I OSK 654/22

I OSK 654/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2022-12-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-03-29
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Wesołowska /sprawozdawca/
Piotr Niczyporuk
Piotr Przybysz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
II SA/Lu 564/21 - Wyrok WSA w Lublinie z 2021-11-18
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 1997 nr 115 poz 741
art. 136 ust 3 w zw z art 137 ust 1
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
Sentencja
Dnia 7 grudnia 2022 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Przybysz Sędziowie: sędzia NSA Piotr Niczyporuk sędzia del. WSA Anna Wesołowska (spr.) Protokolant: asystent sędziego Łukasz Szlęzak po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2022 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Gminy L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 18 listopada 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 564/21 w sprawie ze skargi H. O., K. S. i I. S. na decyzję Wojewody L. z dnia [...] maja 2021 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1. prostuje oczywistą omyłkę pisarską w komparycji wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 18 listopada 2021 r. oraz w punkcie II sentencji wyroku w ten sposób, że w miejsce wyrazu "I." wpisuje wyraz "I.", 2. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę, 3. zasądza solidarnie od H. O., K. S. i I. S. na rzecz Gminy L. kwotę 460 (czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z 18 listopada 2021 r. po rozpoznaniu sprawy ze skargi H. O., K. S. i I.S.(Skarżący) na decyzję Wojewody L. (Wojewoda) z [...] maja 2021 r. w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Starosty L. (Starosta) z [...] stycznia 2021 r.(pkt 1 wyroku) i zasądził od Wojewody na rzecz Skarżących kwoty po 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Wyrok wydany został w następującym stanie faktycznym i prawnym :
Decyzją z [...] stycznia 1979 r. Prezydent Miasta L. (Prezydent) ustalił miejsce i warunki realizacji inwestycji określonej jako budynek mieszkalny o wysokości IX-XI kondygnacji z usługami w kondygnacji parteru i I piętra wskazując jednocześnie, że przedpole budynku należy projektować i urządzić w formie placu miejskiego z przystosowaniem placu i otoczenia pod ustawienie elementu przestrzennego na tle projektowanego budynku.
Pismem z [...] maja 1978 r. Dyrektor Miejskiego Zarządu Gospodarki Terenami zwrócił się do Wydziału Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska UM w L. o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego dotyczącego wskazanego w decyzji terenu podnosząc, że przedmiotowa nieruchomość zgodnie z planem realizacyjnym została przeznaczona pod budowę budynku mieszkalno-usługowego SBM "K." oraz pod pomnik B. B.
Prezydent decyzją z [...] czerwca 1978 r. wydaną na podstawie art. 1, 2 i 15 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (w brzmieniu ustalonym w Dz.U. Nr 10 poz. 64, dalej "ustawa z 12 marca 1958 r.") dokonał wywłaszczenia działki nr [...] o pow. 0,0994 ha wskazując, że wywłaszczenie następuje zgodnie z lokalizacją budowy budynku mieszkalno-usługowego "K." oraz pomnika B. B.
Pismem z [...] listopada 2019 r. Skarżący wystąpili o zwrot na ich rzecz proporcjonalnie do ich udziałów spadkowych udziałów w działce oznaczonej obecnie jako działka nr [...] o pow. 0,098 ha położonej w L., przy ul. L., wywłaszczonej ww. decyzją. Podnieśli, że do chwili obecnej, pomimo upływu 40 lat od wywłaszczenia nie został zrealizowany jego cel.
Decyzją z [...] stycznia 2021 r. Starosta, wyznaczony do rozpoznania sprawy, odmówił zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, stanowiącej obecnie własność Gminy L. (Gmina).
W ocenie organu, z materiału dowodowego sprawy bezspornie wynika, że wywłaszczona nieruchomość, w całości była wykorzystywana pod wybudowanie pomnika B. B., to jest pod realizację obiektu wymienionego w treści decyzji wywłaszczeniowej. Cel wywłaszczenia stanowiła budowa budynku mieszkalno-usługowego oraz pomnika B. B. zlokalizowanego na placu miejskim przed ww. budynkiem. Ostatecznie planowany budynek nie powstał, a cała nieruchomość została zagospodarowana pod pomnik B. B. i jego urządzone otoczenie. W ocenie organu, okoliczność ta nie niweczy realizacji celu wywłaszczenia. Po przejęciu nieruchomości, wskutek wyboru projektu pomnika, zaplanowany sposób zagospodarowania działki uległ modyfikacji - całość nieruchomości została przeznaczona pod budowę pomnika, który został wykonany i istniał w latach 1979-1989. W ocenie organu nie doszło do zmiany celu wywłaszczenia nieruchomości, lecz jedynie do jego modyfikacji, a tym samym nie można przyjąć, że cel wywłaszczenie nie został zrealizowany, co wyklucza zwrot wywłaszczonej nieruchomości.
Po rozpoznaniu odwołania Skarżących, Wojewoda decyzją z [...] maja 2021 r., utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Uzasadniając decyzję, Wojewoda wskazał, że wywłaszczona nieruchomość podlega zwrotowi, jeśli stała się zbędna na cel wywłaszczenia, a w terminach określonych w art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2020 r., poz. 1990 ze zm.) – zwanej dalej u.g.n. nie rozpoczęto prac związanych z jego realizacją albo nie został on zrealizowany.
W ocenie Wojewody, Starosta prawidłowo uznał, że cel wywłaszczenia, jakim była budowa budynku mieszkalno – usługowego oraz pomnika B. B. został zrealizowany. Pomnik został wykonany na spornym terenie, a z uwagi na jego gabaryty brak było możliwości wybudowania budynku mieszkalno-usługowego, o czym poinformowano PSM "K.". Odsłonięcia pomnika dokonano [...] lipca 1979 r. i do czasu jego rozbiórki w 1989 r. pomnik istniał na tym terenie. Wprawdzie budynek mieszkalno - usługowy na wywłaszczonej nieruchomości nie powstał, lecz w całości grunt wykorzystano pod budowę pomnika, otaczającego go parku z utwardzonymi alejkami i urządzoną zielenią. Powyższe - w ocenie Wojewody - nie może świadczyć o braku realizacji celu wywłaszczenia. Doprecyzowanie celu nastąpiło po rozstrzygnięciu konkursu na projekt pomnika. Zatem nie można twierdzić, że nastąpiła zmiana celu wywłaszczenia, skoro budowa pomnika również była celem określonym w decyzji o wywłaszczeniu. Co najwyżej można stwierdzić, że dokonano jego modyfikacji. W tym zakresie organ odwoławczy podniósł, przywołując stanowisko judykatury, że zmiana celu wywłaszczenia to jakościowa zmiana lokalizacji, polegająca na zmianie charakteru celu, a o modyfikacji lokalizacji można mówić, wtedy kiedy mieści się ona w celu uzasadniającym wywłaszczenie. O zmianie celu wywłaszczenia można zatem mówić tylko w przypadku, gdy następuje zmiana funkcji wywłaszczonego terenu i ma ona charakter trwały.
Skarżący w skardze do Sądu wnieśli o uchylenie wydanych w sprawie decyzji oraz zwrot kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.
Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.; art. 136 ust. 1 i 3 w zw. z art. 137 u.g.n. - poprzez błędną wykładnię i bezzasadne uznanie, że wnioskowana do zwrotu nieruchomość została zagospodarowana zgodnie z celem określonym w decyzji o wywłaszczeniu, podczas gdy mimo upływu ponad 40 lat od daty jej wydania nie zrealizowano głównego celu wywłaszczenia, tj. nie wybudowano budynku mieszkalno – usługowego oraz uznanie, że posadowienie na nieruchomości pomnika B.B. stanowi o realizacji celu wywłaszczenia, dodatkowo w sytuacji zrealizowania go w ramach samowoli budowlanej oraz uznanie, że cel wywłaszczenia został zrealizowany, w sytuacji, gdy doszło do jego zmiany poprzez zmianę funkcji wywłaszczonej działki przez zrezygnowanie z budynku mieszkaniowo - usługowego "K." z infrastrukturą uzupełniającą na rzecz budowy jedynie pomnika B. B.
Ponadto zdaniem strony skarżącej organ naruszył przepisy postępowania, tj. art. 7, 77 § 1, art. 75 § 1 i art. 78 § 1 oraz art. 80 k.p.a. polegające na dowolnej, a nie swobodnej ocenie zebranego materiału dowodowego oraz nie dołączeniu do akt wnioskowanych dokumentów w postaci całościowych akt postępowania wywłaszczeniowego i dokumentacji projektowej i architektonicznej wraz z pozwoleniem na budowę oraz odbiorem końcowym pomnika B. B. oraz pełnej dokumentacji postępowania zakończonego wydaniem pozwolenia na rozbiórkę pomnika.
Skarżący podnieśli również, że organy wydające decyzje pominęły, że celem wywłaszczenia jest pozbawienie właściciela prawa do jego własności i nie może odbywać się to w sposób niezgodny z przepisami prawa. Zgodnie z art. 64 ust. 3 Konstytucji RP, własność może być ograniczona tylko w drodze ustawy i tylko w zakresie, w jakim nie narusza ona istoty prawa własności. Rzeczpospolita Polska chroni własność, a wywłaszczenie jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy jest dokonywane na cele publiczne, co potwierdza art. 21 Konstytucji RP. Zrealizowanie celu wywłaszczenia, tj. celu publicznego w sposób nielegalny, nie mieści się w ramach konstytucyjnych, jest najdalej idącą ingerencją Państwa w prawo własności i jest sprzeczne z jego istotą oraz konstytucyjnymi gwarancjami ochrony obywatela i jego własności.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o jej oddalenie.
Uchylając zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. Sąd administracyjny wyjaśnił, że z art. 136 i 137 u.g.n. wynika, że nieruchomość może być użyta jedynie na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, a jej zwrot następuje wtedy, gdy cel ten nie został zrealizowany.
W ocenie Sądu pierwszej instancji, w rozpoznawanej sprawie cel wywłaszczenia został ustalony wystarczająco jasno i jednoznacznie. Zarówno z treści decyzji wywłaszczeniowej jak i decyzji lokalizacyjnej z [...] stycznia 1978 r. wynika, że celem wywłaszczenia była realizacja inwestycji w postaci budowy budynku mieszkalno-usługowego oraz pomnika B. B., co zresztą pozostaje poza sporem w niniejszej sprawie.
Sąd wskazał, że w przedmiotowej sprawie skarżący wskazując, że na spornej działce nie zrealizowano celu wywłaszczenie twierdzą, że wybudowanie samego pomnika B. B. nie stanowi realizacji celu wywłaszczenie, gdyż głównym celem wywłaszczenia była realizacja budynku mieszkalno-usługowego. Podnoszą przy tym, że sam pomnik nie był celem użyteczności publicznej co oznacza brak możliwości wywłaszczenia pod tego typu inwestycję, a dodatkowa jego realizacja nastąpiła w warunkach samowoli budowlanej. Zdaniem organów, brak realizacji budynku mieszkalno-usługowego i wykonanie jedynie pomnika na całości wywłaszczonego terenu oznacza, że nie doszło do zmiany celu, lecz jedynie do jego modyfikacji na skutek wyboru projektu pomnika.
W tak zakrojonym sporze rację - co do zasady – Sąd za zasadne uznał przyznanie racji Skarżącym wskazując jednak, że nie wszystkie ich zarzuty można uznać za trafne.
W ocenie Sądu najistotniejsza w sprawie była kwestia interpretacji, a tym samym właściwego odczytania celu wywłaszczenia. W przedmiotowej sprawie cel to: "budowa budynku mieszkalno-usługowego oraz pomnika B. B.". Sąd podkreślił, że nie można przy tym nie dostrzec zawartego w tym wyrażeniu spójnika "oraz". Zawarty w analizowanym określeniu celu wywłaszczenia spójnik "oraz" oznacza, że muszą zaistnieć dwa wskazane tam elementy jednocześnie, aby uznać istnienie celu wywłaszczenia. W ocenie Sądu użycie w określeniu celu wywłaszczenie spójnika "oraz" było celowy zamiarem. W szczególności potwierdza to treść decyzji lokalizacyjnej z [...] stycznia 1978 r., gdzie wskazano nierozerwalny związek pomiędzy budynkiem mieszkalno-usługowym i przedpolem budynku na którym miał stanąć pomnik B. B.
Tym samym niedopuszczalna jest interpretacja celu wywłaszczenia dokonana przez organy, tak jakby w wyrażeniu określającym cel wywłaszczenia znajdował się spójnik "lub", co oznaczałoby, że osiągnięcie celu wywłaszczenia spełnia wystąpienie jednego z dwóch wskazanych elementów. Cel wywłaszczenia należy rozumieć bowiem w sposób ścisły. W sprawie o zwrot nieruchomości nie bada się czy został na niej zrealizowany którykolwiek cel publiczny wskazany w decyzji wywłaszczeniowej, lecz czy zrealizowano cel wskazany w decyzji wywłaszczeniowej w ujęciu całościowym.
Podsumowując, reguły wykładni prawa nakazują przyjąć, że spójnik "oraz" oznacza, że muszą być spełnione oba wskazane elementy. W tym przypadku – cel wywłaszczenia zostałby zrealizowany jedynie w sytuacji wykonania obu wskazanych elementów, a nie tylko jednego z nich. Innymi słowy podmiot na rzecz którego dokonano wywłaszczenia, aby zrealizować cel wywłaszczenia nie miał prawa wyboru i realizacji jednego z elementów stanowiących podstawę wywłaszczenia, lecz był zobowiązany do zrealizowania ich obydwu (łącznie).
Z tych względów, w ocenie Sądu poczynione w sprawie przez organy obu instancji ustalenia w zakresie realizacji celu wywłaszczenia są nieprawidłowe.
Sąd wyjaśnił również, że dopuszcza możliwość modyfikacji celu wywłaszczenia, na czym oparły się organy odmawiając zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. W ocenie Sądu, taka sytuacja nie zachodziła w sprawie. Z decyzji wywłaszczeniowej wynika w sposób jasny i konkretny, że nieruchomość stanowiąca własność spadkodawców Skarżących została wywłaszczona w celu budowy budynku mieszkalno-usługowego oraz pomnika B. B. Zatem o realizacji tego celu świadczyć może wyłącznie wykonanie zarówno budynku jak i pomnika, a nie wykonanie samego pomnika.
Za nietrafne Sąd uznał zarzuty Skarżących dotyczące wadliwości wywłaszczenia, tj. czy pomnik w świetle ustawy z 12 marca 1958 r. odpowiadał definicji "celu użyteczności publicznej", a tym samym mógł stanowić podstawę wywłaszczenie oraz kwestie związane z legalności wybudowania pomnika, tj. czy na jego wykonanie zostało udzielone stosowne pozwolenie na budowę. W ocenie Sądu, żadna z tych kwestii nie ma wpływu na ocenę przesłanek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, czego dotyczy przedmiotowe postępowanie. W postępowaniu tym nie jest bowiem dopuszczalna ocena legalności samego wywłaszczenia, a zatem ocena czy budowa pomnika była ustawowo określonym celem publicznym. Przepisy k.p.a. zawierają przepisy umożliwiające podnoszenie tego typu, kwestii. Również brak ustaleń, czy na wybudowanie pomnika zostało udzielone stosowne pozwolenie, czy też powstał on w ramach samowoli budowlanej, nie ma żadnego związku z oceną dotycząca realizacji celu wywłaszczenia. W żadnym bowiem wypadku brak pozwolenia na budowę inwestycji stanowiącej podstawę wywłaszczenia nie może oznaczać, że inwestycja ta nie została zrealizowana.
Gmina zaskarżyła powyższy wyrok skargą kasacyjną w całości zarzucają mu naruszenie :
1) przepisów prawa materialnego tj. art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 u.g.n. poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że na nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot nie został zrealizowany cel wywłaszczenia i jako zbędna powinna zostać zwrócona byłym właścicielom, pomimo iż:
- został zrealizowany na niej cel wywłaszczenia w postaci budowy pomnika B. B. z otaczającą go infrastrukturą,
- nie nastąpiła uzasadniająca zwrot nieruchomości zmiana celu wywłaszczenia, a jedynie modyfikacja inwestycji, która mieści się w celu uzasadniającym wywłaszczenia,
2) przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i c) p.p.s.a. w zw. z art. 136 ust. 3 u.g.n. - poprzez wadliwe wykonanie przez Sąd obowiązku kontroli rozstrzygnięć organów administracyjnych, skutkujące uchyleniem decyzji Wojewody i Starosty pomimo braku naruszeń przez organy obu instancji prawa materialnego i błędnie przyjęcie, iż w stosunku do spornej nieruchomości dopuszczalny jest zwrot.
Gmina wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi oraz zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Żadna ze stron postępowania nie wniosła odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje :
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.
Spór w niniejszej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy w sytuacji, w której w decyzji wywłaszczeniowej wskazane zostały dwie inwestycje, które miały zostać zrealizowane na wywłaszczonej nieruchomości, zrealizowanie jednej z nich stanowi realizację celu wywłaszczenia o której mowa w art. 136 ust. 3 u.g.n. – jak uznały organy i które to stanowisko wyrażone zostało w skardze kasacyjnej Gminy, czy też nie – jak uznali Skarżący i Sąd pierwszej instancji.
W pierwszej kolejności przypomnieć należy sekwencję wydarzeń poprzedzających złożenie przez Skarżących wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości :
W decyzji lokalizacyjnej z [...] stycznia 1978 r. wskazane zostało, że planowana jest realizacja budynku mieszkalnego, przy czym przedpole budynku między ul. B. i P. należy projektować i urządzić w formie placu miejskiego z przygotowaniem placu i otoczenia na ustawienie elementu przestrzennego na tle projektowanego budynku, przy głównym wjeździe do dzielnicy. Po wydaniu decyzji lokalizacyjnej, na skutek wniosku Miejskiego Zarządu Gospodarki Terenami z [...] maja 1978 r. wszczęte zostało postępowanie wywłaszczeniowe. W treści wniosku odwołano się do lokalizacji budynku i pomnika B. B. Konsekwencją wniosku i decyzji lokalizacyjnej, była skierowana do poprzedników prawnych Skarżących decyzja wywłaszczeniowa, zgodnie z którą nieruchomość wywłaszczona została pod budowę budynku mieszkalnego i pomnika B. B. Następnie, z uwagi na zmianę koncepcji architektonicznej na wywłaszczonej nieruchomości posadowiono wyłącznie pomnik.
Analiza przywołanych dokumentów wskazuje, że już od momentu wydania decyzji lokalizacyjnej planowane było zrealizowanie dwóch elementów na wywłaszczonej działce. Wynika z nich również, że przyczyną dla której zaplanowano zrealizowanie pomnika właśnie na nieruchomości stanowiącej własność poprzedników prawnych Skarżących był fakt, że znajdowała się ona przy głównym wjeździe do dzielnicy. Innymi słowy, już od momentu wydania decyzji lokalizacyjnej planowano wybudowanie pomnika w reprezentacyjnym miejscu dzielnicy i przy zapewnieniu mu odpowiedniego otoczenia.
Sąd pierwszej instancji uchylając wydane w sprawie decyzje organów obu instancji uznał, że użycie spójnika "oraz" w decyzji wywłaszczeniowej oznacza, że wyłącznie wykonanie obu inwestycji oznaczać mogłoby zrealizowanie celu wywłaszczenia. Nie podzielił również stanowiska organów obu instancji, że w sprawie doszło do modyfikacji celu wywłaszczenia wyjaśniając, że z judykatury wynika, iż modyfikacja może dotyczyć obiektów stanowiących złożoną lub wieloletnią infrastrukturę, taka zaś sytuacja nie zaistniała w niniejszej sprawie.
Pojęcie modyfikacji celu wywłaszczenia nie jest pojęciem ustawowym, zostało ono wypracowane w orzecznictwie na tle uchwały podjętej w składzie siedmiu sędziów przez Sąd Najwyższy 27 stycznia 1988 r., III AZP 11/87 (OSNC 1988, nr 11, poz. 149).
Dla rozstrzygnięcia zaistniałego w sprawie sporu przytoczyć należy następujący fragment uzasadnienia owej uchwały : "Przez zmianę celu jednak należy rozumieć jakościową zmianę lokalizacji inwestycji wymienionej w decyzji wywłaszczeniowej i konkretyzującej cel wywłaszczenia, a nie tylko modyfikację lokalizacji inwestycji mieszczącą się w celu uzasadniającym wywłaszczenie lub w celu bardzo zbliżonym, czyli modyfikacji nie zmieniającej charakteru celu wywłaszczenia. Przykładem w pierwszym przypadku może być wywłaszczenie nieruchomości pod budowę obwodnicy drogowej ze zmianą następnie pod budowę domków jednorodzinnych, a w drugim przypadku - wywłaszczenie nieruchomości pod budowę ośrodka zdrowia ze zmianą następnie na budowę szpitala wojewódzkiego. O ile w pierwszym przypadku taka zmiana celu jest niedopuszczalna, tzn. skutkująca zwrot wywłaszczonej nieruchomości, o tyle w drugim przypadku mieści się w celu bardzo zbliżonym do zawartego w decyzji o lokalizacji inwestycji stanowiącej podstawę wywłaszczenia, nie uzasadnia zatem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości."
W ocenie Sądu Najwyższego modyfikacja celu wywłaszczenia dotyczyć więc mogła nie tylko obiektów infrastruktury wieloletniej, złożonej, jak wskazywał Sąd pierwszej instancji, ale również pojedynczych obiektów. Polegać mogła przykładowo na wybudowaniu szpitala w miejsce planowanej przychodni (ośrodka zdrowia).
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazywano również, że zbędność nieruchomości dla realizacji celu wywłaszczenia należy ocenić przez pryzmat charakteru inwestycji, z powodu której doszło do wywłaszczenia, a jednocześnie charakteru inwestycji, która została zrealizowania zamiast zamierzonej (por. wyrok NSA z 18 grudnia 2020 r., I OSK 1384/20 ).
W niniejszej sprawie nie ma sporu co do tego, że na wywłaszczonej nieruchomości miał powstać budynek mieszkalny oraz pomnik. Nie ma również sporu co do tego, że powstał pomnik w otoczeniu parku, który istniał do 1989 r. Zrealizowana została zatem planowana inwestycja w postaci pomnika. Rzeczywiście, inwestycja ta objęła całą nieruchomość, tak, że nie było możliwe zrealizowanie na niej również budynku mieszkalnego. Powyższe ustalenia faktyczne nie były kwestionowane przez żadną ze stron postępowania i stanowiły podstawę dokonanej przez Sąd pierwszej instancji kontroli zgodności z prawem zaskarżonych decyzji. W takim stanie faktycznym nie można przyjąć, że nie doszło do zrealizowania celu wywłaszczenia, mówić można jedynie o jego modyfikacji, w rozumieniu przedstawionym przez Sąd Najwyższy w uchwale z 27 stycznia 1988 r. jak również w świetle kryteriów przywołanych przez Naczelny Sąd Administracyjny w cytowanym wyżej wyroku z 18 grudnia 2020 r. W niniejszej sprawie planowano realizację pomnika i budynku mieszkalnego, zakładając już na etapie wydawania decyzji lokalizacyjnej, że budynek stanowić będzie tło dla pomnika. Następnie zrealizowano pomnik, dla którego tłem stał się jednak nie budynek mieszkalny ale utwardzony plac z alejkami pieszymi rozchodzącymi się promieniści od pomnika oraz urządzoną zielenią.
W stanie faktycznym sprawy organy prawidłowo zatem przyjęły, że cel wywłaszczenia został zrealizowany, wykonanie samego pomnika stanowiło bowiem dopuszczalną modyfikację celu wywłaszczenia i odpowiadało charakterowi planowanej inwestycji. W konsekwencji, w stanie faktycznym sprawy, za wadliwe uznać należało stanowisko Sądu pierwszej instancji, zgodnie z którym jedynie zrealizowanie obu obiektów, planowanych w decyzji lokalizacyjnej oraz w decyzji wywłaszczeniowej mogło być uznane za zrealizowanie celu wywłaszczenia.
Uznając zatem zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej za zasadne oraz uznając, że sprawa została dostatecznie wyjaśniona Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 i art. 151 w zw. z art. 193 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargę, o czym orzekł w pkt 2 wyroku.
Podstawą rozstrzygnięcia o kosztach zawartego w punkcie 3 wyroku był art. 203 pkt 2 p.p.s.a.
W punkcie 1 wyroku orzeczono o sprostowaniu oczywistej omyłki pisarskiej zaistniałej w komparycji wyroku Sądu pierwszej instancji.
W komparycji oraz w punkcie II wyroku wskazano, że Sąd pierwszej instancji rozpoznawał sprawę ze skargi m.in. I.S. i m.in. na jej rzecz zasądził koszty postępowania. Jak wynika ze skargi oraz dołączonego do niej pełnomocnictwa Skarżąca ma na imię I. Oznacza to, że na skutek oczywistej omyłki pisarskiej w komparycji oraz punkcie II wyroku błędnie wskazano imię jednej ze Skarżących.
W myśl art. 156 § 1 p.p.s.a. sąd może z urzędu sprostować w wyroku niedokładności, błędy pisarskie albo rachunkowe lub inne oczywiste omyłki. Dodatkowo zgodnie z art. 156 § 3 p.p.s.a., jeżeli sprawa toczy się przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, Sąd ten może z urzędu sprostować wyrok pierwszej instancji. Uznając, że w wyroku sądu pierwszej instancji zaistniał oczywisty błąd pisarski Naczelny Sąd Administracyjny sprostował go z urzędu.