I OSK 699/22

Naczelny Sąd Administracyjny2025-04-11
NSAnieruchomościŚredniansa
nieruchomościodszkodowaniedecyzja administracyjnaprawo rzeczowepostępowanie administracyjnedekret warszawskizasada prawdy obiektywnejrażące naruszenie prawaskarżący kasacyjnyNSA

NSA oddalił skargę kasacyjną w sprawie dotyczącej odmowy stwierdzenia nieważności decyzji odszkodowawczej z 1973 r., uznając, że błędy w ustaleniu spadkobierców i wysokości odszkodowania były istotne, lecz nie rażące naruszenie prawa.

Skarżący wnieśli skargę kasacyjną od wyroku WSA, który oddalił ich skargę na decyzję Ministra odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji odszkodowawczej z 1973 r. Zarzucali rażące naruszenie prawa materialnego i procesowego, w tym błędy w ustaleniu spadkobierców przedwojennego właściciela nieruchomości i wysokości przyznanego odszkodowania. NSA oddalił skargę kasacyjną, uznając, że choć wystąpiły błędy w ustaleniach faktycznych i proceduralnych, nie miały one charakteru rażącego naruszenia prawa, które uzasadniałoby stwierdzenie nieważności decyzji.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej wniesionej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który oddalił skargę na decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji odszkodowawczej z 1973 r. Skarżący zarzucali, że decyzja odszkodowawcza została wydana z rażącym naruszeniem prawa, wskazując na błędy w ustaleniu daty śmierci przedwojennego właściciela nieruchomości (H.K.), kolejności dziedziczenia oraz błędne ustalenie udziałów w odszkodowaniu dla S.K. i M.D.1. Podnosili również, że nie przeprowadzono rozprawy administracyjnej i nie sporządzono opinii biegłego w sposób prawidłowy. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Sąd uznał, że choć organ odszkodowawczy popełnił błędy w ustaleniu stanu faktycznego dotyczącego spadkobierców i ich udziałów, a także w sposobie ustalenia wartości odszkodowania (nie przeprowadzając rozprawy i opierając się na wycenie pracownika organu zamiast biegłego), błędy te miały charakter istotny, lecz nie rażący. NSA podkreślił, że o rażącym naruszeniu prawa decydują łącznie oczywistość naruszenia, charakter przepisu oraz skutki. W ocenie NSA, brak było podstaw do stwierdzenia rażącego naruszenia przepisów, zwłaszcza w kontekście specyfiki przepisów dekretowych i ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r., a także znacznego upływu czasu, który utrudniał odnalezienie pełnej dokumentacji. Sąd przyjął, że ustalenia organu, choć błędne, nie wynikały z całkowitego zaniechania postępowania wyjaśniającego ani nieprzeprowadzenia dowodów obligatoryjnych.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, błędy te należy uznać za istotne, ale nie rażące naruszenie prawa.

Uzasadnienie

NSA uznał, że choć organ odszkodowawczy popełnił błędy w ustaleniu stanu faktycznego (daty śmierci, kolejności dziedziczenia, udziałów) oraz w procedurze (brak rozprawy, wycena przez pracownika zamiast biegłego), błędy te nie miały charakteru rażącego naruszenia prawa, które uzasadniałoby stwierdzenie nieważności decyzji. Kluczowe było to, że organ nie zaniechał całkowicie postępowania wyjaśniającego, a przepisy dekretowe i ustawy wywłaszczeniowej były stosowane w specyficzny sposób, uwzględniając upływ czasu i trudności dowodowe.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (14)

Główne

k.p.a. art. 156 § § 1 pkt 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Podstawa do stwierdzenia nieważności decyzji w przypadku rażącego naruszenia prawa.

k.p.a. art. 156 § § 1 pkt 2 in fine

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Podstawa do stwierdzenia nieważności decyzji w przypadku rażącego naruszenia prawa.

ustawa wywłaszczeniowa art. 8 § ust. 6 pkt 1 lit. b

Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadzie i trybie wywłaszczania nieruchomości

Określa stawki za grunty rolne.

ustawa wywłaszczeniowa art. 21

Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadzie i trybie wywłaszczania nieruchomości

Dotyczy ustalania odszkodowania na podstawie opinii biegłych po rozprawie.

ustawa wywłaszczeniowa art. 53 § ust. 2

Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadzie i trybie wywłaszczania nieruchomości

Stosowanie przepisów o odszkodowaniu do nieruchomości przejętych na podstawie dekretu warszawskiego.

ustawa wywłaszczeniowa art. 53 § ust. 1

Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadzie i trybie wywłaszczania nieruchomości

Dotyczy nieruchomości przejętych na podstawie dekretu warszawskiego.

dekret warszawski

Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy

Podstawa prawna przejęcia nieruchomości.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 193 § zd. 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Reguluje zakres uzasadnienia wyroku oddalającego skargę kasacyjną.

p.p.s.a. art. 183 § § 1 i 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa związanie NSA granicami skargi kasacyjnej i badanie nieważności postępowania.

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa orzekania NSA.

k.p.a. art. 158 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Dotyczy skutków stwierdzenia nieważności decyzji.

k.p.a. art. 5

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada prawdy obiektywnej.

k.p.a. art. 71 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Dotyczy dowodów w postępowaniu administracyjnym.

Zarządzenie Ministra Rolnictwa z dnia 24 lipca 1972 r. § M.P. Nr 39, poz. 217

Określa cenę, warunki i tryb sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych.

Argumenty

Odrzucone argumenty

Decyzja odszkodowawcza z 1973 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa materialnego i procesowego, co uzasadnia jej nieważność. Błędne ustalenie przez organ odszkodowawczy daty śmierci H.K. i kolejności dziedziczenia, co skutkowało błędnym ustaleniem udziałów w odszkodowaniu. Nieprzeprowadzenie rozprawy administracyjnej i brak opinii biegłego stanowi rażące naruszenie prawa. Ustalenie odszkodowania za część nieruchomości przez pracownika organu, a nie biegłego, stanowi rażące naruszenie prawa.

Godne uwagi sformułowania

O rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu [...] art. 156 § 1 pkt 2 decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze, czyli skutki, które wywołuje decyzja. Oczywistość naruszenia prawa polega na rzucającej się w oczy sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. W sposób rażący może zostać naruszony wyłącznie przepis, który może być stosowany w bezpośrednim rozumieniu, to znaczy taki, który nie wymaga stosowania wykładni prawa. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności. Niezachowanie kompletnych akt wywłaszczeniowych, biorąc pod uwagę znaczny upływ czasu, nie może prowadzić do domniemania, że dany dokument nie został w ogóle sporządzony i tym samym wymagana czynność nie została dopełniona.

Skład orzekający

Jakub Zieliński

sprawozdawca

Krzysztof Sobieralski

przewodniczący

Marek Stojanowski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia 'rażącego naruszenia prawa' w kontekście historycznych decyzji odszkodowawczych, zwłaszcza dotyczących dekretu warszawskiego. Ustalenie, że błędy proceduralne i faktyczne, choć istotne, nie zawsze prowadzą do stwierdzenia nieważności decyzji, jeśli nie są rażące."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z dekretami o gruntach warszawskich i ustawą wywłaszczeniową z 1958 r. Interpretacja 'rażącego naruszenia prawa' może być stosowana szerzej, ale wymaga uwzględnienia kontekstu historycznego i specyfiki danego aktu prawnego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy historycznej decyzji odszkodowawczej z czasów PRL i interpretacji pojęcia 'rażącego naruszenia prawa' przez NSA. Pokazuje, jak sądy podchodzą do błędów popełnionych przez organy administracji wiele lat temu.

Czy błędy sprzed 50 lat mogą unieważnić decyzję odszkodowawczą? NSA wyjaśnia, co to 'rażące naruszenie prawa'.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 699/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-04-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-04-07
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jakub Zieliński /sprawozdawca/
Krzysztof Sobieralski /przewodniczący/
Marek Stojanowski
Symbol z opisem
6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I SA/Wa 83/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-06-10
Skarżony organ
Minister Rozwoju~Minister Rozwoju, Pracy i Technologii
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 156 § 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 1961 nr 18 poz 94
art. 8 ust. 6 pkt 1 lit. b, art. 21, art. 53 ust. 2
Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadzie i trybie wywłaszczania nieruchomości - t.j.
Dz.U. 2024 poz 935
art. 193 § 2, art. 183 § 1 i 2, art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Krzysztof Sobieralski Sędziowie: sędzia NSA Marek Stojanowski sędzia del. WSA Jakub Zieliński (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Dawid Nowotka po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K.D., T.D., K.D.1, M.D. i J.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 czerwca 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 83/21 w sprawie ze skargi K.D., T.D., K.D.1, M.D. i J.P. na decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 4 listopada 2020 r. nr DO3.7611.34.2020.AB w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 10 czerwca 2021 r. o sygn. akt I SA/WA 83/21 oddalił skargę K.D., T.D., K.D.1, M.D. i J.P. na decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z 4 listopada 2020 r. nr DO3.7611.34.2020.AB w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnieśli K.D., T.D., K.D.1, M.D. i J.P. (dalej: "Skarżący") zaskarżając go w całości i zarzucając naruszeniu przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy w postaci art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. – dalej: "p.p.s.a.") w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 in fine ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 – dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 158 § 1 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, skutkujące uznaniem, że decyzja administracyjna Prezydium Rady Narodowej m. st. Warszawy z dnia 11 czerwca 1973 r., znak: [...], nie jest dotknięta wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a., a będące konsekwencją:
1) błędnego uznania, że niewłaściwe ustalenie faktyczne przez Prezydium Rady Narodowej m. st. Warszawy przy wydawaniu decyzji odszkodowawczej, iż H.K., przeddekretowy właściciel nieruchomości, ujawniony w księdze hipotecznej, zmarł w 1946 r. oraz że spadek po nim nabyła matka S.K. w 1/4 części oraz siostra M.D.1 w 3/4 części, a następnie przyznanie ww. osobom na mocy tejże decyzji we wskazanych częściach odszkodowania,
w sytuacji gdy H.K. zmarł w 1945 r., a spadek po nim nabyły dzieci T.K. i M.D.1 w 1/2 części każde z nich z obciążeniem prawem dożywocia na rzecz wdowy S.R. w 1/3 części, natomiast T.K zmarł w 1946 r., co w konsekwencji spowodowało błędne przyznanie odszkodowania na rzecz M.D.1 w 3/4 części, zamiast w 7/8, oraz na rzecz S.R. w 1/4 części, zamiast 1/8, stanowi jedynie "istotne", ale nie "rażące" naruszenie art. 5 i art. 71 § 1 k.p.a. w brzmieniu na dzień wydania decyzji odszkodowawczej w zw. z art. 53 ust. 2 w zw. z ust. 1 ustawy dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości w brzmieniu na dzień wydania decyzji odszkodowawczej (tj. Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94, obecnie uchylonej),
podczas gdy prawidłowe ich zastosowanie, mając na względzie rangę uchybień procesowych i ich skutek, winno doprowadzić Sąd do konstatacji o rażącym naruszeniu ww. przepisów prawa;
2) błędnego uznania, że przepis art. 21 w zw. z art. 53 ust. 2 w zw. z ust. 1 ustawy dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości w brzmieniu na dzień wydania decyzji odszkodowawczej (tj. Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94, obecnie uchylonej) może nie być w ogóle stosowany w sprawach dotyczących ustalenia odszkodowania za nieruchomość przejętą na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279),
w sytuacji gdy jest to jeden z podstawowych przepisów postępowania odszkodowawczego, którego naruszenie w świetle ówczesnych standardów uznawane było za istotną wadę postępowania, co w konsekwencji winno prowadzić do konstatacji o obligatoryjnym zastosowaniu wskazanego przepisu w sprawach, o których stanowi przepis art. 53 ust. 2 w zw. z ust. 1 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości;
3) błędnego uznania, jakoby wskazany w dokumencie znajdującym się w aktach sprawy pn. Wyliczenie wartości działki elaborat szacunkowy z listopada [...] r., sporządzony przez inż. M.J. i inż. K.Z., określający wartość działki normatywnej położonej w strefie pośredniej o po w. [...] m2, stanowił opinię biegłego, o której mowa w art. 21 ustawy dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości w brzmieniu na dzień wydania decyzji odszkodowawczej, w sytuacji gdy opinia biegłego, o której mowa we wskazanym przepisie, miała przedstawiać wyliczenie odszkodowania konkretnej nieruchomości objętej postępowaniem odszkodowawczym, a nie działki normatywnej, oraz w sytuacji gdy wysokość odszkodowania w sprawie zakończonej decyzją odszkodowawczą została ustalona ostatecznie przez pracownika Prezydium Rady Narodowej m. st. Warszawy w ww. dokumencie pn. Wyliczenie wartości działki, a nie przez biegłego w opinii;
4) błędnego uznania, że wydanie przez Prezydium Rady Narodowej m. st. Warszawy decyzji odszkodowawczej i ustalenie wysokości odszkodowania na podstawie wyceny sporządzonej przez pracownika ww. organu, a nie opinii biegłych, zawierającej szczegółowe uzasadnienie, oraz bez przeprowadzenia w ogóle rozprawy administracyjnej, nie stanowi rażącego naruszenia przepisów art. 53 ust. 2 w zw. z ust. 1 w zw. z art. 21 ustawy dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości w brzmieniu na dzień wydania decyzji odszkodowawczej ;
właściwe zastosowanie przez WSA wskazanych przepisów powinno doprowadzić do konstatacji, że decyzja odszkodowawcza została wydana z rażącym naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a., w konsekwencji, czego uznać należy, iż naruszenie wskazanych przepisów niewątpliwie miało wpływ na wynik sprawy, albowiem doprowadziło do bezzasadnego oddalenia skargi przez WSA, która winna być uwzględniona, zaś wadliwa decyzja Ministra uchylona.
Z uwagi na powyższe Skarżący wnieśli o:
1. uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i rozpoznanie skargi K.D., T.D., K.D.1, M.D. oraz J.P. z dnia 10 grudnia 2020 r., a w wyniku rozpoznania tejże skargi uchylenie w całości decyzji Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 4 listopada 2020 r., znak: D03.7611.34.2020.AB;
2. ewentualnie uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i przekazanie sprawy w całości do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie;
3. zasądzenie na rzecz Skarżących od Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego, według norm przepisanych;
4. rozpoznanie niniejszej sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny na rozprawie.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje .
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw do jej uwzględnienia, zatem podlega oddaleniu.
Tytułem wstępu wyjaśnić należy, iż stosownie do art. 193 zd. 2 p.p.s.a. , uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej, z tego względu w uzasadnieniu pominięto opis przebiegu postępowania i wydanych w sprawie rozstrzygnięć, elementy te zawiera uzasadnienie Sądu I instancji. Powołany przepis stanowi lex specialis wobec art. 141 § 4 p.p.s.a. i jednoznacznie określa zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 powołanej ustawy przesłanki nieważności postępowania sądowego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Podniesione zarzuty skargi kasacyjnej sprowadzają się do zakwestionowania stanowiska organów administracji oraz Sądu I instancji, iż decyzja Prezydium Rady Narodowej m. st. Warszawy z dnia 11 czerwca 1973 r., znak: [...] ustalająca odszkodowanie na rzecz S.K. i M.D.1 za grunt nieruchomości w. położonej przy ul. S, ozn. nr hip. [...] o pow. [...] m2 nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że o rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu powyższego przepisu decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze, czyli skutki, które wywołuje decyzja. Oczywistość naruszenia prawa polega na rzucającej się w oczy sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. W sposób rażący może zostać naruszony wyłącznie przepis, który może być stosowany w bezpośrednim rozumieniu, to znaczy taki, który nie wymaga stosowania wykładni prawa. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności - gospodarcze lub społeczne skutki naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa. Konieczne jest także, aby stwierdzone naruszenie miało znacznie większą wagę aniżeli stabilność decyzji ostatecznej, o której stanowi art. 16 k.p.a. (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 9 sierpnia 2016 r., sygn. akt II OSK 1217/14, i z dnia 8 marca 2023 r. sygn. akt II OSK 190/22, z dnia 26 czerwca 2024 r. o sygn. akt I OSK 840/21 - wszystkie powołane orzeczenia dostępne są na: orzeczenia.nsa.gov.pl ).
Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, iż w sprawach dotyczących ustalenia odszkodowania za nieruchomość przejętą na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy nieprzeprowadzenie rozprawy administracyjnej, o której mowa w art. ustawy dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (dalej: ustawa wywłaszczeniowa) nie stanowi rażącego naruszenia przepisów art. 21 w zw. z art. 53 ust. 2 tej ustawy. Zgodnie z przywołanym art. 21 ustawy wywłaszczeniowej ( w brzmieniu z daty wydania decyzji odszkodowawczej) odszkodowanie ustala się na podstawie wyników rozprawy po wysłuchaniu na niej opinii biegłych powołanych przez organ do spraw wewnętrznych prezydium wojewódzkiej rady narodowej. Opinia biegłych powinna zawierać szczegółowe uzasadnienie. Zgodnie z art. 53 ust 2 ustawy wywłaszczeniowej przepisy tej ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domów jednorodzinnych i jednej działki budowlanej pod budowę domu jednorodzinnego, które przejdą po wejściu w życie niniejszej ustawy na własność Państwa na podstawie dekretu 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy.
Przepisy art. 20 i art. 21 ustawy wywłaszczeniowej regulowały przede wszystkim kwestie przeprowadzenia postępowania wywłaszczeniowego, tj. postępowania, które z uwagi na objęcie nieruchomości działaniem przepisów dekretu nie miało miejsca w rozpoznawanej sprawie, a zagadnienia odszkodowawcze uregulowane w tych przepisach stanowiły niejako pokłosie prowadzonego postępowania wywłaszczeniowego. Przejęcie gruntu w trybie dekretu z 26 października 1945 r. nie miało charakteru klasycznego wywłaszczenia; nie była wydawana decyzja wywłaszczeniowa o charakterze konstytutywnym, po przeprowadzeniu postępowania wywłaszczeniowego.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zauważa się, że w takim przypadku, gdy postępowanie administracyjne miało być prowadzone wyłącznie w zakresie ustalenia należnego odszkodowania bez przeprowadzenia postępowania wywłaszczeniowego, brak było jednoznacznych przesłanek do przeprowadzenia rozprawy administracyjnej, a przepisy te mogły być zastosowane odpowiednio, tj. przez określenie zakresu stanu faktycznego sprawy i metod jego ustalenia, który powinien zostać uwzględniony w toku określenia wysokości należnego odszkodowania. Tym samym brak było podstaw do uznania, że odczytanie na podstawie art. 53 ust. 2 ustawy wywłaszczeniowej normy nakazującej zastosowanie w toku postępowania odszkodowawczego wyłącznie przepisów materialnych o odszkodowaniu i odstąpienie od obowiązku przeprowadzania rozprawy administracyjnej stanowiło rażące naruszenie przepisów prawa. O takim naruszeniu można bowiem mówić wyłącznie w sytuacji, gdy postępowanie organu i jego wynik stoi w oczywistej sprzeczności z jasną normą wynikającą z obowiązującego przepisu (por. wyroki NSA z 19 czerwca 2019 r. o sygn. akt I OSK 2144/17, z dna 20 września 2023 r. o sygn. akt I OSK 2190/19, z dnia 26 czerwca 2024 r. o sygn. akt I OSK 840/21).
Nie można też podzielić poglądu Skarżących, iż w sprawie zakończonej wydaniem decyzji Prezydium Rady Narodowej m. st. Warszawy z dnia 11 czerwca 1973 r. została wydana bez sporządzenia stosownej opinii biegłego, co świadczy o rażącym naruszeniu prawa.
Analiza materiału zgromadzonego w sprawie prowadzi do wniosku, iż opinia została sporządzona mimo jej braku w aktach sprawy. Jak słusznie zauważył Sąd I instancji z notatki sporządzonej przez pracownika organu z [...] r. wynika, iż ustalenie wysokości odszkodowania nastąpiło na podstawie elaboratu szacunkowego sporządzonego przez biegłych inż. M.J i inż. K.Z. w listopadzie [...] r. Wskazanie autorów opinii i daty jej sporządzenia świadczy o tym, że taki elaborat został sporządzony. Niezachowanie kompletnych akt wywłaszczeniowych, biorąc pod uwagę znaczny upływ czasu, nie może prowadzić do domniemania, że dany dokument nie został w ogóle sporządzony i tym samym wymagana czynność nie została dopełniona. Upływ tak długiego okresu czasu, jak w niniejszej sprawie może bowiem uniemożliwiać odszukanie pełnej dokumentacji dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości.
WSA w Warszawie słusznie też wskazał, przytaczając stosowne regulacje i obliczenia, iż przyjęta w tym elaboracie ( i powtórzona w notatce z [...] r.) powierzchnia działki normatywnej oraz wysokość ustalonego za nią odszkodowania mieściły się w zakresie przyjętym w ówcześnie obowiązujących przepisach prawa. Natomiast ustalenie odszkodowania za pozostałą część gruntu (tzw. powierzchnię ponadnormatywną) zostało co prawda dokonane przez pracownika organu, niemniej w oparciu o sztywne stawki określone w art. 8 ust. 6 pkt 1 lit. b ustawy wywłaszczeniowej oraz zarządzeniu Ministra Rolnictwa z dnia 24 lipca 1972 r. w sprawie ceny, warunków i trybu sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych (M.P. Nr 39, poz. 217). Trzeba zauważyć, iż specyfika opinii majątkowych – na podstawie których ustalane było odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość, wydawanych pod rządami ustawy wywłaszczeniowej z 1958r. – nie opierała się - tak jak jest to obecnie - na wycenie dokonanej w odniesieniu do materiału porównawczego, ale w przypadku obszaru pozostałego po uwzględnieniu obszaru równego działce normatywnej, na prostym przemnożeniu powierzchni wywłaszczanego gruntu przez stawkę ustaloną w obowiązującej tabeli uwzględniającej rodzaj i klasę gleby. Marginalne znaczenie w owym czasie wolnego rynku obrotu nieruchomościami i jednoczesne używanie "sztywnych stawek" dla szacowania wartości nieruchomości w sposób istotny ograniczało możliwość kwestionowania dokonanej w taki sposób wyceny. Tym samym ustalenie części wysokości odszkodowania przez prawnika organu, zgodnie z obowiązującymi wówczas regulacjami dotyczącymi sposobu obliczenia tego odszkodowania, nie może zostać uznane za rażące naruszenie prawa. Zwłaszcza, iż jak wskazano wcześniej, przepisy ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r. dotyczące ustalenia odszkodowania w odniesieniu do gruntów objętych dekretem z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy stosowane były odpowiednio, a nie wprost.
Odnosząc się natomiast do zarzutów dotyczących rażącego naruszenia przepisów postępowania poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego w zakresie daty śmierci H.K. (przeddekretowego właściciela) oraz jego syna T.K., związanej z tym zdarzeniami kolejności dziedziczenia po zmarłych i w konsekwencji błędnego ustalenia udziałów w odszkodowaniu jakie przypadły S.K. i M.D.1, wyjaśnić trzeba, że możliwe jest oparcie przesłanki z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. na rażącym naruszeniu zarówno przepisów prawa materialnego jak i przepisów prawa procesowego, aczkolwiek przypisanie decyzji wady nieważności w przypadku naruszenia przepisów proceduralnych dopuszczalne jest wyłącznie wówczas gdyby organ wydał decyzję bez uprzedniego przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego, bez przeprowadzenia dowodów obligatoryjnych w danej sprawie lub pominął przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego, albo prowadził je w sposób niepozwalający na ustalenie podstawowych kwestii stanu faktycznego danej sprawy (wyrok NSA z 4 marca 2022 r., sygn. I OSK 2313/21; wyrok NSA z 6 marca 2019 r., sygn. II OSK 1018/17; por. M M. Jaśkowska [w:] M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, M. Jaśkowska, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el. 2025, art. 156).
Z akt sprawy wynika, iż ustalając osoby uprawnione do uzyskania odszkodowania za nieruchomość przejętą na podstawie ww. dekretu z dnia 26 października 1945 r. organ oparł się na dokumentach i informacjach otrzymanych od M.D.1, złożonych w dniu 30 listopada 1972 ( data nadania), które wpłynęły do Prezydium Rady Narodowej m. st. Warszawy w dniu 2 grudnia 1972 r. Z nadesłanych dokumentów wynikało, iż H.K. zakupił w dniu 24 czerwca 1942 r. przedmiotową nieruchomość od K.D.2. Ponadto z odpisu postanowienia Sądu Grodzkiego w Warszawie o sygn. 1 SP 379/48 z 8 września 1948 r. wynikało, iż spadek po zmarłym 8 maja 1946 r. T.K. nabyła jego matka S.K. w 1/4 oraz siostra M.K. w 3/4. Organ orzekający o odszkodowaniu w oparciu o te dokumenty prawidłowo ustalił przeddekterowego właściciela nieruchomości warszawskiej lecz dokonał błędnych ustaleń dotyczących jego następców prawnych, a zwłaszcza przysługujących im w dacie wydania decyzji odszkodowawczej udziałów po zmarłym H.K., myląc go z jego synem T.K.. Bez wątpienia dokonane przez organ odszkodowawczy ustalenia tym przedmiocie były błędne, niemniej nie można stwierdzić aby doszło do nich wskutek rażącego naruszenia przepisów postępowania art. 5 i art. 71 § 1 k.p.a. w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji odszkodowawczej. Organowi nie można bowiem zarzucić zaniechania przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w istotnej części albo nieprzeprowadzenia obligatoryjnych dowodów w danej sprawie. Nie bez znaczenia przy tym pozostaje, iż S.K. i M.D.1 ( wcześniej K.) nie poinformowały organu, że H.K. nie żyje mimo, że brały aktywny udział w postępowaniu odszkodowawczym – dostarczyły organowi dokumentację mającą świadczyć o ich uprawnieniu do uzyskania odszkodowania. Nadto obie prawidłowo zostały uznane za osoby uprawnione do uzyskania odszkodowania - co potwierdza postanowienie Sądu Rejonowego w Przasnyszu z 16 listopada 2005 r. I Ns 519/05 o nabyciu spadku po H.K.. Nie wniosły odwołania i nie kwestionowały tej decyzji. Stąd też zgodzić się należy z Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie, ze powyższe uchybienia organu ustalającego odszkodowanie należy uznać za istotne, lecz nie jako rażąco naruszające przepisy procedury administracyjnej.
Mając powyższe na uwadze stwierdzić należało, że skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, a zaskarżony wyrok nie narusza wskazanych w niej przepisów obowiązującego prawa.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI