I OSK 642/25
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną M.T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, który oddalił sprzeciw skarżącej od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w sprawie zasiłku okresowego. Skarżąca zarzuciła Sądowi I instancji naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 151a § 2 p.p.s.a. w związku z art. 138 § 2 KPA, a także art. 1 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77, 80, 136 § 1 KPA. NSA stwierdził, że przepisy p.u.s.a. nie zawierają art. 151a § 1 i 2, ale przyjął, że chodziło o przepisy p.p.s.a. Sąd kasacyjny uznał, że WSA prawidłowo ocenił wadliwość postępowania administracyjnego, w szczególności wadliwość kwestionariusza wywiadu środowiskowego, który nie spełniał wymogów formalnych i materialnych. Wskazano, że wywiad środowiskowy jest obligatoryjnym elementem postępowania w sprawach z zakresu pomocy społecznej i jego wadliwość uniemożliwiała rozstrzygnięcie sprawy. Ponadto, WSA słusznie zauważył naruszenie art. 10 i 79a KPA poprzez rozstrzygnięcie sprawy w oparciu o nowe dowody uzyskane po zapoznaniu się strony z aktami. NSA podkreślił, że w sytuacji stwierdzenia istotnych wad postępowania wyjaśniającego przez organ I instancji, organ odwoławczy ma ustawowy nakaz orzekania na podstawie art. 138 § 2 KPA, czyli uchylenia decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. W związku z tym, skarga kasacyjna nie zawierała usprawiedliwionych podstaw i została oddalona.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja i stosowanie art. 138 § 2 KPA w kontekście wadliwego przeprowadzenia wywiadu środowiskowego oraz naruszenia zasady dwuinstancyjności i czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym dotyczącym pomocy społecznej.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji wadliwości wywiadu środowiskowego w postępowaniu o zasiłek okresowy, ale zasady dotyczące stosowania art. 138 § 2 KPA mają szersze zastosowanie w postępowaniach administracyjnych.
Zagadnienia prawne (3)
Czy naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, w tym wadliwe przeprowadzenie wywiadu środowiskowego i naruszenie zasady czynnego udziału strony, uzasadnia uchylenie decyzji organu odwoławczego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania na podstawie art. 138 § 2 KPA?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, wadliwe przeprowadzenie wywiadu środowiskowego oraz naruszenie art. 10 i 79a KPA, które uniemożliwiają prawidłowe ustalenie stanu faktycznego, stanowią podstawę do zastosowania art. 138 § 2 KPA przez organ odwoławczy.
Uzasadnienie
NSA uznał, że wadliwy wywiad środowiskowy i naruszenie zasady czynnego udziału strony stanowiły istotne uchybienia proceduralne, które uniemożliwiły organowi I instancji prawidłowe ustalenie stanu faktycznego. W takiej sytuacji organ odwoławczy ma obowiązek uchylić decyzję i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania na podstawie art. 138 § 2 KPA.
Czy przepisy ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych zawierają art. 151a § 1 i 2?
Odpowiedź sądu
Nie, przepisy ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych nie zawierają art. 151a § 1 i 2.
Uzasadnienie
NSA wskazał, że zarzuty skargi kasacyjnej oparte na art. 151a § 1 i 2 p.u.s.a. są niezasadne, ponieważ te przepisy nie istnieją w tej ustawie, sugerując, że skarżąca miała na myśli przepisy p.p.s.a.
Czy naruszenie art. 1 § 2 p.u.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną?
Odpowiedź sądu
Nie, art. 1 § 2 p.u.s.a. jako przepis ustrojowy może stanowić podstawę kasacyjną tylko w połączeniu z innymi przepisami, wskazującymi na inne kryterium kontroli niż legalność, lub gdy sąd zaniechał kontroli.
Uzasadnienie
NSA wyjaśnił, że art. 1 § 2 p.u.s.a. określa kryterium kontroli sądowej jako zgodność z prawem i nie może być naruszony przez sąd, który dokonuje takiej kontroli, nawet jeśli jej wynik jest niekorzystny dla strony.
Przepisy (30)
Główne
p.p.s.a. art. 138 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie.
KPA art. 138 § § 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie.
u.p.s. art. 106 § ust. 4
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Rodzinny wywiad środowiskowy wraz z załączonymi dokumentami stanowi obligatoryjny element postępowania w sprawach z zakresu pomocy społecznej.
KPA art. 15
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego.
p.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 151a § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Norma ma charakter wynikowy i jej naruszenie może zostać podniesione tylko łącznie z zarzutem naruszenia innych przepisów postępowania, a w szczególności z zarzutem naruszenia art. 138 § 2 KPA.
p.p.s.a. art. 1 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Przepis ustrojowy, wskazujący podstawowe kryterium sprawowania kontroli administracji publicznej przez sądy administracyjne (legalność). Może stanowić podstawę kasacyjną tylko w połączeniu z innymi przepisami lub gdy sąd zaniechał kontroli.
KPA art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
KPA art. 77
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
KPA art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
KPA art. 136 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
u.p.s. art. 107 § ust. 1
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
u.p.s. art. 107 § ust. 3-5
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
u.p.s. art. 107 § ust. 6
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 czerwca 2012 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego
KPA art. 67 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Formularz rodzinnego wywiadu środowiskowego utrwala istotną dla rozstrzygnięcia sprawy czynność procesową i stanowi szczególną formę protokołu.
KPA art. 68 § § 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Protokół odczytuje się wszystkim obecnym, którzy powinni go podpisać; odmowę lub brak podpisu należy omówić w protokole.
Rozporządzenie Ministra Rodziny I Polityki Społecznej z dnia 8 kwietnia 2021 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego
W przypadku niemożności uzyskania informacji lub podpisu od osoby ubiegającej się o świadczenie ze względu na stan zdrowia, pracownik socjalny odnotowuje ten fakt w kwestionariuszu.
KPA art. 10
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada czynnego udziału strony w postępowaniu.
KPA art. 79a
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Prawo strony do zapoznania się z aktami sprawy i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów.
p.p.s.a. art. 134 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
KPA art. 145 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Podstawa do wznowienia postępowania.
p.p.s.a. art. 182 § § 2a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
NSA rozpoznaje skargę kasacyjną od wyroku WSA oddalającego sprzeciw od decyzji na posiedzeniu niejawnym.
p.p.s.a. art. 182 § § 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Na posiedzeniu niejawnym NSA orzeka w składzie jednego sędziego.
p.p.s.a. art. 183 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej.
p.p.s.a. art. 183 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Przesłanki nieważności postępowania, których NSA bierze pod uwagę z urzędu.
p.p.s.a. art. 209
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 210
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 250
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu jest należne od Skarbu Państwa.
p.p.s.a. art. 258-261
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Argumenty
Skuteczne argumenty
WSA prawidłowo ocenił wadliwość postępowania administracyjnego, w tym nieprawidłowo przeprowadzony wywiad środowiskowy. • Naruszenie art. 10 i 79a KPA przez organ I instancji. • Wadliwość wywiadu środowiskowego uniemożliwiała rozstrzygnięcie sprawy i wymagała zastosowania art. 138 § 2 KPA przez organ odwoławczy.
Odrzucone argumenty
Zarzuty naruszenia art. 151a § 1 i 2 p.u.s.a. (nieistniejące przepisy). • Zarzuty naruszenia art. 1 § 2 p.u.s.a. jako samodzielnej podstawy kasacyjnej. • Argumentacja skarżącej dotycząca możliwości uchylenia decyzji organu odwoławczego na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 KPA zamiast art. 138 § 2 KPA.
Godne uwagi sformułowania
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. • Przepisy ustawy z 25.07.2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych nie zawierają zarówno art. 151a § 1, jak i art. 151a § 2. • Formularz rodzinnego wywiadu środowiskowego utrwala istotną dla rozstrzygnięcia sprawy czynność procesową, a więc stanowi szczególną formę protokołu, o którym mowa w art. 67 § 1 k.p.a. • Wadliwość ww. wywiadu środowiskowego, nie jest jedynym uchybieniem na niniejszej sprawy. • Na gruncie art. 138 § 2 k.p.a. w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest pogląd, że w sytuacji, gdy organ I instancji nie ustali poprawnie stanu faktycznego, organ odwoławczy w istocie ma ustawowy nakaz orzekania na podstawie art. 138 § 2 k.p.a.
Skład orzekający
Piotr Przybysz
przewodniczący sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja i stosowanie art. 138 § 2 KPA w kontekście wadliwego przeprowadzenia wywiadu środowiskowego oraz naruszenia zasady dwuinstancyjności i czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym dotyczącym pomocy społecznej."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji wadliwości wywiadu środowiskowego w postępowaniu o zasiłek okresowy, ale zasady dotyczące stosowania art. 138 § 2 KPA mają szersze zastosowanie w postępowaniach administracyjnych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa pokazuje, jak kluczowe są formalne aspekty postępowania administracyjnego, takie jak prawidłowe przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, nawet w sprawach dotyczących świadczeń socjalnych. Podkreśla znaczenie zasady dwuinstancyjności i prawa strony do udziału w postępowaniu.
“Wadliwy wywiad środowiskowy może zaważyć na losach wniosku o zasiłek – NSA wyjaśnia, kiedy organ musi uchylić decyzję.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.