I OSK 666/23

I OSK 666/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-04-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-03-23
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Joanna Skiba /sprawozdawca/
Karol Kiczka
Piotr Niczyporuk /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Wa 1003/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-07-21
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2003 nr 228 poz 2255
art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Niczyporuk Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka sędzia del. WSA Joanna Skiba (spr.) po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 lipca 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 1003/22 w sprawie ze skargi W. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku z dnia 2 lutego 2022 r. nr KO-1147/4103/622/21 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 21 lipca 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 1003/22, oddalił skargę W. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku z dnia 2 lutego 2022 r. nr KO-1147/4103/622/21 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Sąd I instancji zajął stanowisko, że świadczenie pielęgnacyjne ma pełnić funkcję ekwiwalentu za utracony zarobek, mając na uwadze, że w obecnym stanie prawnym wysokość świadczenia pielęgnacyjnego jest zasadniczo zbliżona do kwoty minimalnego wynagrodzenia, a ponadto osoba pobierająca świadczenie pielęgnacyjne objęta jest ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym. Nadto Sąd I instancji doszedł do przekonania, że Kolegium trafnie zinterpretowało normy wynikające z uregulowań zawartych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 95 i art. 103 ust. 3 o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. w powiązaniu ze skutkami wyroku TK o sygn. SK 2/17. Skarżący pismem z dnia 2 września 2021 r. został przez organ I instancji poinformowany, że chcąc otrzymać świadczenie pielęgnacyjne należy dokonać wyboru, poprzez rezygnację z pobierania renty. Organ przy tym wyjaśnił, że wybór ten można zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zwieszenie prawa do renty. W reakcji na powyższe skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika w piśmie z dnia 10 września 2021 r. przedstawił stanowisko podtrzymywane na dalszym etapie postępowania (także w skardze do Sądu), że pobieranie renty nie stanowi prawnej przeszkody w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. Wobec powyższego, w ocenie Sądu I instancji, trafnie organy przyjęły, że w niniejszej sprawie nie została wyeliminowana negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, co skutkowało koniecznością odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Skargę kasacyjną na powyższe rozstrzygniecie złożył W. P. zaskarżając wyrok w całości. Orzeczeniu zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegającą na pominięciu celów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2016 r., poz. 1518 ze zm. dalej u.ś.r.) i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
W oparciu o powyższy zarzut wniesiono o:
1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości;
2)rozpoznanie skargi w trybie uproszczonym;
3)zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów postępowania kasacyjnego oraz kosztów postępowania poniesionych przed sądem pierwszej instancji;
4) rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym w myśl art. 182 § 1 Prawa o Postępowaniu przed Sądami Administracyjnymi.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm. zwanej dalej p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego, dlatego Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej.
W tym miejscu zasadnym jest wskazanie, że sąd administracyjny ocenia prawidłowość zaskarżonej decyzji na dzień jej wydania. Powyższa uwaga jest niezbędna, ponieważ z dniem 1 stycznia 2024 r. stan normatywny stanowiący podstawę wydania kwestionowanych decyzji uległ zmianie w następstwie wejścia w życie ustawy z 7 lipca 2024 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023, pos. 1429) która zmieniła brzmienie art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.; dalej u.ś.r. lub ustawa o świadczeniach rodzinnych) oraz uchyliła art. 17 ust. 1a u.ś.r. W aktualnym stanie prawnym o świadczenie pielęgnacyjne mogą ubiegać się osoby wskazane w art. 17 ust. 1 u.ś.r. z tytułu opieki jedynie nad osobą niepełnosprawną w wieku do ukończenia 18. roku życia. Możliwe natomiast stało się ubieganie się przez osobę niepełnosprawną o przyznanie tego świadczenia na warunkach określonych w ustawie o świadczeniu wspierającym.
Skarga kasacyjna została oparta wyłącznie na zarzucie naruszenia przez Sąd I instancji prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., polegającą na pominięciu celów tej ustawy i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że w procesie wykładni tego przepisu oparto się wyłącznie na jego wykładni językowej, co jest niewystarczające. Tekst prawa powinien być jednak tak interpretowany, aby wynik interpretacji nie prowadził do sprzeczności z innymi obowiązującymi normami systemu prawa ( wykładnia systemowa) oraz aby ustalenia znaczenia przepisu uwzględniało cel i rolę społeczną tego przepisu (wykładnia funkcjonalna.
Tak sformułowany zarzut skargi kasacyjnej należy uznać za bezzasadny. Sąd pierwszej instancji dokonał bowiem prawidłowej wykładni wskazanego przepisu, opierając się przy tym na różnych formach wykładni. W tym kontekście wyjaśnił bowiem, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Jednak wbrew twierdzeniom skarżącego kasacyjnie, nie uznał, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje skarżącemu z samego faktu posiadania prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności. Podzielił bowiem pogląd wyrażany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera świadczenie wymienione w art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit. a u.ś.r., powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego (por. wyroki NSA: z 18 czerwca 2020 r., sygn. I OSK 254/20, z 27 maja 2020 r., sygn. I OSK 2375/19, z 11 sierpnia 2020 r., sygn. I OSK 764/20, z 15 grudnia 2020 r., sygn. I OSK 1983/20, z 17 grudnia 2020 r. sygn. akt I OSK 2010/20, z 19 kwietnia 2021 r., sygn. I OSK 2800/20 - wszystkie przywołane orzeczenia publikowane na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W tej sytuacji powinna zrezygnować z renty, występując do organu rentowego (ZUS) z wnioskiem o zawieszenie prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U z 2020 r. poz. 53 dalej u.f.u.s.).
Sąd Wojewódzki prawidłowo także ocenił, jaki wpływ na niniejszą sprawę ma wydanie przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r. w sprawie o sygn. akt SK 2/17.
Wskazanym wyżej wyrokiem z 26 czerwca 2019 r. Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Jednocześnie Trybunał dostrzegł, że sprzeczna z zasadą równości jest jedynie sytuacja, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia.
Powyższe oznacza, że stwierdzenie częściowej niekonstytucyjności art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. powołanym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego wykreowało z dniem 9 stycznia 2020 r. nowy stan prawny, w którym zaistniała konieczność odnalezienia istniejących w systemie prawa instrumentów prawnych pozwalających w praktyce stosowania prawa urzeczywistnić ten wyrok Trybunału. Jakkolwiek kształtujące się w powyższym zakresie orzecznictwo sądowe nie było początkowo jednolite, to aktualnie nie budzi już wątpliwości, że w sytuacji zbiegu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze świadczeniami wskazanymi w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. zachodzi konieczność podjęcia przez osobę uprawnioną do świadczeń emerytalno-rentowych działań prowadzących do zawieszenia prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 u.f.u.s. W ten sposób, w następstwie realizacji prawa wyboru świadczenia, usunięta zostaje przeszkoda w uzyskaniu świadczenia pielęgnacyjnego.
W rozpoznawanej sprawie niesporne jest, że skarżący ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Wobec tego, organ I instancji poinformował skarżącego za pośrednictwem jego profesjonalnego pełnomocnika o jego sytuacji prawnej i pismem z 2 września 2021 r. wezwał go do wskazania, w terminie 7 dni od otrzymania wezwania, czy będzie składał wniosek o zawieszenie renty ewentualnie o przedłożenie decyzji zawieszającej jej wypłatę. Jednak profesjonalny pełnomocnik skarżącego w piśmie z 10 września 2021 r. wprost oświadczył, że skarżący nie zawiesi prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Dlatego też - wbrew stanowisku skarżącego - Sąd I instancji słusznie stwierdził, iż interpretacja art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., także przy uwzględnieniu poglądów wyrażonych w powołanym wyroku Trybunału Konstytucyjnego, nie pozwala na równoczesne pobieranie przez niego świadczenia rentowego i świadczenia pielęgnacyjnego. Stanowisko takie obecnie należy uznać za jednolite w orzecznictwie ( por. wyroki NSA z: 12 marca 2024r., I OSK 426/23; z 7 lutego 2024 r., I OSK 192/23; z 10 stycznia 2024 r., I OSK 4/23; z 28 grudnia 2023 r., I OSK 1992/22; 20 grudnia 2023 r., I OSK 2325/22; z 22 listopada 2022 r., I OSK 247/22; z 16 listopada 2023 r., I OSK 1922/22; z 10 listopada 2023 r., I OSK 271/22; z 24 sierpnia 2023 r., I OSK 1665/22; z 2 marca 2022 r., I OSK 1623/21; z 16 listopada 2023 r., I OSK 1923/22; z 12 października 2023r., I OSK 1922/23).
W tych okolicznościach organy orzekające prawidłowo odmówiły skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na występującą negatywną przesłankę w postaci posiadania przez skarżącego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Natomiast Sąd I instancji prawidłowo oddalił skargę skarżącego w pełni akceptując stanowisko organów orzekających.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznając, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, na podstawie art. 184 oraz art. 182 § 2 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną
Uzasadnienie wyroku sporządzono stosownie do art. 193 zdanie 2 p.p.s.a. z uwagi na oddalenie skargi kasacyjnej. W takiej sytuacji przepis ten wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie 1 p.p.s.a., zawężając je do oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Stan faktyczny i prawny sprawy rozstrzygniętej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny został przedstawiony w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.