I OSK 650/23

Naczelny Sąd Administracyjny2025-02-12
NSAAdministracyjneŚredniansa
pomoc społecznazasiłek staływspólne gospodarstwo domowerodzinaskarżący kasacyjnyNSAKodeks postępowania administracyjnegoustawa o pomocy społecznej

NSA oddalił skargę kasacyjną, potwierdzając prawidłowość ustaleń WSA dotyczących prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego przez skarżącego z braćmi.

Skarga kasacyjna dotyczyła odmowy zmiany decyzji w sprawie wysokości zasiłku stałego, gdzie kluczowe było ustalenie, czy skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z braćmi. Skarżący zarzucał naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, twierdząc, że nie jest osobą samotnie gospodarującą. NSA uznał, że skarżący wraz z braćmi stanowią rodzinę w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej, wspólnie zamieszkując i gospodarując, co potwierdzają wywiady środowiskowe i oświadczenia skarżącego. W związku z tym skarga kasacyjna została oddalona.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę K.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Pile dotyczącą wysokości zasiłku stałego. Skarżący złożył skargę kasacyjną, zarzucając Sądowi I instancji naruszenie przepisów postępowania (art. 7, 8, 77, 80, 107 § 3 KPA) poprzez błędne uznanie, że organy wyczerpująco zbadały stan faktyczny i nie przeprowadziły niezbędnych dowodów, w tym przesłuchania skarżącego i jego rodziny na okoliczności prowadzenia samodzielnego gospodarstwa domowego. Zarzucono również naruszenie prawa materialnego (art. 6 pkt 14 i art. 37 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 37 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej) poprzez uznanie, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z braćmi, zamiast ustalić, że jest osobą samotnie gospodarującą i otrzymuje dochód z zasiłku stałego. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, stwierdził, że skarga jest polemiką ze stanowiskiem Sądu I instancji, które uznał za zgodne z prawem. NSA podkreślił definicję rodziny w ustawie o pomocy społecznej (osoby spokrewnione lub niespokrewnione, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące) oraz wyjaśnił, że wspólne gospodarowanie oznacza codzienne współdziałanie w celu zaspokojenia potrzeb bytowych, w tym wspólne finansowanie utrzymania. Sąd wskazał, że informacje o wspólnym gospodarstwie domowym skarżącego z braćmi wynikają z wywiadów środowiskowych i oświadczeń skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Podkreślono, że bracia zamieszkują wspólnie jeden lokal, korzystają ze wspólnych mediów, a skarżący reguluje rachunki za energię elektryczną, co świadczy o częściowym utrzymaniu braci przez skarżącego. Jeden z braci nie posiada dochodów, co dodatkowo potwierdza wspólne gospodarowanie. NSA oddalił skargę kasacyjną, uznając zarzuty za niezasadne.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z braćmi, co zostało ustalone na podstawie wywiadów środowiskowych i oświadczeń, a także wspólnego zamieszkiwania i gospodarowania.

Uzasadnienie

Wspólne gospodarowanie oznacza codzienne współdziałanie w celu zaspokojenia potrzeb bytowych, w tym wspólne finansowanie utrzymania. W przypadku skarżącego, wspólne zamieszkiwanie z braćmi, korzystanie z mediów, regulowanie rachunków za energię elektryczną przez skarżącego oraz brak dochodów u jednego z braci, potwierdzają prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (12)

Główne

u.p.s. art. 6 § pkt 14

Ustawa o pomocy społecznej

Przez rodzinę należy rozumieć osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące.

u.p.s. art. 37 § ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 37 ust.2 pkt 2

Ustawa o pomocy społecznej

Przepisy dotyczące ustalania prawa do zasiłku stałego dla osoby w rodzinie, całkowicie pozbawionej dochodu.

Pomocnicze

u.p.s. art. 37 § ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 37 ust. 2 pkt 1

Ustawa o pomocy społecznej

Przepisy dotyczące ustalania prawa do zasiłku stałego dla osoby prowadzącej jednoosobowe gospodarstwo domowe.

KPA art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organów do podejmowania wszelkich niezbędnych czynności do dokładnego wyjaśnienia sprawy.

KPA art. 8 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów państwa.

KPA art. 77

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.

KPA art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek oceny materiału dowodowego według stanu faktycznego.

KPA art. 107 § § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Wymogi dotyczące uzasadnienia decyzji administracyjnej.

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres rozpoznania sprawy przez NSA w granicach skargi kasacyjnej.

p.p.s.a. art. 174

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawy skargi kasacyjnej.

p.p.s.a. art. 184

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa oddalenia skargi kasacyjnej.

p.p.s.a. art. 134 § § 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakaz reformationis in peius.

Argumenty

Odrzucone argumenty

Naruszenie przepisów postępowania (art. 7, 8 § 1, 77 §, 80 w zw. z art. 107 § 3 KPA) poprzez błędne uznanie przez Sąd, że organy wyczerpująco zbadały wszystkie okoliczności faktyczne i oparły się na prawidłowo zgromadzonym i ocenionym materiale dowodowym, gdzie w konsekwencji nie przeprowadzono dowodów niezbędnych do ustalenia stanu faktycznego w sposób zgodny z ustawą, nie przeprowadzono z urzędu wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy, w tym w szczególności nie przesłuchano dokładnie Skarzącego i jego rodziny na wszystkie okoliczności prowadzenia przez niego samodzielnie gospodarstwa domowego począwszy od września 2019 r. do dnia dzisiejszego i wydano decyzję w oparciu o wadliwie ustalony stan faktyczny, stosując przepisy art. 37 ust 1 pkt 2 w zw. z art. 6 pkt 14 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, oraz nie stosując przepisów z art. 6 pkt 10 w zw. z art. 37 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Naruszenie prawa materialnego, tj. art. 6 pkt 14 ustawy z dnia 12 marca 2014 roku o pomocy społecznej, przez uznanie Sądu za prawidłowe zastosowanie przedmiotowej normy w okolicznościach niniejszej sprawy na skutek przyjęcia, że Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwoma braćmi A.P. i L.P. tworząc z nimi rodzinę, podczas gdy Sąd i organy nie ustaliły faktycznego związku osób wspólnie zamieszkujących ze skarżącym (na stan od września 2019 r. do dnia dzisiejszego), co jest kluczowe dla określenia, iż jest on osobą samotnie gospodarującą. Naruszenie prawa materialnego, tj. art. 37 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 37 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2014 r. o pomocy społecznej przez uznanie Sądu za prawidłowe zastosowanie przez organy przedmiotowej normy w ustalonym stanie faktycznym wyrażające się w przyjęciu, że skarżący jest osobą w rodzinie, całkowicie pozbawioną dochodu oraz niezastosowanie w ustalonym stanie faktycznym przepisów art. 37 ust. 1 pkt 1 w zw. z art 37 ust. 2 pkt 1 powołanej ustawy, podczas gdy Skarżący otrzymuje dochód z przyznanego mu zasiłku stałego i jest osobą prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe.

Godne uwagi sformułowania

Wspólne zamieszkiwanie jest przesłanką uznania za rodzinę osób zamieszkujących ze sobą, jeżeli równocześnie z tym zamieszkiwaniem występuje element wspólnego gospodarowania. Wspólne gospodarowanie opiera się zaś na podziale zadań związanych z właściwym prowadzeniem gospodarstwa domowego, a także - jeżeli występuje w funkcjonalnym związku z tym gospodarstwem - gospodarstwa rolnego. Istotną cechą wspólnego gospodarowania jest również pozostawanie na całkowitym lub częściowym utrzymaniu osoby, z którą takie gospodarstwo się tworzy. Wspólne zamieszkiwanie finansowane z dochodu tylko jednej osoby zawsze będzie oznaczać wspólne gospodarowanie.

Skład orzekający

Piotr Przybysz

przewodniczący sprawozdawca

Krzysztof Sobieralski

sędzia

Anna Wesołowska

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Ustalanie kręgu osób tworzących rodzinę na potrzeby świadczeń z pomocy społecznej, definicja i kryteria wspólnego gospodarowania."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego i interpretacji przepisów ustawy o pomocy społecznej.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy ważnego aspektu pomocy społecznej – definicji rodziny i wspólnego gospodarowania, co ma bezpośrednie przełożenie na prawo do świadczeń. Choć nie zawiera nietypowych faktów, stanowi przykład stosowania prawa w praktyce.

Kiedy bracia to już rodzina? NSA wyjaśnia zasady wspólnego gospodarowania na potrzeby pomocy społecznej.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 650/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-02-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-03-22
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Wesołowska
Krzysztof Sobieralski
Piotr Przybysz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
IV SA/Po 551/22 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2022-12-21
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 2268
art. 6 pkt 14, art. 37 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 37 ust.2 pkt 2
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Sentencja
Dnia 12 lutego 2025 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Przybysz (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Krzysztof Sobieralski sędzia del. WSA Anna Wesołowska Protokolant: starszy asystent sędziego Paulina Słonecka po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 21 grudnia 2022 r. sygn. akt IV SA/Po 551/22 w sprawie ze skargi K.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Pile z dnia 18 lutego 2022 r. nr SKO.4130.275.3.2022.PS w przedmiocie zmiany decyzji w części dotyczącej wysokości zasiłku stałego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu sprawy ze skargi K.P. (dalej: skarżący, skarżący kasacyjnie) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Pile (dalej: organ) z 18 lutego 2022 r., nr SKO.4130.275.3.2022.PS, w przedmiocie zmiany decyzji w części dotyczącej wysokości zasiłku stałego, wyrokiem z 21 grudnia 2022 r., sygn. akt IV SA/Po 551/22, oddalił skargę w całości.
Skargę kasacyjną na powyższe rozstrzygnięcie złożył skarżący zastępowany przez adwokata, zaskarżając wyrok w całości.
W skardze kasacyjnej zarzucono Sądowi I instancji:
1. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 8 § 1, art. 77 §, art. 80 w zw. z art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego, w wyniku błędnego uznania przez Sąd, że organy wyczerpująco zbadały wszystkie okoliczności faktyczne i oparły się na prawidłowo zgromadzonym i ocenionym materiale dowodowym, gdzie w konsekwencji nie przeprowadzono dowodów niezbędnych do ustalenia stanu faktycznego w sposób zgodny z ustawą, nie przeprowadzono z urzędu wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy, w tym w szczególności nie przesłuchano dokładnie Skarżącego i jego rodziny na wszystkie okoliczności prowadzenia przez niego samodzielnie gospodarstwa domowego począwszy od września 2019 r. do dnia dzisiejszego i wydano decyzję w oparciu o wadliwie ustalony stan faktyczny, stosując przepisy art. 37 ust 1 pkt 2 w zw. z art. 6 pkt 14 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, oraz nie stosując przepisów z art. 6 pkt 10 w zw. z art. 37 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, co miało istotny wpływ na wynik sprawy,
2. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 6 pkt 14 ustawy z dnia 12 marca 2014 roku o pomocy społecznej, przez uznanie Sądu za prawidłowe zastosowanie przedmiotowej normy w okolicznościach niniejszej sprawy na skutek przyjęcia, że Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwoma braćmi A.P. i L.P. tworząc z nimi rodzinę, podczas gdy Sąd i organy nie ustaliły faktycznego związku osób wspólnie zamieszkujących ze skarżącym (na stan od września 2019 r. do dnia dzisiejszego), co jest kluczowe dla określenia, iż jest on osobą samotnie gospodarującą,
3. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 37 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 37 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2014 r. o pomocy społecznej przez uznanie Sądu za prawidłowe zastosowanie przez organy przedmiotowej normy w ustalonym stanie faktycznym wyrażające się w przyjęciu, że skarżący jest osobą w rodzinie, całkowicie pozbawioną dochodu oraz niezastosowanie w ustalonym stanie faktycznym przepisów art. 37 ust. 1 pkt 1 w zw. z art 37 ust. 2 pkt 1 powołanej ustawy, podczas gdy Skarżący otrzymuje dochód z przyznanego mu zasiłku stałego i jest osobą prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe.
Podnosząc powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Ponadto wniesiono o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Organ nie złożył odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 935; dalej jako "p.p.s.a."), a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą omawiany środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy, a które w niniejszej sprawie nie występują.
Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą kasacyjnie naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego czy też procesowego określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony skarżącej kasacyjnie do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.
Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Pierwszą podstawę kasacyjną, której dotyczy art. 174 pkt 1 p.p.s.a., stanowi naruszenie prawa materialnego. Właściwe sformułowanie tej podstawy kasacyjnej w przypadku zaskarżania wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego powinno się sprowadzać do powołania jako naruszonego art. 145 § 1 pkt 1 lit. a (ewentualnie w powiązaniu z art. 145a bądź art. 146) p.p.s.a. w związku z odpowiednimi przepisami prawa materialnego (zob. wyrok NSA z 30 września 2014 r., II GSK 1211/13), a także wskazania, w jakiej formie i dlaczego te przepisy zostały naruszone.
W art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zawarta została druga podstawa kasacyjna dotycząca naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ta podstawa kasacyjna służy przede wszystkim zakwestionowaniu ustaleń faktycznych dokonanych w sprawie będącej przedmiotem sądowej kontroli.
Przez przytoczenie podstawy kasacyjnej należy rozumieć podanie konkretnego przepisu (konkretnej jednostki redakcyjnej określonego aktu prawnego), który zdaniem strony został naruszony przez sąd I instancji (por. postanowienia NSA z: 8 marca 2004 r., sygn. akt FSK 41/04; 1 września 200 4r., sygn. akt FSK 161/04; 24 maja 2005 r., sygn. akt FSK 2302/04).
Skarga kasacyjna powinna zawierać stosownie do art. 176 § 1 pkt 2 i art. 174 p.p.s.a. nie tylko przytoczenie podstaw kasacyjnych, ale i ich uzasadnienie. Mimo że przepisy p.p.s.a. nie określają warunków formalnych, jakim powinno odpowiadać uzasadnienie skargi kasacyjnej, to należy przyjąć, że ma ono za zadanie wykazanie trafności (słuszności) zarzutów postawionych w ramach podniesionych podstaw kasacyjnych, co oznacza, że musi zawierać argumenty mające na celu "usprawiedliwienie" przytoczonych podstaw kasacyjnych.
Naruszenie prawa może nastąpić przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia to mylne zrozumienie treści przepisu. Sformułowanie zarzutu błędnej wykładni przepisu prawa zawsze powinno łączyć się z wykazaniem, na czym polegało wadliwe odczytanie przez sąd I instancji znaczenia treści przepisu, a następnie konieczne jest podanie właściwego, zdaniem skarżącego, rozumienia naruszonego przepisu. Naruszenie prawa przez niewłaściwe zastosowanie, to wadliwe uznanie, że ustalony w sprawie stan faktyczny odpowiada hipotezie określonej normy prawnej (tzw. błąd subsumpcji).
Na autorze skargi kasacyjnej ciąży zatem obowiązek konkretnego wskazania, które przepisy prawa zostały przez sąd naruszone zaskarżanym orzeczeniem, na czym polegała ich błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być prawidłowa wykładnia lub właściwe zastosowanie.
Ponadto dla spełnienia wymogu z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. nie wystarczy przytoczenie w petitum skargi kasacyjnej formuły o naruszeniu przepisów postępowania mającym wpływ na wynik sprawy, lecz konieczne jest wykazanie, który przepis postępowania został naruszony, w jaki sposób oraz wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy. O skuteczności zarzutów postawionych w oparciu o podstawę kasacyjną, określoną w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. nie decyduje bowiem każde stwierdzone uchybienie przepisom postępowania, lecz tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Należy przez to rozumieć wykazanie istnienia związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym, stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej, a wydanym orzeczeniem sądu administracyjnego, który to związek przyczynowy mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wnoszący skargę kasacyjną jest więc obowiązany uzasadnić, że następstwa zarzucanych uchybień były na tyle istotne, iż miały wpływ na treść kwestionowanego orzeczenia, ponieważ gdyby do tych uchybień nie doszło, wyrok sądu administracyjnego mógłby być inny (zob. np. wyrok NSA z 5 listopada 2019 r., II FSK 3864/17).
Należy podkreślić, że trzeba wskazać indywidualne uzasadnienie dla każdego zarzutu formułowanego wobec każdego z tych przepisów, który w ocenie kasatora naruszył sąd pierwszej instancji (wyrok NSA z 8 maja 2018 r., sygn. akt II GSK 289/18).
W świetle art. 174 p.p.s.a. wskazanie szeregu przepisów prawnych, które miał rzekomo naruszyć sąd pierwszej instancji, nie wskazując konkretnie, na czym polega naruszenie każdego z nich, jest nieprawidłowe. Pogląd ten wielokrotnie już wyraził Naczelny Sąd Administracyjny (por. np. wyrok NSA z 19 grudnia 2014 r., II FSK 2957/12 i powołane tam orzecznictwo).
Obowiązek wskazania w skardze kasacyjnej naruszonych przepisów oczywiście nie wyłącza możliwości objęcia jednym zarzutem kilku przepisów. Takie wyliczenie musi jednak być połączone z wykazaniem, że wymienione przepisy tworzą normę zachowania, której naruszenie jest zarzucane sądowi pierwszej instancji. Przyjmowane w doktrynie i orzecznictwie rozróżnienie między przepisem i normą prawną każe uznać taką praktykę za dopuszczalną, wymienione przepisy muszą jednak pozostawać ze sobą właśnie w takim związku normatywnym, a jego wykazanie obciąża sporządzającego skargę kasacyjną, który powinien przedstawić treść naruszonej normy, czyli wskazać, jaka reguła zachowania ustanowiona tymi przepisami została naruszona. Zarzut pozbawiony takiego sprecyzowania nie poddaje się rozpoznaniu, albowiem Naczelny Sąd Administracyjny nie może samodzielnie budować zarzutów, a taki byłby skutek ustalania przez Sąd Kasacyjny we własnym zakresie treści normy prawnej objętej zarzutem.
Kwalifikowane wymogi formalne skargi kasacyjnej, unormowane w art. 174 - art. 176 p.p.s.a., wiążą się z tym, że ten środek zaskarżenia nie tylko inicjuje postępowanie przed sądem administracyjnym drugiej instancji, ale także wyznacza jego merytoryczny zakres. Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi kasacyjnej i nie może zastępować strony w wyrażaniu, precyzowaniu, czy też uzasadnianiu jej zarzutów. Zarzuty, jak i ich uzasadnienie, powinny być ujęte ściśle i zrozumiale, zwłaszcza jeśli weźmie się pod uwagę wymóg sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika (art. 175 p.p.s.a.).
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 1 marca 2017 r., sygn. akt II FSK 3133/16, "w przypadku skargi kasacyjnej – będącej kwalifikowanym środkiem zaskarżenia – czytelność sformułowanego w niej komunikatu jest o tyle istotna, że ustawa wiąże powstanie określonych skutków procesowych nie tylko z samym faktem wniesienia tego pisma (jak w przypadku skargi czy zażalenia), ale także z jego treścią. Określenie podstaw zaskarżenia, wymienionych w art. 174 p.p.s.a., sprecyzowanie zarzutów skargi kasacyjnej oraz ich uzasadnienie w drodze racjonalnej argumentacji prawniczej, determinuje bowiem zakres zaskarżenia w postępowaniu kasacyjnym, co w konsekwencji wpływa na zakres kognicji Naczelnego Sądu Administracyjnego".
Pominięcie określonych zagadnień w skardze kasacyjnej lub odniesienie się do nich w sposób pobieżny skutkuje brakiem możliwości zakwestionowania przez Naczelny Sąd Administracyjny stanowiska wyrażonego w ich zakresie przez wojewódzki sąd administracyjny czy działające w sprawie organy administracji. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do uzupełniania, czy innego korygowania wadliwie postawionych zarzutów kasacyjnych. Nie może też samodzielnie ustalać podstaw, kierunków, jak i zakresu zaskarżenia.
Wprawdzie wadliwość w sformułowaniu zarzutów nie musi jednocześnie uniemożliwiać rozpoznania skargi kasacyjnej i Naczelny Sąd Administracyjny może zbadać jej podstawy (zob. uchwała pełnego składu NSA z 26 października 2009 r. sygn. I OPS 10/09), jednakże może w znacznym stopniu ograniczyć kontrolę Sądu.
Poczynienie powyższych uwag na temat wymogów, jakie powinna spełniać skarga kasacyjna, było konieczne ze względu na to, że oceniana skarga kasacyjna w znacznej mierze ich nie spełnia. Kasator formułuje zarzuty nr 1 i 3 wskazując grupę przepisów pozostających ze sobą w związku, których naruszenia miał dopuścić się Sąd I instancji, jednakże w uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie rekonstruuje normy prawnej, która wynika z tych przepisów i nie wskazuje, jaka powinna być prawidłowa wykładnia i zastosowanie takiej normy. Kasator nie przedstawia przy tym rozważań na temat poszczególnych przepisów prawa wchodzących w skład takiej zbitki przepisów.
Przechodząc do oceny zarzutów skargi kasacyjnej należy wskazać, że istota sformułowanych w skardze kasacyjnej zarzutów sprowadza się do twierdzenia, że organy nieprawidłowo uznały, że skarżący prowadzi z braćmi wspólne gospodarstwo domowe i nie jest osobą samotnie gospodarującą.
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że skarga kasacyjna jest przede wszystkim polemiką ze stanowiskiem Sądu I instancji, które należy uznać za zgodne z prawem.
Zgodnie z art. 6 pkt 14 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 2268, ze. zm., dalej jako: "u.p.s.") przez rodzinę w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej należy rozumieć osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące.
Faktyczny związek, o jakim mowa w powołanym przepisie, oznacza codzienne współdziałanie osób zmierzające do lepszego zaspokojenia ich potrzeb bytowych, w tym mieszkaniowych, żywnościowych i polegających na zapewnieniu dochodu stanowiącego źródło utrzymania. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wyjaśniono, że wspólne zamieszkiwanie jest przesłanką uznania za rodzinę osób zamieszkujących ze sobą, jeżeli równocześnie z tym zamieszkiwaniem występuje element wspólnego gospodarowania. Polega ono na dzieleniu lokalu mieszkalnego w sposób pozwalający stwierdzić, że koncentruje się w nim aktywność życiowa osoby zamieszkującej. Wspólne gospodarowanie opiera się zaś na podziale zadań związanych z właściwym prowadzeniem gospodarstwa domowego, a także - jeżeli występuje w funkcjonalnym związku z tym gospodarstwem - gospodarstwa rolnego. Pojęcie wspólnego gospodarowania nie oznacza zatem wyłącznie przyczyniania się do funkcjonowania wspólnoty poprzez wykonywanie na jej rzecz jakichkolwiek czynności oraz wykonywania czynności związanych z codziennymi zajęciami. Istotną cechą wspólnego gospodarowania jest również pozostawanie na całkowitym lub częściowym utrzymaniu osoby, z którą takie gospodarstwo się tworzy. Wspólne zamieszkiwanie finansowane z dochodu tylko jednej osoby zawsze będzie oznaczać wspólne gospodarowanie (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 lipca 2024 r., I OSK 1621/23 i przywołane w nim orzeczenia).
Wspólne gospodarowanie może się wyrażać w zróżnicowany sposób w poszczególnych związkach faktycznych. Nie można zakładać, że wszystkie osoby wspólnie prowadzące gospodarstwo domowe zawsze wspólnie podejmują decyzje o sposobie wydatkowania przychodów gospodarstwa domowego. Istotne znaczenie ma natomiast to, że przychody osiągane przez jednego z członków gospodarstwa domowego służą zaspokajaniu potrzeb życiowych wszystkich członków tego gospodarstwa domowego. Wydatkowanie w całości swoich przychodów przez jedną osobę na własne potrzeby w sytuacji, gdy część kosztów jej utrzymania jest pokrywana przez inną osobę wspólnie zamieszkującą, oznacza, że osoba ta pozostaje na częściowym utrzymaniu tej innej osoby. Osoby te prowadzą zatem wspólnie gospodarstwo domowe.
Przenosząc powyższe rozważania do okoliczności rozpoznawanej sprawy należy przypomnieć, że mamy w niej do czynienia z osobami spokrewnionymi (braćmi), które razem zamieszkują. Kasator nie dostrzegł, że informacja, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z dwoma braćmi, wynika z kwestionariuszy wywiadów środowiskowych przeprowadzonych ze skarżącym i jego braćmi w latach 2019-2021. Sąd I instancji zwrócił także uwagę na to, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy w punkcie 10 skarżący wskazał dochody swoje i swoich braci jako dochody wnioskodawcy i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Sąd I instancji nie ograniczył się do zbadania, czy organy poprzestały na samych oświadczeniach strony, ale stwierdził, że organy podjęły działania w celu ustalenia faktycznego stanu sprawy. Sąd I instancji oceniając zarzuty skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego wskazał w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku na okoliczności świadczące o wspólnym gospodarowaniu skarżącego z braćmi. Prowadzenie przez skarżącego wspólnego gospodarstwa domowego zostało stwierdzone w decyzji z 17 czerwca 2019 r. Istnieją podstawy do przyjęcia, że ten stan rzeczy nie uległ zmianie do czasu wydania zaskarżonej decyzji. Bracia zamieszkują wspólnie jeden lokal mieszkalny. Wspólne korzystanie przez braci z energii elektrycznej, wody (dostępnej w częściach wspólnych mieszkania) prowadzi do wniosku, że prowadzą oni wspólne gospodarstwo domowe. Nie płacą czynszu za mieszkanie, jednak uiszczają opłaty za wodę, energię, gaz i telefon. Z wywiadów środowiskowych wynika, że skarżący reguluje rachunki za energię elektryczną. Oznacza to, że w tym zakresie bracia skarżącego pozostają w części na utrzymaniu skarżącego. Ponadto skoro jeden z braci nie posiada przychodów, to niewątpliwie znajduje się on na utrzymaniu pozostałych braci, a tym samym pozostaje z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym. Wszystko to świadczy o wspólnym prowadzeniu gospodarstwa domowego. Nie przeczy temu występowanie konfliktów pomiędzy braćmi.
Mając powyższe na uwadze nie można zarzucić Sądowi Wojewódzkiemu naruszenia przywołanych przez skarżącego przepisów postępowania poprzez podzielenie ustaleń faktycznych poczynionych przez organy, w świetle których Skarżący i jego bracia stanowią rodzinę i prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Sąd Wojewódzki prawidłowo, to jest z uwzględnieniem zasad doświadczenia życiowego, przywołał okoliczności o tym świadczące.
W konsekwencji za niezasadny uznać należało zarzut naruszenia prawa materialnego, to jest art. 6 ust. 1 pkt 14 u.p.s.poprzez przyjęcie, że skarżący wspólnie z braćmi prowadzi gospodarstwo domowe. Ustalony przez organy i przyjęty przez Sąd za podstawę kontroli zgodności zaskarżonej decyzji z prawem stan faktyczny pozwalał na stwierdzenie, że Skarżący wraz z bratem stanowią rodzinę w rozumieniu ustawy, pozostają bowiem w faktycznym związku, wspólnie zamieszkując i gospodarując.
Zarzut naruszenia art. 6 ust. 1 pkt 14 u.p.s.poprzez przyjęcie, że jedynym dochodem w tym gospodarstwie domowym jest zasiłek stały brata A. w kwocie 600 zł (przyznany decyzją ostateczną organu orzekającego), co oznacza, że dochód na osobę w rodzinie wynosi 200 zł (pominięto zasiłek stały skarżącego), nie mógł odnieść skutku pożądanego przez kasatora. Pominięcie zasiłku stałego skarżącego przy ustalaniu wysokości dochodu na osobę w rodzinie jest korzystne dla skarżącego, bo obniża wysokość dochodu na osobę, a tym samym powoduje podwyższenie wysokości zasiłku stałego. Na tym etapie postępowania uwzględnienie zasiłku stałego skarżącego przy obliczaniu wysokości dochodu na osobę w rodzinie prowadziłoby do naruszenia zakazu reformationis in peius (art. 134 § 2 p.p.s.a.).
Z tych wszystkich powodów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 935).
Uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego zostało sporządzone z uwzględnieniem przepisu art. 193 in fine p.p.s.a., zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI