I OSK 69/14

Naczelny Sąd Administracyjny2014-10-30
NSAAdministracyjneWysokansa
pomoc społecznaświadczenia rodzinneopieka nad niepełnosprawnymizasada równościwykładnia prawaKonstytucja RPsprawiedliwość społeczna

NSA oddalił skargę kasacyjną organu, uznając, że interpretacja przepisów o specjalnym zasiłku opiekuńczym powinna uwzględniać konstytucyjną zasadę równości i sprawiedliwości społecznej, obejmując także osoby, które nie podjęły zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki.

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego L. A., która nie podjęła zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania stałej opieki nad matką. Organy administracji uznały, że nie spełniła ona przesłanki rezygnacji z zatrudnienia, ponieważ pracę zakończyła w 2001 r. WSA uchylił decyzje organów, wskazując na błędną wykładnię przepisów i naruszenie zasady równości. NSA oddalił skargę kasacyjną organu, potwierdzając, że pojęcie 'rezygnuje z zatrudnienia' powinno obejmować także sytuację 'nie podejmuje zatrudnienia', zgodnie z celem świadczenia i zasadami konstytucyjnymi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił decyzje organów administracji odmawiające L. A. specjalnego zasiłku opiekuńczego. Organy uznały, że wnioskodawczyni nie spełniła przesłanki rezygnacji z zatrudnienia, gdyż pracę zakończyła w 2001 r., a stopień niepełnosprawności matki ustalono później. WSA uznał tę interpretację za niezgodną z konstytucyjną zasadą równości, argumentując, że świadczenie powinno przysługiwać również osobom, które nie podjęły zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną Samorządowego Kolegium Odwoławczego, oddalił ją. Sąd podkreślił, że wykładnia art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych musi uwzględniać wartości konstytucyjne, takie jak sprawiedliwość społeczna i równość wobec prawa. NSA uznał, że pojęcie 'rezygnuje z zatrudnienia' powinno być interpretowane szerzej i obejmować także sytuację, gdy osoba nie podejmuje zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Sąd wskazał, że taka wykładnia jest zgodna z celem świadczenia, jakim jest rekompensata za sprawowanie opieki, oraz z późniejszymi zmianami legislacyjnymi.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, pojęcie 'rezygnuje z zatrudnienia' należy interpretować szerzej i objąć nim również sytuację, gdy osoba nie podejmuje zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że ścisła wykładnia językowa przepisu prowadziłaby do naruszenia konstytucyjnej zasady równości i sprawiedliwości społecznej, różnicując osoby w podobnej sytuacji faktycznej. Celem świadczenia jest rekompensata za sprawowanie opieki, a nie forma rezygnacji z pracy.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (6)

Główne

u.ś.r. art. 16a § ust. 1

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Pojęcie 'rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej' należy interpretować szerzej, obejmując również sytuację 'nie podejmuje zatrudnienia', jeśli jest to spowodowane koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną.

Pomocnicze

u.ś.r. art. 17 § ust. 1

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Przywołany dla porównania z art. 16a ust. 1, wskazując na tożsamość hipotetycznego stanu faktycznego w zakresie sprawowania opieki.

k.r.o.

Kodeks rodzinny i opiekuńczy

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a

Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uwzględnienia skargi w przypadku naruszenia prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy.

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa zakres rozpoznania sprawy przez NSA (granice skargi kasacyjnej).

p.p.s.a. art. 184

Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do orzeczenia przez NSA w przypadku braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Interpretacja art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych powinna uwzględniać konstytucyjną zasadę równości i sprawiedliwości społecznej. Pojęcie 'rezygnuje z zatrudnienia' powinno obejmować także sytuację 'nie podejmuje zatrudnienia', gdy jest to spowodowane koniecznością sprawowania opieki. Ścisła wykładnia językowa prowadzi do nieuzasadnionego zróżnicowania sytuacji prawnej opiekunów.

Odrzucone argumenty

Organy administracji prawidłowo zinterpretowały art. 16a ust. 1 ustawy, wymagając faktycznej rezygnacji z podjętego zatrudnienia. Brak związku przyczynowego między rezygnacją z pracy w 2001 r. a późniejszym ustaleniem niepełnosprawności matki.

Godne uwagi sformułowania

Taka interpretacja przepisu jest nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą równości wyrażoną w art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Sam fakt nie pozostawania w zatrudnieniu, spowodowany koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny musi być decydujący dla ustalenia prawa do omawianego świadczenia, bez względu na przyczynę nie pozostawania w zatrudnieniu (rezygnację z zatrudnienia lub rezygnację z podjęcia zatrudnienia). Wykładnią zatem pojęcia 'rezygnuje z zatrudnienia' należy objąć również stan faktyczny 'nie podejmuje zatrudnienia'.

Skład orzekający

Barbara Adamiak

przewodniczący

Izabella Kulig - Maciszewska

sprawozdawca

Paweł Miładowski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia 'rezygnacja z zatrudnienia' w kontekście świadczeń opiekuńczych oraz znaczenie zasad konstytucyjnych w wykładni przepisów prawa socjalnego."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego i przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, które mogły ulec zmianie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak zasady konstytucyjne, takie jak równość i sprawiedliwość społeczna, mogą wpływać na interpretację przepisów prawa socjalnego, co jest istotne dla zrozumienia praw opiekunów.

Czy brak pracy z powodu opieki nad matką uprawnia do zasiłku? NSA odpowiada: TAK!

Sektor

administracyjne

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 69/14 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2014-10-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2014-01-09
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Barbara Adamiak /przewodniczący/
Izabella Kulig - Maciszewska /sprawozdawca/
Paweł Miładowski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
III SA/Gd 656/13 - Wyrok WSA w Gdańsku z 2013-10-24
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
art. 16 a ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Barbara Adamiak sędzia NSA Izabella Kulig-Maciszewska (spr.) sędzia NSA Paweł Miładowski Protokolant asystent sędziego Jan Wasilewski po rozpoznaniu w dniu 30 października 2014 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 24 października 2013 r. sygn. akt III SA/Gd 656/13 w sprawie ze skargi L. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 24 października 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku po rozpoznaniu skargi L. A. uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia [...] czerwca 2013 r. oraz decyzję Burmistrza Miastka z dnia [...] maja 2013 r. w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego.
W uzasadnieniu orzeczenia Sąd wskazał, że w dniu [...] kwietnia 2013 r. L. A. wystąpiła do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Miastku o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad matką – T. A..
Decyzją z dnia [...] maja 2013 r. Burmistrz Miastka odmówił stronie przedmiotowego świadczenia.
W uzasadnieniu organ stwierdził, że zgodnie z art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Na podstawie wywiadu środowiskowego, przeprowadzonego w dniu 25 kwietnia 2013 r., ustalono, że T. A. pozostaje w wspólnym gospodarstwie domowym ze stroną (córką) i jej mężem. Na stałe zaliczona jest do znacznego stopnia niepełnosprawności; utrzymuje się ze świadczeń rentowych z ZUS.. Strona obecnie nie jest zarejestrowana w powiatowym urzędzie pracy, ponieważ pobiera świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad matką. Ze złożonego przez nią oświadczenia wynika, że ostatnie zatrudnienie ustało w dniu 31 grudnia 2001 r. w związku z koniecznością sprawowania opieki nad chorą siostrą zamieszkałą za granicą.
Zdaniem organu wnioskowane świadczenie nie może być przyznane, gdyż nie została spełniona przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych). W sprawie brak jest związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez stronę a koniecznością sprawowania opieki nad matką. Utrata zatrudnienia nastąpiła w 2001 r., natomiast stopień niepełnosprawności T. A. został ustalony orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Bytowie w dniu 5 grudnia 2012 r.
Strona odwołała się od tej decyzji podnosząc, że jej matka potrzebuje stałej opieki.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r. orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu pierwszej instancji.
Organ odwoławczy wskazał, że specjalny zasiłek opiekuńczy należy odróżnić od świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, co do którego obowiązują częściowo inne przesłanki jego nabycia. Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjnego przysługuje, gdy osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. W przypadku specjalnego zasiłku opiekuńczego chodzi zaś wyłącznie o osoby, które rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osoba niepełnosprawną. Osoba zainteresowana uzyskaniem specjalnego zasiłku opiekuńczego musi zrezygnować z dotychczasowego sposobu aktywności zawodowej i zarobkowej, i musi istnieć wyraźny i bezpośredni związek (czasowy i co do motywów) między rezygnacją z zatrudnienia a podjęciem opieki nad wskazaną w ustawie osobą.
Z akt sprawy wynika, że strona zakończyła pracę zarobkową w dniu 31 grudnia 2001 r.; rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło na zasadzie porozumienia stron, natomiast powodem rezygnacji z zatrudnienia była choroba starszej siostry mieszkającej w Niemczech. Obecnie strona nie pracuje i nie jest zarejestrowana w urzędzie pracy, gdyż pobiera świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad matką.
W ocenie organu odwoławczego brak jest jakichkolwiek przesłanek przyjęcia istnienia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy przez stronę a zaistniałą po tej rezygnacji koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką.
Skargę na powyższą decyzję złożyła L. A..
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
W ocenie Sądu prezentowana przez organy w niniejszej sprawie wykładnia art. 16a ust. 1 ustawy nie zasługuje na akceptację. Mianowicie, organy dokonując wykładni ww. przepisu przyjęły, że w przypadku specjalnego zasiłku opiekuńczego (inaczej niż w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego – art. 17 ust. 1 ustawy), świadczenie to przysługuje wyłącznie tym osobom uprawnionym, które podjęły się i sprawują faktyczną opiekę nad osobami niepełnosprawnymi na skutek li tylko rezygnacji z wykonywanej uprzednio pracy. Taka interpretacja przepisu jest nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą równości wyrażoną w art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z zasadą równości wszystkie podmioty charakteryzujące się daną cechą istotną w stopniu równym mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez zróżnicowań dyskryminujących, czy też faworyzujących. Dokonana przez organy wykładnia art. 16a ust. 1 ustawy prowadzi natomiast do zróżnicowania sytuacji prawnej osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi, w stosunku do których niepełnosprawność powstała w okolicznościach wskazanych w art. 17 ust. 1b ustawy (czyli beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego) od sytuacji prawnej osób sprawujących opiekę nad "pozostałymi niepełnosprawnymi", ale także – co istotne w rozpoznawanej sprawie – zastosowana przez organy wykładnia różnicuje w sposób całkowicie niezrozumiały potencjalnych beneficjentów specjalnego zasiłku opiekuńczego na tych, którzy podejmują się sprawowania opieki w następstwie rezygnacji z pracy oraz na tych, którzy tak samo jak poprzedni podejmują się i sprawują stałą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, jednakże nie pozostając w zatrudnieniu powstrzymują się od podejmowania określonej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania tej opieki (tzn. rezygnują z podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej).
Przyjmuje się, że specjalny zasiłek opiekuńczy jest niejako rekompensatą Państwa w stosunku do osób opiekujących się niepełnosprawnymi członkami rodziny, gdyż w innym wypadku to właśnie Państwo musiałoby się wywiązać z obowiązku opieki nad swoim obywatelem. Sam fakt nie pozostawania w zatrudnieniu, spowodowany koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny musi być decydujący dla ustalenia prawa do omawianego świadczenia, bez względu na przyczynę nie pozostawania w zatrudnieniu (rezygnację z zatrudnienia lub rezygnację z podjęcia zatrudnienia). W ocenie Sądu byłoby fikcją wymaganie od osób niepracujących - bowiem sprawujących faktycznie opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny - podjęcia przez te osoby pracy, po to, by następnie z niej zrezygnować w celu spełnienia przesłanki otrzymania świadczenia, którego celem jest w istocie nie forma podjęcia bądź rezygnacji z zatrudnienia, lecz rekompensata Państwa za sprawowanie faktycznej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny powodująca w konsekwencji niemożność wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej przez opiekuna.
W ocenie Sądu nie sposób jest przyjąć za zgodne z art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, że w przypadku dwóch osób, tak samo sprawujących stałą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, jednej z nich przysługiwać będzie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdyż w celu tej opieki osoba ta dokonała rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, natomiast drugiej prawo to nie będzie przysługiwać, gdyż osoba ta – pomimo sprawowania faktycznej opieki i spowodowanej tym obiektywnej niemożności podjęcia zatrudnienia – nie wypełnia ona przesłanki "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej".
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd uznał, że organy dokonały błędnej wykładni art. 16a ust. 1 ustawy.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku.
Wyrok zaskarżono w całości, zarzucając:
1. naruszenie prawa materialnego art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 151 p.p.s.a., mianowicie art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną wykładnię prowadzącą do przyjęcia, iż zachodzi podstawa do uchylenia decyzji obu instancji wobec stwierdzenia przez Sąd, że osoba bez pracy podejmując się stałej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym rezygnuje z zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej i zachodzi podstawa do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego;
2. naruszenie prawa materialnego i procesowego art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 151 p.p.s.a. oraz art. 7, art. 80 Kpa w związku uwzględnieniem skargi wobec błędnego ustalenia Sądu, że zaskarżona decyzja Kolegium Odwoławczego wydana została z naruszeniem prawa materialnego art. 16 a ustawy o świadczeniach rodzinnych, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy; jak również art. 32 Konstytucji RP wobec stwierdzenia w wyroku, iż zaskarżona decyzja narusz prawo biorąc pod uwagę podnoszoną przez Sąd sprzeczność przepisu art. 16 a ustawy z zasadą równości, w odniesieniu do przesłanek przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego unormowanego w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych;
3. naruszenie art. 134 p.p.s.a. wobec naruszenia przez Sąd ww. przepis prawa materialnego i procesowego, o czym mowa powyżej w pkt 1 i 2 niniejszej skargi i uchylenie obu ww. decyzji;
4. naruszenie art. 141 § 4 i art. 1 p.p.s.a. poprzez wadliwe wskazanie, co do dalszego toku postępowania w związku z uchyleniem obu ww. decyzji w sposób naruszający zakres kontroli legalności zaskarżonej decyzji, co miało istotny wpływ na treść wyroku; z ostrożności zarzucam wadliwość uzasadnienia wyroku, gdy chodzi o interpretację pojęcia rezygnacji z zatrudnienia na gruncie art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych sprowadzające się do rozszerzenia zastosowania tego przepisu i odmowy jego zastosowania wobec stwierdzenia sprzeczności z art. 32 Konstytucji RP.
W oparciu o powyższe zarzuty kasacyjne wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach. Postawione w skardze kasacyjnej zarzuty, naruszenia przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) oraz naruszenie art. 145 § 1 lit. a/ w związku z art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz naruszenie przepisów prawa procesowego, to jest art.145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ w związku z art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz art. 7, art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego wyprowadzone w związku z art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wymagają łącznego rozpoznania co do prawidłowości wykładni normy prawa materialnego i prawa procesowego. Łączne rozpoznanie wynika z tego, że w istocie sprowadzają się do zakwestionowania błędnej wykładni art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Według art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi: "Sąd uwzględniając skargę na decyzję (...): uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy". Uregulowany w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ środek stosowany przez sąd administracyjny ma podstawy w błędnej wykładni przepisu prawa materialnego. Błędna wykładnia przepisu prawa materialnego ma źródło w pominięciu przez organ administracji publicznej w prawie wykładni ustalonych zasad wykładni. Do podstawowej zasady wykładni przyjętej w doktrynie prawa administracyjnego należy zasada niedopuszczalności interpretacji normy prawnej w oderwaniu od kontekstu całej ustawy, jak i całego systemu prawa oraz zasada, że interpretacja normy prawa materialnego musi uwzględniać nie tylko tekst prawa, ale też w równej mierze społeczny sens jego wydania. Podkreśla się, że przez społeczny sens jego wydania należy rozumieć cel, dla którego bezpośredniego osiągnięcia wydana została interpretowana norma prawna, a przekroczenie tego sensu stanowi nadużycie tego prawa. Przy wykładni jednostkowej normy prawnej nie jest dopuszczalne ograniczenie się wyłącznie do wykładni językowej, wspieranej o definicje ustawowe, pomijając wykładnię systemową i wykładnię funkcjonalną. Odkodowanie wartości przy wykładni należy wyprowadzać z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, która już w preambule przyjmuje takie wartości jak: równi w prawach i powinnościach wobec dobra wspólnego – Polski, mających zagwarantowane prawa obywatelskie, prawa do instytucji publicznych zapewniających rzetelność i sprawiedliwość, prawa umacniającego uprawnienia obywateli, godności i obowiązek solidarności z innymi. Te wartości zawarte już w preambule Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej następnie ukształtowane są w konstytucyjnych zasadach i regulacjach praw obywateli, w tym praw socjalnych. Przy wykładni normy materialnego prawa podstawową jest konstytucyjna zasada demokratycznego państwa prawnego oraz konstytucyjna zasada równości wobec prawa. Według art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej "Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej". Zgodnie z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej "Wszyscy są wobec prawa równi. Wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne". Wśród regulacji praw socjalnych należy uwzględnić regulację art. 69 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, który stanowi "Osobom niepełnosprawnym władze publiczne udzielają, zgodnie z ustawą, pomocy w zabezpieczaniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej".
Zgodnie z art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012 r., poz. 1548) "Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2012 r., poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji". Według art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw, "Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: (...) – jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji".
Art. 16a ust. 1 i art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych zawiera tożsamy hipotetyczny stan faktyczny – sprawowanie opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Występuje zatem tożsamy hipotetyczny stan faktyczny w zakresie zabezpieczenia prawa człowiek do egzystencji w zachowaniu przyrodzonej godności człowieka. Tożsamość hipotetycznego stanu faktycznego stanowi podstawę do konstytucyjnej wykładni przesłanki różnicującej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego – przesłanki zakresowo ograniczającej – rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Przy wykładni tego uregulowania należy odrzucić przyjętą wykładnię językową, wyłączającą z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego osoby, która nie podejmuje zatrudnienia. Zasadniczy element normy prawnej regulującej specjalny zasiłek opiekuńczy i świadczenie pielęgnacyjne wyłącza różnicowanie sytuacji osób, które nie podejmują zatrudnienia od osób, które rezygnują z zatrudnienia przy przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego. Wykładnią zatem pojęcia "rezygnuje z zatrudnienia" należy objąć również stan faktyczny "nie podejmuje zatrudnienia". Taka wykładnia ma pełne umocowanie w wartościach przyjętych w preambule Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, gwarantującej godność człowieka pozbawionego zdolności do samodzielnej egzystencji, w konstytucyjnej zasadzie demokratycznego państwa prawnego, urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej oraz konstytucyjnej zasadzie równości wobec prawa. Takie wartości przyświecają wprowadzeniu zmiany art. 16a ust. 1 ustawą z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U. z 2014 r., poz. 567), który w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2015 r. stanowi: "Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (...) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli: 1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub 2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej – w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz koniecznością stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji".
W zaskarżonym wyroku Sąd przeprowadził w pełni prawidłową wykładnię opartą o uwzględnienie zasad i praw człowieka w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Dało to w pełni podstawy do zastosowania środka wobec zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wykładnia art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w oderwaniu od całej regulacji tej ustawy i wartości przyjętych w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stanowi naruszenie prawa materialnego mające wpływ na treść decyzji. Tym samym nie było podstaw do zastosowania art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Prawidłowa wykładnia art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych czyni niezasadnym zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego: art. 1, art. 134, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/, art. 141 § 4 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz art. 7 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego.
W tym stanie rzeczy, skoro skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach, na mocy art. 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI