I OSK 67/05

I OSK 67/05 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2005-09-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-01-19
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Joanna Runge - Lissowska /przewodniczący/
Maria Czapska - Górnikiewicz
Zbigniew Rausz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6192 Funkcjonariusze Policji
Hasła tematyczne
Policja
Sygn. powiązane
II SA/Ka 2873/02 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2004-10-08
Skarżony organ
Komendant Policji
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 174 pkt 2, art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Sygn. akt I OSK 67 /05 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 września 2005 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Runge – Lissowska, Sędziowie NSA Maria Czapska - Górnikiewicz, Zbigniew Rausz (spr.), Protokolant Iwona Sadownik, po rozpoznaniu w dniu 27 września 2005 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Komendanta Wojewódzkiego Policji w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 8 października 2004 r. sygn. akt 4/II SA/Ka 2873/02 w sprawie ze skargi Marcina G. na orzeczenie Komendanta Wojewódzkiego P. z dnia 9 października 2002 r., (...) w przedmiocie wydalenia ze służby oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 8 października 2004 r. II SA/Ka 2873/02 uchylił orzeczenie Komendanta Wojewódzkiego Policji z dnia 9 października 2002 r. (...) w przedmiocie wydalenia Marcina G. ze służby w Policji.
W uzasadnieniu wyroku Sąd podniósł, że postanowieniem z dnia 9 sierpnia 2002 r. Komendant Miejski Policji w C. wszczął przeciwko Marcinowi G. postępowanie dyscyplinarne w kierunku ustalenia popełnienia czynu polegającego na tym, że w dniu 8.08.2002 r. w trakcie pełnienia służby, będąc zobowiązany do dokładnego i starannego dokumentowania jej przebiegu oraz wykonywania poleceń przełożonych, obowiązki te wykonał niedokładnie, nie dokumentując przebiegu służby, a zatem naruszając zasady dokumentowania przebiegu służby w związku z par. 13 ust. 1 zarządzenia nr 21 Komendanta Głównego Policji z dnia 20.05.1993 r. w sprawie funkcjonowania organizacji hierarchicznej w Policji. Następnie postanowieniem z dnia 12.08.2002 r. uzupełnił ten zarzut przedstawiając wymienionemu policjantowi zarzut popełnienia przestępstwa z art. 228 par. 3 Kk, polegający na tym, że w dniu 9 sierpnia 2002 r. w C., wspólnie z innym policjantem Arkadiuszem M. podczas służbowej czynności kontroli drogowej obywatela włoskiego L. B. zażądał wydania pieniędzy w nieustalonej kwocie w zamian za odstąpienie od służbowych czynności wobec podejrzanego o nietrzeźwość kierowcy, a nadto zarzut popełnienia przestępstwa z art. 231 par. 2 w związku z art. 278 par. 1 przy zastosowaniu art. 11 par. 2 Kk, przez to, że w tym samym dniu i okolicznościach zabrał od L. B. w celu przywłaszczenia pieniądze w kwocie 500 euro i 200 zł wyjmując je z portfela pokrzywdzonego. Po przeprowadzeniu postępowaniu dowodowego z wykorzystaniem materiałów postępowania prowadzonego przez Prokuraturę Rejonową w C., organ ten orzeczeniem z dnia 22.08.2002 r. na zasadzie par. 24 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 19.12.2002 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu udzielania wyróżnień oraz przeprowadzania postępowania dyscyplinarnego w stosunku do policjantów /Dz.U. nr 4 poz. 13/, uznał go winnym popełnienia zarzucanych czynów i wymierzył mu karę dyscyplinarną wydalenia ze służby. Organ podniósł, że 10 sierpnia 2002 r. Prokurator Rejonowy w C. przedstawił im zarzuty popełnienia przestępstw z art. 228 par. 3 i art. 231 par. 2 w związku z art. 278 par. 1 Kk, zaś Sąd Rejonowy w C. w tym samym dniu wydał postanowienie o zastosowaniu środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania. Podejrzani nie przyznali się do popełnienia zarzucanych im czynów, ale ich zeznania jako sprzeczne z pozostałymi dowodami, uznał organ za niewiarygodne. W ocenie organu dopuszczenie się wymienionych czynów jest ujmą na honorze, godności i dobrym imieniu policji nie pozwalającą na dalsze pełnienie przezeń służby.
W odwołaniu od powyższej decyzji Marcin G. domagał się jej uchylenia. Twierdził, iż notatnik nie został wypełniony z uwagi na dokonywanie czynności i późniejsze zatrzymanie go. Co do pozostałych zarzutów stwierdził, iż sprecyzowanych w nich czynów nie popełnił.
Organ odwoławczy utrzymał w mocy orzeczenie organu I instancji. Jego zdaniem zgromadzony materiał sprawy pozwalał na uznanie oczywistości popełnienia przez odwołującego się zarzucanych mu czynów. Charakter czynów uzasadniał wymierzenie kary wydalenia ze służby.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący domagał się uchylenia zaskarżonego orzeczenia, naprowadzając na brak dostatecznych dowodów swej winy i niewspółmierność kary w stosunku do przewinienia polegającego na braku właściwego wypełnienia notatnika służbowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał zarzuty skargi za nieuzasadnione ale zarzuty, które Sąd brał pod uwagę z urzędu zadecydowały o uchyleniu zaskarżonego orzeczenia. Sąd podniósł, że zaskarżone orzeczenie dotknięte było istotnymi uchybieniami procesowymi jakich dopuścił się organ II instancji rzutującymi w jego ocenie również na trafność zastosowania przepisów prawa materialnego. Według Sądu przedmiotowe orzeczenie uchybia w sposób mający wpływ na wynik sprawy przepisowi art. 107 par. 3 Kpa. Stanowi on, że uzasadnienie decyzji administracyjnej, jaką jest również orzeczenie dyscyplinarne organów obu instancji, winno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na jakich się oparł oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmawiał wiarygodności i mocy dowodowej, nadto wyjaśnienie podstawy prawnej z przytoczeniem przepisów prawa. Nie dostrzegł organ odwoławczy, iż przepis art. 138 Kpa sytuuje go na równi z organem I instancji, jeżeli chodzi o obowiązek merytorycznego rozpatrzenia sprawy, a zatem i motywów decyzji. Sąd podkreślił, że utrwalone jest stanowisko, wedle którego organy administracyjne obu szczebli są powołane do wydania rozstrzygnięcia uwzględniającego istniejący w dacie orzekania stan faktyczny i prawny, na podstawie materiału dowodowego zebranego w postępowaniach przed organami obu instancji. Organ wyższego stopnia nie jest powołany wyłącznie do kontroli zgodności z prawem decyzji wydanej w pierwszej instancji, ani wyłącznie do oceny zasadności zarzutów odwołania. Oznacza to, że wydane przezeń orzeczenie winno zawierać zarówno pełne ustalenie faktyczne, jak też wskazanie dowodów, na jakich organ się oparł, ich ocenę wiarygodności oraz rozważania faktyczne i prawne, wraz z oceną zarzutów odwołania. Nie zmienia tej konkluzji treść par. 32 ust. 1 cyt. rozporządzenia z dnia 19.12.1997 r. według którego w postępowaniu odwoławczym rozpoznanie sprawy następuje na podstawie stanu faktycznego ustalonego w postępowaniu zakończonym orzeczeniem dyscyplinarnym, bowiem nie wyklucza uzupełnienia materiału sprawy, ani nawet poczynienia odmiennych ustaleń. Przeciwne podejście podważałoby zdaniem Sądu sens postępowania odwoławczego i naruszałoby prawo do dwóch instancji przez to, że ustalenia faktyczne mogłyby być dokonywane tylko jednokrotnie. Gdyby zaś przyjąć, iż przepis ten miałby implikować uchylenie orzeczenia dyscyplinarnego w razie gdyby organ odwoławczy nie podzielił poczynionych przezeń ustaleń, byłoby to sprzeczne z zasadą sprawności oraz szybkości postępowania dyscyplinarnego oraz naruszałoby zasady procedury administracyjnej. Zaskarżone orzeczenie w ocenie Sądu przywołanym regułom uchybiło. Organ odwoławczy ograniczył się bowiem do oceny poprawności przeprowadzonego dotychczas postępowania, trafności wydanego w jego wyniku orzeczenia oraz przeanalizował zarzuty odwołania. W uzasadnieniu swego orzeczenia nie przedstawił faktów, które uznał za udowodnione, nie dokonał żadnej oceny zebranych dowodów, nie dał wyrazu analizie faktycznej i prawnej sprawy. W tym stanie rzeczy zajęte przezeń stanowisko oraz zaprezentowane wywody musiały zostać uznane za gołosłowne, zwłaszcza gdy w zakresie oceny wiarygodności dowodów uchybiono dyspozycji art. 80 Kpa. Sąd zaznaczył, że ocena wiarygodności dowodów miała w sprawie wielkie znaczenie, zatem jej pominięcie skutkować musiało wzruszeniem orzeczenia.
Zdaniem Sądu w sprawie, poza zeznaniami jednego świadka /pokrzywdzonego/, brak jest bezpośrednich dowodów na okoliczność popełnienia zarzucanych przestępstw. Pozostałe dowody osobowe są dowodami pośrednimi, skarżący nie przyznał się do popełnienia tych czynów, zeznania obu obwinionych są spójne, a przeszukanie nie dało rezultatu. Stąd rażąco wadliwy jest wniosek organu odwoławczego, jakoby dopuszczenie się przez skarżącego przedmiotowych czynów było "oczywiste". Powoływanie się na treść uzasadnienia postanowienia Sądu o tymczasowym aresztowaniu, nie dość, że orzeczenia wpadkowego, nie mającego znaczenia dla oceny stanu faktycznego sprawy, nadto dotyczącego tylko środka zapobiegawczego w toku postępowania, to jeszcze powołującego się na uprawdopodobnienie popełnienia przestępstw, jak trafnie dostrzegła skarga nie wytrzymuje krytyki. Polska procedura bowiem zwłaszcza karna i dyscyplinarna, nie znają pojęcia uprawdopodobnienia jako przesłanki uznania oskarżonego, czy obwinionego winnym zarzucanych czynów i skazania za ich popełnienie w tych postępowaniach. W świetle tych wywodów skwitowanie odmowy dania wiary wyjaśnieniom obwinionego sprzecznością z tym materiałem, musiało zostać uznane za chybione. W dalszej kolejności Sąd zwrócił uwagę na brzmienie przepisu art. 132 ustawy z dnia 6.04.1990 r. o Policji /Dz.U. 2002 nr 7 poz. 58 ze zm./, wedle którego policjant ponosi odpowiedzialność dyscyplinarną za popełnione przestępstwa i wykroczenia niezależnie od odpowiedzialności karnej /par. 20 ust. 2 cyt. rozporządzenia też/. Przeto oba postępowania są autonomiczne i niezależne od siebie. Ustalenia w nich poczynione i rozważania mogą doprowadzić do odmiennych wyników, inny jest wszak ich cel i sposób realizacji. Przy czym, w myśl par. 20 ust. 2 rozporządzenia z dnia 19.12.1997 r. dopuszczalne jest wykorzystanie materiałów postępowania przygotowawczego. Nie oznacza to jednak wyłączenia takich materiałów spod oceny wiarygodności organu dyscyplinarnego. W świetle jej braku zasadność zarzutów oraz przyjęta kwalifikacja czynów budzić może wątpliwości. Zwrócił też Sąd uwagę organowi na fakt, że zalegające w aktach protokoły czynności dokonanych w tym postępowaniu niejednokrotnie są sporządzone bądź skopiowane w sposób uniemożliwiający ich odczytanie. Uchylenie się przez organ II instancji od należytej oceny wiarygodności dowodów, poprawnych ustaleń stanu faktycznego sprawy i rozważań w zakresie materialnoprawnym miało wpływ na wynik sprawy, przeto uzasadniało uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia. Nie stoi mu na przeszkodzie fakt prawomocnego skazania skarżącego przez sąd karny, bowiem ten fakt nie może zwolnić organów dyscyplinarnych od prawidłowości procedowania, zwłaszcza gdy kwestionowane orzeczenie zapadło przed wydaniem prawomocnego wyroku. Nadto wymierzając karę zwolnienia ze służby nie można uczynić tego w sposób nie do końca zachowujący przepisane standardy, posługując się lakonicznymi i lapidarnymi zwrotami uchylając w konsekwencji wydane orzeczenie spod kontroli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego. Z tych przyczyn według Sądu zaskarżone orzeczenie nie mogło się ostać.
Od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł Komendant Wojewódzki Policji w K. reprezentowany przez radcę prawnego Marka S., zaskarżając wyrok ten w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego, a to art. 107 par. 3 i 80 Kodeksu postępowania administracyjnego przez ich niewłaściwe zastosowanie poprzez przyjęcie, że organ odwoławczy w uzasadnieniu orzeczenia nie zawarł pełnych ustaleń faktycznych i nie wskazał dowodów na jakich się oparł i nie dokonał oceny ich wiarygodności i wyciągnął w związku z tym wadliwy wniosek o oczywistości popełnienia przez skarżącego zarzuconych mu czynów co miało skutkować uchyleniem orzeczenia spod oceny legalności podczas gdy organ przywołał w uzasadnieniu orzeczenia opartego o przepisy rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 19.12.1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu udzielania wyróżnień oraz przeprowadzania postępowania dyscyplinarnego w stosunku do policjantów wszystkie okoliczności mające wpływ na treść orzeczenia, w tym wskazujące na "oczywistość" popełnienia zarzucanych mu czynów i ocenił zarzuty postawione w odwołaniu. Z tego względu wniesiono o uchylenie orzeczenia. Wnoszący skargę kasacyjną podniósł, że postępowanie dyscyplinarne prowadzone przeciwko skarżącemu oparte było o ówcześnie obowiązujące przepisy rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 19.12.1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu udzielania wyróżnień oraz przeprowadzania postępowania dyscyplinarnego w stosunku do policjantów, a jedynie zgodnie z par. 45 tego rozporządzenia posiłkowo w zakresie nim nieuregulowanym odwoływano się do przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z par. 32 rozporządzenia o postępowaniu odwoławczym rozpoznanie sprawy miało następować na podstawie stanu faktycznego ustalonego w postępowaniu zakończonym orzeczeniem dyscyplinarnym. Wprawdzie organ nie przytoczył w uzasadnieniu wprost dowodów na podstawie których dokonał ustalenia stanu faktycznego ale analizując zarzuty odwołania ocenił i przytoczył te dowody na podstawie których wydał orzeczenie. Przepisy powołanego rozporządzenia całościowo regulowały postępowanie dyscyplinarne i dlatego nie można zgodzić się ze stanowiskiem Sądu, że wydając orzeczenie organ odwoławczy naruszył przepis art. 107 par. 3 Kpa, uchybił dyspozycji art. 80 Kpa w zakresie wiarygodności dowodów i nie zastosował się w związku z tym do art. 138 Kpa, skoro organ miał obowiązek postąpić w myśl uregulowań ww. rozporządzenia i zastosował się do nich. Całość postępowania dowodowego przeciwko skarżącemu sprowadzała się do oceny czy skarżący popełnił przewinienia dyscyplinarne polegające na popełnieniu dwóch czynów przestępczych i związanym z tymi czynami naruszeniem dyscypliny służbowej i czy ich popełnienie jest oczywiste gdyż dawało to podstawę nie do zawieszenia tego postępowania dyscyplinarnego na czas zakończenia prowadzonego postępowania karnego w tej sprawie. Wnoszący skargę kasacyjną zaznaczył, że wyrokiem Sądu Rejonowego w C. z dnia 15.01.2004 r. (...) utrzymanym w mocy wyrokiem Sądu Okręgowego w C. z dnia 4.06.2004 r., (...) skarżący został uznany winnym popełnienia przestępstw, będących przedmiotem postępowania dyscyplinarnego i ukarany za nie. Zasadniczy materiał dowodowy zebrany w postępowaniu karnym i materiał dowodowy w postępowaniu dyscyplinarnym były tożsame. Swoje przekonanie o oczywistości popełnienia czynów organ wywiódł na bazie całości zebranych materiałów dowodowych a powołując się na treść uzasadnienia postanowienia sądu o tymczasowym aresztowaniu skarżącego wskazał na trafność oceny materiału dowodowego przy rozpatrywaniu kwestii oczywistości a nie, że zastosowanie tego środka zapobiegawczego ma uprawdopodobnić fakt popełnienia przestępstw, jak przyjął to Sąd. Organ odwoławczy nie uchylił się od należytej oceny wiarygodności dowodów, poprawności ustaleń stanu faktycznego i rozważań w zakresie materialnoprawnym, w szczególności w zakresie oczywistości popełnienia przestępstw, pomijając lakoniczność i lapidarność uzasadnienia orzeczenia, gdyż wziął pod uwagę całość zebranego na dzień orzekania materiału dowodowego, który wskazywał na oczywistość popełnienia czynów. Dlatego nie można zarzucać organowi odwoławczemu, że źle ocenił materiał dowodowy i w uzasadnieniu nie przywołał dowodów na podstawie których wydał orzeczenie i przekroczył zasadę wiarygodności dowodów.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Stosownie do postanowień art. 183 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki zostały określone w par. 2 art. 183. Żadna z przesłanek nieważności postępowania wymienionych w cyt. art. 183 par. 2 omawianej ustawy nie zachodzi w niniejszej sprawie. Zatem sprawa ta mogła być przez Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznana tylko w granicach zakreślonych skargą kasacyjną. Granice skargi kasacyjnej wyznaczają między innymi wymienione w art. 176 powołanej ustawy podstawy kasacyjne, które zgodnie z art. 174 ustawy mogą stanowić: 1/ naruszenie prawa materialnego, przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2/ naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W podstawach kasacji wnoszący skargę kasacyjną musi wskazać wyraźnie konkretną normę prawa materialnego czy procesowego, której naruszenie zarzuca zaskarżonemu orzeczeniu. W rozpoznawanej sprawie wnoszący skargę kasacyjną Komendant Wojewódzki Policji w K. w podstawie kasacyjnej zarzucił naruszenie przez Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku prawa materialnego, a to art. 107 par. 3 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego przez ich niewłaściwe zastosowanie: Powołane w podstawie kasacyjnej przepisy art. 107 par. 3 i art. 80 Kpa nie są przepisami prawa materialnego lecz przepisami procedury administracyjnej, której sąd administracyjny dokonując oceny legalności zaskarżonego doń aktu administracyjnego nie stosował. Wojewódzki Sąd Administracyjny kontrolując zgodność z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego czyni to w ramach uregulowań zawartych w ww. ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Tak więc jeżeli wnoszący skargę kasacyjną zamierza podstawę kasacji oprzeć na przesłance wskazanej w art. 174 pkt 2 powołanej ustawy /naruszenie przepisów postępowania/ to musi wskazać konkretny przepis tej ustawy, który Sąd naruszył i wykazać, że naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie stawiając w podstawie kasacji zarzut naruszenia przez Sąd prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie wnoszący skargę kasacyjną nie podał żadnej normy prawnej z tego zakresu /zarówno w osnowie skargi kasacyjnej jak i jej uzasadnieniu/. Do tak postawionego zarzutu skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny nie mógł się odnieść. Jeżeli oparcie podstawy kasacji na naruszeniu prawa materialnego było w tej sprawie wynikiem błędu /a na to wskazywałoby uzasadnienie skargi kasacyjnej/ a w istocie wnoszącemu skargę kasacyjną chodziło o postawienie Sądowi zarzutu naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, to jak zaznaczono należało w podstawie kasacyjnej wskazać wyraźnie określony przepis ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, która reguluje postępowanie przed sądami administracyjnymi. Tego w skardze kasacyjnej wniesionej w tej sprawie nie uczyniono.
Prowadzi to do wniosku, że skarga kasacyjna złożona przez Komendanta Wojewódzkiego Policji w K. nie ma usprawiedliwionych podstaw i dlatego na zasadzie art. 184 cyt. wyżej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało ją oddalić.