieniu art. 50 § 1 p.p.s.a. - podmiotu publicznoprawnego – Miasta st. Warszawy jako gminy miejskiej na prawach powiatu, której organ wykonawczy (prezydent miasta) jest jednocześnie organem administracji publicznej, w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 3 i 6 k.p.a., właściwym w pierwszej instancji do załatwiania wniosków dekretowych (co wynika z art. 7 ust. 2 dekretu) - znaczenie miał pogląd zaprezentowany w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 lutego 2016 r. sygn. akt I OPS 2/15. W powołanej uchwale trafnie wskazano, że w sytuacji gdy przepisy prawa pozytywnego sytuują któryś z organów jednostki samorządu terytorialnego jako organ administracji publicznej prowadzący postępowanie administracyjne w sprawie indywidualnej, na którymś z jego etapów, to wyłączona zostaje możliwość dochodzenia przez tę jednostkę ochrony jej interesu prawnego na drodze zarówno postępowania sądowego, jak i administracyjnego. Dodać należy, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, jeszcze pod rządami ustawy z 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym ukształtował się pogląd, że powierzenie organowi jednostki samorządu terytorialnego właściwości do orzekania w sprawie indywidualnej, w formie decyzji administracyjnej, wyłącza możliwość dochodzenia przez tę jednostkę w tej sprawie jej interesu prawnego w postępowaniu sądowoadministracyjnym. NSA stwierdził, że jeśli obowiązujące prawo powierza jednostce samorządu terytorialnego kompetencję do rozstrzygania, w drodze decyzji, o prawach i obowiązkach podmiotu pozostającego poza systemem organów administracji publicznej, jednostka ta nie staje się stroną tego postępowania nawet wówczas, gdy decyzja wywołuje określone skutki cywilnoprawne dla niej jako właściciela (uchwała NSA z dnia 9 października 2000 r. sygn. akt OPK 14/00 oraz uchwała NSA z dnia 19 maja 2003 r. sygn. akt OPS 1/03 - dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http:/orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej jako "CBOSA").
Dodać należy, że poglądy te są aktualne także w sprawach sądowych prowadzonych na tle postępowań toczących się w trybach nadzwyczajnych przewidzianych w k.p.a. Oczywistym jest to, że postępowanie nadzwyczajne jest postępowaniem odrębnym od postępowania zwyczajnego, nadal jednak dotyczy ono oceny prawidłowości decyzji organu I instancji, od której organ ten, któremu powierzono merytoryczne rozstrzyganie sprawy, powinien być wyłączony. Stwierdzenie nieważności decyzji powierzono w postępowaniu nieważnościowym innemu organowi, dokonującemu weryfikacji prawidłowości decyzji, tak jak ma to miejsce w przypadku rozpoznania środka odwoławczego. Sytuacja ta nie różni się w istocie w zakresie roli organu wydającego decyzję w pierwszej instancji w prowadzonym postępowaniu.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego przyznanie organowi I instancji roli strony w postępowaniu nieważnościowym prowadziłoby do sytuacji, w której system weryfikacji decyzji byłby w tym zakresie niekonsekwentny, nie tylko na etapie działania organu weryfikującego prawidłowość decyzji, ale także zaskarżalności decyzji do sądu administracyjnego. Istota i sens opisanych wyżej uchwał Naczelnego Sądu Administracyjnego sprowadza się bowiem do tego, że jeżeli organ wykonawczy jednostki samorządu terytorialnego ma jednocześnie kompetencję władczą do załatwienia sprawy administracyjnej, która w sensie materialnym wiąże się z tym postępowaniem, to wówczas jednostka samorządu terytorialnego nie może być stroną postępowania administracyjnego, które zamierza zainicjować. Dla oceny legitymacji do bycia stroną postępowania administracyjnego decydujące znaczenie ma stan kompetencyjno-ustrojowy jednostki samorządu terytorialnego w momencie badania przez konkretny organ interesu prawnego tego rodzaju wnioskodawcy.
Nie ma przy tym żadnych wątpliwości, że Prezydent obecnie jest organem kompetentnym w sprawach dekretowych, w których, w latach 50-tych XX w., orzekało jako organ właściwy Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie. Dekret wszedł w życie w okresie, gdy działał samorząd terytorialny i istniała własność komunalna. Z chwilą likwidacji samorządu terytorialnego na mocy ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130) z systemu prawnego usunięto pojęcie mienia komunalnego. Zaś skomunalizowane na podstawie dekretu grunty stały się, na mocy art. 32 ust. 2 tej ustawy własnością państwową. Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie wydawało w 1952 r. decyzję dekretową, jako organ wykonawczy rady narodowej w mieście Warszawie rangi wojewódzkiej (terenowy organ jednolitej władzy państwowej), o którym mowa w art. 12 ust. 1 w zw. z art. 1, art. 16 ust. 1 i art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej. Ciążący na terenowym organie administracji państwowej obowiązek rozpoznania wniosków dekretowych ustał dopiero 27 maja 1990 r., kiedy to doszło do utworzenia samorządu terytorialnego mocą ustawy nowelizującej Konstytucję z dnia 8 marca 1990 r. (Dz. U. Nr 16 poz. 94) i ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym (Dz. U. Nr 16, poz. 95). Zasadniczego podziału kompetencji między organy samorządu terytorialnego, a organy administracji rządowej, z wyszczególnieniem spraw, które stanowią zadania własne gminy, dokonała ustawa z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 34, poz. 198), która weszła w życie 27 maja 1990 r. Od tej daty do zadań własnych gminy należy rozpoznawanie wniosków w przedmiocie ustanowienia prawa wieczystego użytkowania na podstawie art. 7 ust. 2 dekretu w odniesieniu do gruntów, które ponownie stały się własnością komunalną.
W rozpoznawanej sprawie w związku z częściowym stwierdzeniem nieważności decyzji Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z 14 listopada 1951 r. oraz utrzymanego nim w mocy orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie z 24 lipca 1951r. "odżył" wniosek dekretowy, do rozpatrzenia którego w niniejszej sprawie zobligowany będzie Prezydent m.st. Warszawy, co w sposób oczywisty wyklucza udział miasta st. Warszawy w niniejszym postępowaniu. Prezydent, jako organ jednostki samorządu terytorialnego, zastąpił nieistniejący organ jakim było Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie jako organ rozpatrujący wnioski dekretowe przejmując jego kompetencje w tym zakresie.
Wobec tego m.st. Warszawa nie mogło być stroną w postępowaniu nieważnościowym zakończonym decyzją, której przedmiotem była ocena legalności decyzji wydanej w materii spraw do których Prezydent m.st. Warszawy obecnie jest właściwy rzeczowo.
W konsekwencji m.st. Warszawa nie miało legitymacji do bycia stroną w postępowaniu sądowym, którego przedmiotem kontroli jest tego rodzaju decyzja Ministra z 18 grudnia 2020 r. i dlatego ta skarga podlegała odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a.
Końcowo wskazać należy, że powyższego faktu nie zmienia to, że Sąd I instancji przed odrzuceniem wniesionej skargi traktował Skarżącego jako stronę postępowania sądowego i doręczał mu zapadłe w sprawie postanowienia (wpadkowe), pouczając go przy tym o środkach ich zaskarżenia.
W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za nieusprawiedliwioną i na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekał o kosztach postępowania, bowiem przepisy art. 203 i art. 204 p.p.s.a. nie mają zastosowania, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie sądu I instancji kończące postępowanie w sprawie.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI