I OSK 62/09

I OSK 62/09 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2009-10-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2009-01-15
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Łukaszewska-Macioch /sprawozdawca/
Jolanta Rajewska /przewodniczący/
Wiesław Morys
Symbol z opisem
6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
IV SA/Wa 2616/07 - Wyrok WSA w Warszawie z 2008-03-06
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art.156 § 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rajewska Sędziowie NSA Anna Łukaszewska-Macioch (spr.) del. NSA Wiesław Morys Protokolant Michał Zawadzki po rozpoznaniu w dniu 29 października 2009r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R. H. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 marca 2008 r. sygn. akt IV SA/Wa 2616/07 w sprawie ze skargi R. H. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 6 marca 2008r., sygn. akt IV SA/Wa 2616/07 oddalił skargę R. H. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2007 r., nr [...] w o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji.
Wyrok zapadł w następująco ustalonych okolicznościach faktycznych sprawy:
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] października 2007 r.,
nr [...] odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w W. z dnia [...] września 1977 r., nr [...] o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego o pow. 9,234 ha położonego na terenie wsi B. S. i N., gm. K. i M. M. stanowiącego własność małż. H. Z. i S. Z. W uzasadnieniu organ wskazał, że zostały spełnione warunki z art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118), bowiem S. Z. został zaliczony do II grupy inwalidów oraz brak było zstępnych, dla których praca w tym gospodarstwie stanowiłaby główne źródło utrzymania.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy R. H. będąca następcą prawnym byłych właścicieli przedmiotowej nieruchomości wskazała, że gospodarstwo zostało niezasadnie przejęte na rzecz Państwa, bowiem H. Z. nie osiągnęła wieku emerytalnego, jak również nie była zaliczona do żadnej z grup inwalidów, a tylko S. Z. miał orzeczoną II grupę inwalidów. Ponadto wnioskodawczyni stwierdziła, że gospodarstwo stanowiło główne źródło utrzymania jej rodziców, jak również jej jedyne źródło utrzymania.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] listopada 2007r., nr [...], po rozpatrzeniu wniosku, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] października 2007 r. W uzasadnieniu organ podkreślił, że przedmiotowe gospodarstwo zostało przejęte na własność Państwa na wniosek, w którym S. Z. twierdził, iż jest niezdolny do dalszej pracy w gospodarstwie i otrzymał orzeczenie Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia w B. P. kwalifikujące go do drugiej grupy inwalidów, jak również stwierdził, iż brak jest następcy do pracy w gospodarstwie, ponieważ córka uczy się w Liceum Ogólnokształcącym w Ł..
Zdaniem organu, nie budzi wątpliwości, że został spełniony warunek kwalifikujący dane gospodarstwo do przejęcia na własność Państwa w zamian za rentę. Wyjaśnił także, iż stosownie do art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974r., jeżeli gospodarstwo rolne stanowi współwłasność małżonków, objęte jest wspólnością ustawową lub stanowi odrębną własność małżonka, renta przysługuje łącznie obydwu małżonkom, choćby warunki do jej uzyskania spełniał tylko jeden z nich.
Jeśli chodzi natomiast o podniesiony przez skarżącą zarzut, iż gospodarstwo przejęto z naruszeniem art. 4 powołanej ustawy, to należy wyjaśnić, że zgodnie z tym przepisem nieruchomość, na której gospodarują zstępni rolnika, może być przez niego przekazana na własność Państwa tylko za ich zgodą, chyba że praca w przekazywanym gospodarstwie rolnym nie stanowi głównego źródła ich utrzymania. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżąca w dacie przejęcia gospodarstwa na rzecz Państwa miała 19 lat i uczyła się w liceum ogólnokształcącym, co stwierdził jej ojciec S. Z. w piśmie z dnia [...] maja 1977 r. W ocenie organu, o sytuacji opisanej w art. 4 ust. 1 można mówić, gdy dana osoba czyni nakłady w celu pobierania pożytków, a następnie czerpie pożytki z tego gospodarstwa i stanowią one podstawę jej egzystencji. Ponieważ R. H., w dacie przejęcia gospodarstwa na rzecz Państwa, dopiero się uczyła, to stwierdzić należy, iż była na utrzymaniu rodziców, a praca w przedmiotowym gospodarstwie nie stanowiła jej głównego źródła utrzymania. Ponadto organ podkreślił, iż H. i S. Z. byli zainteresowani przejęciem gospodarstwa na rzecz Państwa, oboje podpisali się pod wnioskiem o jego przejęcie, jak również nie wnieśli odwołania od decyzji orzekającej o przejęciu gospodarstwa na rzecz Państwa i pobierali rentę przyznaną za przekazane gospodarstwo. W tych okolicznościach organ nie znalazł podstaw do stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji.
Na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi R. H. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie żądając jej uchylenia w całości. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, iż błędnie organ przyjął, że praca w spornym gospodarstwie nie stanowiła jej głównego i jedynego źródła utrzymania, gdy tymczasem wspólnie z rodzicami pracowała w gospodarstwie. Na tę okoliczność przedłożyła stosowne oświadczenia osób, które potwierdzają ten fakt. Oświadczyła, że pożytki czerpane z gospodarstwa były wyłącznym źródłem jej utrzymania, ponadto w dacie złożenia wniosku o przejęcie gospodarstwa i wydania decyzji już nie uczyła się w liceum, gdyż zdała maturę. Skarżąca podała, że decyzja o złożeniu przez ojca wniosku o przejęcie gospodarstwa przez Państwo podjęta została przez niego w konsekwencji ciężkiej choroby uniemożliwiającej mu pracę w gospodarstwie, zaś przekazanie gospodarstwa stanowiło wówczas jedyną możliwość otrzymania renty, niezbędnej do zapewnienia dalszej egzystencji. Skarżąca podniosła, że nikt nie pytał ją o zgodę na przejęcie gospodarstwa, które stanowiło również jej własność; brak zaś jej zgody stanowi w jej ocenie rażące naruszenie art. 4 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. Kwestionowana decyzja, jako pozbawiająca skarżącą prawa do dziedziczenia gospodarstwa, godzi w konstytucyjnie chronione prawo własności.
W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji wraz z argumentacją zawartą w jej uzasadnieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 6 marca 2008r., sygn. akt IV SA/Wa 2616/07 oddalił skargę. W uzasadnieniu wyroku Sąd podkreślił wyjątkowy charakter instytucji stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, które dopuszczalne jest jedynie w przypadku stwierdzenia wyjątkowo ciężkiego naruszenia prawa. Wyeliminowanie decyzji z obrotu prawnego w tym trybie może nastąpić jedynie w przypadkach enumeratywnie wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a.
W ocenie Sądu, w przedmiotowej sprawie nie ma wątpliwości, że zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 9 ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne. Z akt sprawy wynika bowiem, iż wnioskiem z dnia [...] maja 1977r. S. Z. (ojciec skarżącej) zwrócił się do Naczelnika Gminy w W. o przejęcie posiadanego przez niego gospodarstwa na rzecz Państwa w zamian za rentę. Powierzchnia gospodarstwa wynosiła powyżej 2 ha użytków rolnych lub leśnych. S. Z. legitymował się orzeczeniem Obwodowej Komisji Lekarskiej do spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia w B. P. z dnia [...] kwietnia 1977r. uznającym go za inwalidę II grupy. Pod wszystkimi dokumentami złożonymi w toku postępowania przez S. Z. podpisała się także H. Z. jako współwłaścicielka przejmowanego gospodarstwa.
Wbrew stanowisku prezentowanemu przez skarżącą, organ orzekający w sprawie prawidłowo przyjął, że zakwestionowana decyzja nie narusza także w sposób rażący art. 4 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. W świetle tego przepisu nieruchomość, na której gospodarują zstępni rolnika, może być przez niego przekazana na własność Państwa tylko za ich zgodą (art. 4 ust. 1), przy czym zgoda zstępnych nie jest wymagana, jeżeli praca w przekazywanym gospodarstwie rolnym nie stanowi głównego źródła ich utrzymania (art. 4 ust. 2). S. Z. składając wniosek o przejęcie gospodarstwa oświadczył, że posiadane przez niego gospodarstwo nie ma następcy prawnego, gdyż córka uczy się w Liceum Ogólnokształcącym w Ł. Fakt, że skarżąca pobierała naukę wskazywał, że pomimo pełnoletności była ona nadal na utrzymaniu rodziców, utrzymujących się z gospodarstwa rolnego. W oparciu o tak ustalony stan faktyczny została wydana decyzja o przejęciu gospodarstwa. Te ustalenia nie mogą zaś stanowić podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji.
Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie R. H., reprezentowana przez radcę prawnego, wniosła skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
1) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest naruszenie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako P.p.s.a., w związku z niedostrzeżeniem przez Sąd w zaskarżonym wyroku rażącego naruszenia w objętej skargą decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi przepisów art. 156 ust. 1 pkt 2 k.p.a. Do uchybienia tego doszło w wyniku błędnego uznania przez organ drugiej instancji, iż przy wydawaniu decyzji przez Naczelnika Gminy w W. z dnia [...] września 1977 r. nr [...] o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego stanowiącego własność małżeństwa H. i S. Z. nie doszło do rażącego naruszenia przepisów prawa, to jest art. 9 i art. 4 ust. 1 ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne oraz art. 5, art. 8, art. 25, art. 57 § 3 i art. 101 § 1 k.p.a. w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania w/w decyzji. W ocenie skarżącej, Sąd I instancji w toku sądowej kontroli decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju z dnia [...] października 2007 r. nie zauważył, że organ ten pominął okoliczność, iż uchybiono w rażący sposób obowiązkowi wynikającemu z art. 4 ust. 1 i 9 ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne. Sąd nie dostrzegł, że decyzja której stwierdzenia nieważności domaga się strona została wydana, mimo że nie uzyskano zgody zstępnej, to jest R. H. na przejęcie gospodarstwa rolnego jej rodziców na własność Państwa. Nie zostały spełnione zatem wszystkie przesłanki niezbędne do wydania decyzji o przekazaniu gospodarstwa, co powoduje, że jest ona dotknięta wadą rażącego naruszenia prawa uprawniającą do stwierdzenia jej nieważności. Uchybienie Sądu w tym zakresie bez żadnych wątpliwości wpływa w istotny sposób na treść rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy;
2) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 141 § 4 tej ustawy w wyniku przyjęcia przez Sąd w zaskarżonym wyroku niewłaściwego stanu faktycznego sprawy. Sąd nie dostrzegł bowiem, że w toku postępowania przed organami administracji przyjęto za podstawę subsumcji stan faktyczny, który nie odzwierciedlał rzeczywistego stanu rzeczy. Organ wydający objętą postępowaniem nieważnościowym decyzję posiadał w chwili wydania decyzji dotkniętej wadą nieważności, informację o tym, iż H. i S. Z. posiadają córkę, natomiast nie zbadał, a Sąd błędnie nie uznał tego za wadę postępowania uzasadniającą uchylenie zaskarżonej decyzji, w jakim jest ona wieku i jaki jest jej wkład w posiadane przez jej rodziców gospodarstwo rolne. Sąd powinien był tym samym zauważyć w zaskarżonym wyroku, że organ uchybił normom art. 5 k.p.a. Skutkuje to niewłaściwie przyjętym przez Sąd w zaskarżonym wyroku stanem faktycznym sprawy i stanowi uchybienie normom art. 141 § 4 P.p.s.a. To z kolei jako uzasadniony pozwala czynić zarzut oparty na podstawie wynikającej z art. 174 pkt 1 P.p.s.a. niewłaściwego zastosowania przez Sąd art. 4 ust. 1 i art. 9 ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne. Uchybienie to również miało istotny wpływ na wynik postępowania.
3) z ostrożności procesowej zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie art. 145 §1 pkt 1 lit. b P.p.s.a. w związku z art. 134 § 1 tej ustawy, gdyż Sąd nie będąc związanym granicami skargi, powinien był dostrzec, że postępowanie, w którym została wydana decyzja dotknięta wadą nieważności, zostało przeprowadzone z naruszeniem przepisów postępowania, które dają podstawę jego wznowienia, stosownie do art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Jak wskazał pełnomocnik skarżącej, w toku postępowania administracyjnego zostały naruszone normy art. 57 § 3 oraz art. 8 k.p.a. Prowadząc postępowanie nieważnościowe organ wad tych nie zauważył, a to z kolei spowodować powinno reakcję Sądu kontrolującego czynności administracji polegającą na zastosowaniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a. i uchyleniu objętej skargą decyzji. Skarżąca R. H. posiadała bowiem przymiot strony postępowania toczącego się przed Naczelnikiem Gminy w W., co wynika z art. 25 k.p.a. Jak natomiast wynika z akt sprawy, Naczelnik Gminy w W. przed wydaniem decyzji nie powiadomił skarżącej o wszczęciu postępowania zakończonego rozstrzygnięciem z dnia [...] września 1977 r., jak również nie umożliwił jej wypowiedzenia się co do zebranych materiałów dowodowych. Skutkuje to sytuacją, w której skarżąca bez własnej winy nie brała udziału przy wydaniu decyzji, a to z kolei stanowi podstawę wznowienia postępowania poprzedzającego wydanie tego rozstrzygnięcia, na zasadzie art. 145 § 1 punkt 4 k.p.a.. Uchybienie Sądu normom art. 145 § 1 punkt 1 lit. b) P.p.s.a. w tym zakresie również w istotny sposób wpływa na rozstrzygnięcie sprawy sądowo administracyjnej.
W oparciu o przedstawione zarzuty pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie kosztów pomocy prawnej świadczonej przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu.
W uzasadnieniu podniesionych zarzutów pełnomocnik wskazał, że organ prowadzący postępowanie w sprawie przejęcia gospodarstwa, mając informację o tym, iż wnioskodawcy posiadają następcę prawnego - córkę, która uczęszcza do liceum winien zbadać, w jakim jest ona wieku i jaki jest jej wkład w posiadane przez jej rodziców gospodarstwo rolne, w szczególności czy pracuje w tym gospodarstwie i czy stanowi ono jej źródło utrzymania. W oparciu bowiem o te ustalenia organ dopiero mógł ustalić, czy należy zastosować art. 4 ust. 1 ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne oraz uzyskać zgodę zstępnej na przeniesienie własności na Państwo gospodarstwa rolnego jej rodziców, a w konsekwencji zastosować art. 9 tej ustawy. Powszechnie wiadomym jest, iż w ówczesnym modelu w prowadzenie gospodarstwa zaangażowana była cała rodzina, w tym dzieci. Przez zaniechanie ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego
organy orzekające w niniejszej sprawie naruszyły art. 5 k.p.a., czego nie dostrzegł Wojewódzki Sąd Administracyjny, zaś konsekwencją tego było naruszenie art. 8 § 1, art. 57 § 3 k.p.a. Sąd nie wziął także pod uwagę, że zgodnie z art. 25 k.p.a. skarżąca posiadała przymiot strony postępowania toczącego się przed Naczelnikiem Gminy w W.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Należy na wstępie zaznaczyć, że stosownie do art. 183 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznawaniu sprawy na skutek wniesienia skargi kasacyjnej jest związany granicami tej skargi, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach określonych w § 2 tego artykułu. Wobec tego, że w niniejszej sprawie żaden z tych przypadków nie ma miejsca, Naczelny Sąd Administracyjny oceniał tylko zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.
Skargę kasacyjną oparto na podstawie kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 P.p.s.a., podnosząc zarzuty naruszenia przepisów postępowania, a mianowicie:
- art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. wobec niedostrzeżenia przez Sąd w zaskarżonym wyroku rażącego naruszenia w objętej skargą decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi przepisów art. 156 ust. 1 pkt 2 kpa,
- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 141 § 4 tej ustawy poprzez przyjęcie przez Sąd I instancji niewłaściwego stanu faktycznego sprawy oraz
- art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a. poprzez niedostrzeżenie przez Sąd I instancji, że postępowanie, w którym została wydana decyzja dotknięta wadą nieważności, zostało przeprowadzone z naruszeniem przepisów postępowania, dających podstawę do jego wznowienia stosownie do art. 145 § 1 pkt 4 kpa.
Odnosząc się do pierwszego z zarzutów należy wskazać, że zgodnie z art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. sąd administracyjny stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli ustali, że są one dotknięte jedną z wad określonych w art. 156 § 1 k.p.a. albo w innych przepisach.
W niniejszej sprawie przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie była ostateczna decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmawiająca stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w W. z dnia [...] września 1977 r. o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego H. i S. małż. Z. W takiej sytuacji do zastosowania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny wobec zaskarżonej decyzji art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. nie mogło wystarczyć niedostrzeżenie, bądź błędna ocena przez Sąd I instancji przesłanki nieważności w stosunku do decyzji administracyjnej, której dotyczyła zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Do stwierdzenia przez Sąd I instancji nieważności zaskarżonej decyzji mogłoby dojść jedynie wówczas, gdyby w toku sądowej kontroli Sąd doszedł do przekonania, że to ta decyzja jest obarczona jedną z wad określonych w art. 156 § 1 k.p.a. Gdy chodzi o wadę rażącego naruszenia prawa, którą upatruje pełnomocnik skarżącej w decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, to w pierwszej kolejności ocenie Sądu I instancji podlegałaby kwestia, czy zaskarżona decyzja nadzorcza rażąco narusza normę wyrażoną w art. 156 § 1pkt 2 k.p.a. Za rażące naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. przez decyzję wydaną w trybie nadzorczym należy natomiast uznać sytuację, gdy przy braku jakiegokolwiek naruszenia prawa stwierdzono nieważność decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., albo gdy stwierdzenie nieważności decyzji nastąpiło w sytuacji stwierdzenia "zwykłego", niekwalifikowanego naruszenia prawa, albo też gdy kontrolowana w trybie nadzorczym decyzja rażąco naruszała prawo, ale organ administracji odmówił stwierdzenia jej nieważności.
W przedmiotowej sprawie nie zachodzi żadna z wymienionych sytuacji. W szczególności nie ma racji pełnomocnik skarżącej, że wydanie decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego nastąpiło z rażącym naruszeniem art. 9 w związku z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. z tego powodu, że decyzja, której stwierdzenia nieważności domaga się skarżąca, została wydana z pominięciem obowiązku uzyskania jej zgody. Istotą zagadnienia jest więc ustalenie, czy w świetle uregulowań powołanej ustawy organ prowadzący postępowanie o przejęcie gospodarstwa rolnego w zamian za rentę był obowiązany, przed wydaniem decyzji, uzyskać zgodę skarżącej, wówczas pełnoletniej córki H. i S. Z.
W tej kwestii zważyć należy, że zgodnie z treścią art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. nieruchomość, na której gospodarują zstępni rolnika, mogła być na wniosek właściciela przekazana na własność Państwa tylko za ich zgodą. Ustawa nie wyjaśnia znaczenia użytego w cytowanym przepisie pojęcia "gospodarowanie", zatem należy przyjąć jego ogólne rozumienie. Według Słownika języka polskiego PWN, Warszawa 1988 "gospodarować" oznacza: 1) zajmować się prowadzeniem gospodarstwa rolnego; 2) dysponować funduszami, materiałami, kierować gospodarką instytucji, przedsiębiorstwa itp. W tym znaczeniu osobą gospodarującą na nieruchomości rolnej będzie osoba osobiście dokonująca czynności związanych z zarządzaniem sprawami prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego. Z taką sytuacją nie można utożsamiać okoliczności, na które powołuje się skarżąca R. H. Praca w gospodarstwie rolnym rodziców, choć niewątpliwie przyczyniała się do zapewnienia jej środków utrzymania z tego gospodarstwa, nie oznaczała, że skarżąca na nim "gospodarowała" w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy.
W tej sytuacji nie znajduje uzasadnienia pogląd, że organ rozpoznający wniosek H. i S. Z. był obowiązany, przed wydaniem decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego uzyskać zgodę córki wnioskodawców. Zarzut rażącego naruszenia art. 4 ust. 1, a także art. 9 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. przez organ orzekający o przejęciu gospodarstwa jest więc nieuzasadniony. Tym samym nie można mówić o rażącym naruszeniu prawa przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi poprzez odmowę stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] września 1974 r.
W tej sytuacji zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. jest niezasadny.
Chybiony jest również zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 141 § 4 tej ustawy, które - zdaniem pełnomocnika skarżącej - polega na przyjęciu przez Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku stanu faktycznego niezgodnego z rzeczywistym stanem sprawy, co skutkować miało niewłaściwym zastosowaniem przez ten Sąd art. 4 ust. 1 i art. 9 ustawy z dnia 26 maja 1974 r. Nie można się zgodzić z poglądem, że stan faktyczny sprawy przyjęty przez Sąd I instancji był inny niż ten, który przedstawił autor skargi kasacyjnej.
W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny przyjął za ustaloną okoliczność, iż skarżąca zamieszkiwała i wraz z rodzicami pracowała w przedmiotowym gospodarstwie rolnym. Z tej okoliczności Sąd wyciągnął odmienny, niż strona skarżąca wniosek, że nie zachodziła konieczność uzyskania od skarżącej zgody, o jakiej mowa w art. 4 ust. 1 ustawy. Wniosek ten, w świetle okoliczności faktycznych sprawy oraz brzmienia art. 4 ust. 1 ustawy, jest prawidłowy.
W konsekwencji więc nie było podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji o przekazaniu gospodarstwa.
Za nietrafny, w świetle powyższych wywodów, należy uznać zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. b w związku z art. 134 § 1 P.p.s.a. Wobec ustalenia, że skarżąca w dniu wydania decyzji o przekazaniu gospodarstwa rolnego nie spełniała wymagań określonych w art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r., nie ma podstaw do przyjęcia, że przysługiwał jej status strony postępowania wszczętego wnioskiem H. i S. Z. o przejęcie ich gospodarstwa rolnego w zamian za rentę. Nie zachodziła zatem przesłanka wznowieniowa określona w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., której stwierdzenie obligowałoby Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie do objęcia kontrolą w trybie art. 134 § 2 P.p.s.a. również decyzji z dnia [...] września 1977 r. i uchylenia jej wraz z zaskarżoną decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b P.p.s.a.
W świetle powyższego należało uznać, że zarzuty, na jakich oparto podstawę kasacyjną, nie mogły być skuteczne, co skutkować musiało oddaleniem skargi kasacyjnej.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.