Orzeczenie · 2025-12-19

I OSK 597/24

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Data

2025-12-19

NSAAdministracyjneWysokansa

komunalizacjanieruchomościPKPzarządprawo własnościgospodarka gruntamisądy administracyjneorzecznictwo

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Polskich Kolei Państwowych S.A. (PKP S.A.) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który utrzymał w mocy decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej (KKU) stwierdzającą nabycie z mocy prawa przez Gminę Miasto Łódź własności nieruchomości kolejowej z dniem 27 maja 1990 r. PKP S.A. zarzucało naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, argumentując, że nieruchomość znajdowała się w ich zarządzie, co powinno wyłączyć ją spod komunalizacji i skutkować ustanowieniem prawa użytkowania wieczystego. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, opierając się na własnych uchwałach (I OPS 2/16 i I OPS 5/17), zgodnie z którymi prawo zarządu nieruchomością państwową w dniu 27 maja 1990 r. mogło być dowodzone wyłącznie dokumentami określonymi w art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Ponieważ PKP S.A. nie przedstawiło takich dokumentów, Sąd uznał, że nieruchomość należała do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, a tym samym spełnione zostały przesłanki komunalizacji. Sąd odrzucił również argumentację dotyczącą przepisów o komercjalizacji PKP oraz zarzuty naruszenia art. 151, 145 § 1 lit. c i art. 141 § 4 p.p.s.a., uznając uzasadnienie Sądu I instancji za wystarczające.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka

Do czego można powołać

Ustalenie, że brak udokumentowanego prawa zarządu nieruchomością państwową w dniu 27 maja 1990 r. na rzecz przedsiębiorstwa państwowego (w tym PKP) wyłącza możliwość uwłaszczenia i otwiera drogę do komunalizacji, zgodnie z uchwałami NSA.

Ograniczenia stosowania

Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej nieruchomości państwowych w okresie transformacji ustrojowej i przepisów dotyczących komunalizacji oraz uwłaszczenia.

Zagadnienia prawne (4)

Czy brak udokumentowanego prawa zarządu nieruchomością państwową w dniu 27 maja 1990 r. na rzecz przedsiębiorstwa państwowego (PKP) wyłącza możliwość stwierdzenia nabycia tej nieruchomości z mocy prawa przez gminę na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, brak udokumentowanego prawa zarządu, zgodnie z art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, oznacza, że nieruchomość należała do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego i podlega komunalizacji.

Uzasadnienie

NSA, opierając się na swoich uchwałach (I OPS 2/16, I OPS 5/17), stwierdził, że prawo zarządu nieruchomością państwową w dniu 27 maja 1990 r. mogło być dowodzone wyłącznie dokumentami wymienionymi w art. 38 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Brak takich dokumentów skutkuje uznaniem, że nieruchomość podlegała komunalizacji.

Czy przepisy dotyczące komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji PKP (art. 34 i 34a ustawy z dnia 8 września 2000 r.) mogą stanowić podstawę do wykazania prawa zarządu nieruchomością w kontekście postępowania komunalizacyjnego?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, przepisy te nie mają zastosowania w postępowaniu komunalizacyjnym prowadzonym na podstawie odrębnej ustawy, a zarzut ich niezastosowania przez Sąd I instancji nie jest skuteczny w skardze kasacyjnej.

Uzasadnienie

Sąd I instancji nie stosował przepisów o komercjalizacji PKP, a zarzut ich niezastosowania nie spełnia wymogów skargi kasacyjnej dotyczących naruszenia prawa materialnego (wymaga błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania, a nie niezastosowania).

Czy Sąd I instancji naruszył przepisy postępowania (art. 151, art. 145 § 1 lit. c p.p.s.a.) poprzez oddalenie skargi, mimo zarzutów dotyczących naruszenia przepisów procedury administracyjnej przez organ?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, zarzuty naruszenia przepisów postępowania są nieskuteczne, ponieważ powinny być formułowane wobec orzeczenia Sądu I instancji, a nie wobec organu administracji, i wymagać wskazania naruszenia przepisów proceduralnych przez Sąd.

Uzasadnienie

Skarżący kasacyjnie przypisał naruszenia przepisów postępowania organowi administracji, a nie Sądowi I instancji. Skuteczne zarzuty kasacyjne wobec sądu muszą dotyczyć naruszenia przepisów proceduralnych przez sam sąd w toku postępowania sądowoadministracyjnego.

Czy uzasadnienie wyroku Sądu I instancji narusza art. 141 § 4 p.p.s.a. z powodu niewyjaśnienia przyczyn akceptacji wykładni pojęć 'zarządzać' i 'należeć do' oraz braku dopuszczenia możliwości powstania zarządu nad nieruchomością na podstawie przepisów prawa?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, uzasadnienie wyroku Sądu I instancji jest wystarczające, zawiera wymagane elementy i pozwala na kontrolę instancyjną.

Uzasadnienie

Uzasadnienie Sądu I instancji jest logiczne, rzeczowe i ustosunkowuje się do zasadniczych zarzutów skargi. Brak wyraźnego odniesienia do niektórych zarzutów nie stanowi naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., a sam zarzut nie może służyć zwalczaniu prawidłowości ustaleń faktycznych ani wykładni prawa materialnego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Odrzucono skargę

Oddalono skargę kasacyjną.

Przepisy (22)

Główne

p.p.s.a. art. 174

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych art. 5 § 1

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 141 § 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości art. 38 § 2

ugn art. 200 § 1

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

ugn art. 206

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu § 4 ust. 1

Ustawa z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" art. 34

Ustawa z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" art. 34a

Ustawa z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe" art. 16

Ustawa z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych art. 46 § 1 i 2

k.p.a. art. 7