I OSK 661/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA oddalił skargę kasacyjną dotyczącą prawa do rekompensaty za mienie zabużańskie, uznając, że rozszerzenie wniosku o kolejną nieruchomość po upływie terminu było bezskuteczne, a dowody na własność innej nieruchomości były niewystarczające.
Sprawa dotyczyła prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza granicami RP. Skarżący kasacyjnie kwestionował odmowę potwierdzenia prawa do rekompensaty za folwark K. z powodu zbyt późnego zgłoszenia oraz za nieruchomość w P. z powodu braku dowodów własności na dzień wybuchu II wojny światowej. NSA oddalił skargę, uznając, że termin na zgłoszenie wniosku był prekluzyjny, a przedstawione dowody (zaświadczenia i zeznania świadków) były niewystarczające do potwierdzenia własności.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną C.H. od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił skargi na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji odmawiającą potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie zabużańskie. Spór koncentrował się wokół dwóch kwestii: prawa do rekompensaty za folwark K. oraz za nieruchomość w P. W odniesieniu do folwarku K., NSA potwierdził stanowisko WSA i organów administracji, że termin do złożenia wniosku o rekompensatę, określony w art. 5 ust. 1 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, ma charakter prekluzyjny. Rozszerzenie wniosku o kolejną nieruchomość po upływie terminu (31 grudnia 2008 r.) zostało uznane za bezskuteczne. Sąd podkreślił, że wniosek musi wskazywać konkretne nieruchomości, a nie mieć charakter blankietowy. W kwestii nieruchomości w P., NSA podzielił ocenę WSA i organów, że przedstawione dowody – zaświadczenia z archiwów litewskich oraz zeznania świadków – były niewystarczające do udowodnienia własności na dzień 1 września 1939 r. Zaświadczenia nie miały daty, co czyniło ich aktualność wątpliwą, a zeznania świadków budziły wątpliwości ze względu na ich wiek w istotnym okresie, precyzję dotyczącą jednostek miary, zbieżność treści oraz fakt, że mogli oni czerpać wiedzę od innych osób, a nie z własnych obserwacji. Sąd uznał, że brak ponownego przesłuchania świadków ani przesłuchania sekretarza Konsula RP w Mińsku (który nie pamiętał istotnych faktów) nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy. W konsekwencji, NSA oddalił skargę kasacyjną, uznając zaskarżony wyrok za zgodny z prawem. Odstąpiono od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, rozszerzenie wniosku o kolejne nieruchomości po upływie terminu (31 grudnia 2008 r.) jest bezskuteczne z uwagi na prekluzyjny charakter tego terminu.
Uzasadnienie
Termin określony w art. 5 ust. 1 ustawy zabużańskiej jest terminem prawa materialnego o charakterze prekluzyjnym, którego upływ powoduje wygaśnięcie prawa do rekompensaty. Wniosek musi wskazywać konkretne nieruchomości, a jego modyfikacja po terminie jest niedopuszczalna.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (15)
Główne
ustawa zabużańska art. 5 § 1
Ustawa z dnia 5 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej
Termin do złożenia wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty ma charakter prekluzyjny i upływ powoduje wygaśnięcie prawa. Rozszerzenie wniosku o kolejne nieruchomości po tym terminie jest bezskuteczne.
ppsa art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
NSA oddala skargę kasacyjną, jeśli nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Pomocnicze
ustawa zabużańska art. 6 § 1
Ustawa z dnia 5 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej
Do wniosku należy dołączyć dowody potwierdzające rodzaj i powierzchnię pozostawionych nieruchomości, co oznacza, że wniosek nie może być blankietowy.
ustawa zabużańska art. 6 § 5
Ustawa z dnia 5 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej
Dowody w postaci zeznań świadków mogą być oceniane przez pryzmat ich wiarygodności i wartości dowodowej, zwłaszcza w kontekście wieku świadków i precyzji zeznań.
k.p.a. art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Organy administracji publicznej są zobowiązane do działania w sposób budzący zaufanie i dążący do załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli.
k.p.a. art. 10 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada czynnego udziału stron w postępowaniu, chyba że zachodzą okoliczności wskazane w § 2.
k.p.a. art. 77 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Organ obowiązany jest wyczerpująco zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.
k.p.a. art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Organ ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.
ppsa art. 3 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej.
ppsa art. 134 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi, z zastrzeżeniem art. 184.
ppsa art. 145 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Uchylenie decyzji lub postanowienia następuje w przypadku naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
ppsa art. 183 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania.
ppsa art. 183 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Enumeratywne wymienienie przesłanek nieważności postępowania.
ppsa art. 207 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Możliwość odstąpienia od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
pusa art. 1 § 2
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych
Zakres kontroli sądów administracyjnych.
Argumenty
Odrzucone argumenty
Naruszenie art. 134 § 1, art. 3 § 1 ppsa w zw. z art. 1 § 2 pusa, przez brak pełnej kontroli działalności administracji publicznej, w tym naruszenie art. 77 § 1, art. 80 kpa (brak dowodów własności nieruchomości w P.) Naruszenie art. 77 § 1, art. 80 w zw. z art. 7 i art. 10 § 1 kpa (brak ponownego przesłuchania świadków, brak zawiadomienia o przesłuchaniu sekretarza Konsula) Naruszenie art. 5 ust. 1 ustawy zabużańskiej w zw. z art. 7 i art. 77 kpa (błędna wykładnia dopuszczalności modyfikacji wniosku po terminie) Naruszenie art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy zabużańskiej (błędne przyjęcie braku możliwości modyfikowania wniosku) Naruszenie art. 6 ust. 5 ustawy zabużańskiej (nieuzasadnione przyjęcie, że dowody z zeznań świadków nie potwierdzają posiadania nieruchomości)
Godne uwagi sformułowania
termin w nim określony ma charakter terminu prawa materialnego o charakterze prekluzyjnym, którego upływ powoduje wygaśnięcie prawa do rekompensaty wnioskodawca w celu uzyskania rekompensaty jest obowiązany wskazać konkretne nieruchomości objęte wnioskiem złożony wniosek nie może mieć charakteru blankietowego obejmującego nieokreślone mienie pozostawione poza wschodnimi granicami RP, ale musi odnosić się do konkretnych, oznaczonych nieruchomości zeznania, w tym również te składane pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, są środkami dowodowymi, których wartość dowodowa podlega ocenie przez pryzmat całości sprawy i pozostałego materiału dowodowego zebranego w sprawie tak znaczna zbieżność, a w niektórych aspektach identyczność zeznań może budzić poważne wątpliwości co do wartości dowodowej takich oświadczeń zeznania te dotyczyć powinny stanu nieruchomości z dnia wybuchu II wojny światowej, tj. z okresu, gdy świadkowie ci mieli 10, 14 i 17 lat.
Skład orzekający
Marian Wolanin
przewodniczący
Zygmunt Zgierski
sprawozdawca
Marek Stojanowski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie prekluzyjnego charakteru terminu do zgłaszania wniosków o rekompensatę za mienie zabużańskie oraz kryteriów oceny dowodów (zaświadczeń i zeznań świadków) w tego typu sprawach."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej ustawy o mieniu zabużańskim i konkretnych dowodów przedstawionych w sprawie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy historycznych roszczeń o mienie zabużańskie, co może być interesujące ze względu na aspekt historyczny i prawny. Kluczowe są tu kwestie dowodowe i proceduralne, które są istotne dla prawników specjalizujących się w tej dziedzinie.
“Majątek zabużański: Czy można było rozszerzyć wniosek o rekompensatę po latach? NSA wyjaśnia.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI OSK 661/23 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2024-09-26 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2023-03-23 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Marek Stojanowski Marian Wolanin /przewodniczący/ Zygmunt Zgierski /sprawozdawca/ Symbol z opisem 6079 Inne o symbolu podstawowym 607 Hasła tematyczne Nieruchomości Sygn. powiązane I SA/Wa 1950/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-09-22 Skarżony organ Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Powołane przepisy Dz.U. 2017 poz 2097 art. 5 ust. 1, art. 6 ust. 1 i 5 Ustawa z dnia 5 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (t. j.) Dz.U. 2021 poz 735 art. 7, art. 10 § 1, art. 77 § 1, art. 80 Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn. Dz.U. 2024 poz 935 art. 3 § 1, art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 182 § 2, art. 183 § 1 i 2, art. 184, art. 207 § 2 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.) Dz.U. 2022 poz 2492 art. 1 § 2 Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j. Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marian Wolanin Sędziowie: NSA Marek Stojanowski NSA Zygmunt Zgierski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 26 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej C.H. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 września 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 1950/21 w sprawie ze skarg D.T. i C.H. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] czerwca 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. oddala skargę kasacyjną, 2. odstępuje od zasądzenia od C.H. na rzecz Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Uzasadnienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 22 września 2022 r. oddalił skargi D.T. i C.H. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] czerwca 2021 r. w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący. Zaskarżył to rozstrzygnięcie w całości, wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji celem ponownego rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Dodatkowo skarżący zrzekł się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie: 1) art. 134 § 1, art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: ppsa, w zw. z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, dalej: pusa, przez brak dokonania przez Sąd pełnej, wyczerpującej i wnikliwej kontroli działalności administracji publicznej zarówno pod kątem oceny zgodności rozstrzygnięcia z prawem materialnym, jak również dochowania wymaganej prawem procedury skutkujące błędnym oddaleniem skargi i uznanie, że decyzja organu odwoławczego znajduje oparcie w art. 104 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, dalej: kpa, a postępowanie organów administracji nosiło cechy wnikliwości z zachowaniem reguł wynikających z art. 7 i art. 77 kpa, podczas gdy działanie organów obydwu instancji naruszyło: a) art. 77 § 1 kpa w zw. z art. 80 kpa przejawiające się w ustaleniu, że w aktach sprawy brak jest dowodów potwierdzających, że O.R. był w dacie wybuchu II wojny światowej właścicielem nieruchomości położonej w miejscowości P. o powierzchni wskazanej przez strony, a w niniejszej sprawie organy działały na podstawie przepisów prawa (art. 6 kpa), podczas gdy skarżący na etapie postępowania administracyjnego złożył szereg dowodów, w tym: – zaświadczenie Centralnego Państwowego Archiwum Litwy w Wilnie dot. majątku nieruchomego Nr [...] z [...] maja 2009 r. wraz z tłumaczeniem przysięgłym; – zaświadczenie Centralnego Archiwum Państwa Litewskiego w Wilnie o majątku nieruchomym O.R. i B.R. Nr [...] z [...] grudnia 2013 r. wraz z tłumaczeniem przysięgłym; – protokół znak: [...] z [...] października 2012 r. sporządzony przez Kierownika Wydziału Konsularnego Ambasady RP w Mińsku, zawierający oświadczenie świadka, przed wojną obywatela RP, Pana I.K., urodzonego [...] stycznia 1922 r. w miejscowości K., zamieszkałego w miejscowości P. (świadek w momencie zakończenia wojny miał 23 lata); – protokół znak: [...] z [...] października 2012 r. sporządzony przez Kierownika Wydziału Konsularnego Ambasady RP w Mińsku, zawierający oświadczenie świadka, przed wojną obywatelki RP, Pani J.M., urodzonej [...] listopada 1925 r. w miejscowości K., zamieszkałej w miejscowości U. (świadek w momencie zakończenia wojny miała 20 lat); – protokół znak: [...] z [...] października 2012 r. sporządzony przez Kierownika Wydziału Konsularnego Ambasady RP w Mińsku, zawierający oświadczenie świadka, przed wojną obywatela RP, Pana W.M., urodzonego [...] kwietnia 1929 r. w miejscowości S., zamieszkałego w miejscowości M. (świadek w momencie zakończenia wojny miał 16 lat), które przekonują, iż O.R. bezpośrednio przed wybuchem wojny pozostawił majątek w miejscowości P. o powierzchni 4 116 ha oraz Folwark K. o powierzchni 368,42 ha; b) art. 77 § 1, art. 80 w zw. z art. 7 oraz art. 10 § 1 kpa przejawiające się w poparciu przez Sąd ustaleń obydwu organów w zakresie, w jakim uznały one, że brak ponownego przesłuchania świadków M., M. i K. (pomimo takiego obowiązku wynikającego z art. 138 § 2 kpa) oraz brak zawiadomienia stron o przesłuchaniu w charakterze świadka sekretarza Konsula RP w Mińsku nie miało znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, podczas gdy organy administracji publicznej są zobowiązane do realizowania wskazań zawartych w decyzjach organów wyższego rzędu, a odstąpienie od zasady czynnego udziału stron w postępowaniu może mieć miejsce jedynie przy zaistnieniu okoliczności wskazanych w art. 10 § 2 kpa, które w niniejszej sprawie nie miały miejsca; 2) art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2017 r. poz. 2097), dalej: ustawa zabużańska, w zw. z art. 7 oraz art. 77 kpa przez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu przez Sąd, że pierwotny wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty za pozostawione mienie można było modyfikować (w tym rozszerzać) co do zakresu nieruchomości tylko do 31 grudnia 2008 r., a wszelkie kolejne żądania, tj. obejmujące inne nieruchomości należało traktować jako nowe wnioski, ale złożone z uchybieniem terminu, podczas gdy zgodnie z utrwalonym orzecznictwem strona ma prawo modyfikować swoje żądanie w trakcie trwania procedury administracyjnej, a każda zmiana (czy też poszerzenie żądania) nie prowadzi do wszczęcia odrębnej procedury administracyjnej (z nową datą wszczęcia), a powinna zostać rozpoznana i oceniona przez organ administracji publicznej w trwającym postępowaniu; 3) art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy zabużańskiej przez jego błędną wykładnię polegającą na błędnym przyjęciu, że jego treść pośrednio wskazuje na brak możliwości późniejszego modyfikowania czy też uzupełniania pierwotnego wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty za pozostawione mienie, podczas gdy omawiany przepis ma jedynie na celu wykazanie środków dowodowych potrzebnych do realizacji wniosku, nie ogranicza natomiast w żaden sposób możliwości jego późniejszej zmiany; 4) art. 6 ust. 5 ustawy zabużańskiej przez nieuzasadnione przyjęcie, że dowody w postaci oświadczeń przesłuchanych w sprawie świadków nie potwierdzają faktu posiadania przez O.R. majątku o powierzchni wskazywanej przez wnioskodawców na czas opuszczania byłego terytorium RP z uwagi na: wiek świadków, podejrzanie rozległą wiedzę w zakresie majątku małżeństwa R., zbieżność protokołów oświadczeń świadków pod kątem treści, podczas gdy Sądowi umyka, że wszyscy przesłuchani w sprawie świadkowie złożyli oświadczenia pod rygorem odpowiedzialności karnej, ich wiedza nie musiała konieczne pochodzić z naocznych obserwacji, a zbieżność ich wyjaśnień mogła być podyktowana wymianą spostrzeżeń co do majątku małżeństwa R., która mogła mieć miejsce, chociażby bezpośrednio przed przesłuchaniem przez sekretarza Konsula, zwłaszcza że wszyscy świadkowie byli słuchani tego samego dnia, a organy obydwu instancji w sytuacji powzięcia wątpliwości co do okoliczności związanych z przesłuchaniem świadków winny zrealizować zalecenie Ministra Skarbu Państwa wskazane w decyzji z [...] sierpnia 2015 r. w zakresie konieczności przeprowadzenia dowodu z przesłuchania świadków na okoliczność potwierdzenia rzeczywistego stanu posiadania majątków przez O.R. i B.R. do dnia opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a także okoliczności, w jakich doszło do złożenia przez nich oświadczeń wiedzy do protokołu. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie od skarżącego zwrotu kosztów postępowania według norm prawem przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 ppsa w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego postanowienia determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który nie bada całokształtu sprawy, ale ogranicza się do weryfikacji zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Spór w rozpoznawanej sprawie koncentruje się wokół dwóch zagadnień: odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia poza wschodnimi granicami RP folwarku K. z powodu zbyt późnego zgłoszenia tego roszczenia oraz odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia poza wschodnimi granicami RP nieruchomości położonej w miejscowości P. z powodu braku dowodów na posiadanie tej nieruchomości w dniu wybuchu II wojny światowej przez poprzednika prawnego skarżących. W pierwszej kolejności, odnosząc się do zarzutów związanych z nieuznaniem rozszerzenia wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty o folwark K., wskazać należy, że zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy zabużańskiej potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Analiza powyższego przepisu wskazuje, że termin w nim określony ma charakter terminu prawa materialnego o charakterze prekluzyjnym, którego upływ powoduje wygaśnięcie prawa do rekompensaty (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 grudnia 2015 r., sygn. akt I OSK 594/14, z 21 stycznia 2024 r., sygn. akt I OSK 1789/20, z 19 grudnia 2023 r., sygn. akt I OSK 347/23, z 12 października 2021 r., sygn. akt I OSK 2845/20, czy z 17 lipca 2020 r., sygn. akt I OSK 2733/19, oraz komentarz do art. 5, J. Forystek, Komentarz do ustawy o mieniu zabużańskim. Studium historyczno-prawne, s 271). Jednocześnie należy zauważyć, że w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, zgodnie z którym wnioskodawca w celu uzyskania rekompensaty jest obowiązany wskazać konkretne nieruchomości objęte wnioskiem (zob. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 maja 2023 r., sygn. akt I OSK 3332/19, z 8 marca 2018 r., sygn. akt I OSK 949/16, czy z 24 listopada 2017 r., sygn. akt I OSK 81/16). Oznacza to, że nie jest możliwe wszczęcie postępowania w przedmiocie przyznania rekompensaty w stosunku do mienia pozostawionego poza wschodnimi granicami RP bez wskazania konkretnie, o jaki majątek chodzi. Stanowisko to znajduje swoje potwierdzenie w treści art. 6 ust. 1 ustawy zabużańskiej, którego treść Sąd pierwszej instancji przywołał wyłącznie pomocniczo, nie czyniąc z niego zasadniczej podstawy swojego wywodu. Przepis ten nakazuje bowiem dołączenie do wniosku dowodów potwierdzających m.in. rodzaj i powierzchnię pozostawionych nieruchomości. Powoduje to, że złożony wniosek nie może mieć charakteru blankietowego obejmującego nieokreślone mienie pozostawione poza wschodnimi granicami RP, ale musi odnosić się do konkretnych, oznaczonych nieruchomości. Z uwagi na prekluzyjnych charakter terminu określonego w art. 5 ust. 1 ustawy zabużańskiej modyfikacje wniosków o przyznanie rekompensaty przez wskazywanie kolejnych nieruchomości, których ma dotyczyć postępowanie, ograniczone są terminem 31 grudnia 2008 r., a rozszerzenie wniosku po tym terminie musi zostać uznane z powodu upływu ustawowego terminu jako nieskuteczne. Stanowiska tego nie podważa wywód zawarty w skardze kasacyjnej przytoczony na podstawie wyroku z 9 lipca 2021 r., sygn. akt I OSK 2757/19. Analiza treści uzasadnienia tego wyroku, zwłaszcza w połączeniu z treścią zarzutów skargi kasacyjnej, wskazuje wprost, że wywód ten dotyczy problematyki wszczęcia postępowania na skutek wniosku o rekompensatę złożonego w ustawowym terminie w stosunku do wszystkich osób uprawnionych do uzyskania rekompensaty, a nie tylko wnioskodawcy. Kwestia ta jest niesporna w orzecznictwie sądów administracyjnych i nie stanowi osi sporu w rozpoznawanej sprawie. Argumentacja przytoczona przez autora skargi kasacyjnej na podstawie przywołanego wyroku z 9 lipca 2021 r. nie ma zatem wpływu na rozpoznawaną sprawę. Skoro zatem pierwotny, wniesiony w ustawowym terminie wniosek obejmował wyłącznie nieruchomości w miejscowości P., B. oraz W., a żądanie objęcia toczącym się postępowaniem majątku K. zostało uwidocznione dopiero przy piśmie z [...] grudnia 2011 r., a następnie przy piśmie z [...] października 2012 r., tj. już po upływie ustawowego terminu wynikającego z art. 5 ust. 1 ustawy zabużańskiej, to zarówno orzekające w sprawie organy, jak i kontrolujący ich działalność Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawidłowo uznały, że taka modyfikacja wniosku była bezskuteczna i nie dawała podstaw do skutecznego ubiegania się o rekompensatę za ten majątek. Z uwagi na powyższe, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzuty naruszenia art. 5 ust. 1 ustawy zabużańskiej w zw. z art. 7 oraz art. 77 kpa oraz art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy zabużańskiej okazały się niezasadne. Przechodząc do zbadania pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej odnoszących się do nieudowodnienia, że nieruchomość położona w miejscowości P. w dniu wybuchu II wojny światowej stanowiła własność poprzednika prawnego skarżących, zauważyć należy, że okoliczność tę skarżący wywodził z przywołanych w pierwszym zarzucie skargi kasacyjnej zaświadczeń oraz zeznań świadków. Otóż należy podzielić zapatrywanie zarówno organów orzekających w sprawie, jak i kontrolującego ich działalność Sądu pierwszej instancji, że dowody te są niewystarczające do wykazania, że sporna nieruchomość w dniu 1 września 1939 r. należała do poprzednika prawnego skarżących. Zauważyć bowiem należy, że oba zaświadczenia nie zostały zaopatrzone datą. Nie jest zatem oczywiste, że stan utrwalony tymi zaświadczeniami był aktualny na dzień istotny z punktu widzenia ustawy zabużańskiej. Odnotowania przy tym wymaga, że z wyjaśnień Centralnego Państwowego Archiwum Litwy wynika, że dokumenty te musiały zostać sporządzone przed dniem 22 grudnia 1933 r., a zatem stan w nich utrwalony mógł być już nieaktualny w dniu 1 września 1939 r. i dokumenty te nie mogły służyć wykazaniu prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia mienia nieruchomego poza wschodnimi granicami RP. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w postępowaniu o potwierdzenie prawa do rekompensaty powołanie się na dokumenty potwierdzające historyczny stan prawny nieruchomości jest niewystarczające, gdyż muszą to być dokumenty obrazujące ten stan na określoną, istotną prawnie datę. W sytuacji, gdy dokumenty takie z racji daty ich wytworzenia potwierdzają ten stan na datę wcześniejszą, niezbędne jest wykazanie, że pomiędzy datą wytworzenia tych dokumentów a datą prawnie istotną nie nastąpiły zmiany mające wpływ na możliwość potwierdzenia prawa do rekompensaty. Odnosząc się z kolei do zeznań świadków I.K., J.M. i W.M. wyjaśnić należy, że zeznania, w tym również te składane pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, są środkami dowodowymi, których wartość dowodowa podlega ocenie przez pryzmat całości sprawy i pozostałego materiału dowodowego zebranego w sprawie. Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, że Sąd pierwszej instancji słusznie zauważył, że tak znaczna zbieżność, a w niektórych aspektach identyczność zeznań może budzić poważne wątpliwości co do wartości dowodowej takich oświadczeń. Wprawdzie możliwe jest, że w sytuacji przesłuchania świadków jednego dnia po kolei mieli oni możliwość ustalenia spójnej wersji zeznań, ale uzgodnienie takie w sposób istotny wpływa na moc dowodową zeznania. Co do zasady bowiem przyjąć należy, że świadkowie dzielą się na świadków naocznych, tj. bezpośrednich świadków zdarzenia, posiadających własną wiedzę na temat sprawy, oraz świadków ze słyszenia, tj. świadków, którzy wiedzę o sprawie czerpią od osób trzecich. Złożenie zeznań w zakresie ustalonym, tj. w zakresie wiedzy czerpanym od innych świadków, powoduje, że tak złożone zeznania mają znikomy walor dowodowy, gdyż w istocie prowadzą do powielenia zeznań innego świadka. Uzgodnienie zeznań powoduje, że zeznający świadek nie przekazuje własnych obserwacji zdarzenia, co pozwala na zakwestionowanie wiedzy takiego świadka i przydatności jego oświadczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Ponadto Sąd pierwszej instancji prawidłowo zauważył, że zeznania świadków były wyjątkowo precyzyjne w zakresie podawanej wielkości pozostawionej nieruchomości (dokładność do drugiego miejsca po przecinku), przy czym wartości te podane zostały w jednostkach niestosowanych do pozostawionych nieruchomości w dniu 1 września 1939 r. Zauważyć także należy, że zeznania te, pomimo zgodności co do wielkości nieruchomości, w sposób istoty różniły się co opisu zabudowań znajdujących się na nieruchomości kontrastującej z dokładnością opisu areału nieruchomości. Podkreślenia także wymaga, że zeznania te dotyczyć powinny stanu nieruchomości z dnia wybuchu II wojny światowej, tj. z okresu, gdy świadkowie ci mieli 10, 14 i 17 lat. Wiek świadków w dniu zakończenia wojny, wbrew intencji autora skargi kasacyjnej, nie miał tu istotnego znaczenia, gdyż dla rozpoznawanej sprawy istotne znaczenie miał stan nieruchomości w dniu rozpoczęcia wojny oraz możliwość postrzegania, interpretacji i zapamiętania go przez świadków składających zeznania. Z uwagi na powyższe, rację należy przyznać Sądowi pierwszej instancji, który zakwestionował możliwość zapamiętania tak szczegółowych informacji o spornych nieruchomościach przez osoby we wskazanym powyżej wieku i poddał w uzasadnioną wątpliwość wartość dowodową złożonych zeznań. Wskazane powyżej okoliczności dotyczące świadków powodują, że składane przez nich oświadczenia pozbawione są znaczącego wpływu na wynik sprawy. Zasadnie zatem Sąd pierwszej instancji uznał, że brak ponownego ich przesłuchania nie stanowi podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji. Uchylenie to, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa możliwe jest wyłącznie w przypadku, gdy naruszenie przepisów postępowania inne niż dające postawę do wznowienia postępowania miało istotny wpływ na wynik sprawy. W rozpoznawanej sprawie wpływu takiego w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego brak. Odnotować także wypada, że autor skargi kasacyjnej powołując się na tę okoliczność, również nie przedstawił argumentacji wskazującej na wystąpienie wspomnianego wpływu na wynik spawy. Z podobnych przyczyn za naruszenie przepisów postępowania dające podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa nie można było uznać niezawiadomienia stron postępowania o przesłuchaniu w charakterze świadka sekretarza Konsula RP w Mińsku. W toku tego przesłuchania nie doszło do dokonania ustaleń mających wpływ na wynik sprawy, gdyż sekretarz na poszczególne pytania odpowiadał "nie pamiętam". W sytuacji takiej Sąd pierwszej instancji słusznie zauważył, że obecność stron przy przesłuchaniu oraz możliwość zadawania pytań nie mogła wpłynąć na rezultat przesłuchania i w konsekwencji na wynik sprawy. Brak było zatem podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji z uwagi na niezawiadomienie stron o zamiarze przesłuchania sekretarza Konsula RP w Mińsku. W świetle powyższego za niezasadne należało uznać także zarzuty naruszenia art. 134 § 1 i art. 3 § 1 ppsa w zw. z art. 1 § 2 pusa w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 kpa, art. 134 § 1 i art. 3 § 1 ppsa w zw. z art. 1 § 2 pusa w zw. z art. 77 § 1, art. 80 w zw. z art. 7 i art. 10 § 11 kpa oraz art. 6 ust. 5 ustawy zabużańskiej. Zauważyć przy tym należy, że wynik postępowania sądowoadministracyjnego, którego kierunku strona skarżąca nie uznaje za prawidłowy, nie oznacza automatycznie naruszenia przepisów nakładających na sąd administracyjny dokonanie kontroli działalności organów administracji publicznej. O naruszeniu takim można bowiem mówić w sytuacji, gdy sąd uchyli się od przeprowadzenia takiej kontroli albo przedmiotem kontroli uczyni rozstrzygnięcie inne niż wynikające z zakresu skierowanej do niego skargi. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, wobec czego działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 ppsa, oddalił skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 207 § 2 ppsa, odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI