I OSK 642/25
Podsumowanie
NSA oddalił skargę kasacyjną w sprawie zasiłku okresowego, uznając, że WSA prawidłowo ocenił wadliwość postępowania administracyjnego i nie mógł uchylić decyzji organu odwoławczego.
Skarżąca wniosła skargę kasacyjną od wyroku WSA oddalającego jej sprzeciw od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w sprawie zasiłku okresowego. Zarzuty dotyczyły naruszenia przepisów KPA i p.p.s.a., w szczególności art. 138 § 2 KPA. NSA uznał, że WSA prawidłowo ocenił wadliwość postępowania administracyjnego, w tym nieprawidłowo przeprowadzony wywiad środowiskowy i naruszenie art. 10 i 79a KPA. Sąd kasacyjny oddalił skargę, stwierdzając, że organ odwoławczy miał obowiązek uchylić decyzję organu I instancji i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną M.T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, który oddalił sprzeciw skarżącej od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w sprawie zasiłku okresowego. Skarżąca zarzuciła Sądowi I instancji naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 151a § 2 p.p.s.a. w związku z art. 138 § 2 KPA, a także art. 1 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77, 80, 136 § 1 KPA. NSA stwierdził, że przepisy p.u.s.a. nie zawierają art. 151a § 1 i 2, ale przyjął, że chodziło o przepisy p.p.s.a. Sąd kasacyjny uznał, że WSA prawidłowo ocenił wadliwość postępowania administracyjnego, w szczególności wadliwość kwestionariusza wywiadu środowiskowego, który nie spełniał wymogów formalnych i materialnych. Wskazano, że wywiad środowiskowy jest obligatoryjnym elementem postępowania w sprawach z zakresu pomocy społecznej i jego wadliwość uniemożliwiała rozstrzygnięcie sprawy. Ponadto, WSA słusznie zauważył naruszenie art. 10 i 79a KPA poprzez rozstrzygnięcie sprawy w oparciu o nowe dowody uzyskane po zapoznaniu się strony z aktami. NSA podkreślił, że w sytuacji stwierdzenia istotnych wad postępowania wyjaśniającego przez organ I instancji, organ odwoławczy ma ustawowy nakaz orzekania na podstawie art. 138 § 2 KPA, czyli uchylenia decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. W związku z tym, skarga kasacyjna nie zawierała usprawiedliwionych podstaw i została oddalona.
Potrzebujesz głębszej analizy? Agent AI przeanalizuje tę sprawę na tle orzecznictwa i odpowiedniego stanu prawnego.
SprawdźZagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Tak, wadliwe przeprowadzenie wywiadu środowiskowego oraz naruszenie art. 10 i 79a KPA, które uniemożliwiają prawidłowe ustalenie stanu faktycznego, stanowią podstawę do zastosowania art. 138 § 2 KPA przez organ odwoławczy.
Uzasadnienie
NSA uznał, że wadliwy wywiad środowiskowy i naruszenie zasady czynnego udziału strony stanowiły istotne uchybienia proceduralne, które uniemożliwiły organowi I instancji prawidłowe ustalenie stanu faktycznego. W takiej sytuacji organ odwoławczy ma obowiązek uchylić decyzję i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania na podstawie art. 138 § 2 KPA.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (30)
Główne
p.p.s.a. art. 138 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie.
KPA art. 138 § § 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie.
u.p.s. art. 106 § ust. 4
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Rodzinny wywiad środowiskowy wraz z załączonymi dokumentami stanowi obligatoryjny element postępowania w sprawach z zakresu pomocy społecznej.
KPA art. 15
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego.
p.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 151a § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Norma ma charakter wynikowy i jej naruszenie może zostać podniesione tylko łącznie z zarzutem naruszenia innych przepisów postępowania, a w szczególności z zarzutem naruszenia art. 138 § 2 KPA.
p.p.s.a. art. 1 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Przepis ustrojowy, wskazujący podstawowe kryterium sprawowania kontroli administracji publicznej przez sądy administracyjne (legalność). Może stanowić podstawę kasacyjną tylko w połączeniu z innymi przepisami lub gdy sąd zaniechał kontroli.
KPA art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
KPA art. 77
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
KPA art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
KPA art. 136 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
u.p.s. art. 107 § ust. 1
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
u.p.s. art. 107 § ust. 3-5
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
u.p.s. art. 107 § ust. 6
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 czerwca 2012 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego
KPA art. 67 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Formularz rodzinnego wywiadu środowiskowego utrwala istotną dla rozstrzygnięcia sprawy czynność procesową i stanowi szczególną formę protokołu.
KPA art. 68 § § 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Protokół odczytuje się wszystkim obecnym, którzy powinni go podpisać; odmowę lub brak podpisu należy omówić w protokole.
Rozporządzenie Ministra Rodziny I Polityki Społecznej z dnia 8 kwietnia 2021 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego
W przypadku niemożności uzyskania informacji lub podpisu od osoby ubiegającej się o świadczenie ze względu na stan zdrowia, pracownik socjalny odnotowuje ten fakt w kwestionariuszu.
KPA art. 10
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada czynnego udziału strony w postępowaniu.
KPA art. 79a
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Prawo strony do zapoznania się z aktami sprawy i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów.
p.p.s.a. art. 134 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
KPA art. 145 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Podstawa do wznowienia postępowania.
p.p.s.a. art. 182 § § 2a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
NSA rozpoznaje skargę kasacyjną od wyroku WSA oddalającego sprzeciw od decyzji na posiedzeniu niejawnym.
p.p.s.a. art. 182 § § 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Na posiedzeniu niejawnym NSA orzeka w składzie jednego sędziego.
p.p.s.a. art. 183 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej.
p.p.s.a. art. 183 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Przesłanki nieważności postępowania, których NSA bierze pod uwagę z urzędu.
p.p.s.a. art. 209
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 210
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 250
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu jest należne od Skarbu Państwa.
p.p.s.a. art. 258-261
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Argumenty
Skuteczne argumenty
WSA prawidłowo ocenił wadliwość postępowania administracyjnego, w tym nieprawidłowo przeprowadzony wywiad środowiskowy. Naruszenie art. 10 i 79a KPA przez organ I instancji. Wadliwość wywiadu środowiskowego uniemożliwiała rozstrzygnięcie sprawy i wymagała zastosowania art. 138 § 2 KPA przez organ odwoławczy.
Odrzucone argumenty
Zarzuty naruszenia art. 151a § 1 i 2 p.u.s.a. (nieistniejące przepisy). Zarzuty naruszenia art. 1 § 2 p.u.s.a. jako samodzielnej podstawy kasacyjnej. Argumentacja skarżącej dotycząca możliwości uchylenia decyzji organu odwoławczego na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 KPA zamiast art. 138 § 2 KPA.
Godne uwagi sformułowania
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Przepisy ustawy z 25.07.2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych nie zawierają zarówno art. 151a § 1, jak i art. 151a § 2. Formularz rodzinnego wywiadu środowiskowego utrwala istotną dla rozstrzygnięcia sprawy czynność procesową, a więc stanowi szczególną formę protokołu, o którym mowa w art. 67 § 1 k.p.a. Wadliwość ww. wywiadu środowiskowego, nie jest jedynym uchybieniem na niniejszej sprawy. Na gruncie art. 138 § 2 k.p.a. w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest pogląd, że w sytuacji, gdy organ I instancji nie ustali poprawnie stanu faktycznego, organ odwoławczy w istocie ma ustawowy nakaz orzekania na podstawie art. 138 § 2 k.p.a.
Skład orzekający
Piotr Przybysz
przewodniczący sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja i stosowanie art. 138 § 2 KPA w kontekście wadliwego przeprowadzenia wywiadu środowiskowego oraz naruszenia zasady dwuinstancyjności i czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym dotyczącym pomocy społecznej."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji wadliwości wywiadu środowiskowego w postępowaniu o zasiłek okresowy, ale zasady dotyczące stosowania art. 138 § 2 KPA mają szersze zastosowanie w postępowaniach administracyjnych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa pokazuje, jak kluczowe są formalne aspekty postępowania administracyjnego, takie jak prawidłowe przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, nawet w sprawach dotyczących świadczeń socjalnych. Podkreśla znaczenie zasady dwuinstancyjności i prawa strony do udziału w postępowaniu.
“Wadliwy wywiad środowiskowy może zaważyć na losach wniosku o zasiłek – NSA wyjaśnia, kiedy organ musi uchylić decyzję.”
Masz pytanie dotyczące tej sprawy?
Zapytaj AI Research — przeanalizuje to orzeczenie w kontekście ponad 1,4 mln innych spraw i aktualnych przepisów.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
I OSK 642/25 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2025-06-10 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2025-04-25 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Piotr Przybysz /przewodniczący sprawozdawca/ Symbol z opisem 6320 Zasiłki celowe i okresowe Hasła tematyczne Administracyjne postępowanie Sygn. powiązane II SA/Gd 992/24 - Wyrok WSA w Gdańsku z 2024-10-24 Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Powołane przepisy Dz.U. 2024 poz 935 art. 138 § 2 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.) Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Przybysz po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 24 października 2024 r., sygn. akt II SA/Gd 992/24 w sprawie ze sprzeciwu M.T. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 9 sierpnia 2024 r., nr SKO Gd/4267/23 w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę kasacyjną. Uzasadnienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku po rozpoznaniu sprawy ze sprzeciwu M.T. (dalej: skarżąca, skarżąca kasacyjnie) od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku (dalej: organ) z 9 sierpnia 2024 r., nr SKO Gd/4267/23, w przedmiocie zasiłku okresowego, wyrokiem z 24 października 2024 r., sygn. akt II SA/Gd 992/24, oddalił sprzeciw. Skargę kasacyjną na powyższe rozstrzygnięcie złożyła skarżąca zastępowana przez adwokata, zaskarżając wyrok w całości. W skardze kasacyjnej zarzucono Sądowi I instancji naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. 1. art. 151a § 2 ustawy z 25.7.2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (dalej jako p.p.s.a.) w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, polegającym na oddaleniu sprzeciwu pomimo, że z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie niniejszej wynika, że organ drugiej instancji mógł przeprowadzić z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał zaskarżoną decyzję, 2. art. 151a § 1 p.p.s.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez jego niezastosowanie podczas, gdy z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie niniejszej wynika, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku narusza art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (dalej: KPA), 3. art. 1 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77, 80, 136 § 1 KPA, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i zaniechanie przez sąd wnikliwej kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz oddalenie sprzeciwu, pomimo że w toku postępowania administracyjnego organ II instancji mógł oprzeć się poza zgromadzonym materiałem dowodowym w sprawie także na dowodach pozyskanych z własnej inicjatywy. Podnosząc powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu oraz o przyznanie wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną skarżącemu z urzędu, oświadczając jednocześnie że koszty te nie zostały pokryte ani w całości ani w części. Wniesiono o zwolnienie skarżącej z kosztów sądowych w całości. Ponadto zrzeczono się rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 182 § 2a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną od wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego oddalającego sprzeciw od decyzji na posiedzeniu niejawnym. Na posiedzeniu niejawnym Naczelny Sąd Administracyjny orzeka w składzie jednego sędziego (art. 182 § 3 p.p.s.a.). Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. W pierwszej kolejności zauważyć należy, że przepisy ustawy z 25.07.2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (dalej: p.u.s.a.) nie zawierają zarówno art. 151a § 1, jak i art. 151a § 2. Naczelny Sąd Administracyjny przyjął jednak, że podstawę zarzutu nr 1. i nr 2. stanowiła ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W tym miejscu odnosząc się do zarzutu nr 1. wskazać należy, że norma z art. 151a § 2 p.p.s.a. ma charakter wynikowy i jej naruszenie może zostać podniesione tylko łącznie z zarzutem naruszenia innych przepisów postępowania, a w szczególności z zarzutem naruszenia art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.). We wniesionej w tej sprawie skardze kasacyjnej skarżąca zatem błędnie sformułowała ten zarzut. Naczelny Sąd Administracyjny przyjął zatem, że zarzut naruszenia art. 151a § 2 p.p.s.a. został powiązany z naruszeniem art. 138 § 2 k.p.a. Z kolei art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. jako przepis ustrojowy, a nie procesowy, wskazuje w § 2 podstawowe kryterium sprawowania kontroli administracji publicznej przez sądy administracyjne. Przepis ten mógłby zatem stanowić samodzielną podstawę kasacyjną tylko wówczas, gdyby sąd przyjął inne, niż legalność, kryterium kontroli. Zarzucając naruszenie tego przepisu strona powinna zatem bądź to wskazać konkretny przepis prawa, który powinien uwzględnić, a czego nie zrobił sąd pierwszej instancji, dokonując kontroli legalności działania organów administracji, bądź ewentualnie przepis wskazujący inne kryterium kontroli (wykraczające poza zgodność z prawem). Niewątpliwie zatem przepis ten mógłby być ewentualnie powiązany z przepisami p.p.s.a., bowiem to na ich podstawie orzekał Wojewódzki Sąd Administracyjny, nie zaś z przepisami k.p.a. – na podstawie których orzekają organy administracji publicznej. Co więcej, o naruszeniu cyt. art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. można by mówić w przypadku, gdyby sąd administracyjny zaniechał wykonania kontroli decyzji administracyjnej, odmawiając rozpoznania skargi, mimo wniesienia jej z zachowaniem przepisów prawa, lub wykonując tę kontrolę zastosowałby inne kryteria, niż kryterium zgodności z prawem. Nie może uchybić tym przepisom sąd administracyjny dokonując kontroli, nawet gdy jej wynik i zastosowany środek nie odpowiadają prawu. Tym samym zarzut skarżącej w tym zakresie nie mógł zostać uwzględniony. Następnie zauważyć należy, że podstawę prawną wydanego w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia stanowił art. 151a p.p.s.a., zgodnie z którym Sąd uwzględniając sprzeciw od decyzji uchyla decyzję w całości, jeżeli stwierdzi naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. Sąd może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 (§ 1). W przypadku nieuwzględnienia sprzeciwu od decyzji sąd oddala sprzeciw (§ 2). Od wyroku, o którym mowa w § 1, nie przysługuje środek odwoławczy, z tym że na zawarte w wyroku postanowienie w przedmiocie grzywny przysługuje zażalenie (§ 3). W niniejszej sprawie rozważenia wymaga, czy organ odwoławczy prawidłowo zastosował art. 138 § 2 k.p.a. Stosownie do treści tego przepisu organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Zatem zastosowanie przepisu art. 138 § 2 k.p.a. uwarunkowane jest dwiema przesłankami procesowymi. Pierwsza z nich polega na tym, że doszło do naruszenia przepisów postępowania w trakcie postępowania zakończonego decyzją organu I instancji, druga natomiast sprowadza się do tego, że konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Niezbędne jest wykazanie, że zaistnienie tych przesłanek następuje na określonej podstawie materialnoprawnej. Tylko niewyjaśnienie istotnych okoliczności faktycznych daje podstawy do ustalenia, że spełniona jest przesłanka, według której konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie (zob. B. Adamiak (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H. Beck 2017, s. 728). W ramach badania przesłanek do wydania decyzji, której podstawę stanowił będzie przepis art. 138 § 2 k.p.a., do czego uprawnia art. 64e p.p.s.a., mieści się ocena materialnoprawna warunkująca przyjęcie, że zaistniała przesłanka konieczności wyjaśnienia zakresu sprawy mającego wpływ na rozstrzygnięcie. Z sytuacją taką mamy zatem do czynienia, gdy naruszenie procesowe skutkuje niewyjaśnieniem istotnych okoliczności sprawy. Związek obu przesłanek potwierdza określenie o koniecznym do wyjaśnienia zakresie sprawy. Organ kasacyjny, przekazując sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji, zobligowany jest do wskazania, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Za prawidłowe zatem uznać należy stanowisko, że organ II instancji ma możliwość wydania decyzji kasacyjnej wyłącznie w sytuacji, gdy postępowanie w pierwszej instancji zostało przeprowadzone z naruszeniem norm prawa procesowego w takim zakresie, że miało to istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. Wskazać należy bowiem, że braki w postępowaniu dowodowym nie mogą stanowić podstawy do zastosowania art. 138 § 2 k.p.a. jedynie w sytuacji, gdy organ odwoławczy ma możliwość skorzystania z art. 136 § 1 k.p.a. Tym samym zastosowanie art. 138 § 2 k.p.a. poprzedzone być powinno wykazaniem, że ewentualne postępowanie dowodowe przeprowadzone w oparciu o przepis art. 136 § 1 k.p.a. będzie niewystarczające. Zgodnie z treścią art. 136 k.p.a. organ drugiej instancji uprawniony jest do przeprowadzenia na żądanie strony lub z urzędu dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecenia przeprowadzenia tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Mając powyższe na uwadze, nie sposób uznać, że sąd wojewódzki dopuścił się zarzucanych mu uchybień. Zauważyć bowiem należy, że kluczowa w niniejszej sprawie była ocena znajdującego się w aktach sprawy kwestionariusza wywiadu środowiskowego. Jak słusznie bowiem zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny, decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. W świetle bowiem przepisu art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej rodzinny wywiad środowiskowy wraz z załączonymi do niego dokumentami stanowiącymi podstawę ustalenia sytuacji życiowej wnioskodawcy, jest obligatoryjnym elementem prowadzonego postępowania w sprawach z zakresu pomocy społecznej. Wywiad ten ma na celu pełne i wszechstronne zapoznanie się z sytuacją osoby i rodziny, a jego aktualizacja służy monitorowaniu na bieżąco zmian zachodzących w sytuacji osoby lub rodziny objętej pomocą społeczną, bądź o tę pomoc się ubiegającą. Wywiad stanowi swoistą czynność dowodową, przeprowadzaną z udziałem strony, w którym osoba może zgłosić pracownikowi potrzeby i oczekiwania, a nadto zgodnie z zasadą czynnego udziału, ma ona prawo zaznajomić się z całym materiałem dowodowym zebranym na podstawie wywiadu środowiskowego. Organ zaś rozpoznając sprawę zobowiązany jest umożliwić stronie wypowiedzenie się na temat całości dowodów zgromadzonych podczas wywiadu. Wywiad będący podstawą orzekania o przyznaniu uprawnienia z pomocy społecznej, jako czynność procesowa, jeszcze przed ustawowym sformalizowaniem tej formy procesowej działania organu, był w orzecznictwie określany jako czynność mająca istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Uznawano, że jako taka czynność powinien odpowiadać przepisom art. 67 § 1 i 2 k.p.a., dotyczącym sporządzania protokołów (por. wyrok NSA z 30 września 1988 r., sygn. akt I SA 1458/87, ONSA 1988/2/85). Dokument z przeprowadzonego wywiadu uznano za szczególną formę protokołu także w orzecznictwie i piśmiennictwie na tle art. art. 43 ust. 3 i art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (patrz: wyrok NSA z 17 czerwca 1994 r., sygn. akt I SA 336/94 wraz z glosą J.P. Tarno i M. Woźniaka, OSP 1996/4/76, przy czym zaznaczyć należy, że w zakresie omawianej kwestii glosatorzy byli zgodni za stanowiskiem NSA). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, formularz rodzinnego wywiadu środowiskowego wykonywanego na podstawie art. 106 ust. 4 oraz art. 107 ust. 1 i ust. 3-5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, a także przepisów wykonawczych wydanych na podstawie art. 107 ust. 6 tej ustawy, w tym przypadku przepisów rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 czerwca 2012 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego, także utrwala istotną dla rozstrzygnięcia sprawy czynność procesową, a więc stanowi szczególną formę protokołu, o którym mowa w art. 67 § 1 k.p.a. Jest oczywiste, że rodzinny wywiad środowiskowy tylko wtedy może być zaliczony do materiału dowodowego stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia, gdy odpowiada wymogom powołanych przepisów ustawy o pomocy społecznej oraz rozporządzenia wykonawczego. Załączony do akt administracyjnych kwestionariusz wywiadu środowiskowego standardów tych niewątpliwie nie spełnia. Słusznie bowiem zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny, że w aktach sprawy co prawda znajduje się kwestionariusz wywiadu środowiskowego, jednakże oznaczona na nim data jest nieczytelna. Ponadto w części "C. Diagnoza sytuacji osoby i rodziny, wnioski pracownika socjalnego" wpisano: "Opis sytuacji w załączniku". Załącznikiem tym prawdopodobnie jest dokument zatytułowany "Opis sytuacji do wywiadu z dnia 24.02.2023 r.", jednakże nie zawiera on podpisu wnioskodawczyni ani jej matki. Zgodnie z art. 68 § 2 k.p.a. protokół odczytuje się wszystkim osobom obecnym, biorącym udział w czynności urzędowej, które powinny następnie protokół podpisać. Odmowę lub brak podpisu którejkolwiek osoby należy omówić w protokole. Zgodnie zaś z § 6 rozporządzenia Ministra Rodziny I Polityki Społecznej z dnia 8 kwietnia 2021 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego w przypadku gdy ze względu na stan zdrowia osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia nie można uzyskać podczas wywiadu wymaganych informacji lub dokumentów, o których mowa w art. 107 ust. 5b ustawy, i nie ma możliwości uzyskania podpisu tej osoby, pracownik socjalny odnotowuje ten fakt w kwestionariuszu wywiadu. Taka sytuacja nie miała miejsca w niniejszej sprawie, a tym samym przedmiotowy załącznik, jako stanowiący integralną część formularza rodzinnego wywiadu środowiskowego, winien zostać podpisany przez wnioskodawczynię oraz jej matkę. Wiarygodność przedmiotowego dokumentu podważa nie tylko brak podpisu załącznika, wątpliwości w zakresie daty, ale także okoliczność, iż formularz został wypełniony pismem odręcznym, zaś załącznik (podpisany wyłącznie przez pracownika socjalnego) stanowi wydruk komputerowy. Niewątpliwie zatem przedmiotowy wywiad nie mógł być zaliczony w poczet materiału dowodowego, a tym samym stanowić podstawy rozstrzygnięcia organu I instancji. Mając zaś na uwadze doniosłość dowodu z rodzinnego wywiadu środowiskowego w postępowaniu w sprawach z zakresu pomocy społecznej, uznać należało, że ww. uchybienie nie mogło zostać konwalidowane na podstawie art. 136 k.p.a. w toku postępowania przed organem II instancji. Wadliwość ww. wywiadu środowiskowego, nie jest jedynym uchybieniem na niniejszej sprawy, co słusznie zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny. Rację ma również Wojewódzki Sąd Administracyjny, że rozstrzygnięcie sprawy w oparciu o nowe dowody, które uzyskano po dniu, w którym strona zapoznała się z aktami, stanowiło naruszenie art. 10 i 79a k.p.a. Bez znaczenia zaś pozostaje, czy strona postawiła taki zarzut czy nie. Zauważyć bowiem należy, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a. Oczywiście to do strony należy wykazanie istnienia związku przyczynowego między naruszeniem przepisów postępowania, a wynikiem sprawy, jednakże w przypadku, gdy przedmiotem badania Sądu jest decyzja wydana na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. możliwa jest naprawa uchybień dokonanych przez Organ I instancji o ile oczywiście działanie to jest działaniem na korzyść strony skarżącej. Przy czym przypomnieć należy, że uniemożliwienie stronie realizacji przysługujących jej praw i nie konwalidowanie ich na późniejszych etapach tego postępowania może stanowić podstawę wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. O ile zaś naruszenie art. 10 i art. 79a k.p.a. mogłoby zostać naprawione przed organem II instancji, o tyle uchybienia te w powiązaniu z wadliwością przeprowadzonego wywiadu środowiskowego musiały skutkować wydaniem decyzji w trybie art. 138 § 2 k.p.a. Braki w postępowaniu wyjaśniającym przeprowadzonym przez organ I instancji sprawiły, że organ II instancji nie miał innej możliwości jak uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Przywołane przez Sąd I instancji nieścisłości i braki niewątpliwie świadczą o wadach w zebranym materiale dowodowym i przeprowadzeniu postępowania z naruszeniem przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Wyjaśnić również trzeba, że na gruncie art. 138 § 2 k.p.a. w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest pogląd, że w sytuacji, gdy organ I instancji nie ustali poprawnie stanu faktycznego, organ odwoławczy w istocie ma ustawowy nakaz orzekania na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. W przypadku wad postępowania wyjaśniającego organ odwoławczy nie ma zatem prawnej możliwości orzekania na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1638/20). Analiza akt sprawy wskazuje, że organ I instancji nie zebrał materiału dowodowego wystarczającego do rozstrzygnięcia sprawy, a konieczny do wyjaśnienia zakres wykracza poza granice art. 136 § 2 k.p.a. i uzasadnia wydanie przez organ odwoławczy decyzji w trybie art. 138 § 2 k.p.a. Zgodnie bowiem z wynikającą z art. 15 k.p.a. zasadą dwuinstancyjności - organ odwoławczy obowiązany jest ponownie rozpatrzyć i rozstrzygnąć sprawę rozstrzygniętą decyzją I instancji z zastrzeżeniem rozwiązania przyjętego w art. 138 § 2 kpa. Dwukrotne rozpoznanie sprawy oznacza zatem obowiązek przeprowadzenia dwukrotnie postępowania wyjaśniającego. Organ odwoławczy nie może więc ograniczyć się jedynie do kontroli decyzji organu I instancji, lecz obowiązany jest ponownie rozstrzygnąć sprawę uwzględniając m.in. okoliczności faktycznie istniejące w dacie orzekania przez niego. Przeprowadzenie samodzielnie przez organ odwoławczy uzupełniającego postępowania dowodowego jest dopuszczalne, gdy nie będzie skutkować naruszeniem ww. zasady dwuinstancyjności, co słusznie zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny. Należy podkreślić, że dopuszczalność wydania decyzji kasacyjnej przez organ odwoławczy nie zależy od liczby dowodów, których przeprowadzenie jest konieczne. Decydujące znaczenie ma bowiem to, czy są to dowody dotyczące istotnych okoliczności sprawy, w związku z czym ich przeprowadzenie może mieć wpływ na wynik sprawy. Ponadto należy zwrócić uwagę, że dwuinstancyjność postępowania administracyjnego polega także na tym, że materiał dowodowy mający istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy jest dwukrotnie rozpatrywany, najpierw przez organ pierwszej instancji, a następnie przez organ odwoławczy. Przeprowadzenie przez organ odwoławczy dowodów mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy należy zatem oceniać jako naruszenie zasady dwuinstancyjności. Z powyższych względów za niezasadne należało uznać zarzuty poniesione w skardze kasacyjnej. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2a i 3 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o kosztach pomocy prawnej udzielonej przez pełnomocnika skarżącego z urzędu, ponieważ przepisy art. 209 i art. 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania pomiędzy stronami, zaś wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za udzieloną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.
Nie znalazłeś odpowiedzi?
Zadaj pytanie naszemu agentowi AI — przeszuka orzecznictwo i przepisy za Ciebie.
Rozpocznij analizę