I OSK 691/22

I OSK 691/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-04-01
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-04-05
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Iwona Bogucka /sprawozdawca/
Joanna Skiba
Karol Kiczka /przewodniczący/
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
II SA/Kr 697/21 - Wyrok WSA w Krakowie z 2021-10-15
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 1991 nr 30 poz 127
art. 69
Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości - tekst jedn.
Dz.U. 2024 poz 935
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Karol Kiczka Sędziowie: sędzia NSA Iwona Bogucka (spr.) sędzia del. WSA Joanna Skiba Protokolant: starszy asystent sędziego Anna Kuklińska po rozpoznaniu w dniu 1 kwietnia 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wojewody Małopolskiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 15 października 2021 r. sygn. akt II SA/Kr 697/21 w sprawie ze skargi Z.F. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 16 kwietnia 2021 r. znak WS-VI.7534.3.185.2020.BK w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości I. oddala skargę kasacyjną, II. zasądza od Wojewody Małopolskiego na rzecz Z.F. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, III. oddala wniosek S. o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 15 października 2021 r., sygn. akt Il SA/Kr 697/21, po rozpoznaniu sprawy ze skargi Z.F. (dalej: skarżący), na decyzję Wojewody Małopolskiego (dalej także: Wojewoda, organ) z 16 kwietnia 2021 r., znak: WS-Vl.7534.3.185.2020.BK, którą utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z 30 października 2020 r., znak: GS-11.6821.84.2020.HM o odmowie zwrotu na rzecz skarżącego lokalu nr [...] w budynku przy ul. [...] i udziału 1/2 części w parcelach[...] gm. kat. K., stanowiących działkę nr [...] o pow. 0,1477 ha oraz część działki nr [...] o pow. 1,8799 ha obr. [...] jedn. ewid. K., obj. KW nr [...] – w punkcie pierwszym uchylił zaskarżoną decyzję, a w punkcie drugim zasądził od organu na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania.
W skardze kasacyjnej Wojewoda wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w całości, poprzez jego uchylenie i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Organ złożył oświadczenie o zrzeczeniu się przeprowadzenia rozprawy.
Sądowi I instancji zarzucono naruszenie przepisów postępowania polegające na naruszeniu art.145 § 1 pkt. 1 lit. c) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy przez błędne przyjęcie naruszenia przez organ art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego a w szczególności uznanie, że organ nie dokonał w sposób rzetelny prawidłowej kwalifikacji prawnej umowy sprzedaży z dnia 8 sierpnia 1973 r. w kontekście ustalenia czy zaistniała przesłanka z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami w postaci wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości, co zdaniem Sądu doprowadziło m.in. do naruszenia zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów władzy publicznej.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ najpierw zacytował obszerne fragmenty uzasadnienia wyroku Sądu I instancji i stwierdził, że nie zgadza się ze stanowiskiem Sądu. Następnie organ podał, że przed Sądem Okręgowym w Krakowie toczyło się postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności umowy z 8 sierpnia 1973 r. Wydanymi w tej sprawie wyrokami sądy cywilne oddaliły powództwo. Wojewoda przyznał, że jakkolwiek orzeczenia te nie wiążą organów w sprawie administracyjnej, to zostały wydane w sprawie o tożsamym stanie faktyczno-prawnym i ze względu na autorytet sądów nie mogą pozostać bez wpływu na ocenę trybu zawarcia przedmiotowej umowy. Następnie Wojewoda zacytował uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 29 sierpnia 2018 r., I ACa 1635/17 i podał, że sądy cywilne opowiedziały się za wywłaszczeniowym charakterem umowy, a pogląd ten Wojewoda zaakceptował i przyjął za własny.
Skarżący w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie w całości oraz zasądzenie od Wojewody zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Skarżący oświadczył, że nie żąda przeprowadzenia w niniejszej sprawie rozprawy.
Odpowiedź na skargę kasacyjną wniósł także uczestnik postępowania S., wnioskując o oddalenie skargi kasacyjnej w całości oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Uczestnik postępowania sprzeciwił się rozpoznaniu sprawy na posiedzeniu niejawnym i zawnioskował o przeprowadzenie rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Stosownie do przepisu art. 176 p.p.s.a., skarga kasacyjna winna zawierać zarówno przytoczenie podstaw kasacyjnych, jak i ich uzasadnienie. Przytoczenie podstaw kasacyjnych oznacza konieczność konkretnego wskazania tych przepisów, które zostały naruszone w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, co ma istotne znaczenie ze względu na zasadę związania Sądu II instancji granicami skargi kasacyjnej.
Rozpoznana w tych granicach skarga kasacyjna nie podlegała uwzględnieniu.
Skarga kasacyjna oparta została wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania i w istocie pozbawiona uzasadnienia. Zarzuty skargi kasacyjnej kierowane są pod adresem Sądu I instancji, nie stanowi zatem ich uzasadnienia przytoczenie cytatów z uzasadnienia zaskarżonego wyroku bądź wyroków sądów powszechnych. Wojewoda co prawda podał, że stanowisko Sądu Apelacyjnego dotyczące wywłaszczeniowego charakteru umowy sprzedaży nieruchomości z 1973 r. przyjął za własne, ale nie postawił tezy, że wiąże ono organy administracji. Wręcz przeciwnie, przyznano, że nie ma ono w postępowaniu administracyjnym charakteru wiążącego i nie zarzucono Sądowi I instancji naruszenia jakichkolwiek przepisów, z których takie związanie oceną prawną zawartą w wyroku sądu cywilnego wynikałoby dla organu administracji w niniejszej sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.
Skoro Wojewoda przyznaje, że nie był związany ustaleniami i oceną przyjętymi w postępowaniu przed sądem powszechnym o stwierdzenie nieważności umowy z 1973 r., to brak jest podstaw do kwestionowania stanowiska Sądu I instancji, że działając jako organ merytorycznie rozpoznający wniosek o zwrot, winien samodzielnie dokonać oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie, a uzasadnienie decyzji powinno zawierać jego własne oceny i stanowisko i odnosić się do całokształtu materiału, a nie tylko ograniczać do zaakceptowania ocen sądu cywilnego.
Należy zwrócić uwagę, że stanowisko organów obu instancji co do charakteru umowy sprzedaży nieruchomości z 1973 r. jest odmienne. Organ I instancji przyjął za podstawę decyzji odmownej ustalenie, że nieruchomość nie została nabyta na rzecz Skarbu Państwa w trybie art. 6 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, wobec czego nie ma do niej zastosowania tryb z art. 136 ust. 3 u.g.n. Organ II instancji natomiast uznał, że nieruchomość została nabyta przez Skarb Państwa na podstawie art. 6 wyżej wymienionej ustawy, natomiast zaistniała w sprawie przesłanka negatywna do orzeczenia o zwrocie. Takie rozstrzygnięcie otwiera drogę osobom uprawnionym do dochodzenia roszczeń odszkodowawczych, prowadzi zatem do zasadniczo odmiennych skutków. Okoliczność dotycząca charakteru i podstawy prawnej umowy z 1973 r. jest wobec tego istotną okolicznością faktyczną i podlega wyjaśnieniu z zastosowaniem zasad prowadzenia administracyjnego postępowania wyjaśniającego.
Zasadne, bo znajdujące potwierdzenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jest stanowisko Sądu I instancji, że organ odwoławczy ograniczył się w tej kwestii do podzielenia stanowiska sądu cywilnego, nie dokonując samodzielnego badania charakteru prawnego tej umowy. Trafnie Sąd I instancji dostrzegł, że Wojewoda nie odniósł się do argumentów podniesionych w piśmie uczestnika postępowania z 21 września 2020 r., dotyczących zarówno treści samej umowy z 1973 r. jak i okoliczności jej zawarcia, w tym oświadczeń zbywcy, sposobu ustalania ceny nabycia w ówczesnym stanie prawnym, kwestii związanych z opodatkowaniem, przyznaniem J.N., w ramach rozliczenia, lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego, choć ustawa wywłaszczeniowa nie przewidywała tego rodzaju sposobu rozliczenia, ustaleniem terminu zapłaty ceny nieruchomości w sposób nieodpowiadający warunkom przewidzianym w ustawie wywłaszczeniowej. Nie dokonano porównania umowy z innymi umowami dotyczącymi zbycia prawa własności do nieruchomości położnych w tym samym budynku. Zasadnie też Sąd I instancji wskazał, że w prowadzonym postępowaniu wyjaśniającym powinna zostać rozważona decyzja Urzędu Rejonowego w Krakowie z 9 czerwca 1993 r., znak RGG.7221/II/217/91/BS, w której przyjęto, że nieruchomość została nabyta według reguł obrotu cywilnoprawnego, a nie na podstawie art. 6 ustawy wywłaszczeniowej. Jakkolwiek trafne jest stanowisko Sądu I instancji, że decyzja ta nie rodzi dla sprawy skutku res iudicata, to Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela oceny Sądu I instancji, że świadczy o tym brak tożsamości podmiotowej. Decyzja z 9 czerwca 1993 r. była wydana na wniosek H.F., czyli poprzedniczki prawnej skarżącego, który jest jej ustawowym spadkobiercą. Wystąpienie z ponownym wnioskiem przez następcę prawnego zmarłej strony postępowania uprzednio zakończonego decyzją ostateczną samodzielnie nie świadczy o braku tożsamości spraw. Okoliczność, czy powaga rzeczy osądzonej w danym przypadku występuje, wymaga ustalenia tożsamości ocenianych spraw. Tożsamość podmiotowa będzie miała miejsce wtedy, gdy w sprawie występują te same strony lub ich następcy prawni. Tożsamość w zakresie przedmiotu sprawy, to tożsamość podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia (tak wyrok NSA z 26 czerwca 2918 r., II OSK 1628/18 oraz M. Jaśkowska [w:] M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, M. Jaśkowska, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el. 2025, art. 156 § 1 pkt 3, teza 4). Śmierć strony postępowania zakończonego decyzją ostateczną nie otwiera jej następcom prawnym drogi do ponownego złożenia wniosku i rozpoznania sprawy ponownie. W niniejszej sprawie brak jest natomiast tożsamości stanu prawnego, decyzja z 1993 r. była wydana w innym stanie prawnym, na podstawie art. 69 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (t.j. Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 z późn. zm.).
Mając na uwadze podane argumenty, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji o oddaleniu skargi kasacyjnej. O zasądzeniu na rzecz skarżącego od Wojewody Małopolskiego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego postanowiono na podstawie art. 204 pkt 2 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a., a to ze względu na wniesioną przez pełnomocnika skarżącego odpowiedź na skargę kasacyjną. Wniosek uczestnika postępowania S. o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego podlegał natomiast oddaleniu, albowiem art. 204 p.p.s.a. nie przewiduje możliwości zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz innego podmiotu, niż skarżący lub organ.
Uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego zostało sporządzone z uwzględnieniem przepisu art. 193 in fine p.p.s.a., zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.