I OSK 66/22

Naczelny Sąd Administracyjny2025-07-03
NSAAdministracyjneWysokansa
reprywatyzacjagrunty warszawskiedekret warszawskiprawo użytkowania wieczystegonieruchomościpostępowanie administracyjnesądy administracyjnetożsamość nieruchomościnastępstwo prawne

NSA oddalił skargę kasacyjną w sprawie reprywatyzacyjnej dotyczącej gruntów warszawskich, potwierdzając nieważność decyzji o ustanowieniu użytkowania wieczystego z powodu naruszenia tożsamości nieruchomości i wnioskodawców.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej od wyroku WSA w Warszawie, który stwierdził nieważność decyzji Komisji ds. reprywatyzacji nieruchomości warszawskich oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta m.st. Warszawy. WSA uznał, że Prezydent rażąco naruszył przepisy dekretu warszawskiego, ustanawiając prawo użytkowania wieczystego do działki powstałej z połączenia kilku pierwotnych nieruchomości, co naruszyło wymóg tożsamości nieruchomości i wnioskodawców. NSA, rozpoznając skargę kasacyjną, potwierdził to stanowisko, oddalając skargę i podkreślając, że przyznanie prawa do użytkowania wieczystego wymaga tożsamości nieruchomości objętej wnioskiem i decyzją oraz tożsamości wnioskodawców i beneficjentów.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który stwierdził nieważność decyzji Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich oraz decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z 2014 r. W pierwotnej decyzji Prezydent ustanowił prawo użytkowania wieczystego do udziałów w gruncie przy ul. [...] na rzecz kilku osób. Komisja uchyliła tę decyzję, wskazując na brak ustaleń dotyczących posiadania gruntu i terminowości wniosku dekretowego, a także na rażącą sprzeczność z interesem społecznym przeniesienia roszczeń za niewspółmierne świadczenie. WSA w Warszawie stwierdził nieważność obu decyzji, uznając, że Prezydent rażąco naruszył przepisy dekretu warszawskiego, ustanawiając prawo użytkowania wieczystego do działki powstałej z połączenia trzech dawnych nieruchomości, co naruszyło wymóg tożsamości nieruchomości i wnioskodawców. Skarżący kasacyjnie zarzucali m.in. błędną wykładnię art. 7 ust. 1 i 2 dekretu warszawskiego oraz naruszenie przepisów p.p.s.a. NSA oddalił skargę kasacyjną, podzielając stanowisko WSA. Sąd podkreślił, że przyznanie prawa użytkowania wieczystego na podstawie dekretu warszawskiego wymaga tożsamości nieruchomości przed i po scaleniu oraz tożsamości wnioskodawców i beneficjentów. Ustanowienie prawa do działki powstałej z połączenia kilku pierwotnych nieruchomości na rzecz osób, które nie były wyłącznymi właścicielami lub następcami prawnymi wszystkich pierwotnych działek, stanowi rażące naruszenie przepisów. NSA uznał, że zarzuty skargi kasacyjnej nie były uzasadnione, a zaskarżony wyrok odpowiada prawu.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, ustanowienie prawa użytkowania wieczystego wymaga tożsamości nieruchomości objętej wnioskiem i decyzją oraz tożsamości wnioskodawców i beneficjentów. Połączenie działek nie może prowadzić do ustanowienia prawa na rzecz osób, które nie były wyłącznymi właścicielami lub następcami prawnymi wszystkich pierwotnych działek.

Uzasadnienie

Przepisy dekretu warszawskiego wymagają tożsamości nieruchomości przed i po scaleniu oraz tożsamości wnioskodawców i beneficjentów. Ustanowienie prawa do działki powstałej z połączenia kilku pierwotnych nieruchomości na rzecz osób, które nie były wyłącznymi właścicielami lub następcami prawnymi wszystkich pierwotnych działek, stanowi rażące naruszenie przepisów.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (6)

Główne

dekret warszawski art. 7 § ust. 1 i 2

Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy

Dotychczasowy właściciel gruntu lub jego następca prawny, będący w posiadaniu gruntu, może zgłosić wniosek o przyznanie prawa wieczystej dzierżawy (użytkowania wieczystego) na tym gruncie. Gmina uwzględni wniosek, jeśli korzystanie z gruntu da się pogodzić z jego przeznaczeniem.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 204 § pkt 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 156 § § 1 pkt 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naruszenie przez Prezydenta m.st. Warszawy art. 7 ust. 1 i 2 dekretu warszawskiego poprzez ustanowienie prawa użytkowania wieczystego do działki powstałej z połączenia kilku pierwotnych nieruchomości, co naruszyło wymóg tożsamości nieruchomości i wnioskodawców. Rażące naruszenie przepisów prawa materialnego uzasadniające stwierdzenie nieważności decyzji reprywatyzacyjnej.

Odrzucone argumenty

Błędna wykładnia i zastosowanie art. 7 ust. 1 i 2 dekretu warszawskiego przez sądy niższych instancji. Naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji Komisji. Możliwość wspólnego rozpoznania wniosków dekretowych do trzech różnych dawnych nieruchomości hipotecznych, które wskutek zmian faktycznych i prawnych stanowią jedną działkę ewidencyjną.

Godne uwagi sformułowania

wymóg tożsamości pomiędzy nieruchomością wskazaną we wniosku oraz nieruchomości wskazanej w rozstrzygnięciu decyzji naruszenie wymogu tożsamości pomiędzy wnioskodawcami (ich następcami prawnymi) a beneficjentami decyzji reprywatyzacyjnej stwierdzone naruszenie ma charakter naruszenia rażącego

Skład orzekający

Krzysztof Sobieralski

przewodniczący sprawozdawca

Karol Kiczka

sędzia

Joanna Skiba

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dekretu warszawskiego dotyczących ustanowienia prawa użytkowania wieczystego, zwłaszcza w kontekście scalania nieruchomości i wymogu tożsamości podmiotowej i przedmiotowej."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej gruntów warszawskich uregulowanej dekretem z 1945 r. i późniejszymi zmianami.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy reprywatyzacji gruntów w Warszawie, co jest tematem budzącym duże zainteresowanie społeczne i prawnicze. Wyrok NSA precyzuje kluczowe zasady dotyczące tożsamości nieruchomości i stron w postępowaniu dekretowym.

NSA rozstrzyga: Jak scalanie działek wpłynęło na prawo do reprywatyzacji w Warszawie?

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 66/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-07-03
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-01-12
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Joanna Skiba
Karol Kiczka
Krzysztof Sobieralski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne
Grunty warszawskie
Sygn. powiązane
I SA/Wa 2185/18 - Wyrok WSA w Warszawie z 2019-10-31
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 1945 nr 50 poz 279
art. 7 ust. 1 i 2
Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy.
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 § 1 pkt 1, art. 184, art. 204 pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Krzysztof Sobieralski (spr.) Sędziowie: NSA Karol Kiczka del. WSA Joanna Skiba Protokolant: starszy asystent sędziego Dawid Nowotka po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.T., B.C., A.K., M.K., M.K.1, W.S., M.S., K.S., K.D., Z.H., A.K.1, J.K., H.N., V.B. i H.W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 października 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 2185/18 w sprawie ze skarg Miasta Stołecznego Warszawy oraz M.T., B.C., A.K., M.K., M.K.1, W.S., M.S., K.S., K.D., Z.H., A.K.1, J.K., H.N., V.B. i H.W. na decyzję Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich z dnia 1 października 2018 r., nr KR II R 35/18 w przedmiocie uchylenia decyzji 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza solidarnie od M.T., B.C., W.K., M.K., I.K., W.S., M.S., K.S., K.D., P.H., A.H., M.K.2, E.K., A.K.2, W.N., Z.N. i V.B. na rzecz Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
WOJEWÓDZKI SĄD ADMINISTRACYJNY W WARSZAWIE WYROKIEM Z 31 PAŹDZIERNIKA 2019 R. PO ROZPOZNANIU SKARG MIASTA STOŁECZNEGO WARSZAWY ORAZ M.T., B.C., A.K., M.K., M.K.1, W.S., M.S., K.S., K.D., Z.H., A.K.1, J.K., H.N., V.B. I H.W. NA DECYZJĘ KOMISJI DO SPRAW REPRYWATYZACJI NIERUCHOMOŚCI WARSZAWSKICH Z 1 PAŹDZIERNIKA 2018 R. W PRZEDMIOCIE UCHYLENIA DECYZJI STWIERDZIŁ NIEWAŻNOŚĆ ZASKARŻONEJ DECYZJI ORAZ DECYZJI PREZYDENTA M.ST. WARSZAWY Z 26 WRZEŚNIA 2014 R.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Decyzją z 26 września 2014 r. Prezydent m.st. Warszawy ustanowił na 99 lat prawo użytkowania wieczystego:
1) do udziału wynoszącego 0,3414 części zabudowanego gruntu położonego w Warszawie przy ul. [...], oznaczonego jako działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...] o całkowitej pow. 1453 m2, stanowiącego część dawnej nieruchomości hipotecznej ozn. nr [...], na rzecz M.T.;
2) do udziału wynoszącego 0,5203 części wskazanego powyżej gruntu, stanowiącego część dawnej nieruchomości hipotecznej ozn. nr [...], na rzecz: B.C. w udziale wynoszącym 0,0433 części, M.K. w udziale wynoszącym 0,0434 części, A.K. w udziale wynoszącym 0,0867 części, M.K. w udziale wynoszącym 0,0867 części, T.L. w udziale wynoszącym 0,1301 części oraz K.S. w udziale wynoszącym 0,1301 części;
3) do udziału wynoszącego 0,1383 części wskazanego powyżej gruntu, stanowiącego część dawnej nieruchomości hipotecznej ozn. nr [...], na rzecz: H.W. w udziale wynoszącym 0,0173 części, V.B. w udziale wynoszącym 0,0173 części, A.K.1 w udziale wynoszącym 0,0173 części, J.K. w udziale wynoszącym 0,0173 części, D.D. w udziale wynoszącym 0,0115 części, K.D. w udziale wynoszącym 0,0115 części, Z.H. w udziale wynoszącym 0,0115 części i H.N. w udziale wynoszącym 0,0346 części.
Prezydent ustalił jednocześnie czynsz symboliczny z tytułu ustanowienia prawa użytkowania wieczystego.
Komisja do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich postanowieniem z 9 lipca 2018 r. wszczęła postępowanie w sprawie powyższej decyzji reprywatyzacyjnej, a następnie decyzją z 1 października 2018 r. uchyliła ją i przekazała mu sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu Komisja podniosła, że w toku postępowania Prezydent nie ustalił wystąpienia przesłanki posiadania gruntu przez dotychczasowego właściciela lub następcę prawnego dawnego właściciela w chwili składnia wniosku dekretowego. Ponadto organ wskazał, że uchylona decyzja została wydana pomimo nieustalenia, czy wniosek dotyczący nieruchomości, objętej dawną księgą hipoteczną o nr hip. [...] został złożony w terminie, z uwagi na nieobjęcie tej nieruchomości ogłoszeniem opublikowanym w Dzienniku Urzędowym Nr 25 z 14 listopada 1947 r. Komisja wywiodła także, że przeniesienie roszczeń do nieruchomości warszawskiej objętej księgą hipoteczną nr hip. [...] na rzecz M.T. umową z 14 grudnia 2011 r. oraz dwiema umowami z 22 grudnia 2011 r. było rażąco sprzeczne z interesem społecznym, gdyż nastąpiło w zamian za świadczenie wzajemne rażąco niewspółmierne do wartości nieruchomości warszawskiej. Roszczenia te zostały bowiem nabyte za sumę 90 000 zł, podczas gdy zgodnie z operatem szacunkowym z 3 września 2018 r. wartość rynkowa nieruchomości stanowiącej obecną działkę ewidencyjną nr [...] powstałą z połączenia trzech działek wskazanych w kontrolowanej decyzji Prezydenta, według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania decyzji reprywatyzacyjnej wynosiła 7 430 600 zł, a zatem wartość nabytych udziałów wyniosła więc około 2 800 000 zł.
Przywołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji z 26 września 2014 r. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że rozpoznając wnioski dekretowe, Prezydent przyznał prawo użytkowania wieczystego do działki obejmującej trzy dawne, przeddekretowe nieruchomości, stanowiące własność trzech odrębnych grup właścicieli. W ocenie Sądu spowodowało to, że prawo do współużytkowania wieczystego przyznano osobom, które nie były współwłaścicielami całej nieruchomości, lecz współwłaścicielami działek, które złożyły się na obecną działkę nr [...], co rażąco naruszyło obowiązujące przepisy, gdyż nieruchomości tej nie można uznać za nieruchomość zamienną. Sąd stwierdził, że przeoczenie tej okoliczności przez Komisję powoduje, że zaskarżona decyzja kontrolna również rażąco narusza obowiązujące przepisy, posługując się niewłaściwą podstawą uchylenia decyzji reprywatyzacyjnej.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyli M.T., B.C., A.K., M.K., M.K.1, W.S., M.S., K.S., K.D., Z.H., A.K.1, J.K., H.N., V.B. i H.W. Zaskarżyli to rozstrzygnięcie w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji celem ponownego rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucili naruszenie:
1) art. 7 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. Nr 50 poz. 279), dalej: dekret warszawski przez:
a) jego błędną wykładnię i uznanie, że przyznanie prawa do współużytkowania gruntu działki ewidencyjnej, w skład której wchodzą fragmenty trzech dawnych nieruchomości hipotecznych, następcom prawnym wszystkich współwłaścicieli obydwu nieruchomości w udziałach odpowiadających ich roszczeniom, stanowi przyznanie następcom prawnym jednej nieruchomości dekretowej udziałów w prawie użytkowania wieczystego innej nieruchomości dekretowej, niebędącej własnością ich poprzedników;
b) uznanie, że nie można wspólnie rozpoznać wniosków dekretowych złożonych do trzech różnych dawnych nieruchomości hipotecznych warszawskich, które wskutek zmian faktycznych i prawnych stanowią jedną działkę ewidencyjną, w sytuacji, gdy wszyscy następcy prawni wszystkich współwłaścicieli nieruchomości wnosili o wspólne rozpoznanie wniosków dekretowych i ustanowienie użytkowania wieczystego proporcjonalnie do posiadanych udziałów;
2) art. 7 ust. 1 i 2 dekretu warszawskiego w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, dalej: k.p.a., przez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że decyzja z 26 września 2014 r. rażąco naruszała art. 7 ust. 1 i 2 dekretu warszawskiego;
3) art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: p.p.s.a., polegające na uznaniu, że decyzja z 26 września 2014 r. i w konsekwencji zaskarżona decyzja rażąco naruszały art. 7 ust. 1 i 2 dekretu warszawskiego, wskutek czego Sąd zaskarżonym wyrokiem stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji z 26 września 2014 r.;
4) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. mające istotny wpływ na wynik postępowania i polegające na nieuchyleniu zaskarżonej decyzji Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich.
W uzasadnieniu autor skargi kasacyjnej rozszerzył argumentację dotyczącą poszczególnych zarzutów.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej jako niezawierającej usprawiedliwionych podstaw oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, wg norm przepisanych.
W dniu 1 marca 2023 r. pełnomocnik skarżących kasacyjnie poinformował Naczelny Sąd Administracyjny o śmierci skarżącego H.W. Na podstawie aktu poświadczenia dziedziczenia z 3 marca 2023 r. Rep. A nr [...] ustalono, że jedynym spadkobiercom zmarłego jest V.B. występująca w niniejszej sprawie jako skarżąca kasacyjnie.
Pismem z 14 marca 2023 r. pełnomocnik skarżących kasacyjnie poinformowała, że [...] 2020 r. zmarł M.K.1, a jego jedynym spadkobiercą – jak wynika z aktu poświadczenia dziedziczenia z 9 lipca 2020 r. Rep. A nr [...] jest I.K., która na podstawie aktu darowizny z 9 września 2020 r. Rep. A [...] darowała W.K. do jego majątku osobistego wchodzącą w skład spadku po M.K.1 masę spadkową po S.H. Tym samym pismem pełnomocnik skarżących kasacyjnie zawiadomił także o śmierci w dniu [...] 2022 r. A.K. oraz ustanowieniu jej następcami prawnymi M.K. będącego skarżącym w rozpoznawanej sprawie oraz W.K., co zostało stwierdzone aktem poświadczenia dziedziczenia z 6 października 2022 r. Rep. A nr [...].
Na rozprawie w dniu 15 marca 2023 r. pełnomocnik organu wskazał, że [...] 2023 r. zmarł skarżący A.K.1. Na podstawie aktu dziedziczenia z 22 marca 2023 r. Rep A nr [...] ustalono, że spadkobiercą po zmarłym jest M.K.2.
Na rozprawie w dniu 15 marca 2023 r. Naczelny Sąd Administracyjny postanowił zawiesić postępowanie sądowoadministracyjne do czasu rozstrzygnięcia sprawy I OPS 1/23 wszczętej na skutek złożenia przez Rzecznika Praw Obywatelskich wniosku o rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego czy nabywcy roszczeń wynikających z art. 7 dekretu warszawskiego przysługuje przymiot strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. w sprawie o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego na podstawie przepisów tego dekretu.
Uchwałą z 10 kwietnia 2024 r., sygn. akt I OPS 1/23, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że stronie umowy przelewu wierzytelności określonej w art. 7 ust. 1 i 2 dekretu warszawskiego nie przysługuje przymiot strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. do uzyskania prawa użytkowania wieczystego w postępowaniu administracyjnym o wydanie decyzji na podstawie art. 7 ust. 2 i 3 powołanego dekretu w związku z czym Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 19 kwietnia 2024 r. podjął zawieszone postępowanie.
Pismem z dnia 15 stycznia 2025 r. pełnomocnik skarżących kasacyjnie nadesłał do Naczelnego Sądu Administracyjnego informację o śmierci skarżącej kasacyjnie Z.H., natomiast w dniu 30 stycznia 2025 r. do Sądu wpłynął nadesłany przez Urząd Stanu Cywilnego w Gdańsku odpis skróconego aktu zgonu, z którego wynikało, że wyżej wymieniona zmarła w dniu [...] 2024 r. Na skutek powyższego Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 26 lutego 2025 r. zawiesił postępowanie w sprawie
Pismem z dnia 19 marca 2025 r. Sąd Rejonowy Gdańsk-Północ w Gdańsku XIII Wydział Cywilny przesłał odpis postanowienia z dnia 3 stycznia 2025 r. o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłej Z.H., wydanego w sprawie o sygn. akt XIII Ns [...], z którego wynika, że następcami prawnymi zmarłej skarżącej kasacyjnie Z.H. są P.H. i A.H. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2025 r. podjął zawieszone postępowanie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Dlatego też, przy rozpoznawaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Analiza postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów i ich uzasadnienia wskazuje, że problem w rozpoznawanej sprawie koncentruje się wokół problemu stwierdzenia czy na podstawie przepisów dekretu warszawskiego możliwe jest przyznanie praw do działki, która powstała w wyniku połączenia kilku działek, byłym właścicielom (ich następcom prawnym) pierwotnych działek.
Mając powyższe na uwadze, wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego dotychczasowy właściciel gruntu, prawni następcy właściciela, będący w posiadaniu gruntu, lub osoby prawa jego reprezentujące, a jeżeli chodzi o grunty oddane na podstawie obowiązujących przepisów w zarząd i użytkowanie – użytkownicy gruntu mogą w ciągu 6 miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę zgłosić wniosek o przyznanie na tym gruncie jego dotychczasowemu właścicielowi prawa wieczystej dzierżawy z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną. Jednocześnie stosownie do postanowień art. 7 ust. 2 tego aktu normatywnego gmina uwzględni wniosek, jeżeli korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela da się pogodzić z przeznaczeniem gruntu według planu zabudowania, a jeżeli chodzi o osoby prawne – ponadto, gdy użytkowanie gruntu zgodnie z jego przeznaczeniem w myśl planu zabudowania nie pozostaje w sprzeczności z zadaniami ustawowymi lub statutowymi tej osoby prawnej.
Analiza zacytowanych powyżej przepisów, a w szczególności art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego, wskazuje, że prawo wieczystej dzierżawy (użytkowania wieczystego) z czynszem symbolicznym było przyznawane dotychczasowemu właścicielowi gruntu (jego następcom prawnym) i ustanawiana była na tym gruncie. Oznacza to, że pomiędzy gruntem przeddekretowym i gruntem, na którym ustanowiono to prawo, musi zachodzić tożsamość, podobnie jak pomiędzy osobą właściciela przeddekretowego (jego następców) a osobą, na której rzecz ustanowiono prawo wieczystej dzierżawy (użytkowania wieczystego).
W rozpoznawanej sprawie Prezydent m.st. Warszawy decyzją z 26 września 2014 r. ustanowił na rzecz beneficjentów tej decyzji prawo użytkowania wieczystego w częściach ułamkowych na nieruchomości nieistniejącej w dacie złożenia wniosków. Odnotować bowiem należy, że działka nr [...], której dotyczyła ta decyzja powstała z połączenia dotychczasowych działek o nr hipotecznych [...], [...] i [...]. Oznacza to, że decyzja rozpoznająca wnioski dekretowe została wydana w stosunku do nieruchomości nie tylko nieistniejącej w dacie złożenia wniosków, ale obejmującej odmienny obszar w stosunku do każdego z pierwotnie złożonych wniosków dekretowych. W konsekwencji należało uznać, że decyzja ta została wydana w warunkach niezapewniających tożsamości pomiędzy nieruchomością wskazaną we wniosku oraz nieruchomości wskazanej w rozstrzygnięciu decyzji. Z kolei patrząc od strony podmiotów uczestniczących w postępowaniu reprywatyzacyjnym, również należy wskazać – co słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji – że łączne rozpoznanie wniosków dekretowych i ustanowienie prawa użytkowania wieczystego nastąpiło na rzecz osób niebędących pierwotnymi właścicielami czy ich następcami prawnymi. Ustanowienie tego prawa nie nastąpiło bowiem na nieruchomości, która nie jest tożsama z nieruchomościami objętymi wnioskami. Spowodowało to, że osoby uprawnione do praw na pierwotnie istniejących działkach otrzymały w rezultacie wydania decyzji z 2014 r. prawo do (nowej) działki obejmującej sąsiadujące nieruchomości objęte pozostałymi wnioskami. Oznacza to, że w rozpoznawanej sprawie doszło do naruszenia wymogu tożsamości pomiędzy wnioskodawcami (ich następcami prawnymi) a beneficjentami decyzji reprywatyzacyjnej. Słusznie bowiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odnotował, że w wyniku rozpatrzenia wniosku dotyczącej pojedynczej pierwotnej działki prawo uzyskało do niej więcej osób, gdyż w wyniku rozpatrzenia wniosku prawo zostało przyznane nie tylko wnioskodawcom (ich następcom prawnym), ale też wnioskodawcom sąsiednich działek objętych odrębnymi wnioskami dekretowymi.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można przy tym uznać za zasadne łączne rozpatrzenie wniosków i wydanie jednej, wspólnej decyzji wyłącznie z uwagi na fakt, że pierwotne działki objęte wnioskami zostały połączone w jedną nową działkę. Działanie takie nie znajduje bowiem oparcia w przepisach dekretu wymagających tożsamości działek objętych wnioskiem i decyzją oraz tożsamości pomiędzy kręgiem wnioskodawców i beneficjentów decyzji reprywatyzacyjnej. Odnosząc się jednocześnie do stanowiska Trybunału Konstytucyjnego wynikającego z uzasadnienia uchwały z 18 czerwca 1996 r., sygn. akt W 19/95, na które powołuje się autor skargi kasacyjnej, wskazać należy, że uchwała ta została wydana w odniesieniu do zagadnienia pierwszeństwa byłych właścicieli nieruchomości przejętych na rzecz Skarbu Państwa lub ich spadkobierców, a nie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego na podstawie pierwotnych wniosków dotyczących sąsiednich działek, które uległy scaleniu przed rozpoznaniem poszczególnych wniosków. Dodatkowo należy odnotować, że Trybunał Konstytucyjny wypowiadając się o możliwości wspólnego nabycia takich nieruchomości w wyniku skorzystania z prawa pierwszeństwa, wskazał, że analizowany w tej uchwale przepis regulujący prawo pierwszeństwa nie stanowi przeszkody do dokonania takiego zabiegu. Spostrzeżenia tego nie można w sposób prosty przenosić na grunt ustanowienia użytkowania wieczystego na podstawie art. 7 ust. 1 i 2 dekretu warszawskiego. Zaznaczyć także należy, że brak przeszkód do zastosowania określonego rozwiązania na podstawie jednego przepisu nie oznacza, że ograniczenia takie nie mogą i nie będą wynikać z innych przepisów. Z kolei fakt zaaprobowania przez organ łącznego rozpatrzenia wniosków nie oznacza, że praktyka taka jest prawidłowa. Zaznaczyć bowiem wypada, że prawidłowość sposobu rozpatrywania wniosków i załatwiania spraw jest badana przez sądy administracyjne w ramach procesu kontroli administracji publicznej w zakresie stosowania przepisów proceduralnych.
W świetle powyższych wywodów uznać należy, że stwierdzone przez Sąd pierwszej instancji naruszenie przepisów miało charakter rażącego. Przedstawione powyżej stanowisko jest bowiem wynikiem lektury art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego. Przepis ten bowiem wprost i wyraźnie wskazuje, jaka nieruchomość może być przedmiotem wniosku i decyzji oraz kto może być wnioskodawcą i beneficjentem decyzji o ustanowieniu prawa użytkowania wieczystego. Ustalenie tych elementów nie jest zatem wynikiem dogłębnej i skomplikowanej wykładni tego przepisu. Wskazuje to zatem, że stwierdzone naruszenie ma charakter naruszenia rażącego. Zaznaczyć przy tym należy, że fakt odroczenia ogłoszenia wyroku w sprawie sam z siebie nie może świadczyć o braku oczywistości naruszenia. Odroczenie to może bowiem zgodnie z art. 139 § 1 p.p.s.a. nastąpić w sprawie zawiłej, przy czym zawiłość nie musi wynikać z natury kwestii prawnych dotyczących sprawy, ale może być spowodowana przystąpieniem do postępowania sądowoadministracyjnego nowych uczestników postępowania i zgłoszenia przez nich wniosków dotyczących sprawy i wygłoszonych przez nich stanowisk niezgłoszonych wcześniej na piśmie.
W konsekwencji powyższego niezasadne w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego okazały się zarzuty naruszenia art. 7 ust. 1 i 2 dekretu warszawskiego oraz art. 7 ust. 1 i 2 dekretu warszawskiego w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
W świetle powyższego za niezasadny należało uznać zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 135 p.p.s.a. Skoro bowiem w rozpoznawanej sprawie doszło do rażącego naruszenia art. 7 ust. 1 i 2 dekretu warszawskiego uzasadniającego stwierdzenie nieważności decyzji reprywatyzacyjnej, która to okoliczność nie została dostrzeżona przez Komisję, to w rozpoznawanej sprawie zaistniały przesłanki do zastosowania art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. i stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, a w oparciu o art. 135 p.p.s.a. stwierdzenia nieważności również poprzedzającej ją decyzji reprywatyzacyjnej.
Przechodząc do rozpoznania zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. należy wskazać, że nie mógł on osiągnąć zamierzonego przez autora skargi kasacyjnej skutku. Wskazać bowiem należy, że zgodnie z ugruntowanym poglądem wyrażonym w orzecznictwie sądów administracyjnych art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. należy do grupy przepisów wynikowych, które nie mogą samodzielnie stanowić podstawy zaskarżenia. Prawidłowa redakcja zarzutu opartego o naruszenie tego przepisu powinna odwoływać się do naruszenia innych przepisów, których nieprawidłowa wykładnia bądź niezastosowanie powoduje, że naruszone zostały powołane przepisy (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 listopada 2022 r., sygn. akt III OSK 6106/21).
W rozpoznawanej sprawie autor skargi kasacyjnej formułując analizowany zarzut zmierzający do wykazania, że w rozpoznawanej sprawie, zamiast stwierdzać nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji reprywatyzacyjnej Sąd powinien był uchylić wyłącznie zaskarżoną decyzję w związku z naruszeniem przez organ przepisów prawa materialnego i procesowego. Nie wskazał natomiast tych przepisów prawa materialnego i procesowego, których błędne zastosowanie bądź pominięcie skutkowało naruszeniem art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. Powoduje to, że zarzut taki nie może zostać uznany za umożliwiający uchylenie zaskarżonego wyroku.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, wobec czego działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI