I OSK 684/24

I OSK 684/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-03-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-03-27
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Wesołowska /sprawozdawca/
Elżbieta Kremer /przewodniczący/
Monika Nowicka
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I SA/Wa 473/23 - Wyrok WSA w Warszawie z 2023-10-27
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Dnia 19 marca 2025 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie: sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Anna Wesołowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2025 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 października 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 473/23 w sprawie ze skargi S. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ostrołęce z dnia [...] stycznia 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania dodatku węglowego oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wyrokiem z 27 października 2023 r. I SA/Wa 473/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę S. S. (Skarżący) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ostrołęce (Kolegium) z [...] stycznia 2023 r. [...] w przedmiocie odmowy przyznania dodatku węglowego.
Skarżący na podstawie art. 173 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz, U, Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) zaskarżył wyrok Sądu Wojewódzkiego skargą kasacyjną w całości z powodu :
a. rażącego naruszenia przepisów postępowania tj, błędnego ustalenia stanu faktycznego poprzez bezzasadne przyjęcie, iż "brak węgla" ujawniony w pobliżu kotła grzewczego Skarżącego w trakcie kontroli, przeprowadzonej pod jego nieobecność, świadczyć musi o braku użytkowania tego typu surowca przez skarżącego, wbrew czynionym przez niego wyjaśnieniom, a także wiedzy powszechnej cd sposobu rozpałki węgla,
b. co doprowadziło do wydania decyzji odmownej względem wniosku o przyznanie dodatku węglowego, pomimo spełnienia przez Skarżącego przesłanek przyznania świadczenia, a więc naruszenia art. 2 ust. 1 ustawy o dodatku węglowym.
Skarżący wniósł o uchylenie wskazanego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, albowiem nie zostały one opłacone ani w całości, ani w części.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazał, że postępowania dotyczyło decyzji w sprawie przyznania mu tzw. dodatku węglowego - który to wniosek spotkał się z odmową Wójta Gminy D. (Wójt), która została utrzymana decyzją Kolegium, a następnie także Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.
Skarżąc wyjaśnił, że podstawą powyższych rozstrzygnięć było stwierdzenie, iż wobec przeprowadzonego w jego miejscu zamieszkania wywiadu środowiskowego, w trakcie wywiadu środowiskowego, nie stwierdzono posiadania węgla lub innego paliwa węglopochodnego, zaś w pobliżu kotła grzewczego znajdowało się drewno kawałkowe które to stanowiło wg wcześniejszej deklaracji główne źródło grzewcze. Dodatkowo żona Skarżącego wskazała, dom ogrzewany jest przy użyciu drewna i po odmowie przyznania dodatku węglowego i poinformowania jej o zasadności złożenia wniosku o dodatek na zakup drewna - to zrobiła.
Skarżący wskazał, że z tym stanowiskiem nie można się zgodzić, organ wyciągnął bowiem zbyt dalekie wnioski z oświadczenia jego żony, bez odniesienia się do jego twierdzeń, szczególnie skoro zdaniem obojga, to Skarżący zajmował sie obsługą kotła, a także mając wiedzę o tym, że nie da się tak po prostu bez wcześniejszego przygotowania podpałki, podpalić węgla którego dotyczył wniosek Skarżącego.
Organ tym samym nie wywiązał się z obowiązku wszechstronnego zbadania sytuacji Skarżącego, w tym również wzięcia pod uwagę okoliczności faktycznych i prawnych konsekwencji dla Skarżącego. Wciąganie przez organ zbyt daleko idących wniosków z faktu złożenia przez osobę de facto postronną (bo nie zajmującą się obsługą pieca) oświadczenia z pominięciem oświadczenia Skarżącego a także wiedzy powszechnej (będącej nawet swego czasu kwestią sporu publicznego przy okazji debaty co do sprowadzania węgla przez stronę rządową, dystrybucji przez samorządy i jego jakości) jest zupełnie niezasadne. W tym zakresie organ postąpił wyjątkowo wybiórczo, działając na niekorzyść strony, pomijając relewantne dla sprawy dowody by ostatecznie wydać niekorzystną dla skarżącego decyzję.
Skarżący zwrócił uwagę, że treść art 81a k.p.a. wskazuje, że jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w tym zakresie pozostają niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony.
Skoro więc, pomimo oświadczenia Skarżącego, mając wiedzę o prawidłowości jego oświadczenia, a także dysponując wiedzą w zakresie faktu, iż rozpałka węgla wymaga wcześniejszego przygotowania jej dzięki użyciu drewna, organ miał wątpliwości - powinien był wątpliwości rozstrzygnąć na korzyść strony, nie zaś w krytycznym dla strony czasie odmawiając jej wsparcia, którego potrzebowała i potrzebuje nadal, szczególnie mając na względzie status finansowy strony.
Skarżący podkreślił, że tzw. dodatek węglowy ma przeznaczenie celowe - na zakup węgla. Stanowić ma także doraźną pomoc obywatelom w sytuacji utrudnionego dostępu do surowca którego cena w związku z niepewną sytuacją na rynku, istotnie wzrosła - powodując, że surowiec ten cenowo stał się niedostępny dla wielu grup społecznych, skazując je na niepewność w zakresie możliwości zapewnienia godnych warunków bytowych, w tym ogrzania gospodarstwa domowego. Węgiel jako paliwo wielokrotnie bardziej kaloryczne, jest także kilkukrotnie droższe. Skarżącego co oczywiste - bez przyznania dodatku nie jest stać na zakup węgla - choć, gdyby go otrzymał i zakupił adekwatną jego ilość, mógłby ogrzać dom nie tylko sprawniej, co również posiadałby zapas surowca pozwalający mu na ogrzewanie całą zimę. Z tego względu Skarżący nie posiadał węgla przy kotle. Po pierwsze nie było go stać na zakup, po drugie, nie trzymał z pewnością resztek posiadanego surowca przy piecu - szczególnie kiedy nie było go w domu i piec nie był obsługiwany. Osoby zaś które kontrolowały gospodarstwo nie zadały sobie trudu zweryfikowania twierdzeń Skarżącego, a od razu przekazały drugiemu domownikowi instrukcję złożenia wniosku o dodatek na drewno kawałkowe, informując o odmowie przyznania dodatku na węgiel - nie tylko wyższego kwotowo, to celowo przeznaczanego na surowiec który jest wielokrotnie bardziej kaloryczny w przeliczeniu na masę od drewna, w ten sposób namawiając ją na bardzo niekorzystne rozwiązanie. Skarżący podkreślił, że ustawa o dodatku węglowym z dnia 5 sierpnia 2022 r. pełni funkcję socjalną i stosując ją istotnym jest uwzględnienie interesu społecznego szczególnie osób uboższych - czego w przedmiotowej sytuacji organ z całą pewnością nie uczynił dążąc do minimalizowania kosztów własnych.
W świetle wyżej przedstawionego stanu faktycznego oraz uzasadnienia wyroku WSA i rozstrzygnięć organów obu instancji, uznać należało w ocenie Skarżącego, iż wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego - poprzez utrzymanie w mocy orzeczeń organów, w których nastąpiło naruszenie zarówno przepisów prawa procesowego prowadzące do naruszenia prawa materialnego, w sposób mający wpływ na wynik sprawy - rażąco naruszył prawo, sanując naruszenie prawa przez organy.
Odpowiedź na skargą kasacyjną nie została wniesiona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje :
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.
Przed przystąpieniem do ustosunkowania się do zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej przypomnieć należy, że jest ona sformalizowanym środkiem zaskarżenia. Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznaje bowiem sprawy w sposób pełny, tak jak zobligowany jest to uczynić sąd administracyjny pierwszej instancji, ale jedynie w granicach skargi kasacyjnej. Granice skargi kasacyjnej wyznacza kasator wskazując w jakim zakresie zaskarża wyrok sądu pierwszej instancji oraz wymieniając uchybienia, jakich w jego ocenie dopuścił się sąd administracyjny. Uchybienia te wskazywane być winny w ramach podstaw kasacyjnych wymienionych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Pierwsza z nich obejmuje naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, druga – naruszenie przepisów postępowania.
Jak wynika ze sposobu sformułowania petitum skargi kasacyjnej, Skarżący upatruje wadliwości wyroku Sądu pierwszej instancji w rażącym naruszeniu przepisów postępowania tj, błędnym ustaleniu stanu faktycznego sprawy.
Sąd administracyjny sprawując kontroli zgodności z prawem działania administracji publicznej nie dokonuje ustaleń faktycznych w sprawie. Sąd administracyjny bada, czy organy w danej sprawie prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy, a w konsekwencji, czy ustalony przez nie stan faktyczny może być podstawą do kontroli prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego.
Jeżeli kasator dąży do zakwestionowania ustaleń faktycznych przyjętych przez Sąd pierwszej instancji za podstawę kontroli zgodności z prawem decyzji administracyjnej, to winien wskazać w ramach podstawy kasacyjnej objętej art. 174 pkt 2 p.p.s.a. jakie konkretnie przepisy postępowania wynikające z ustaw procesowych regulujących postępowanie przed organami (w tym przypadku były to przepisy k.p.a.) naruszone zostały przez organy, którego to naruszenia nie dostrzegł Sąd pierwszej instancji. Co istotne, kasator wskazując te naruszenia winien powiązać je z przepisami p.p.s.a., które naruszone zostały przez Sąd pierwszej instancji w związku z niedostrzeżeniem uchybień popełnionych przez organy. Kasator winien również wykazać, że wytknięte uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Warunek przytoczenia podstawy zaskarżenia i jej uzasadnienia nie jest spełniony, gdy skarga kasacyjna zawiera wywody zmuszające Sąd kasacyjny do domyślania się, który przepis Skarżący miał na uwadze, podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego lub procesowego. Naruszony przez Sąd pierwszej instancji przepis musi być wyraźnie wskazany, gdyż w przeciwnym razie ocena zasadności skargi kasacyjnej nie jest możliwa. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany granicami skargi kasacyjnej i nie ma w związku z tym kompetencji do dokonywania za wnoszącego skargę kasacyjną wyboru, który przepis prawa został naruszony i dlaczego. Stanowi to powinność autora skargi kasacyjnej, który jest profesjonalnym pełnomocnikiem strony.
Skarżący nie wskazał w petitum skargi kasacyjnej żadnego przepisu ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który miałby zostać naruszony przez Sąd pierwszej instancji w związku z "rażącym naruszeniem przepisów postępowania". Co istotne w sformułowanym przez Skarżącego zarzucie, nie zostały wskazane żadne przepisy regulujące postępowanie przed organami, których naruszenia nie dostrzegł sąd pierwszej instancji akceptując poczynione przez nie ustalenia. W konsekwencji, nie jest ani możliwe ani dopuszczalne ustosunkowanie się do zarzutu rażącego naruszenia przepisów postępowania tj, błędnego ustalenia stanu faktycznego poprzez bezzasadne przyjęcie, iż "brak węgla" ujawniony w pobliżu kotła grzewczego Skarżącego w trakcie kontroli, przeprowadzonej pod jego nieobecność, świadczyć musi o braku użytkowania tego typu surowca przez Skarżącego, wbrew czynionym przez niego wyjaśnieniom, a także wiedzy powszechnej co do sposobu rozpałki węgla.
Oznacza to, że Sąd kasacyjny przystępując do oceny zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego związany jest ustaleniami faktycznymi poczynionymi przez organy a przyjętymi przez Sąd pierwszej instancji za kontrolę zgodności z prawem zaskarżonego wyroku.
Stawiając zarzut naruszenie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz. U. poz. 1692 z późn. zm.. dalej "ustawa") Skarżący wskazuje, że w jego ocenie spełnione zostały podstawy do jego zastosowania. Oznacza to, że Skarżący w istocie stawia zarzut niewłaściwego niezastosowania tego przepisu.
Jak wynika z uzasadnienia Sądu pierwszej instancji, wobec dokonanych przez Skarżącego zmian – korekty deklaracji w CEEB zaistniały wątpliwości co do rodzaju paliwa wykorzystywanego przez Skarżącego, co uzasadniało przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, którego dokonano 13 grudnia 2022 r. Sąd Wojewódzki podzielił wynikające z tego wywiadu ustalenia organów, w świetle których Skarżący posiada i wykorzystuje do ogrzewania domu wyłącznie paliwo w postaci drewna kawałkowego, podkreślając, że przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe bezsprzecznie dowodzi, że jedynym posiadanym i wykorzystywanym z wymienionych w deklaracji rodzajów paliwa jest drewno kawałkowe.
Skoro zaś ustalenia te nie zostały skutecznie zakwestionowane przez Skarżącego w skardze kasacyjnej, to również zarzut naruszenia prawa materialnego to jest art. 2 ust. 1 ustawy uznać należało za niezasadny. Słusznie bowiem Sąd Wojewódzki wyjaśnił, że aby otrzymać dodatek węglowy konieczne jest ogrzewanie gospodarstwa domowego urządzeniem grzewczym wymienionym w art. 2 ust. 1 ustawy, tj. gdy głównym źródłem ogrzewania jest: kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy, w których spalane jest paliwo stałe zgodnie z definicją zawartą w art. 2 ust. 3 ustawy, tj.: węgiel kamienny, brykiet lub palet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego. Skarżący tego warunku koniecznego nie spełnił, brak było zatem podstaw do zastosowania art. 2 ust. 1 ustawy i przyznania mu dodatku węglowego.
Mając na uwadze powyższe wywody Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. Uzasadnienie zostało sporządzone stosownie do wymogów określonych w art. 193 zdanie 2 p.p.s.a zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i art. 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne do Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.