I OSK 64/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA oddalił skargę kasacyjną PKP S.A. w sprawie stwierdzenia nabycia prawa własności nieruchomości, uznając, że spółka nie wykazała posiadania gruntu i infrastruktury kolejowej na kluczową datę.
Skarga kasacyjna dotyczyła odmowy stwierdzenia nabycia przez PKP S.A. prawa własności nieruchomości, na której znajdowała się infrastruktura kolejowa. Kluczowym problemem było wykazanie przez spółkę, że na dzień 28 lutego 2003 r. posiadała ona ten grunt i znajdowała się na nim infrastruktura kolejowa. Sądy obu instancji uznały, że PKP S.A. nie przedstawiła wystarczających dowodów na poparcie swoich twierdzeń, mimo wezwań organów. NSA oddalił skargę kasacyjną, potwierdzając, że spółka nie wykazała spełnienia przesłanek materialnoprawnych.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Polskich Kolei Państwowych S.A. od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił skargę spółki na decyzję Ministra Rozwoju odmawiającą stwierdzenia nabycia z mocy prawa prawa własności nieruchomości. Sprawa dotyczyła gruntu, który według PKP S.A. w dniu 28 lutego 2003 r. wchodził w skład linii kolejowej i był we władaniu spółki, a nie stanowił własności Skarbu Państwa ani jednostki samorządu terytorialnego. Kluczową przesłanką do nabycia prawa własności lub użytkowania wieczystego z mocy prawa było wykazanie, że na dzień 28 lutego 2003 r. grunt ten był we władaniu PKP S.A. i stanowił część linii kolejowej. Organy administracji oraz WSA uznały, że PKP S.A. nie przedstawiła wystarczających dowodów na potwierdzenie tych okoliczności, w szczególności dokumentów potwierdzających stan posiadania i zagospodarowania gruntu na wskazaną datę. Skarga kasacyjna zarzucała naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, w tym błędne przyjęcie braku przesłanek do stwierdzenia nabycia prawa własności oraz niewyczerpujące zebranie materiału dowodowego. NSA oddalił skargę kasacyjną, stwierdzając, że ciężar dowodu w zakresie wykazania przesłanek materialnoprawnych spoczywa w znacznej mierze na stronie wnioskującej, a przedstawione przez PKP S.A. dowody (w tym oświadczenia i ewidencja środków trwałych) nie były wystarczające do potwierdzenia stanu faktycznego na dzień 28 lutego 2003 r. Sąd podkreślił, że inicjatywa dowodowa stron jest niezbędna, a organ nie ma obowiązku poszukiwania dowodów na rzecz strony pasywnej. Ponadto, NSA uznał, że zarzuty naruszenia przepisów procesowych i materialnych nie zasługują na uwzględnienie, a uzasadnienie wyroku WSA było prawidłowe.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, PKP S.A. nie wykazała spełnienia tych przesłanek, ponieważ przedstawione dowody nie potwierdzały stanu posiadania i zagospodarowania gruntu na kluczową datę, a spółka nie podjęła wystarczających działań dowodowych.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że ciężar dowodu w zakresie wykazania przesłanek nabycia prawa spoczywa w znacznej mierze na wnioskodawcy. Przedstawione przez PKP S.A. dowody, takie jak oświadczenia i ewidencja środków trwałych, nie były wystarczające do potwierdzenia stanu posiadania i zagospodarowania nieruchomości na dzień 28 lutego 2003 r. Brak inicjatywy dowodowej spółki obciąża ją samą.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
odrzucono_skargę
Przepisy (15)
Główne
ustawa komercjalizacyjna art. 37a § ust. 1 i 2
Ustawa z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe"
Pomocnicze
ppsa art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
ppsa art. 141 § § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
ppsa art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
ppsa art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
ppsa art. 182 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
ppsa art. 183 § § 1 i 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
ppsa art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.p.a. art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 75 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 77 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Ordynacja podatkowa art. 3 § pkt 4
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
Ustawa z dnia 27 czerwca 1997 r. o transporcie kolejowym art. 4 § pkt 2 oraz pkt 4
rozporządzenie w sprawie warunków technicznych § § 3 pkt 7
Rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 10 września 1998 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budowle kolejowe i ich usytuowanie
Argumenty
Odrzucone argumenty
Naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa w zw. z art. 37a ust. 1 i 2 ustawy komercjalizacyjnej przez błędne przyjęcie braku przesłanek do stwierdzenia nabycia prawa własności. Naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa w zw. z art. 4 pkt 2 i 4 ustawy o transporcie kolejowym oraz § 3 pkt 7 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych przez ich niezastosowanie. Naruszenie art. 151 ppsa przez niewłaściwe zastosowanie i oddalenie skargi. Naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 ppsa w zw. z art. 7, 75 § 1, 77 § 1 i 80 kpa przez ich niezastosowanie i zaniechanie wyczerpującego zebrania dowodów. Naruszenie art. 141 § 4 ppsa przez nienależyte uzasadnienie wyroku WSA.
Godne uwagi sformułowania
ciężar dowodu w zakresie wykazania przesłanek materialnoprawnych [...] spoczywać powinien na stronie wnioskującej o uwłaszczenie obowiązek ten nie zwalnia stron postępowania z czynnego udziału w toczącym się postępowaniu i inicjowania przeprowadzenia określonych środków dowodowych obowiązywanie w postępowaniu administracyjnym zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) [...] nie oznacza, że organ ma obowiązek poszukiwania dowodów mających wykazać zaistnienie okoliczności, których wykazanie leży w interesie strony, w sytuacji jej pasywnej postawy w tym zakresie niedopuszczalne jest zastępowanie zarzutu naruszenia przepisów postępowania zarzutem naruszenia prawa materialnego i za jego pomocą kwestionowanie ustaleń faktycznych
Skład orzekający
Iwona Bogucka
przewodniczący
Piotr Niczyporuk
członek
Zygmunt Zgierski
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Ustalenie ciężaru dowodu w sprawach o uwłaszczenie nieruchomości przez przedsiębiorstwa państwowe, zwłaszcza w kontekście wykazywania stanu posiadania i zagospodarowania na konkretną datę."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z komercjalizacją PKP i nabyciem nieruchomości z mocy prawa, wymaga analizy konkretnych dowodów.
Wartość merytoryczna
Ocena: 5/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia prawnego związanego z nabyciem nieruchomości przez PKP S.A. i ciężarem dowodu, co jest istotne dla prawników specjalizujących się w prawie nieruchomości i administracyjnym.
“PKP S.A. nie wykazała prawa do nieruchomości – kluczowy wyrok NSA o ciężarze dowodu.”
Sektor
transport
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI OSK 64/22 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2023-03-23 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2022-01-12 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Iwona Bogucka /przewodniczący/ Piotr Niczyporuk Zygmunt Zgierski /sprawozdawca/ Symbol z opisem 6070 Uwłaszczenie państwowych osób prawnych oraz komunalnych osób prawnych Hasła tematyczne Nieruchomości Sygn. powiązane I SA/Wa 854/20 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-03-01 Skarżony organ Minister Rozwoju~Minister Rozwoju, Pracy i Technologii Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Powołane przepisy Dz.U. 2023 poz 259 art. 135, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 151, art. 182 § 2, art. 183 § 1 i 2, art. 184 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz.U. 2018 poz 1311 art. 15, art. 37a ust. 1 i 2 Ustawa z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" - tekst jedn. Dz.U. 2020 poz 256 art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j. Dz.U. 2019 poz 900 art. 3 pkt 4 Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn. Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie: NSA Piotr Niczyporuk NSA Zygmunt Zgierski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Polskich Kolei Państwowych S.A. z siedzibą w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 marca 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 854/20 w sprawie ze skargi Polskich Kolei Państwowych S.A. z siedzibą w Warszawie na decyzję Ministra Rozwoju z dnia [...] lutego 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia prawa własności nieruchomości oddala skargę kasacyjną. Uzasadnienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 1 marca 2021 r. oddalił skargę Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie na decyzję Ministra Rozwoju z [...] lutego 2020 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia prawa własności nieruchomości. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Wojewoda [...] decyzją z [...] października 2019 r. odmówił stwierdzenia nabycia przez Skarb Państwa z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. prawa własności oraz stwierdzenia nabycia z tym samym dniem prawa użytkowania wieczystego gruntu oraz prawa własności znajdujących się na nim budynków, lokali i innych urządzeń na rzecz PKP S.A., wchodzącego w skład linii kolejowej, położonego w gminie D., obręb [...], ark. mapy [...], dz. nr [...] o pow. 0,1700 ha. Po rozpatrzeniu odwołania skarżącej Minister Rozwoju decyzją z [...] lutego 2020 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazał, że o ile nieruchomość w dniu 28 lutego 2003 r. należało do osoby prywatnej, to w sprawie nie stwierdzono spełnienia przesłanki posiadania w tym dniu przedmiotowego gruntu przez PKP S.A. Organ podkreślił, że dokumenty przedstawione przez skarżącą obrazują stan z daty ich powstania, tj. z 2019 r., a nie daty istotnej z punktu widzenia przesłanek nabycia prawa do gruntu. Z uwagi na taki stan dowodów przedstawionych przez spółkę organ uznał, że oświadczenie złożone w imieniu skarżącej z [...] kwietnia 2019 r. nie może stanowić dowodu wskazującego na stan posiadania przez spółkę przedmiotowego gruntu na dzień 28 lutego 2003 r. Minister odnotował też, że skarżąca nie udzieliła odpowiedzi na pisma organu pierwszej instancji wzywające ją do uzupełnienia materiału dowodowego o dokumentację potwierdzającą przebieg linii kolejowej przez sporną działkę w dniu 28 lutego 2003 r., wypis z ewidencji środków trwałych zlokalizowanych na gruncie, sporządzony według stanu na 28 lutego 2003 r. wraz z informacją, kiedy znajdujące się na niej urządzenia infrastruktury kolejowej zostały wybudowane oraz czy linia kolejowa znajdująca się na terenie przedmiotowej działki jest linią kolejową czynną, a jeśli nie, to kiedy został zaprzestany ruch kolejowy na tej linii. Przywołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na powyższe rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że sporna nieruchomość w dacie istotnej dla możliwości stwierdzenia nabycia z mocy prawa własności i użytkowania wieczystego wprawdzie nie stanowiła własności Skarbu Państwa ani jednostki samorządu terytorialnego, ale nie spełniona została przesłanka wykazania posiadania tej nieruchomości przez skarżącą na dzień 28 lutego 2003 r. Sąd wskazał, że przedstawione przez PKP S.A. dowody na okoliczność posiadania przez nią tej nieruchomości nie wskazują tego stanu na wskazaną powyżej datę, a złożone oświadczenia nie mogą zastąpić wymaganych dokumentów, zwłaszcza że z oświadczeń nie wynika na podstawie jakich danych zostały one złożone o określonej treści. W ocenie Sądu powinnością spółki jako wnioskodawcy było wykazanie spełnienia przez nią przesłanek uzyskania praw do spornej nieruchomości. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła skarżąca spółka. Zaskarżyła to rozstrzygnięcie w całości, wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji celem ponownego rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Dodatkowo spółka zrzekła się prawa rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie: I. Prawa materialnego, tj. 1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: ppsa, w zw. art. 37a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz.U. z 2018 r. poz. 1311, z późn. zm.), dalej: ustawa komercjalizacyjna, przez błędne przyjęcie, że nie zachodzą przesłanki do wydania decyzji stwierdzającej, że sporna nieruchomość stała się przedmiotem użytkowania wieczystego skarżącej, podczas gdy w dniu 28 lutego 2003 r. grunt był zagospodarowany infrastrukturą techniczną stanowiącą część składową linii kolejowej, a skarżąca władała tym gruntem i nie przysługiwał on ani Skarbowi Państwa, ani samorządowi terytorialnemu; 2.art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa w zw. art. 4 pkt 2 oraz pkt 4 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o transporcie kolejowym (Dz.U. Nr 86 poz. 789) w brzmieniu na datę wejścia w życie ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o zmianie ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" oraz o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. Nr 80 poz. 720), tj. 25 maja 2003 r. w zw. z § 3 pkt 7 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 10 września 1998 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budowle kolejowe i ich usytuowanie (Dz.U. Nr 151 poz. 987, z późn. zm.), dalej: rozporządzenie w sprawie warunków technicznych, przez ich niezastosowanie, a tym samym nieuwzględnienie okoliczności, że urządzone na tym gruncie elementy w postaci rowu odwadniającego, skarpy, podtorza oraz przejazdu kolejowego stanowiły część składową linii kolejowej; II. Prawa procesowego, tj.: 1. art. 151 ppsa przez jego niewłaściwe zastosowanie i oddalenie skargi w całości, w sytuacji, gdy w sprawie zachodziły podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ppsa; 2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa i art. 135 ppsa w zw. z art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, dalej: kpa, przez ich niezastosowanie i w konsekwencji niezastosowanie środków przewidzianych ustawą w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku czynności podjętych w granicach sprawy, czego skutkiem było zaniechanie wyczerpującego zebrania dowodów w sprawie, a także braku rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego w sposób wszechstronny i kompletny, w szczególności przez: a) nieuwzględnienie faktycznego pozostawania spornej nieruchomości we władaniu skarżącej w dniu 28 lutego 2003 r. oraz znajdowania się na niej naniesień w postaci rowu odwadniającego, skarpy oraz podtorza jako elementów infrastruktury linii kolejowej; b) nieuwzględnienie, że działka nr [...] oznaczona została w rejestrze gruntów jako teren kolejowy, a informacja o dacie dokonania takiego oznaczenia powinna się znajdować w Starostwie Powiatowym w W., do którego organ mógł wystąpić "z urzędu"; c) niesłuszne przyjęcie, że moc dowodowa oświadczenia skarżącej z 8 kwietnia 2019 r., złożonego przez osoby upoważnione do działania w jej imieniu, jest niewystarczająca dla potwierdzenia władania przez skarżącą w dniu 28 lutego 2003 r. sporną działką, podczas gdy w aktach sprawy brak kontrdowodu na okoliczność przeciwną, co oznacza, że organ nie wykazał innym przeciwnym dowodem, że skarżąca nie władała przedmiotową działką we wskazanej dacie; d) nieuwzględnienie, że ewidencja środków trwałych, prowadzona przez skarżącą stanowi księgę podatkową w rozumieniu art. 3 pkt 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2019 r. poz. 900, z późn. zm.), a co za tym idzie, że wypis z tej ewidencji, mimo że nieopatrzony datą, stanowi istotny dowód w sprawie; e) nieuwzględnienie okoliczności, że zgodnie z art. 15 ustawy o komercjalizacyjnej zarządcą linii kolejowych jest spółka PKP PLK S.A., do której w przypadku powzięcia przez organ wątpliwości co do daty urządzenia na gruncie infrastruktury kolejowej powinien on wystąpić, czyniąc zadość obowiązkowi rzetelnego ustalenia stanu faktycznego w sprawie; f) błędne przyjęcie, że linia kolejowa, a której mowa w art. 37a ustawy o komercjalizacyjnej PKP musi być czynna, co skutkowało dokonaniem błędnych ustaleń faktycznych i oddaleniem skargi; 3. art. 141 § 4 ppsa przez nienależyte uzasadnienie zaskarżonego wyroku z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń i nieodniesienie się do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze, w szczególności brak wyczerpującego merytorycznego ustosunkowania się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania oraz do zarzutu naruszenia art. 37a ustawy o komercjalizacyjnej, co uniemożliwia merytoryczną kontrolę instancyjną postępowania sądowo-administracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Dlatego też, przy rozpoznawaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Mając na uwadze przedmiot sporu, należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 37a ustawy komercjalizacyjnej grunty wchodzące w skład linii kolejowych pozostające w dniu 28 lutego 2003 r. we władaniu PKP SA, niestanowiące własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub PKP SA stają się z dniem 1 czerwca 2003 r. z mocy prawa własnością Skarbu Państwa za odszkodowaniem (ust. 1). Do gruntów, o których mowa w ust. 1, PKP SA przysługuje z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. prawo użytkowania wieczystego i prawo własności budynków, lokali i innych urządzeń znajdujących się na tych gruntach (ust. 2). Analiza zacytowanych powyżej przepisów wskazuje, że zmiany w prawach do nieruchomości zajętych pod linie kolejowe wymaga łącznego spełnienia dwóch przesłanek, tj. wymogu, aby grunt ten na dzień 28 lutego 2003 r. nie stanowił własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego ani PKP SA oraz wymogu, aby we wskazanej powyżej dacie grunt ten wchodził w skład linii kolejowych i pozostawał we władaniu PKP SA. W rozpoznawanej sprawie poza sporem jest to, że nieruchomość objęta wnioskiem skarżącej w dniu 28 lutego 2003 r. stanowiła własność osoby fizycznej, co wskazuje na spełnienie pierwszej ze wspomnianych przesłanek. Osią sporu w rozpoznawanej sprawie pozostaje natomiast fakt czy na tej nieruchomości we wskazanej powyżej dacie istniała infrastruktura kolejowa znajdująca się we władaniu skarżącej. Mając powyższe na uwadze, wskazać należy, że wprawdzie zgodnie z art. 7 kpa inicjatywa dowodowa w toku prowadzonego postępowania administracyjnego, spoczywa na organie administracji publicznej, ale zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem sądów administracyjnych obowiązek ten nie zwalnia stron postępowania z czynnego udziału w toczącym się postępowaniu i inicjowania przeprowadzenia określonych środków dowodowych (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1253/20). Sąd I instancji zasadnie uznał, że ciężar dowodu w zakresie wykazania przesłanek materialnoprawnych określonych w art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" w znacznej mierze spoczywać powinien na stronie wnioskującej o uwłaszczenie. Inicjatorka postępowania powinna mieć najpełniejszą wiedzę w zakresie istniejącej infrastruktury kolejowej oraz jej historii, a przez to realną możliwość wykazania dokumentacji potwierdzającej władztwo nad gruntem i zajęcie go pod infrastrukturę kolejową w dacie istotnej dla wydania decyzji potwierdzającej prawo użytkowania wieczystego. Naczelny Sąd Administracyjny w obecnym składzie podziela prezentowane w orzecznictwie stanowisko, wyrażone także w zaskarżonym wyroku, że określone w k.p.a. obowiązki organu związane z prowadzeniem postępowania administracyjnego, w tym przede wszystkim akcentowane przez skarżącą kasacyjnie obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego podlegającego następnie swobodnej ocenie nie zwalnia strony ze współdziałania z organem w celu osiągnięcia pozytywnego dla niej rozstrzygnięcia, a tym bardziej nie można wnioskować, że organ ma prowadzić postępowanie tak długo i skutecznie, aż znajdzie dowody potwierdzające żądanie strony. W utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że obowiązywanie w postępowaniu administracyjnym zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), w świetle której to na organie administracji prowadzącym postępowanie spoczywa, co do zasady, obowiązek wszechstronnego oraz rzetelnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, nie oznacza, że organ ma obowiązek poszukiwania dowodów mających wykazać zaistnienie okoliczności, których wykazanie leży w interesie strony, w sytuacji jej pasywnej postawy w tym zakresie (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 3577/18). Skarżąca spółka miała zatem możliwość powoływania innych dowodów, w tym w szczególności pozyskanych od zależnej od niej spółki zajmującej się od 2001 r. zarządzaniem infrastrukturą kolejową na okoliczność posadowienia na spornej nieruchomości infrastruktury kolejowej. Brak inicjatywy skarżącej Spółki w tym zakresie, nie może zatem obciążać organu prowadzącego postępowanie. W sytuacji zatem gdy dowody przedstawione przez skarżącą, z uwagi na datę ich wytworzenia, nie mogły służyć wykazaniu zagospodarowania spornej nieruchomości i stanu posiadania skarżącej na dzień 28 lutego 2003 r., a spółka pomimo wezwania przez organy nie przedstawiła dodatkowych dowodów w sprawie, brak było podstaw do uznania oświadczenia spółki o jej stanie posiadania w zakresie spornej nieruchomości za dowód rozstrzygający. Dodatkowo należy zauważyć, że zapisy ewidencji środków trwałych, jako nieopatrzone datą, nie mogą świadczyć o stanie posiadania i zagospodarowania nieruchomości w dacie historycznej. W świetle powyższych wywodów za niezasadny należało uznać zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 ppsa w zw. z art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 kpa. Mając na uwadze, że w rozpoznawanej sprawie nie wykazano, że sporna nieruchomość na dzień 28 lutego 2003 r. była zabudowana infrastrukturą kolejową i znajdowała się we władaniu skarżącej, to uznać należało, że w rozpoznawanej sprawie nie doszło do wykazania spełnienia wszystkich przesłanek umożliwiających stwierdzenie zmiany stanu prawnego nieruchomości wskazanych w art. 37a ust. 1 ustawy komercjalizacyjnej. Jednakowoż treść zarzutu naruszenia tego przepisu, w którym kwestionuje się prawidłowość oceny charakteru zagospodarowania konkretnej nieruchomości oraz prawidłowość oceny w zakresie władania konkretnym gruntem przez konkretny podmiot, wskazuje, że za pomocą omawianego zarzutu naruszenia prawa materialnego strona skarżąca kasacyjnie kwestionuje ustalenia i oceny w zakresie stanu faktycznego sprawy. Zgodnie z ugruntowanymi poglądami prezentowanymi w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego niedopuszczalne jest zastępowanie zarzutu naruszenia przepisów postępowania zarzutem naruszenia prawa materialnego i za jego pomocą kwestionowanie ustaleń faktycznych. Nie można skutecznie powoływać się na zarzut niewłaściwego zastosowania lub niezastosowania prawa materialnego, o ile równocześnie nie zostaną także skutecznie zakwestionowane ustalenia faktyczne, na których oparto skarżone rozstrzygnięcie (zob. wyrok NSA z dnia 31 stycznia 2013 r., I OSK 1171/12, LEX nr 1298298). Próba zwalczenia ustaleń faktycznych poczynionych przez sąd pierwszej instancji nie może nastąpić przez zarzut naruszenia prawa materialnego (zob. wyrok NSA z dnia 29 stycznia 2013 r., I OSK 2747/12, LEX nr 1269660; wyrok NSA z dnia 6 marca 2013 r., II GSK 2327/11, LEX nr 1340137). Tym samym w rozpoznawanej sprawie brak było podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa w zw. art. 37a ust. 1 i 2 ustawy komercjalizacyjnej. Niezasadny w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego okazał się także zarzut naruszenia art. 4 pkt 2 oraz pkt 4 ustawy o transporcie kolejowym w zw. z § 3 pkt 7 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych. Przepisy te są definicjami odpowiednio linii kolejowej, sieci kolejowej, oraz podtorza. Z przepisów tych nie można wywieść, że skarżąca spółka na dzień 28 lutego 2003 r. na spornej nieruchomości istniała infrastruktura kolejowa znajdująca się we władaniu skarżącej. Przepisy te nie odnoszą się bowiem ściśle do spornej nieruchomości, a ich zastosowanie do opisu infrastruktury kolejowej miałoby znaczenie dopiero w sytuacji wykazania, że w dniu 28 lutego 2003 r. na spornej nieruchomości istniała infrastruktura, która powinna zostać uznana za kolejową. W konsekwencji powyższego brak było podstaw do stwierdzenia naruszenia w rozpoznawanej sprawie art. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa w zw. art. 4 pkt 2 oraz pkt 4 ustawy o transporcie kolejowym w zw. z § 3 pkt 7 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych. W świetle powyższych wywodów brak było podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 151 ppsa przez oddalenie skargi w sytuacji, gdy w sprawie zachodziły podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ppsa. Wyjaśnić w tym miejscu należy, że zarówno przepis art. 151, jak i 145 § 1 pkt 1 ppsa należą do grupy przepisów wynikowych, które nie mogą samodzielnie stanowić podstawy zaskarżenia, a prawidłowa redakcja zarzutów opartych o naruszenie tych przepisów powinna odwoływać się do naruszenia innych przepisów, których nieprawidłowa wykładnia bądź niezastosowanie powoduje, że naruszone zostały powołane przepisy (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 listopada 2022 r., sygn. akt III OSK 6106/21). Autor skargi kasacyjnej formułując rozpoznawany zarzut nie powołał wprawdzie w jego treści żadnych przepisów prawa materialnego, czy procesowego, które miałyby zostać naruszone w związku z art. 151 czy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ppsa, ale analiza skargi kasacyjnej, w skazuje, że intencją autora skargi kasacyjnej niewątpliwie było powiązanie tego przepisu z rozpoznanymi powyżej zarzutami i wskazanymi w nich przepisami. Skoro zatem powyższe zarzuty okazały się niezasadne, to w rozpoznawanej sprawie brak było podstaw do uwzględnienia funkcjonalnie powiązanego z nimi zarzutu naruszenia art. 151 ppsa. Niezależnie od powyższego niezasadny okazał się także zarzut naruszenia art. 141 § 4 ppsa. Zgodnie z tym przepisem uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Analiza tego przepisu wskazuje, że może on zostać naruszony przez pominięcie któregokolwiek z elementów wymienionych w tym przepisie lub takie sformułowanie wywodów sądu, które powoduje, że kontrolowany przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrok nie poddaje się kontroli instancyjnej. Kontrolowany pod tym kątem wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie nie wykazuje wad przemawiających za koniecznością jego uchylenia. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie elementy wskazane w zacytowanym powyżej przepisie, a wywody składu orzekającego w sprawie są logiczne, wyczerpujące i odnoszą się do przepisów prawa znajdujących zastosowanie w rozpoznawanej sprawie. W szczególności w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nietrafny okazał się argument dotyczący nieodniesienia się przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie do zarzutów naruszenia art. 37a ustawy komercjalizacyjnej. Uzasadnienie wyroku Sądu pierwszej instancji zostało bowiem zbudowane w oparciu o przesłanki wskazane w art. 37a wspomnianej ustawy i wskazano w nim, z jakich przyczyn uznano, że zaskarżona decyzja była zasadna. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, wobec czego działając na podstawie art. 184 ppsa, oddalił skargę kasacyjną. Jednocześnie w myśl art. 182 § 2 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, ponieważ strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a druga strona, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia odpisu skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI