I OSK 65/24

I OSK 65/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-01-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-01-11
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Wesołowska
Maciej Dybowski /przewodniczący sprawozdawca/
Monika Nowicka
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
IV SA/Po 385/23 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2023-10-05
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 2268
art. 239
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Maciej Dybowski (sprawozdawca) Sędziowie: sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Anna Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 5 października 2023 r. sygn. akt IV SA/Po 385/23 w sprawie ze skargi M.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia 8 maja 2023 r. nr SKO - 4110/884/23 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 5 października 2023 r. sygn. akt IV SA/Po 385/23 (dalej wyrok IV SA/Po 385/23) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił w całości skargę M.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia 8 maja 2023 r. nr SKO-4110/884/23 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego (k. 30, 55-62 akt sądowych).
Skargę kasacyjną wywiódł M.S. (dalej skarżący lub skarżący kasacyjnie), reprezentowany przez r.pr. A.K., zaskarżając wyrok IV SA/Po 385/23 w całości, zarzucając wyrokowi naruszenie:
I. prawa materialnego:
1. art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej [(Dz.U. z 2021 r. poz. 2268 ze zm. - uw. NSA)], dalej ups przez błędną wykładnię zwrotu "wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości" polegającą na przyjęciu, że zwrot ten oznacza także te uprawnienia, zasoby i możliwości, które nie są objęte stanem wiedzy danej osoby;
2. art. 9 ust. 2 w zw. z art. 36 ustawy z dnia 27 października 2022 r. o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych [(Dz.U. z 2022 r. poz. 2236)], dalej uzpps) przez niewłaściwe zastosowanie do stanów faktycznych z 12 września 2022 r. (data otrzymania zasiłku celowego na zakup opału w kwocie 400 zł) lub z 26 października 2022 r. (data otrzymania dodatku węglowego przez odwołującego w kwocie 3000 zł);
3. art. 2 ust. 1 ups w zw. art. 9 ust. 2 i art. 36 uzpps przez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że przed 3 listopada 2022 r. wykorzystanie własnych uprawnień, zasobów i możliwości mogło polegać na złożeniu wniosku o zakup preferencyjny paliwa stałego;
4. art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 i 3 ups przez niezastosowanie w sprawie, w sytuacji gdy skarżący jest osobą wymagającą wsparcia w celu zaspokojenia niezbędnych potrzeb bytowych i umożliwienia mu życia w warunkach odpowiadających godności człowieka;
5. art. 39 ust. 1 i 2 ups przez nadużycie pozostawionego przez ten przepis uznania administracyjnego polegające na przyjęciu, że w okolicznościach sprawy decyzja I i II instancji mieści się w zakresie tego uznania, podczas gdy analiza całokształtu okoliczności sprawy uprawnia wniosek przeciwny;
6. art. 39 ust. 1 i 2 ups przez nadużycie pozostawionego przez ten przepis uznania administracyjnego polegające na wykorzystaniu uznania niezgodnie z celami wynikającymi z ustawy o pomocy społecznej i zasadami prawa ustalonymi w art. 2 i 69 Konstytucji [Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. nr 78 poz. 483; sprost. z 2001 r. nr 28 poz. 319; zm. z 2006 r. nr 200 poz. 1471; z 2009 r. nr 114 poz. 946) - uw. NSA], dalej Konstytucja RP;
7. art. 3 ust. 3 i 4 ups przez niezastosowanie zasady, że na organie ciąży obowiązek dostosowania rodzaju, formy i rozmiaru świadczenia do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, w tym sytuacji życiowej i zdrowotnej skarżącego;
II. prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy:
1. art. 151 [ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634, zm. 1705) - uw. NSA], dalej ppsa w zw. z art. 7 [ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.) - uw. NSA], dalej kpa przez oddalenie skargi w całości na skutek błędnej wykładni klauzuli interesu społecznego i błędnej wykładni relacji klauzuli interesu społecznego do klauzuli słusznego interesu obywateli;
2. art. 151 ppsa w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 i 3 kpa przez oddalenie skargi w całości, mimo że organy administracyjne wadliwie przeprowadziły postępowanie dowodowe, w sprzeczności z zasadą prawdy obiektywnej, dokonując w konsekwencji dowolnych ustaleń faktycznych przez:
a. niepoczynienie ustaleń co do skutków zaniechania przyznania skarżącemu zasiłku celowego, tj. zaniechanie ustalenia, czy uzasadnione potrzeby bytowe skarżącego zostaną zaspokojone na poziomie odpowiadającym godności człowieka;
b. poczynienie nieprawdziwego ustalenia, że organ nie dysponuje możliwościami finansowymi umożliwiającymi przyznanie wnioskowanego świadczenia;
c. przyjęcie błędnego ustalenia, że do ogrzania mieszkania skarżącego w sezonie zimowym 2022/2023 wystarczy 1,5 tony węgla z uwagi na metraż mieszkania (34 m2), tymczasem zużycie opału zależy także od pozostałych czynników, m.in., uwarunkowań technicznych pieca/kotła, sprawności systemu grzewczego, temperatury zewnętrznej otoczenia, stanu budynku (wiek budynku, ocieplenie), kaloryczności węgla;
d. przyjęcie błędnego ustalenia, że w okresie od 12 września 2022 r. do 3 listopada 2022 r. za 3.400 zł można było zakupić 1,5 tony węgla (tj. 2267 zł/tonę), podczas gdy od ok. połowy sierpnia 2022 r. cena węgla wynosiła ok. 4.200 zł/tonę;
e. poczynienie błędnych ustaleń, że skarżący nie wykorzystał własnych uprawnień, zasobów, możliwości;
f. przyjęcie błędnego ustalenia braku możliwości finansowych organu udzielającego pomocy;
3. art. 134 § 1 w zw. z art. 151 ppsa w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 kpa przez niedopełnienie przez Sąd obowiązku rozpoznania skargi w granicach sprawy i błędną ocenę materiału dowodowego, skutkujące uznaniem, że postępowanie dowodowe przeprowadzone przez organy administracyjne obu instancji przeprowadzone było w sposób prawidłowy, podczas gdy przeprowadzone było w sprzeczności z zasadą prawdy obiektywnej w zakresie następujących ustaleń:
g. przyjęcie błędnego ustalenia, że do ogrzania mieszkania skarżącego w sezonie zimowym 2022/2023 wystarczy 1,5 tony węgla z uwagi na metraż mieszkania (34 m2), tymczasem zużycie opału zależy także od pozostałych czynników, m.in, uwarunkowań technicznych pieca/kotła, sprawności systemu grzewczego, temperatury zewnętrznej otoczenia, stanu budynku (wiek budynku, ocieplenie), kaloryczności węgla;
h. przyjęcie błędnego ustalenia, że w okresie od 12 września 2022 r. do 3 listopada 2022 r. za 3.400 zł można było zakupić 1,5 tony węgla (tj. 2267 zł/tonę), podczas gdy od ok. połowy sierpnia 2022 r. cena węgla wynosiła ok. 4.200 zł/tonę;
i. poczynienie błędnych ustaleń, że skarżący nie wykorzystał własnych uprawnień, zasobów, możliwości;
j. przyjęcie błędnego ustalenia braku możliwości finansowych organu udzielającego pomocy;
4. art. 141 § 4 ppsa przez niezawarcie w uzasadnieniu wyroku analizy zarzutów podnoszonych przez skarżącego w uzupełnieniu skargi, co spowodowało, że motywy wydanego wyroku są trudne do zrekonstruowania.
Skarżący kasacyjnie wniósł o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości; uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia 20 stycznia 2023 r. nr "MOPS.DPŚ.4112.290.2023" [winno być "MOPS-DPŚ.4112.290.2023" - uw. NSA]; ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu; przyznanie na rzecz pełnomocnika odwołującego [zwrotu] kosztów nieopłaconej pomocy prawnej według norm przepisanych, powiększon[ych] o 23% podatku VAT, na które składa się opłata stanowiąca wynagrodzenie radcy prawnego obliczona według stawek jak dla pełnomocnika z wyboru, podwyższona o kwotę podatku VAT w stawce 23%. Pełnomocnik skarżącego kasacyjnie oświadczył, że prowadzi działalność gospodarczą i obowiązuje go stawka 23% VAT i że wskazane koszty nieopłaconej pomocy prawnej nie zostały opłacone przez nikogo ani w całości, ani w części. Skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy (k. 70-74v akt sądowych).
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W świetle art. 183 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26.10.2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010/1/1). W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania.
Według art. 193 zdanie drugie ppsa, w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok w przypadku, gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zd. pierwsze ppsa. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i sprowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko do rozważań mających na celu ocenę zarzutów kasacyjnej.
W niniejszej sprawie skarżący kasacyjnie - na podstawie art. 176 § 2 ppsa - zrzekł się przeprowadzenia rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie. W rezultacie, rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 ppsa.
Zakres rozpoznawania sprawy wyznacza strona wnosząca skargę kasacyjną przez wskazanie podstaw kasacyjnych. Strona, która kwestionuje orzeczenie wojewódzkiego sądu administracyjnego, wnosząc skargę kasacyjną, obowiązana jest wskazać przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania, które - jej zdaniem - zostały naruszone przez Sąd I instancji (art. 174 i 176 ppsa). Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany jest granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 ppsa), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 ppsa). Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny i to, że skargę kasacyjną oparto na obu podstawach kasacyjnych, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
W skardze kasacyjnej podniesiono szereg zarzutów dotyczących naruszenia zarówno przepisów postępowania, jak i przepisów prawa materialnego, przy czym ich istota sprowadza się do zakwestionowania stanowiska Sądu I instancji, który kontrolując zgodność z prawem zaskarżonej decyzji utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z 20 stycznia 2023 r. nr MOPS-DPŚ.4112.290.2023 (dalej decyzja z 20 stycznia 2023 r.) odmawiającej przyznania skarżącemu zasiłku celowego, uznał, że decyzja ta jest zgodna z prawem. W ocenie skarżącego kasacyjnie, okoliczności rozpoznawanej sprawy przemawiały za przyznaniem świadczenia z pomocy społecznej.
W celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy (art. 39 ust. 1 ups). Może on być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2 ups). Ustawodawca użył w konstrukcji wskazanego przepisu pojęcia niedookreślonego "niezbędna potrzeba bytowa", które jest powtórzeniem regulacji zawartej w art. 3 ust. 1 ups, zgodnie z którym pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Wskazany przepis wskazuje jako cel pomocy społecznej zaspakajanie niezbędnych potrzeb życiowych, stanowiąc dodatkowo w art. 3 ust. 3 ups, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy.
Pomoc społeczna, w tym również przyznanie zasiłku celowego, ma charakter subsydiarny, uzupełniający, a więc niezaspokajający całkowicie potrzeb jej beneficjentów. Wynika to z art. 2 ust. 1 ups zawierającego definicję pomocy społecznej, w myśl której jest ona instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z definicji tej jednoznacznie wynika, że pomoc społeczna ma na celu wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, do życiowego usamodzielnienia i integracji społecznej, udzielane zaś świadczenia mają być adekwatne do sytuacji korzystających z pomocy, od których z kolei wymaga się współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. W tym kontekście należało ocenić niezbędność potrzeby objętej wnioskiem skarżącego, który domagał się przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na zakup dodatkowego opału na sezon grzewczy 2022/2023.
Sąd I instancji prawidłowo uznał, że organy, wydając decyzję o odmowie przyznania skarżącemu wnioskowanego zasiłku celowego, nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, ponieważ wybrały prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia, przy czym wyboru takiego dokonały po ustaleniu i rozważeniu wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy.
Powszechnie wiadomo, że organy pomocy społecznej dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą być rozdzielane pomiędzy wiele osób wymagających wsparcia. Skoro środki finansowe, jakimi dysponują organy pomocy społecznej, są ograniczone i nie wystarczają na zaspokojenie w pełni potrzeb wszystkich wnioskodawców, to zasadnym było drobiazgowe przeanalizowanie sytuacji skarżącego. Organy pomocy społecznej obowiązane są, w ramach posiadanych środków finansowych, identyfikować najistotniejsze potrzeby wszystkich tych osób, które takiej pomocy wymagają, co w niniejszej sprawie organy administracji należycie zrealizowały. Po dokonaniu odpowiedniej analizy i oceny, nawet brak przyznania wnioskowanego wsparcia, jeżeli przemawiają za tym okoliczności sprawy, nie oznacza, że wnioskodawca jest traktowany w dyskryminujący sposób.
Na organach nie spoczywa obowiązek wskazania w każdym przypadku, w uzasadnieniu decyzji w przedmiocie zasiłku celowego, precyzyjnie możliwości finansowych organu pomocy społecznej. Taki obowiązek nie wynika z norm art. 39 ust. 1 i 2 ani art. 3 ust. 4 ups czy też art. 107 § 3 kpa. Kontrola sądowa decyzji uznaniowych w przedmiocie pomocy społecznej nie może sięgać do okoliczności z zakresu celowości wydatkowania świadczeń z pomocy społecznej. Taka kontrola byłaby sprzeczna z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.). W sprawach z zakresu pomocy społecznej, rozstrzyganych na zasadzie uznania administracyjnego, kryteriami wyboru rozstrzygnięcia winny być cele i zadania pomocy społecznej, a nie subiektywne oczekiwania osób uprawnionych, zmierzające do obarczenia organów pomocy społecznej pełnym zakresem obowiązków przejęcia całkowitej opieki finansowej i życiowej nad osobą dotkniętą jedną z form niedostatku, określonych w art. 7 ups. Brak jest norm prawnych, z których wynikałby obowiązek organu udowadniania kosztów związanych z jego działalnością.
Organy administracji orzekające w niniejszej sprawie prawidłowo uznały, a Sąd I instancji trafnie zaaprobował, że ustalone okoliczności nie uzasadniały przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia na zakup dodatkowego opału na sezon grzewczy 2022/2023. Z akt sprawy wynika, że organy dokonały wszelkich niezbędnych ustaleń dotyczących sytuacji osobistej i materialnej skarżącego. Ustalono, że skarżący zamieszkuje sam; prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe we własnym domu jednorodzinnym o powierzchni 38 m2, nie ma nikogo na swoim utrzymaniu. Nie pracuje zawodowo ani dorywczo. Legitymuje się orzeczeniem zaliczającym go do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym. Wnioskodawca ma przyznaną pomoc w formie zasiłku stałego w pełnej miesięcznej wysokości 719 zł; zasiłku okresowego w wysokości 28,50 zł miesięcznie; korzysta ze świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności w ramach wieloletniego programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" w wysokości 150 zł miesięcznie. Skarżący otrzymał też zasiłek celowy w okresie grzewczym 2022/2023 na zakup opału w kwocie 400 zł, a także otrzymał dodatek węglowy w kwocie 3.000 zł. Dysponował on zatem łączną kwotą 3400 zł na zakup opału na sezon grzewczy 2022/2023. Prawidłowo organy wskazały, że kwota ta pozwalała skarżącemu zakupić 1,5 tony węgla po cenach preferencyjnych, czego zaniechał, nie wykorzystując tym samym własnych możliwości i uprawnień.
Skarżącemu systematycznie udzielana jest pomoc w ramach możliwości posiadanych przez organy pomocy społecznej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, roszczenia skarżącego wynikają z jego przekonania, że świadczenia z pomocy społecznej mają mu zapewnić zaspokojenie w całości zasadniczych potrzeb życiowych i być podstawowym źródłem utrzymania. Z takim stanowiskiem nie sposób się zgodzić, gdyż przeczy temu istota i charakter świadczeń udzielanych w ramach pomocy społecznej. Wobec tego, że skarżący od lat jest beneficjentem pomocy społecznej, zasadne było oczekiwanie od niego, że w sposób racjonalny i optymalny rozdysponuje on przyznaną mu uprzednio kwotę na zakup opału na sezon grzewczy 2022/2023. Zaniechanie skarżącego w tym aspekcie, będące przejawem jego niegospodarności, nie kwalifikowało go do otrzymania dodatkowego wsparcia ze strony państwa z przeznaczeniem na ten sam cel. Zarzuty odnoszące się do błędnej wykładni zwrotu "własne uprawnienia, zasoby i możliwości", o którym mowa w art. 2 ust. 1 ups, są bezzasadne. Skarżący jest osobą, od którego zasadne było oczekiwanie co do gospodarnego wykorzystania przyznanych mu uprzednio uprawnień i świadczeń. Jego stan wiedzy winien był obejmować możliwości prawidłowego wykorzystania przyznanych środków, by zaspokoić własne, niezbędne potrzeby.
Zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja mieściły się w granicach uznania administracyjnego i odpowiadały prawu. Kwestionowana decyzja odmowna nie pozbawiała skarżącego możliwości życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Mimo, że wydane decyzje były odmowne, nie zostały podjęte w oderwaniu od jego sytuacji życiowej i zdrowotnej, jak i charakteru wnioskowanej pomocy, a także zachowania skarżącego, który nie wykorzystał należycie przyznanych mu uprzednio uprawnień i możliwości. Zarówno wydane w niniejszej sprawie decyzje, jak i zaskarżony wyrok, nie naruszały zasad sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), jak i zasady, zgodnie z którą osobom niepełnosprawnym władze publiczne udzielają, zgodnie z ustawą, pomocy w zabezpieczaniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej (art. 69 Konstytucji RP).
Zarzuty naruszenia art. 7 kpa (zasady uwzględniania interesu społecznego i relacji klauzuli interesu społecznego do klauzuli słusznego interesu obywateli oraz zasady prawdy obiektywnej), art. 77 § 1 (obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego), art. 80 kpa (zasad swobodnej oceny dowodów; punkty II.1 i 2 lit. a-f; zarówno w zw. z art. 151, jak i art. 134 § 1 ppsa; punkty II.3 lit. g-j petitum skargi kasacyjnej), okazały się nieusprawiedliwione. Skarżący nie wskazuje żadnego dowodu, który organy winny były przeprowadzić, a który z pominięciem wskazanych norm dopełnienia nie przeprowadziły bądź pominęły przy ocenie dowodów lub przeinaczyły (art. 80 kpa; B. Adamiak w: B. Adamiak/J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. C.H Beck 2024, s. 596-597, nb 1-3).
W szczególności, mimo że dnia 12 września 2022 r. wypłacono skarżącemu zasiłek celowy w kwocie 400 zł na zakup opału na sezon grzewczy 2022/2023, przyznany decyzją Prezydenta Miasta K. z dnia 22 sierpnia 2022 r. nr MOPS-DPŚ.4112.3860.2022 r., skarżący ani do protokołu przyjęcia wniosku wniesionego ustnie dnia 22 grudnia 202 r., ani do oświadczenia z tego dnia, ani w trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego dnia 22 grudnia 2022 r. przez dwoje przeszkolonych pracowników opieki społecznej w miejscu zamieszkania skarżącego, ani do odwołania z 7 lutego 2023 r. (k.1-3,10-10v akt administracyjnych), skarżący nie dołączył faktury wskazującej, kiedy, w jakiej ilości i za jaką cenę nabył węgiel lub drewno za ów zasiłek; ani faktury, wskazującej, kiedy, w jakiej ilości i za jaką cenę nabył węgiel lub drewno za dodatek węglowy, wypłacony skarżącemu dnia 26 października 2022 r. Ustawa z dnia 27 października 2022 r. o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2236) weszła w życie dnia 3 listopada 2022 r. (art. 36 uzpps), przeto dopiero tego dnia skarżący mógł złożyć wniosek na podstawie art. 9 ust. 1 lub 2 uzpps - najpóźniej do dnia 15 kwietnia 2023 r. (art. 9 ust. 2 uzpps). Skarżący złożył wniosek o wypłatę dodatku węglowego dnia 25 sierpnia 2022 r.; dodatek ten w kwocie 3000 zł wypłacono skarżącemu dnia 26 października 2022 r. (k. 6 akt administracyjnych). Takich faktur skarżący nie dołączył do skargi z 12 maja 2023 r.; nie przedłożyła ich także pełnomocnik skarżącego do pisma z 18 września 2023 r., ani do skargi kasacyjnej (k.6-7v, 20-28v, 70-74v akt sądowych).
Projekt ustawy o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych złożono w Sejmie dnia 14 października 2022 r. (druk sejmowy IX.2696). Do faktów powszechnie znanych należy to, że w tym okresie (od sierpnia 2022 r. do listopada 2022 r. włącznie; art. 77 § 4; art. 106 § 4 ppsa), powszechnie w radio, telewizji i prasie pojawiały się wypowiedzi przedstawicieli Rządu, Sejmu i ekspertów społecznych, że trwają prace nad ustawowym zagwarantowaniem osobom fizycznym zakupu preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych; szeroko informowano o dostawach węgla z kopalń polskich i z zagranicy. Trafnie organy przyjęły, że doświadczony życiowo - w tym w kontaktach z organami pomocy społecznej - skarżący mógł podjąć starania, by po upływie 8 dni od daty uzyskania 3.000 zł dodatku węglowego, złożyć wniosek o zakup preferencyjny paliwa stałego lub uzyskanie stosownego zaświadczenia (art. 9 ust. 1 lub 2 uzpps).
Z tych względów zarzut naruszenia art. 2 ust. 1 ups w zw. z art. 9 ust. 2 w zw. z art. 36 uzpps; art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1; art. 39 ust. 1 i 2 ups; art. 3 ust. 3 i 4 ups, oraz art. 2 i art. 69 Konstytucji RP okazały się niezasadne. Działania podejmowane przez organy pomocy społecznej wobec niepełnosprawnego zaliczonego do stopnia umiarkowanego, mogącego pracować na stanowisku przystosowanym (orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia 5 czerwca 2023 r. nr PZ.4010.1352.23 - k. 10-10v akt IV SPP/Po 43/23), w postaci przyznania zasiłku stałego (719 zł); zasiłku okresowego (28,50 zł); 150 zł z wieloletniego programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania); 400 zł zasiłku celowego na opał i 3000 zł dodatku węglowego, wskazują, że organy te prawidłowo realizują zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP) i udzielania, zgodnie z ustawą, pomocy w zabezpieczaniu egzystencji (art. 69 Konstytucji RP).
Ustawą o której mowa w art. 69 Konstytucji RP, znajdującą zastosowanie w kontrolowanej sprawie, jest ustawa o pomocy społecznej. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 ups). Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 ups). W kontrolowanej sprawie Sąd I instancji trafnie aprobował właściwe zastosowanie wskazanych wzorców kontroli prawa materialnego. Czyni to niezasadny zarzut naruszenia art. 7 kpa "błędnej wykładni relacji klauzuli interesu społecznego do klauzuli słusznego interesu obywateli", bowiem w kontrolowanej sprawie zagadnie to w ogóle nie wystąpiło. Pomoc społeczna działa na koszt podatników i wspiera osoby fizyczne, w granicach określonych ustawą o pomocy społecznej.
Rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania bądź odmowy przyznania zasiłku celowego podejmowane jest przez organy w ramach uznania administracyjnego. Obejmuje ono prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Sam fakt spełnienia ustawowych kryteriów nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej zasiłku celowego i to w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami (wyroki NSA z: 15.4.2010 r. I OSK 1724/09, 17.2.2012 r. I OSK 1740/11 i 21.10.2020 r. I OSK 1033/20, cbosa).
W wyroku z 20.11.2001 r. SK 15/01 (OTK 2001/8/252) Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że cechą wyróżniającą pomoc społeczną, w porównaniu do innych systemów świadczeniowych, jest brak po stronie obywateli roszczenia prawnego do świadczenia pomocy. Zabezpieczenie społeczne opiera się na zasadach pomocniczości i solidarności, zakotwiczonych w preambule Konstytucji RP. Z zasady pomocniczości wynika podział zadań między obywateli, stowarzyszenia, fundacje, samorządy terytorialne i państwo (W. Łączkowski, Etyczne aspekty finansowania potrzeb socjalnych ze środków publicznych, RPEiS 2004/1/8 i n.). Celem pomocy społecznej nie jest stałe zastępowanie osobistej aktywności osób w zakresie dostarczania rodzinie środków utrzymania. Pomoc społeczna nie może bowiem polegać na stałym zapewnieniu środków utrzymania i ma jedynie subsydiarny charakter w stosunku do aktywności samego zainteresowanego (wyrok NSA z 28.5.2013 r. I OSK 2132/12, Lex 1557129).
Decyzje zawierały wszelkie elementy, o których stanowi art. 107 § 1 kpa i odpowiednio skonstruowane i umotywowane uzasadnienia faktyczne i prawne, o których stanowi art. 107 § 3 kpa. Ustalenia i analiza faktów dokonana przez organy obu instancji, jak i ich tok rozumowania przy podjęciu decyzji jest klarowny i w pełni zrozumiały. Sąd I instancji nie naruszył art. 141 § 4 ppsa, ponieważ uzasadnienie zaskarżonego wyroku odpowiada standardom zakreślonym przez dyspozycję tego przepisu, poddając się kontroli instancyjnej w ramach niniejszego postępowania kasacyjnego.
W konsekwencji, stwierdzić należy, że zarzuty skargi kasacyjnej nie zawierają usprawiedliwionych podstaw. Skarżący kasacyjnie nie przedstawił przekonywających argumentów, by podważyć zaskarżony wyrok. Skarga kasacyjna wywiedziona w niniejszej sprawie stanowi jedynie polemikę z zaskarżonym wyrokiem strony nieusatysfakcjonowanej rozstrzygnięciem Sądu I instancji, które co do zasady odpowiada prawu. Dlatego skarga kasacyjna nie zasługuje na aprobatę.
Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ppsa, oddalił skargę kasacyjną.
Z odrębnym wnioskiem o przyznanie wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy, wraz z właściwym oświadczeniem, pełnomocnik z urzędu winien wystąpić do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu (art. 258 § 2 pkt 8 ppsa).