I OSK 676/19

I OSK 676/19 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2022-01-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-03-14
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Aleksandra Łaskarzewska /sprawozdawca/
Anna Wesołowska
Wojciech Jakimowicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
IV SA/Wa 3411/17 - Wyrok WSA w Warszawie z 2018-05-28
Skarżony organ
Minister Infrastruktury~Minister Insfrastruktury i Budownictwa~Minister Rozwoju, Pracy i Technologii
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2015 poz 2031
art. 18
Ustawa z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania  i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych - tekst jednolity
Dz.U. 2017 poz 459
art. 151
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz Sędziowie: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.) Sędzia del WSA Anna Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Inwestycji i Rozwoju od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 maja 2018 r. sygn. akt IV SA/Wa 3411/17 w sprawie ze skargi Prezydenta Miasta B. na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od Ministra Rozwoju i Technologii na rzecz Prezydenta Miasta B. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 28 maja 2018 r., po rozpoznaniu sprawy ze skargi Prezydenta Miasta B. na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania - 1. uchylił zaskarżoną decyzję; 2. zasądził od organu na rzecz skarżącego kwotę 1541 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przyjął następujące okoliczności faktyczne i prawne:
Decyzją Wojewody [...] z [...] kwietnia 2016 r., której nadano rygor natychmiastowej wykonalności, częściowo zmienioną decyzją Ministra Infrastruktury i Budownictwa z [...] marca 2017 r., nieruchomość położona w B., obręb L., oznaczona jako działka nr [...], została przeznaczona pod rozbudowę ulicy Z. w B. Etap II (od ulicy P. do ulicy G.).
Decyzją z [...] marca 2017 r., wydaną na podstawie art. 12 ust. 4a, 4f, 4g, 5, art. 18 ust. 1, 1e pkt 1, art. 22 oraz art. 23 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. - o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 2031 ze zm.), dalej "specustawa drogowa", art. 130 ust. 2, art. 134, art. 135 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. – o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2016 r., poz. 2147 ze zm.), dalej "u.g.n.", Wojewoda [...] orzekł o ustaleniu odszkodowania w łącznej wysokości 21.655,00 zł, za prawo własności nieruchomości położonej w B., obręb L., oznaczonej jako działka nr [...], w tym na rzecz A. G. w kwocie 7.218,33 zł, za udział wynoszący 1/3 części, na rzecz R. G. w kwocie 7.218,33 zł, za udział wynoszący 1/3 części oraz na rzecz M. G. w kwocie 7.218,34 zł za udział wynoszący 1/3 części, o odmowie powiększenia tak ustalonego odszkodowania o 5% wartości nieruchomości z tytułu jej wydania oraz o zobowiązaniu do wypłaty ustalonego odszkodowania Prezydenta Miasta B.
Decyzją z [...] października 2017 r. Minister Infrastruktury i Budownictwa, po rozpatrzeniu odwołania Prezydenta Miasta B. oraz A. G. i M. G., uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z [...] marca 2017 r. w części dotyczącej pkt 2 i w tym zakresie orzekł o: powiększeniu odszkodowania o 5% wartości nieruchomości z tytułu jej wydania, tj. o kwotę 1.082,75 zł, przyznaniu ww. kwoty na rzecz A. G. w wysokości 360,92 zł, na rzecz R. G. w wysokości 360,92 zł oraz na rzecz M. G. w wysokości 360,91 zł, natomiast w pozostałej części utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.
W uzasadnieniu organ wskazał, że podstawę dla ustalenia wysokości odszkodowania, stanowił operat szacunkowy z dnia 16 listopada 2016 r., sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego P. T. Biegły wskazał, iż według stanu na dzień 7 kwietnia 2016 r., zgodnie z inwentaryzacją oraz z ustaleniami dokonanymi podczas oględzin nieruchomości w dniu 4 listopada 2016 r., a także w oparciu o dostępną dokumentację, na wycenianej nieruchomości znajdowały się części składowe podlegające wycenie, w postaci chodnika z betonowej kostki brukowej z krawężnikiem o pow. 70 m2. Opisał położenie nieruchomości oraz charakter jej sąsiedztwa. Badając przeznaczenie planistyczne nieruchomości, rzeczoznawca majątkowy podał, że przedmiot wyceny na dzień wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej nie był objęty miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego, natomiast zgodnie ze studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego B., działka nr [...] znajdowała się na terenie oznaczonym jako KDG - ulice główne. Taki jest też faktyczny sposób wykorzystania nieruchomości. Ponadto biegły wyjaśnił, iż biorąc pod uwagę, że przeznaczenie nieruchomości ustalone w decyzji Wojewody [...] o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej jest zbieżne z przeznaczeniem, wynikającym z ustaleń studium, na potrzeby wyceny dokonano monitoringu kształtowania się cen nieruchomości niezabudowanych, przeznaczonych pod tereny dróg. Jednocześnie biegły wskazał, iż ze względu na stwierdzenie niewystąpienia w obrocie dostatecznej do przeprowadzenia wyceny liczby nieruchomości, spełniających kryteria podobnych, o porównywalnych częściach składowych i brak możliwości wyznaczenia wartości rynkowej nieruchomości, w procedurze wyceny, określona została wartość odtworzeniowa nieruchomości.
Organ wyjaśnił, że w celu określenia wartości rynkowej gruntu, zastosowano podejście porównawcze, metodę korygowania ceny średniej. Wartość 1 m2 gruntu oszacowano na kwotę 157,24 zł/m2, natomiast całej powierzchni działki na kwotę 13.837,00 zł. Wartość składników budowlanych została oszacowana zgodnie z metodologią opisaną na str. 19-20 operatu szacunkowego, na łączną kwotę 7.818,00 zł. Łączna wartość nieruchomości została oszacowana na kwotę 21.655,00 zł i w takiej wysokości Wojewoda [...] ustalił odszkodowanie.
W ocenie organu odwoławczego, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w tym w szczególności operat szacunkowy z dnia 16 listopada 2016 r., nie zawiera nieprawidłowości, które uniemożliwiałyby dalsze jego wykorzystywanie dla celu ustalenia odszkodowania. Odnosząc się do zarzutów Prezydenta Miasta B. organ stwierdził, że nie zasługują one na uznanie, gdyż w odszkodowaniu za wywłaszczenie nieruchomości zawiera się element utraty wartości gruntu i jego części składowych.
Minister stwierdził, że naniesienia budowlane w postaci chodnika z betonowej kostki brukowej z krawężnikiem stanowiły część składową działki nr [...]. W piśmie z 31 stycznia 2017 r. Miejski Zarząd Dróg w B. poinformował, iż m.in. działka nr [...] nie podlega regulacji stanu prawnego w trybie przepisów odrębnych na datę wcześniejszą, niż data ostateczności decyzji Wojewody [...] z [...] kwietnia 2016 r. o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej. W ocenie organu, prawidłowo rzeczoznawca majątkowy oszacował wartość ww. naniesień budowlanych, a tak ustalona kwota została prawidłowo przyznana jako część odszkodowania na rzecz byłych właścicieli przedmiotowej działki.
Jednocześnie organ uznał, że Wojewoda [...] niesłusznie nie powiększył odszkodowania o kwotę stanowiącą 5% wartości nieruchomości z tytułu jej wydania. Zdaniem organu odwoławczego, w przypadku przedmiotowej działki nie trzeba było wydawać oświadczeń o jej wydaniu, czy też podpisywać protokołu zdawczo - odbiorczego, bowiem działka nr [...] była od 1998 r. w posiadaniu i zarządzie podmiotu będącego inwestorem w niniejszej sprawie. Organ podkreślił, że przejęta działka, stanowiła wyłącznie fragment chodnika wraz z krawężnikiem, zatem nie było na niej żadnego elementu wymagającego faktycznego wydania przez byłych właścicieli.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł Prezydent Miasta B.
W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury i Budownictwa podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie oraz wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, ze w rozpoznawanej sprawie wystąpiły tego rodzaju wady i uchybienia, które skutkowały uchyleniem zaskarżonej decyzji. Sąd I instancji stwierdził, że ze względu na brak dostatecznej do przeprowadzenia wyceny liczby nieruchomości spełniających kryteria podobnych, o porównywalnych częściach składowych, a zatem brak możliwości wyznaczenia wartości rynkowej nieruchomości, biegły określił w procedurze wyceny wartość odtworzeniową nieruchomości. W operacie szacunkowym z dnia 16 listopada 2016 r. rzeczoznawca majątkowy określił wartość rynkową prawa własności gruntu jako 13 837,00 zł oraz wartość składnika budowlanego jako 7 818,00 zł. Powyższa wycena nieruchomości stanowiła następnie podstawę ustalenia odszkodowania za nieruchomość.
Sąd I instancji za trafne uznał zarzuty skargi wskazujące, że nieprawidłowo organ zaliczył do kwoty odszkodowania wartość składnika budowlanego w postaci chodnika z betonowej kostki brukowej z krawężnikiem przyjmując, iż są one częścią składową przejętej działki, w sytuacji gdy stanowią one element drogi - ul. Z., będącej własnością Skarbu Państwa. Okoliczność posadowienia przez inwestora chodnika wraz z krawężnikiem na działce nr [...] nie może przesądzać o uznaniu go za część składową przedmiotowej działki, podlegającą wycenie przy ustaleniu odszkodowania za nieruchomość na podstawie art. 135 ust. 2 u.g.n. Zdaniem Sądu I instancji, z tego też względu, organ dokonał błędnej wykładni wskazanego przepisu prawa oraz nieprawidłowej oceny dowodu w postaci operatu szacunkowego w zakresie dotyczącym sporządzenia wyceny nieruchomości, przy uwzględnieniu wartości ww. składnika budowlanego. W okolicznościach niniejszej sprawy, przy ustaleniu wysokości odszkodowania powinna podlegać uwzględnieniu wyłącznie wartość rynkowa gruntu.
WSA wskazał, że zgodnie z art. 151 k.c., jeżeli przy wznoszeniu budynku lub innego urządzenia przekroczono bez winy umyślnej granice sąsiedniego gruntu, właściciel tego gruntu nie może żądać przywrócenia stanu poprzedniego, chyba że bez nieuzasadnionej zwłoki sprzeciwił się przekroczeniu granicy albo że grozi mu niewspółmiernie wielka szkoda. Może on żądać albo stosownego wynagrodzenia w zamian za ustanowienie odpowiedniej służebności gruntowej, albo wykupienia zajętej części gruntu, jak również tej części, która na skutek budowy straciła dla niego znaczenie gospodarcze. Przepis ten jest wyjątkiem od zasady "superficies solo cedit", uregulowanej w art. 48 K.c.
Reasumując, Sąd I instancji uznał, że nieprawidłowo ustalono kwotę odszkodowania, naruszając przepis prawa materialnego – art. 18 ust. 1 specustawy drogowej. Organy orzekające w przedmiocie odszkodowania, określając jego wysokość błędnie przyjęły – za opinią biegłego – jakoby częścią składową wycenianej nieruchomości był także fragment zrealizowanej na niej drogi publicznej. Tego rodzaju oceny, wyrażone w operacie szacunkowym, nie były dla organu orzekającego w przedmiocie odszkodowania wiążące. Wykraczają bowiem poza kwestie metodyki określenia wartości składników majątkowych, tj. zakres wiedzy specjalistycznej biegłego i dotyczą oceny prawnej, za które z tych składników należne jest odszkodowanie.
Sąd I instancji wskazał, że ponownie orzekając w sprawie, organ odwoławczy określi wysokość odszkodowania z uwzględnieniem, że nie może ono obejmować fragmentów zrealizowanej na nieruchomości drogi publicznej (chodnika wraz z krawężnikiem). O ile sporządzony w sprawie operat szacunkowy będzie nadal aktualny, możliwe będzie wykorzystanie danych tam zawartych, dotyczących wartości mienia, za które osobom wywłaszczonym przysługuje odszkodowanie. Jak wskazano powyżej, chodnik wraz z krawężnikiem usytuowany na ww. działce nie jest częścią składową tej działki, lecz stanowi część składową drogi będącej własnością Skarbu Państwa. Ustalone odszkodowanie winno zatem obejmować wyłącznie kwotę, stanowiącą wartość gruntu, określoną przez rzeczoznawcę majątkowego i do tak ustalonej kwoty należy odnieść ewentualne powiększenie odszkodowania, w trybie art. 18 ust. 1e specustawy drogowej. Nie przysługuje natomiast dotychczasowym właścicielom odszkodowanie w części odpowiadającej wartości fragmentu drogi, który znajduje się na przedmiotowej działce.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł Minister Inwestycji i Rozwoju wnosząc o jego uchylenie w całości i oddalenie skargi, ewentualnie – o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Sąd I instancji, a w każdym przypadku – o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu orzeczeniu organ zarzucił:
I. naruszenie prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię i zastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w zw. z art. 151 Kodeksu cywilnego w sytuacji, gdy do ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość przejętą pod realizację inwestycji drogowej zastosowanie mają przepisy specustawy drogowej oraz w sprawach nieuregulowanych przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami;
II. naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w zw. z art. 18 ust 1 specustawy drogowej, a polegającą na przyjęciu, że w stanie nieruchomości nie należy uwzględniać fragmentów zrealizowanej na niej drogi publicznej.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezydent Miasta B. wniósł o jej oddalenie w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Dlatego też, przy rozpoznawaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd II instancji, który w odróżnieniu od sądu I instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.
Kontroli Sądu I instancji podlegała decyzja Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] października 2017 r. w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość przeznaczoną na realizację inwestycji drogowej.
Podstawę materialnoprawną kwestionowanej decyzji stanowiły przepisy specustawy drogowej oraz przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2016 r., poz. 2147 ze zm.; dalej: u.g.n.).
Stosownie do art. 18 ust. 1 specustawy drogowej, wysokość odszkodowania, o którym mowa w art. 12 ust. 4, ustala się według stanu nieruchomości w dniu wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej przez organ I instancji oraz według jej wartości z dnia wydania decyzji ustalającej wysokość odszkodowania, a do ustalenia wartości nieruchomości mają zastosowanie odpowiednio przepisy o gospodarce nieruchomościami.
Trafnie ocenił Sąd I instancji, że organ nieprawidłowo uznał części drogi – ul. Z. w B. – zajmującej działkę nr [...] za część składową tej działki. Zgodzić należy się z poglądem, że naniesienia budowlane, w tym przypadku chodnik z krawężnikiem na gruncie oznaczonym nr [...], nie jest częścią składową gruntu, za który ustala się odszkodowanie dotychczasowym właścicielom. Sporny chodnik jest częścią drogi – ul. Z., będącej własnością Skarbu Państwa.
Słusznie w kontrolowanym wyroku powołano się w tym względzie na art. 151 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2017 r., poz. 459), który stanowi o wyjątku od zasady superficies solo cedit, uregulowanej w art. 48 kodeksu cywilnego.
Decydujące w tym wypadku jest zachowanie jedności budynku lub urządzenia, co sprawia, że właścicielem części budynku lub urządzenia, znajdującego się na cudzym gruncie jest inwestor, to jest właściciel większej całości położonej na nieruchomości sąsiedniej - wyjściowej.
Właściciel, którego granice zostały przekroczone przy wznoszeniu budynku, czy innego urządzenia na nieruchomości sąsiedniej ma możliwość domagania się przywrócenia stanu poprzedniego lub roszczeń przewidzianych w art. 151 zdanie drugie kodeksu cywilnego. Podlegają one jednak kompetencji sądów powszechnych właściwych do rozpoznawania spraw cywilnych (por. uchwała SN z dnia 26 kwietnia 2007 r. III CZP 27/07, OSNC 2008, nr 6, poz. 62, wyrok SN z dnia 5 stycznia 1971 r., I CR 5/71, LEX nr 6643, uchwała SN z dnia 21 kwietnia 2005 r., III CZP 9/05; OSNC 2006, nr 3, poz. 44, uchwała SN z dnia 13 października 2006 r., III CZP 72/06;OSNC 2007, nr 6, poz. 85), postanowienie SN z dnia 9 lutego 2007 r., III CZP 159/06;LEX nr 272465).
W podobnym tonie wypowiadał się również Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 14 czerwca 2017 r., sygn. akt II OSK 1951/16 oraz z dnia 7 grudnia 2010 r., sygn. akt II OSK 73/10, a także Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyrokach z dnia 11 kwietnia 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 3077/17, z dnia 25 maja 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 352/18 oraz z dnia 28 maja 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 3411/17 (dostępne w CBOSA.)
Podkreślenia wymaga, że stanowisko Sądu I instancji jest zgodne również z zasadą słusznego odszkodowania, o której mowa w art. 21 ust.2 Konstytucji RP.
Uznanie bowiem tak jak przyjęły organy, że należy się odszkodowanie za nakłady nie poniesione przez beneficjenta odszkodowania, prowadziłoby do jego zawyżenia i bezpodstawnego wzbogacenia. W myśl postanowień Konstytucji RP wywłaszczenie jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy jest dokonywane na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem, tj. ekwiwalentnym w stosunku do wartości wywłaszczonej nieruchomości. Pojęciem słusznego odszkodowania zajmował się wielokrotnie TK, który m.in. w wyroku z dnia 8 maja 1990 r., sygn. akt K 1/90 (OTK 1990, nr 1, poz. 2) stwierdził, że odszkodowanie słuszne to odszkodowanie sprawiedliwe. Sprawiedliwe odszkodowanie to odszkodowanie ekwiwalentne, bowiem tylko takie nie narusza istoty odszkodowania za przejętą własność. Również w orzeczeniu z dnia 19 marca 1990 r., sygn. akt K 2/90 (OTK 1990, nr 1, poz. 3) Trybunał stwierdził, że ujmowanie słusznego odszkodowania w kategoriach prawnych sprowadza się do zasady ekwiwalentności, tzn. w przypadku wywłaszczenia – do stworzenia wywłaszczonemu właścicielowi możliwości odtworzenia rzeczy przejętej przez Skarb Państwa. Skoro więc odszkodowanie ma rekompensować wartość odbieranego prawa to oczywistym jest, że jego wysokość nie może przekraczać wartości tej nieruchomości.
Określając jego wysokość organy orzekające błędnie przyjęły – za opinią biegłego – jakoby częścią składową wycenianej nieruchomości był także zrealizowany na niej fragment drogi publicznej w postaci chodnika z krawężnikiem. Tego rodzaju ocena, wyrażona w operacie szacunkowym, nie była dla organu orzekającego w przedmiocie odszkodowania wiążąca. Wykraczała bowiem poza kwestie metodyki określenia wartości składników majątkowych, tj. zakres wiedzy specjalistycznej biegłego i dotyczą oceny prawnej, za które z tych składników należne jest odszkodowanie.
Ustalone odszkodowanie winno obejmować wyłącznie kwotę stanowiącą wartość gruntu, określoną przez rzeczoznawcę majątkowego. W przeciwnym wypadku nie można mówić o słusznym odszkodowaniu w rozumieniu art. 21 ust.2 Konstytucji RP.
Skoro ówczesny właściciel nie poniósł nakładów na przedmiotową nieruchomość w postaci chodnika z krawężnikiem, to brak jest podstaw by jego równowartość uwzględnić w przyznawanej kwocie odszkodowania.
Reasumując, nie można racji przyznać autorowi kasacji, że Sąd I Instancji dopuścił się naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w zw. z art. 151 kodeksu cywilnego oraz art.145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w zw. z art. 18 ust 1 specustawy drogowej.
Mając na względzie powyższe skargę kasacyjną, na zasadzie art. 184 P.p.s.a. należało oddalić i dlatego orzeczono jak w punkcie 1 sentencji.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na zasadzie art. 204 pkt 2 P.p.s.a.
Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, w trybie określonym w art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm.), w brzmieniu nadanym przez art. 4 pkt 3 ustawy z dnia 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r., poz. 1090).