I OSK 646/23

Naczelny Sąd Administracyjny2024-08-22
NSAnieruchomościŚredniansa
nieruchomościodszkodowaniedroga publicznawywłaszczenieterminprawo administracyjnepostępowanie administracyjneNSA

NSA oddalił skargę kasacyjną w sprawie o odszkodowanie za nieruchomość przejętą pod drogę publiczną, uznając, że roszczenie wygasło z powodu niezłożenia wniosku w ustawowym terminie.

Sprawa dotyczyła wniosku o odszkodowanie za nieruchomość przejętą pod drogę publiczną na podstawie art. 73 ust. 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Właścicielka nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998 r. była spadkodawczynią skarżącego. Sąd administracyjny pierwszej instancji oraz Naczelny Sąd Administracyjny uznały, że roszczenie o odszkodowanie wygasło, ponieważ wniosek został złożony po terminie określonym w art. 73 ust. 4 tej ustawy (do 31 grudnia 2005 r.). Skarga kasacyjna została oddalona.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę J. O. na postanowienie Wojewody Małopolskiego odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość położoną w N. Skarżący domagał się odszkodowania na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, wskazując, że jego spadkodawczyni utraciła własność nieruchomości zajętej pod drogę publiczną. Organy administracji oraz WSA uznały, że utrata własności nastąpiła na podstawie art. 73 ust. 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a roszczenie o odszkodowanie, które powinno być złożone do 31 grudnia 2005 r. zgodnie z art. 73 ust. 4 tej ustawy, wygasło z powodu złożenia wniosku po tym terminie. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną, podzielił stanowisko sądów niższych instancji. Sąd podkreślił, że niepodniesienie w skardze kasacyjnej zarzutów naruszających podstawę faktyczną wyroku petryfikuje ustalenia faktyczne. Stwierdzono, że utrata własności nastąpiła na podstawie art. 73 ust. 1 u.p.w., a roszczenie odszkodowawcze wygasło z powodu niezłożenia wniosku w terminie. Sąd odrzucił również zarzut naruszenia art. 26 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, wskazując, że przepis ten nie był przedmiotem wykładni WSA. W konsekwencji skarga kasacyjna została oddalona na podstawie art. 184 p.p.s.a.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, roszczenie o odszkodowanie wygasa, jeśli wniosek nie zostanie złożony w terminie od 1 stycznia 2001 r. do 31 grudnia 2005 r.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że art. 73 ust. 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowi, iż po upływie terminu do złożenia wniosku o odszkodowanie, roszczenie wygasa. Niezłożenie wniosku w ustawowym terminie skutkuje odmową wszczęcia postępowania odszkodowawczego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (17)

Główne

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.g.n. art. 129 § 5

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

u.p.w. art. 73 § 1

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną

u.p.w. art. 73 § 4

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną

u.p.w. art. 73 § 3

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 183 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 189

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145a § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 193

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 97 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 61a § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 182 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 61a § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 97 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

u.k.w.h. art. 26 § 1

Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece

u.k.w.h. art. 27 § 1

Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece

Argumenty

Skuteczne argumenty

Roszczenie o odszkodowanie wygasło z powodu niezłożenia wniosku w ustawowym terminie (do 31 grudnia 2005 r.). Przepis art. 73 ust. 1 u.p.w. stanowił podstawę prawną utraty własności nieruchomości. Zarzut naruszenia art. 26 ust. 1 u.k.w.h. był nieuzasadniony, gdyż przepis ten nie był przedmiotem wykładni sądu pierwszej instancji.

Odrzucone argumenty

Nieruchomość stanowiąca przedmiot postępowania administracyjnego nie istniała w dniu 31 grudnia 1998 r. Błędna wykładnia art. 26 ust. 1 u.k.w.h. przez WSA.

Godne uwagi sformułowania

Po upływie wskazanego wyżej terminu roszczenie o odszkodowanie wygasa. Wpis ewidencyjny odnoszący się do osoby właściciela danej nieruchomości ani nie korzysta z domniemania prawdziwości, jak odpowiednie wpisy w księdze wieczystej, ani też nie jest objęty rękojmią wiary publicznej, w przeciwieństwie do rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych. Wpisy w katastrze (przez co aktualnie należy rozumieć ewidencję gruntów i budynków), które odnoszą się do stanu prawnego nieruchomości (np. oznaczenie właściciela), w zasadzie nie mają znaczenia cywilnoprawnego.

Skład orzekający

Monika Nowicka

przewodniczący

Maciej Dybowski

członek

Arkadiusz Blewązka

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Ustalenie, że roszczenie o odszkodowanie za nieruchomości przejęte pod drogi publiczne na podstawie art. 73 u.p.w. wygasa, jeśli wniosek nie zostanie złożony w terminie do 31 grudnia 2005 r. Podkreślenie prymatu księgi wieczystej nad ewidencją gruntów w pewnych sytuacjach."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji przejęcia nieruchomości pod drogi publiczne na podstawie art. 73 u.p.w. i terminu na złożenie wniosku o odszkodowanie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia terminów w postępowaniu administracyjnym dotyczącym odszkodowań za nieruchomości, co jest istotne dla prawników i właścicieli nieruchomości.

Utrata prawa do odszkodowania za nieruchomość? Kluczowy jest termin złożenia wniosku!

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 646/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-08-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-03-22
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Arkadiusz Blewązka /sprawozdawca/
Maciej Dybowski
Monika Nowicka /przewodniczący/
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
II SA/Kr 910/22 - Wyrok WSA w Krakowie z 2022-11-25
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Dnia 22 sierpnia 2024 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: sędzia NSA Maciej Dybowski sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 22 sierpnia 2024 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 25 listopada 2022 r., sygn. akt II SA/Kr 910/22 w sprawie ze skargi J. O. na postanowienie Wojewody Małopolskiego z dnia [...] czerwca 2022 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 25 listopada 2022 r., II SA/Kr 910/22 oddalił skargę J. O. na postanowienie Wojewody Małopolskiego z dnia [...] czerwca 2022 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania.
Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach sprawy:
Wnioskiem z dnia [...] marca 2022 r. J.O. wystąpił na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3) ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U.2021.1889 ze zm.) dalej jako "u.g.n.", o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną w N. [...], oznaczoną dawniej w ewidencji gruntów nr parcel gruntowych: [...], [...] i [...]. We wniosku wskazano, że Wojewoda Małopolski decyzją z dnia [...] listopada 2013 r. znak: [...] stwierdził, na zasadzie art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U.1998.133.872 ze zm.), dalej jako "u.p.w.", nabycie z mocy prawa przez Gminę N. z dniem 1 stycznia 1999 r. własności nieruchomości położonej w obrębie ewidencyjnym [...], jednostka ewidencyjna Miasta N. , oznaczonej jako parcele gruntowe nr [...], [...] i [...], objęte w dniu wydania przedmiotowej decyzji księgą wieczystą nr [...] (stanowiące wraz z innymi parcelami działkę ewidencyjną nr [...]). Dalej podniesiono, że Minister Rozwoju i Technologii decyzją z dnia [...] stycznia 2022 r. znak: [...] stwierdził nieważność ww. decyzji Wojewody Małopolskiego z dnia [...] listopada 2013 r., z tego powodu, że organ wojewódzki orzekał o działkach (parcelach gruntowych), które w dniu wydania decyzji nie istniały. W związku z tym, że działka ewidencyjna nr [...] stanowi własność Miasta N. , wnioskodawca wskazał, że doszło do pozbawienia jego praw do nieruchomości, o którym mowa w art. 129 ust. 5 pkt. 3) u.g.n., a obowiązujące przepisy przewidują ustalenie odszkodowania za nieruchomości wywłaszczone pod drogi publiczne.
Prezydent Miasta N. postanowieniem z [....] maja 2022 r. znak. [...], działając na podstawie art. 61a § 1 k.p.a., orzekł o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość stanowiącą parcele gruntowe: [...], [...] i [...], stanowiące część działki nr [...], obręb [...] Miasta N., w trybie art. 129 ust. 5 pkt 3) u.g.n. Organ ten wyjaśnił, że w decyzji Ministra Rozwoju i Technologii z dnia [...] stycznia 2022 r., stwierdzającej nieważność decyzji Wojewody Małopolskiego z dnia [...] listopada 2013 r., orzekającej o stwierdzeniu nabycia z dniem 1 stycznia 1999 r. przez Gminę N. z mocy prawa własności nieruchomości oznaczonej jako parcele gruntowe nr [...], [...] i [...], stanowiącej wraz z innymi parcelami gruntowymi działkę nr [...], nie kwestionowano zasadności regulacji stanu prawnego nieruchomości w trybie art. 73 u.p.w., a jedynie uznano, że wydano rozstrzygnięcie na niewłaściwych oznaczeniach działek. W związku z powyższym organ I instancji podkreślił, że zgodnie z art. 73 ust. 4 u.p.w. odszkodowanie wypłacane jest na wniosek właściciela nieruchomości ustalonego na dzień 31 grudnia 1998 r. lub jego spadkobiercy, złożony od 1 stycznia 2001 r. do 31 grudnia 2005r., a po upływie wskazanego wyżej terminu roszczenie o odszkodowanie wygasa. W związku z tym nie jest już możliwe ustalenie odszkodowania za przedmiotowe parcele w trybie art. 129 ust. 5 pkt 3) u.g.n. Ze względu na powyższe, stosownie do treści art. 61a § 1 k.p.a. Prezydent Miasta Nowego Sącza odmówił wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość stanowiącą ww. parcele gruntowe
Po rozpatrzeniu zażalenia wniesionego przez J. O. od powyższego postanowienia, Wojewoda Małopolski postanowieniem z dnia [...] czerwca 2022 r. znak: [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Prezydenta Miasta N. Organ odwoławczy, odnosząc się do art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. wskazał, że przepis ten nie stanowi samodzielnej podstawy prawnej do ustalenia odszkodowania. Jest to przepis kompetencyjny, który znajduje zastosowanie, gdy istnieje przepis materialny stanowiący taką podstawę. Ponadto zauważono, że art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. uzależnia możliwość ustalenia odszkodowania od łącznego spełnienia dwóch wymienionych w nim przesłanek. Po pierwsze wymaga ustalenia, czy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a po drugie obowiązujące przepisy muszą przewidywać ustalenie odszkodowania za pozbawienie praw do nieruchomości. W tej części przepis ma charakter blankietowy, nakazując wskazanie normatywnej podstawy do ustalenia odszkodowania w obowiązującym stanie prawnym. Jeżeli bowiem art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. odnosi się do stanów sprzed wejścia w życie u.g.n., to konsekwentnie należy przyjąć, że ustawodawca zobowiązał się do regulowania roszczeń także w przypadkach, gdy przed 1998 r. nastąpiło wywłaszczenie, a oparty na ówcześnie obowiązujących normach prawa materialnego obowiązek ustalenia i wypłaty odszkodowana nie został zrealizowany. Przepis ten daje podstawę do ustalenia odszkodowania wyłącznie w zakresie przysługującego ówcześnie odszkodowania, o którym wcześniej nie orzeczono. Nie jest zatem jednocześnie normą upoważniającą bezpośrednio do wydania aktu o odszkodowaniu, a zatem ustalenie odszkodowania może nastąpić, jeżeli przepisy prawa przewidują lub przewidywały przyznanie odszkodowania za określony sposób lub formę pozbawienia praw do nieruchomości. W każdym przypadku należy zatem ocenić, czy pozbawienie praw przed wejściem w życie u.g.n. nastąpiło w takiej formie prawnej lub przy zastosowaniu takiej instytucji prawnej, która znajduje odzwierciedlenie w obecnie obowiązującej formie przejmowania praw do nieruchomości na cel publiczny. Ponadto organ odwoławczy wskazał, że z treści decyzji Ministra Rozwoju i Technologii z dnia [...] stycznia 2022 r. nie można wywieść wniosku – jak twierdzi strona – że już przed dniem 31 grudnia 1998 r. ww. nieruchomości były własnością Gminy N. Informacja z rejestru gruntów dotycząca działki nr [...], wskazuje, że ww. jednostka obejmuje 12 parcel, których właścicielami są: Gmina N., Gmina N., Skarb Państwa i szereg osób fizycznych. Jednocześnie w księdze wieczystej nr [...] założonej dla tych parcel, których dotyczy wniosek o odszkodowanie, wg stanu na dzień 31 grudnia 1998 r. ujawniona była jako właścicielka nieruchomości osoba fizyczna –S.O. będąca spadkodawczynią wnioskodawcy J. O. Była ona wpisana w ww. księdze wieczystej na podstawie umowy sprzedaży z dnia [...] października 1961 r. Rep A Nr [...]. Podobnie, część pozostałych parcel wymienionych w tej samej jednostce rejestrowej dla działki nr [...], stanowiło własność osób fizycznych, co wynika za wpisów w księdze wieczystej.
Odnosząc się natomiast do ewidencji gruntów, organ odwoławczy zaznaczył, że wpis w tej ewidencji określonej osoby jako właściciela, nie przesądza o jej prawach do danej nieruchomości w zakresie powierzchni lub granic. Wpis ewidencyjny odnoszący się do osoby właściciela danej nieruchomości ani nie korzysta z domniemania prawdziwości, jak odpowiednie wpisy w księdze wieczystej, ani też nie jest objęty rękojmią wiary publicznej, w przeciwieństwie do rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych. Z tego też względu za pomocą zmian w ewidencji gruntów w zakresie tytułów prawnych do konkretnych działek nie można dochodzić i udowadniać praw właściciela. Wojewoda zwrócił także uwagę, że Minister Rozwoju i Technologii nie podważał ustaleń organu I instancji, że przedmiotowa działka, zajęta pod ulicę B., stanowiła własność osoby fizycznej do dnia 31 grudnia 1998 r. Gdyby organ miał tego typu wątpliwości, nie mógłby przyjąć, że stroną postępowania jest J. O. będący spadkobierca S.O., właścicielki nieruchomości od 1961 r. do dnia 31 grudnia 1998 r. Ponadto ww. decyzja Ministra stwierdzającą nieważność decyzji Wojewody Małopolskiego z dnia [...] listopada 2013 r. nie kwestionuje zastosowania w tym stanie faktycznym sprawy art. 73 u.p.w., a zatem, skoro z art. 73 ust. 4 u.p.w. wynika, że odszkodowanie wypłacane jest na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od 1 stycznia 2001 r. do 31 grudnia 2005 r., a po upływie ww. terminu roszczenie odszkodowawcze wygasa, to upłynął już termin do skutecznego złożenia wniosku o ustalenie odszkodowania w trybie art. 129 ust. 5 pkt. 3 u.g.n. w związku z art. 73 ust. 4 u.p.w., co stanowi podstawę do odmowy wszczęcia postępowania odszkodowawczego.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wywiódł J.O.t, domagając się uchylenia ww. postanowienia Wojewody Małopolskiego oraz poprzedzającego postanowienia Prezydenta Miasta N. w całości.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda Małopolski wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalając skargę przywołanym na wstępie wyrokiem z dnia 25 listopada 2022 r. wskazał na trafność stanowiska organów zaprezentowanego w niniejszej sprawie. Złożony przez skarżącego wniosek odszkodowawczy wskazywał na art. 129 ust. 5 pkt. 3) u.g.n., jako na podstawę prawną ustalenia odszkodowania. Przepis ten wskazuje, że starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. Sąd I instancji wskazał za organami, iż norma ta nie jest samodzielną podstawą dla ustalenia odszkodowania, lecz odsyła do innych przepisów, które dopiero stanowią taką podstawę. Przepis art. 129 ust. 5 pkt. 3) u.g.n. ma charakter procesowy, a nie materialnoprawny. Obowiązek ustalenia odszkodowania musi zatem wynikać z odrębnych i obowiązujących podstaw prawnych. Sąd podkreślił, że z wniosku inicjującego niniejsze postępowanie, złożonego w dniu 9 marca 2022 r., wynika, iż nieruchomość objętą żądaniem odszkodowawczym należała wcześniej do spadkodawczyni skarżącego, była częścią działki drogowej, na której urządzona została droga publiczna i stan taki trwał przynajmniej od 1988 r. Dalej Sąd I instancji wskazał, że orzekając o odszkodowaniu organy obowiązane były zweryfikować, jakie przepisy mogą stanowić podstawę dla ustalenia i wypłaty odszkodowania. W niniejszej sprawie do utraty własności nieruchomości przez spadkodawczynię skarżącego doszło w oparciu o art. 73 ust. 1 u.p.w., który stanowi, że nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. Stosownie zaś do art. 73 ust. 4 u.p.w., odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1 i 2, będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa. Powyższe oznacza, że niezłożenie wniosku o odszkodowanie w terminie do dnia 31 grudnia 2005 r. powoduje utratę uprawnienia do domagania się odszkodowania. Sąd I instancji uznał, że nie budzi wątpliwości, iż wniosek odszkodowawczy w niniejszej sprawie został złożony po tej dacie, a zatem roszczenie odszkodowawcze skarżącego wygasło. To natomiast stanowiło podstawę do wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, zgodnie z art. 61a § 1 k.p.a.
Sąd I instancji stwierdził również, że nie jest trafne stanowisko skarżącego wskazujące, że z decyzji Ministra Rozwoju i Technologii z dnia [...] stycznia 2022 r. wynika, że do utraty własności nieruchomości przez spadkodawczynię skarżącego doszło w innym trybie niż w oparciu o art. 73 ust. 1 u.p.w. Ujawnione rozbieżności pomiędzy zapisani w księdze wieczystej nr [...], a informacjami ujawnionymi w ewidencji gruntów i budynków nie mają aktualnie istotnego znaczenia skoro z treści ww. księgi wieczystej wynika, że właścicielem nieruchomości składającej się z działek nr [...], [...] i [...], położonych w obrębie [...] Miasta N., była w dniu 31 grudnia 1998 r. S. O.– spadkodawczyni skarżącego. Powyższe potwierdza, że do wywłaszczenia ww. nieruchomości zajętej pod drogę publiczną doszło na podstawie art. 73 ust. 1 u.p.w.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł J.O., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając naruszenie:
I. art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U.1982.19.147 ze zm.), dalej jako "u.k.w.h.", polegające na błędnej wykładni przez uznanie, że istnienie w dziale I księgi wieczystej wpisu w zakresie oznaczenia nieruchomości numerem działki ewidencyjnej świadczy o tym, że istnieje nieruchomość oznaczona numerem działki, który w księdze wieczystej jest ujawniony, a w konsekwencji przyjęcie, że ten sam grunt może wchodzić jednocześnie w skład innej nieruchomości;
II. art. 73 ust. 4 w związku z art. 73 ust. 1 u.p.w. polegające na niewłaściwym zastosowaniu, pomimo że nie miał on zastosowania z uwagi na fakt, że nieruchomość stanowiąca przedmiot postępowania administracyjnego nie istniała w dniu 31 grudnia 1998 r.
Na podstawie powyższych zarzutów wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku całości i uchylenie zaskarżonego postanowienia Wojewody Małopolskiego oraz poprzedzającego postanowienia Prezydenta Miasta N., a nadto na podstawie art. 145a § 1 w związku z art. 193 p.p.s.a. o zobowiązanie organu i instancji ta do wydania decyzji o ustaleniu odszkodowania w terminie 60 dni, a w przypadku, gdyby decyzja miała dotyczyć odmowy ustalenia odszkodowania, do wydania decyzji w terminie 14 dni, z jednoczesnym wskazaniem sposobu załatwienia sprawy polegającego na zobowiązaniu organu do przyjęcia przy jej rozpoznawaniu, że ewentualne wszczęcie przez Wojewodę Małopolskiego postępowania na podstawie art. 73 u.p.w. nie będzie stanowiło zagadnienia wstępnego w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.
Powyższe zarzuty zostały szerzej umotywowane.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach.
Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. oraz nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.
Analizę zarzutów kasacyjnych wypada poprzedzić stwierdzeniem, iż niepodniesienie w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia przepisów postępowania odnoszących się do podstawy faktycznej wyrokowania petryfikuje ustalenia faktyczne leżące u podstaw kontrolowanego wyroku i nie pozwala aktualnie zarówno podważyć oceny okoliczności faktycznych dokonanych ww. wyrokiem, jak i przyjąć innych okoliczności za podstawę faktyczną kontrolowanego wyroku. Z okoliczności sprawy wynika natomiast, iż skarżący domaga się wszczęcia postępowania odszkodowawczego z powodu utraty przez S.O. własności nieruchomości składającej się z trzech parcel gruntowych (nr [...], nr [...] i nr [...]), na których przed dniem [...] grudnia 1998 r. urządzona została droga publiczna. Właścicielką owej nieruchomości w dniu [...] grudnia 1998 r. była S. O. – spadkodawczyni skarżącego, a jej prawo własności ustalone zostało na podstawie wpisów w księdze wieczystej nr [...].
Mając na uwadze tak ustalony stan faktyczny sprawy, wypada zgodzić się z organami i Sądem I instancji, iż podstawę prawą odjęcia S. O. prawa własności ww. nieruchomości stanowił art. 73 ust. 1 u.p.w. Przepis ten wskazuje bowiem, że nieruchomości pozostające w dniu [...] grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. W tak ustalonym stanie sprawy, jak to miało miejsce w niniejszym postępowaniu, z mocy prawa doszło do uwłaszczenia jednostki samorządu terytorialnego w trybie art. 73 ust. 1 u.p.w. Teren powyższych działek, będąc w dniu 1 stycznia 1999 r. przedmiotem prawa własności osoby fizycznej, był jednocześnie drogą publiczną. W konsekwencji, możliwość ustalenia odszkodowania w związku z powyższym zdarzeniem prawnym została ograniczona w czasie, stosownie do art. 73 ust. 4 u.p.w. W dniu złożenia przez skarżącego wniosku odszkodowawczego w badanej sprawie, roszczenie odszkodowawcze już wygasło.
Jednocześnie wypada zauważyć, że z okoliczności sprawy wynika także, iż ww. parcele gruntowe, należące w dniu [...] grudnia 1998 r. do S.O., składały się, razem z innymi jeszcze działkami należącymi do innych podmiotów, na działkę ewidencyjną nr [...], a wedle wpisów w ewidencji gruntów i budynków już w dniu [...] grudnia 1998 r. nieruchomość tak oznaczona stanowiła własność Gminy N. Trafnie zatem w toku dotychczasowego postępowania dostrzeżono rozbieżność pomiędzy treścią księgi wieczystej nr [...], a wpisami w ewidencji gruntów i budynków. Oceniając powyższy stan sprawy zasadnie w toku dotychczasowego postępowania przyznano prymat treści księgi wieczystej, opierając na jej postanowieniach zapadłe w sprawie rozstrzygnięcie. Nie budzi bowiem wątpliwości, że wpisy w katastrze (przez co aktualnie należy rozumieć ewidencję gruntów i budynków), które odnoszą się do stanu prawnego nieruchomości (np. oznaczenie właściciela), w zasadzie nie mają znaczenia cywilnoprawnego. Wpisy takie dokonywane są w sposób deklaratoryjny w oparciu o inne rejestry lub dokumenty albo ocenę stanu faktycznego (vide: J.Pisuliński, Ustawa o księgach wieczystych i hipotece. Przepisy o postępowaniu wieczystoksięgowym. Komentarz, Wolters Kluwer Polska, wyd. I. 2014, str. 46). Z kolei oznaczenie nieruchomości w księdze wieczystej, ze względu na zasadę spójności systemu prawnego, powinno być zgodne z danymi wynikającymi z ewidencji gruntów i budynków. Ustawodawca, przewidując możliwe rozbieżności w tym zakresie, w art. 27 u.k.w.h. wskazał, że podstawę usunięcia niezgodności w zakresie oznaczenia nieruchomości w księdze wieczystej z danymi wynikającymi z ewidencji gruntów i budynków stanowią dane ujawnione w tej ewidencji. Tym samym należy uznać, że informacje o stanie faktycznym nieruchomości zamieszczone w katastrze, mają charakter źródłowy w stosunku do informacji wpisywanych w księgach wieczystych. W tym – ograniczonym – sensie można mówić o pierwszeństwie danych katastru nieruchomości przed księgami wieczystymi, gdy występuje między nimi rozbieżność co do oznaczenia nieruchomości (vide: T.Czech, Księgi wieczyste i hipoteka. Komentarz. Tom I. Księgi wieczyste, wyd. II, LEX/el. 2024, uwagi do art. 27 i przywołane tam orzecznictwo). Przepis art. 27 ust. 1 u.k.w.h. stanowi m.in., że w razie niezgodności danych katastru nieruchomości z oznaczeniem nieruchomości w księdze wieczystej sąd rejonowy dokonuje – na wniosek właściciela nieruchomości lub wieczystego użytkownika – sprostowania oznaczenia nieruchomości na podstawie danych katastru nieruchomości.
Z okoliczności badanej sprawy nie wynika aby przed sądem rejonowym toczyło się postępowanie o sprostowanie oznaczenia przedmiotowej nieruchomości. Nie wynika także, w jaki sposób doszło do powstania działki ewidencyjnej nr [...] (w skład której weszły m.in. parcele gruntowe nr [...], nr [...] i nr [...]), ujawnionej w ewidencji gruntów i budynków jako własność Gminy N. Jak już była o tym mowa powyżej – wobec braku stosownych zarzutów kasacyjnych – kwestie te nie mogą być przedmiotem badań Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie. W takiej sytuacji wypada oprzeć rozstrzygniecie na dotychczas ustalonych i niepodważanych w kasacji faktach. Z nich zaś wynika, że skarżący dochodzi odszkodowania za nieruchomości oznaczone jako parcele gruntowe nr [...], nr [...] i nr [...], które w dniu 1 stycznia 1999 r. należały do jego spadkodawczyni i były, podobnie jak inne grunty w ich sąsiedztwie, w liniach rozgraniczających drogi publicznej. Parcele wskazane przez skarżącego we wniosku odszkodowawczym zostały opisane w księdze wieczystej nr [...], z której wynika, iż to S. O. była ich właścicielkę. Wnioski wyprowadzone w dotychczasowym postępowaniu z powyższych okoliczności wypada zaakceptować, pomimo że z ówczesnych zapisów w ewidencji gruntów i budynków wynikało, iż tak oznaczone parcele gruntowe nie istnieją, a w ich miejsce powstała działka ewidencyjna nr [...]. Należy bowiem zauważyć, iż skarżący nie domaga się odszkodowania w związku z odjęciem swojej poprzedniczce prawnej prawa własności innej nieruchomości niż powyżej opisane parcele gruntowe nr [...], [...] i nr [...]. Nie wskazuje w szczególności aby działka nr [...], ujawniona w ewidencji gruntów i budynków w dniu 1 stycznia 1999 r. stanowiła własność S.O. Co więcej – nie wskazuje aby własność ww. nieruchomości, opisanej jako parcele gruntowe nr [...], nr [...] i nr [...], została odjęta S. O. w innej dacie i wskutek innych okoliczności niż te przytoczone w dotychczasowym postępowaniu. W takiej sytuacji wypada zgodzić się Sądem I instancji, iż podstawę odjęcia S. O.prawa własności ww. parcel gruntowych stanowił art. 73 ust. 3 u.p.w., a tym samym nietrafny jest zarzut kasacyjny niewłaściwego zastosowania art. 73 ust. 3 i 4 u.p.w.
\Nie można także podzielić zarzutu naruszenia art. 26 ust. 1 u.k.w.h. wskutek błędnej wykładni. Analiza motywów zaskarżonego wyroku nie dostarcza informacji aby ww. przepis był przedmiotem wykładni Sądu I instancji. Skoro zaś nie był przedmiotem sądowej interpretacji, to nie mogła ona być dokonana w sposób błędny. Skarga kasacyjna ma sformalizowany charakter, a jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny, ze względu na ograniczenia kognicji wynikające chociażby z art. 183 § 1 p.p.s.a., nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich bądź w inny sposób korygować. Skoro do autora skargi kasacyjnej należy podanie konkretnych przepisów prawa naruszonych przez Sąd I instancji i wskazanie na czym polegało owo naruszenie, to zarzucanie błędnej wykładni konkretnego przepisu prawa, w sytuacji gdy wykładnia owego przepisu w ogóle nie została dokonana przez Sąd I instancji, musi prowadzić do odmowy uwzględnienia takiego zarzutu.
Z tych względów skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 p.p.s.a.
Skargę kasacyjną rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., gdyż strona skarżąca zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI