I OSK 591/23

Naczelny Sąd Administracyjny2023-09-08
NSAAdministracyjneWysokansa
prawo miejscowesamorząd gminnyzarządzenieopłatydom pogrzebowypublikacja aktównadzór nad samorządemgospodarka komunalna

NSA oddalił skargę kasacyjną wojewody, potwierdzając, że zarządzenie burmistrza ustalające opłaty za Dom Pogrzebowy jest aktem prawa miejscowego i wymaga publikacji.

Sprawa dotyczyła zarządzenia Burmistrza Miasta i Gminy Ryn ustalającego opłaty za Dom Pogrzebowy. Wojewoda stwierdził nieważność zarządzenia, uznając je za akt kierownictwa wewnętrznego, który nie podlega publikacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił rozstrzygnięcie nadzorcze, kwalifikując zarządzenie jako akt prawa miejscowego. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną wojewody, potwierdzając, że zarządzenie to, mimo że wydane przez organ wykonawczy na podstawie delegacji, ma charakter prawa miejscowego i wymaga publikacji w wojewódzkim dzienniku urzędowym.

Sprawa rozpatrywana przez Naczelny Sąd Administracyjny dotyczyła zarządzenia Burmistrza Miasta i Gminy Ryn z dnia 29 lipca 2022 r. w sprawie ustalenia wysokości cen i opłat za korzystanie z Domu Pogrzebowego w Rynie. Wojewoda Warmińsko-Mazurski rozstrzygnięciem nadzorczym z 2 września 2022 r. stwierdził nieważność § 4 tego zarządzenia, który określał termin wejścia w życie po upływie 14 dni od ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Województwa Warmińsko-Mazurskiego. Wojewoda argumentował, że zarządzenie to nie jest aktem prawa miejscowego i nie podlega publikacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie uchylił rozstrzygnięcie nadzorcze, uznając zarządzenie za akt prawa miejscowego, który ma charakter powszechnie obowiązujący, generalny i abstrakcyjny. NSA w wyroku z 8 września 2023 r. oddalił skargę kasacyjną wojewody. Sąd podkreślił, że art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce komunalnej stanowi samoistną podstawę prawną do stanowienia aktów prawa miejscowego w zakresie ustalania cen i opłat za usługi komunalne o charakterze użyteczności publicznej. Sąd uznał, że zarządzenie Burmistrza, wydane na podstawie delegacji z uchwały rady gminy, ma charakter prawa miejscowego i wymaga publikacji w wojewódzkim dzienniku urzędowym, zgodnie z art. 88 Konstytucji RP i ustawą o ogłaszaniu aktów normatywnych. W związku z tym, organ nadzoru nie miał podstaw do stwierdzenia nieważności zarządzenia.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, zarządzenie to ma charakter aktu prawa miejscowego.

Uzasadnienie

Zarządzenie Burmistrza, wydane na podstawie delegacji z uchwały rady gminy, dotyczące opłat za Dom Pogrzebowy, posiada cechy aktu prawa miejscowego: jest powszechnie obowiązujące, skierowane do nieoznaczonego imiennie kręgu adresatów (zewnętrzne), reguluje powtarzalne sytuacje (abstrakcyjne i generalne). Przepis art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce komunalnej stanowi samoistną podstawę do wydania takiego aktu.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (14)

Główne

u.g.k. art. 4 § ust. 1 pkt 2

Ustawa o gospodarce komunalnej

Stanowi samoistną podstawę prawną do stanowienia aktów prawa miejscowego w zakresie ustalania wysokości cen i opłat za usługi komunalne o charakterze użyteczności publicznej oraz za korzystanie z obiektów i urządzeń użyteczności publicznej.

u.g.k. art. 4 § ust. 2

Ustawa o gospodarce komunalnej

Umożliwia powierzenie organom wykonawczym jednostek samorządu terytorialnego uprawnień z art. 4 ust. 1 pkt 2.

Konstytucja RP art. 94

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Organy samorządu terytorialnego ustanawiają akty prawa miejscowego obowiązujące na obszarze ich działania, a zasady i tryb ich wydawania określa ustawa.

Pomocnicze

u.s.g. art. 40 § ust. 2 pkt 4

Ustawa o samorządzie gminnym

u.s.g. art. 41 § ust. 1

Ustawa o samorządzie gminnym

u.s.g. art. 91 § ust. 1

Ustawa o samorządzie gminnym

Konstytucja RP art. 7

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 217

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Ustawa o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych art. 4 § ust. 1

Ustawa o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych art. 13 § pkt 2

W wojewódzkim dzienniku urzędowym ogłasza się akty prawa miejscowego stanowione przez organ gminy.

P.p.s.a. art. 148

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 184

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 204 § pkt 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Zarządzenie Burmistrza ustalające opłaty za Dom Pogrzebowy jest aktem prawa miejscowego. Akt prawa miejscowego wymaga publikacji w wojewódzkim dzienniku urzędowym. Art. 4 ust. 1 pkt 2 u.g.k. stanowi samoistną podstawę do wydania aktu prawa miejscowego przez organ stanowiący lub wykonawczy (na podstawie delegacji).

Odrzucone argumenty

Zarządzenie Burmistrza jest aktem kierownictwa wewnętrznego i nie podlega publikacji. Organ wykonawczy nie może wydawać aktów prawa miejscowego, z wyjątkiem przepisów porządkowych. Przepisy ustawy o gospodarce komunalnej nie uprawniają do wydawania aktów prawa miejscowego w tym zakresie.

Godne uwagi sformułowania

zarządzenie to nie stanowi żadnego z wymienionych w art. 13 ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych aktów i nie podlega publikacji w wojewódzkim dzienniku urzędowym. zarządzenie to nie stanowi aktu prawa miejscowego, bowiem ani przepis art. 4 u.g.k., ani też ogólny przepis art. 41 ust. 1 u.s.g., nie kreują uprawnienia organu wykonawczego gminy do wydawania aktów prawa miejscowego. kwestionowane zarządzenie ma charakter generalny - bo zawarte w nim normy definiują adresata przez wskazanie pożądanych cech, a nie przez wymienienie nazw adresatów, oraz abstrakcyjny - bo nakazywane, zakazywane lub dozwolone zachowanie ma mieć miejsce w pewnych powtarzalnych okolicznościach, a nie w jednej konkretnej sytuacji. art. 4 ust. 1 pkt 2 u.g.k. tworzy samoistną podstawę prawną do stanowienia aktów prawa miejscowego w zakresie ustalania wysokości cen i opłat za usługi komunalne o charakterze użyteczności publicznej oraz za korzystanie z obiektów i urządzeń użyteczności publicznej. akt prawa miejscowego, którego obowiązywanie - w świetle art. 88 Konstytucji RP - zależy od jego ogłoszenia.

Skład orzekający

Aleksandra Łaskarzewska

przewodniczący sprawozdawca

Joanna Skiba

sędzia del WSA

Maciej Dybowski

sędzia NSA

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie charakteru prawnego zarządzeń gminnych dotyczących opłat za usługi komunalne i obiektów użyteczności publicznej oraz wymogu ich publikacji jako aktów prawa miejscowego."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji ustalania opłat za Dom Pogrzebowy, ale zasady interpretacji przepisów o prawie miejscowym i jego publikacji są uniwersalne dla samorządów.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnej kwestii proceduralnej dla samorządów – jak prawidłowo ustalać i publikować opłaty za usługi komunalne, co ma bezpośrednie przełożenie na praktykę prawną i funkcjonowanie gmin.

Czy zarządzenie o opłatach za Dom Pogrzebowy to prawo miejscowe? NSA wyjaśnia.

Sektor

usługi komunalne

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 591/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-09-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-03-16
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Aleksandra Łaskarzewska /przewodniczący sprawozdawca/
Joanna Skiba
Maciej Dybowski
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
6411 Rozstrzygnięcia nadzorcze dotyczące gminy; skargi organów gminy na czynności nadzorcze
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
II SA/Ol 782/22 - Wyrok WSA w Olsztynie z 2022-12-20
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 559
art. 40 ust. 2 pkt 4, art. 41 ust. 1, art. 91 ust. 1
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j.)
Dz.U. 2021 poz 679
art. 4 ust. 1 pkt 2 i ust. 2
Ustawa z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej - t.j.
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 88, art. 94
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Sentencja
Dnia 8 września 2023 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Maciej Dybowski sędzia del WSA Joanna Skiba po rozpoznaniu w dniu 8 września 2023 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wojewody Warmińsko-Mazurskiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 20 grudnia 2022 r., sygn. akt II SA/Ol 782/22 w sprawie ze skargi Gminy R. na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Warmińsko-Mazurskiego z dnia 2 września 2022 r., nr PN.4131.339.2022 w przedmiocie ustalenia wysokości cen i opłat za korzystanie z Domu Pogrzebowego w R. 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od Wojewody Warmińsko-Mazurskiego na rzecz Gminy R. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z 20 grudnia 2022 r., po rozpoznaniu sprawy ze skargi Gminy Ryn na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Warmińsko-Mazurskiego z dnia 2 września 2022 r., nr PN.4131.339.2022 w przedmiocie ustalenia wysokości cen i opłat za korzystanie z Domu Pogrzebowego w Rynie - 1) uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie nadzorcze; 2) zasądził od organu na rzecz skarżącej kwotę 480 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przyjął następujące okoliczności faktyczne i prawne.
29 lipca 2022 r. Burmistrz Miasta i Gminy Ryn, działając na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2022 r., poz. 559 ze zm., dalej: u.s.g.) w zw. z art. 4 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej (Dz. U. z 2021 r., poz. 679, dalej: u.g.k.) oraz w wykonaniu uchwały nr XLV/367/22 Rady Miejskiej w Rynie z dnia 28 czerwca 2022 r. (Dz. Urz. Woj. Warmińsko-Mazurskiego z 2022, poz. 3271) w sprawie przyjęcia Regulaminu korzystania z Domu Pogrzebowego w Rynie, wydał zarządzenie nr 11/7/2022 w sprawie ustalenia wysokości cen i opłat za korzystanie z Domu Pogrzebowego w Rynie. W § 4 zarządzenia przyjęto, że wchodzi ono w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Województwa Warmińsko-Mazurskiego.
Wojewoda Warmińsko - Mazurski rozstrzygnięciem nadzorczym z 2 września 2022 r., na podstawie art. 91 ust. 1 u.s.g., stwierdził nieważność § 4 ww. zarządzenia. W uzasadnieniu podniósł, że w treści § 4 przedmiotowego zarządzenia, Burmistrz wskazał, iż wchodzi ono w życie po upływie 14 dni od ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Województwa Warmińsko-Mazurskiego. Tym samym, termin wejścia w życie, określony został w sposób przewidziany w art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 1461), tj. właściwy dla aktów normatywnych zawierających przepisy powszechnie obowiązujące. Kwestionowane zarządzenie, nie stanowi żadnego z wymienionych w art. 13 ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych aktów i nie podlega publikacji w wojewódzkim dzienniku urzędowym. W szczególności, zarządzenie to nie stanowi aktu prawa miejscowego, bowiem ani przepis art. 4 u.g.k., ani też ogólny przepis art. 41 ust. 1 u.s.g., nie kreują uprawnienia organu wykonawczego gminy do wydawania aktów prawa miejscowego. W ocenie organu nadzoru, przepisy u.g.k., nie stanowią podstawy do wprowadzenia do porządku prawnego regulacji, mających charakter norm prawa powszechnie obowiązującego. Art. 4 ust. 1 pkt 2 u.g.k. daje podstawę do wydania aktu kierownictwa wewnętrznego (może być skierowany jedynie do podmiotów funkcjonujących w strukturze gminy, a zatem nie może stanowić przedmiotu regulacji aktu prawa miejscowego). Akty takie nie posiadają cech generalności i powszechności charakterystycznych dla aktów prawa miejscowego. Art. 4 ust. 1 pkt 2 u.g.k. nie kreuje nowego uprawnienia w zakresie wprowadzania nowych danin publicznych. Określa on jedynie kompetencje organu stanowiącego w zakresie ustalania cen i opłat za usługi komunalne. Ponadto, z treści art. 4 ust. 2 tej ustawy wynika, że "uprawnienia", o których mowa w ust. 1 pkt 2, organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego mogą powierzyć organom wykonawczym tych jednostek. Gdyby te uprawnienia realizowały się w trybie aktu prawa miejscowego, to nie mogłyby być skutecznie scedowane na organ wykonawczy danej jednostki, który nie jest uprawniony do wydawania aktów prawa miejscowego (art. 41 ust. 1 u.s.g.). Ogłoszenie w wojewódzkim dzienniku urzędowym zarządzenia organu wykonawczego gminy wymagałoby uznania, że jest ono aktem prawa miejscowego (art. 13 pkt 2 ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych) albo aktem podlegającym ogłoszeniu ze względu na regulację przepisu szczególnego (art. 13 pkt 10 ww. ustawy). Mając na uwadze, że zarządzenie nie jest aktem prawa miejscowego stanowionym przez organ gminy oraz, że żaden inny przepis ustawowy nie formułuje podstawy do jego ogłoszenia w wojewódzkim dzienniku urzędowym, to uzależnienie jego wejścia w życie od opublikowania w Dzienniku Urzędowym Województwa Warmińsko-Mazurskiego stanowi istotne naruszenie prawa.
Rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody zostało zaskarżone przez Gminę Ryn do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie.
Opisanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie uwzględnił skargę na podstawie art. 148 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej: P.p.s.a.). Sąd I instancji wskazał, że w orzecznictwie sądów administracyjnych istnieje rozbieżność, co do zakwalifikowania aktów regulujących kwestie opłat za świadczenie usług komunalnych o charakterze użyteczności publicznej oraz za korzystanie z obiektów i urządzeń użyteczności publicznej do kategorii aktów prawa miejscowego. Zgodnie z jedną linią orzeczniczą tego rodzaju akty nie stanowią aktów prawa miejscowego, a akty o charakterze kierownictwa wewnętrznego. W opozycji do powyższego twierdzenia pozostaje drugi nurt orzeczniczy, zgodnie z którym regulacje te stanowią akty o charakterze prawa miejscowego. Akty te mają bowiem charakter powszechnie obowiązujący, a ich adresatem, na którego nakładają określone obowiązki, nie jest sama administracja, lecz wszystkie podmioty prawa, zewnętrzne wobec administracji. Sąd I instancji uznał, że do takich właśnie aktów należy zaliczyć kwestionowane zarządzenie. Dokonując kwalifikacji tego aktu, trzeba bowiem uwzględnić, że jego adresatem nie jest sama administracja. Reguluje on w sposób jednostronny kwestie między innymi opłat związanych z udostępnieniem domu pogrzebowego (z wyłączeniem chłodni) i chłodni. Powyższe zarządzenie ma charakter generalny - bo zawarte w nim normy definiują adresata przez wskazanie pożądanych cech, a nie przez wymienienie nazw adresatów, oraz abstrakcyjny - bo nakazywane, zakazywane lub dozwolone zachowanie ma mieć miejsce w pewnych powtarzalnych okolicznościach, a nie w jednej konkretnej sytuacji. Ponadto ma ono charakter normatywny - bo zawiera postanowienia wyznaczające adresatom sposób zachowania się w postaci nakazu, zakazu lub uprawnienia, oraz zewnętrzny - bo skierowane jest również do podmiotów pozostających poza strukturą administracji. Te wszystkie cechy przemawiają za uznaniem zaskarżonego zarządzenia za akt prawa miejscowego, którego obowiązywanie - w świetle art. 88 Konstytucji RP - zależy od jego ogłoszenia.
Odwołując się do orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, WSA w Olsztynie wskazał, że art. 4 u.g.k. stanowi dodatkową, poza przepisami ustrojowymi odnoszącymi się do organów samorządu terytorialnego, podstawę do wydawania aktów prawa miejscowego. Analiza orzecznictwa i literatury pozwala przyjąć jako dominujące stanowisko, zgodnie z którym art. 4 ust. 1 pkt 2 u.g.k. tworzy samoistną podstawę prawną do stanowienia aktów prawa miejscowego w zakresie ustalania wysokości cen i opłat za usługi komunalne o charakterze użyteczności publicznej oraz za korzystanie z obiektów i urządzeń użyteczności publicznej jednostek samorządu terytorialnego. Wskazuje się przy tym zasadnie, że art. 4 ust. 1 pkt 2 u.g.k. jest przepisem lex specialis względem przepisów zawartych w ustawach ustrojowych. Dostrzegając w piśmiennictwie ewolucję poglądów dotyczących uchwał podejmowanych na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 2 u.g.k., WSA zwrócił uwagę na wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego, w których jednoznacznie stwierdzono, że wymieniony przepis zawiera wszystkie elementy delegacji ustawowej do wydania aktu prawa miejscowego oraz zaznaczono, iż kompetencje organów przewidziane w art. 4 u.g.k. mają charakter subsydiarny w stosunku do tych, które zostały ukształtowane samorządowymi ustawami ustrojowymi.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł Wojewoda Warmińsko-Mazurski wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, ewentualnie – o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi, a w każdym przypadku – o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu orzeczeniu Wojewoda zarzucił:
1) naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czyli art. 148 P.p.s.a. poprzez błędne uwzględnienie skargi, w sytuacji gdy nie istniały ku temu przesłanki faktyczne i prawne wobec naruszenia przez organ wykonawczy jednostki samorządu terytorialnego art. 41 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 u.s.g., który przyznaje radzie gminy uprawnienie do wydawania aktów prawa miejscowego, natomiast w odniesieniu do organu wykonawczego ogranicza je jedynie do wydawania, w przypadkach niecierpiących zwłoki, przepisów porządkowych, jednocześnie również uzależniając ich moc obowiązującą od następczego zatwierdzania ich przez organ stanowiący gminy, co dowodzi, że uprawnienie to ma charakter wyjątkowy i nie może być bez jednoznacznego umocowania ustawowego (polegającego na powierzeniu organom wykonawczym jednostek samorządu terytorialnego prawa do wydawania aktów prawa miejscowego), a nie sposób dorozumiany, w oparciu o art. 4 ust. t pkt 2 i ust. 2 u.g.k., scedowane na organ wykonawczy;
2) naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię przepisów, czyli:
- art. 7, art. 94 Konstytucji RP oraz art. 40 ust. 1 u.s.g. w zw. z art. 4 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 u.g.k. i uznanie przez Sąd I instancji, że kompetencja prawotwórcza do wydawania aktów prawa miejscowego może być skutecznie scedowana na organ wykonawczy danej jednostki samorządu terytorialnego, mimo, że przepisy ustawy o gospodarce komunalnej nie przewidują takiego uprawnienia, a normy ustrojowe, czyli art. 41 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 u.s.g. pozwalają wójtowi jedynie na wydawanie, w przypadkach niecierpiących zwłoki, przepisów porządkowych, które są aktami prawa miejscowego, jednakże uzależniają ich moc obowiązującą od zatwierdzania przez organ stanowiący gminy, co dowodzi, że uprawnienie do wydawania przez organ wykonawczy przepisów prawa powszechnie obowiązujących ma charakter wyjątkowy i nie może być bez jednoznacznego umocowania ustawowego, w sposób dorozumiany, w oparciu o art. 4 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 u.g.k., scedowane na organ wykonawczy;
- art. 4 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 u.g.k. w zw. z art. 217 Konstytucji RP, art. 40 ust. 1 u.s.g. i art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 1461) i uznanie, że wprowadzona zarządzeniem opłata poprzez nadanie jej charakteru prawa powszechnie obowiązującego, którego adresatem są wszyscy członkowie wspólnoty samorządowej, stanowi faktycznie daninę publiczną, mimo że przepisy ustawy o gospodarce komunalnej uprawniają do określenia wysokości cen i opłat za korzystanie z obiektów użyteczności publicznej, co nie stanowi generalnego upoważnienia do wprowadzenia w drodze aktu prawa miejscowego opłat o charakterze publicznoprawnym, a jedynie do wydania aktu kierownictwa wewnętrznego.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Gmina Ryn wniosła o jej oddalenie w całości i o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a. (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 259), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Zasadniczym zagadnieniem w rozpatrywanej sprawie pozostawała ocena charakteru prawnego zarządzenia Burmistrza Miasta i Gminy Ryn z 29 lipca 2022 r. w sprawie ustalenia wysokości cen i opłat za korzystanie z Domu Pogrzebowego w Rynie.
Przepis art. 4 ust. 1 pkt 2 u.g.k. określa generalnie uprawnienie rady gminy do ustalenia wysokości cen i opłat albo o sposobie ustalania cen i opłat za usługi komunalne o charakterze użyteczności publicznej oraz za korzystanie z gminnych obiektów i urządzeń użyteczności publicznej. Z treści tego przepisu wynika, że organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego uprawnione są do ustalania wysokości cen i opłat albo określenia sposobu ustalania cen i opłat za usługi komunalne o charakterze użyteczności publicznej oraz za korzystanie z gminnych obiektów i urządzeń użyteczności publicznej. Oznacza to, że organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego realizując kompetencję z art. 40 ust. 2 pkt 4 u.s.g., na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 2 u.g.k. może samodzielnie ustalić wysokość cen i opłat bądź określić sposób ich ustalania, może także, na podstawie art. 4 ust. 2 u.g.k., powierzyć uprawnienia w tym zakresie organowi wykonawczemu. Rada Miejska w Rynie na podstawie § 2 uchwały nr XLV/367/22 z 28 czerwca 2022 r. w sprawie przyjęcia Regulaminu korzystania z Domu Pogrzebowego w Rynie, powierzyła organowi wykonawczemu Gminy uprawnienie do ustalenia wysokości cen i opłat za korzystanie z Domu Pogrzebowego w Rynie. W wykonaniu powyższej delegacji Burmistrz Miasta i Gminy Ryn wydał Zarządzenie nr 11/7/2022, którego treść nie wykracza poza granice upoważnienia skonkretyzowanego w uchwale z 28 czerwca 2022 r. Przewidziane w art. 4 ust. 2 u.g.k. upoważnienie do powierzenia przez organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego uprawnień z art. 4 ust. 1 pkt 2 tego przepisu organom wykonawczym tych jednostek, odbiega od zasady wyrażonej w art. 41 ust. 1 u.s.g., że akty prawa miejscowego ustanawia rada gminy (wyjątek dotyczy przepisów porządkowych). Nie mogą one jednak wpływać na ocenę charakteru prawnego uchwał organów stanowiących, gdyż o tym decyduje rodzaj materii regulowanych daną uchwałą. Podkreślić trzeba, że w rozważanym stanie prawnym nie było żadnych przeszkód, aby uznać, że przewidziana w art. 4 ust. 1 pkt 2 u.g.k. kompetencja organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego jest szczególnym upoważnieniem ustawowym do podjęcia aktu prawa miejscowego, w rozumieniu art. 40 ust. 2 pkt 4 u.s.g. W konsekwencji należało przyjąć, że aktem prawa miejscowego będzie również akt podjęty przez organ wykonawczy w ramach subdelegacji unormowanej w art. 4 ust. 2 u.g.k. Za taką interpretacją oraz stosowaniem wymienionych przepisów przemawia także art. 94 Konstytucji, zgodnie z którym: "Organy samorządu terytorialnego oraz terenowe organy administracji rządowej, na podstawie i w granicach upoważnień zawartych w ustawie, ustanawiają akty prawa miejscowego obowiązujące na obszarze działania tych organów. Zasady i tryb wydawania aktów prawa miejscowego określa ustawa".
Przepis art. 4 ust. 1 pkt 2 u.g.k. tworzy samoistną podstawę prawną do stanowienia aktów prawa miejscowego w zakresie ustalania wysokości cen i opłat za usługi komunalne o charakterze użyteczności publicznej oraz za korzystanie z obiektów i urządzeń użyteczności publicznej. Wskazuje się przy tym zasadnie, że przepis art. 4 ust. 1 pkt 2 u.g.k. stanowi lex specialis względem przepisów zawartych w u.s.g. Wymieniony przepis zawiera bowiem wszystkie elementy delegacji ustawowej do wydania aktu prawa miejscowego. Kompetencje organów przewidziane w art. 4 u.g.k. mają zatem charakter subsydiarny w stosunku do tych, które zostały ukształtowane samorządowymi ustawami ustrojowymi (zob. R. Hauser, M. Szustkiewicz, Orzecznictwo sądów administracyjnych w sprawach niektórych uchwał samorządu terytorialnego na przykładzie regulaminu usług cmentarnych. Skutki dla konkurencji, ZNSA 2018, nr 2, s. 10-12; wyroki NSA: z 19 czerwca 2018 r., sygn. akt II OSK 1909/16, z 7 września 2017 r., sygn. akt II OSK 27/16, z 16 stycznia 2018 r., sygn. akt II OSK 2868/17, z 7 września 2017 r., sygn. akt II OSK 27/16, dostępne [w:] CBOSA).
Sąd Wojewódzki zasadnie przyjął, że przedmiotowe zarządzenie stanowi akt normatywny, powszechnie obowiązujący na terenie Miasta i Gminy Ryn. Jego adresatem są bowiem osoby zobowiązane do ponoszenia określonych opłat. Zaznaczyć trzeba, że kwalifikacja danego aktu jako prawa powszechnie obowiązującego musi być przeprowadzona przy uwzględnieniu jego cech materialnych i formalnych. Przesądzające znaczenie dla tej kwalifikacji ma charakter norm prawnych i kształtowania przez te normy sytuacji prawnej adresatów oraz ustalenie, kto jest adresatem norm postępowania, wynikających z danego aktu. Adresaci norm zawartych w zarządzeniu nie są imiennie oznaczeni, lecz ujęci w sposób generalny. Nadto zarządzenie obejmuje sytuacje powtarzalne, a nie jednorazowe (por. wyrok NSA z dnia 27 września 2007 r., sygn. akt II OSK 1046/07, LEX nr 384291). Dlatego trafnie wskazał Sąd Wojewódzki, że jego adresatem nie jest sama administracja. Adresaci przedmiotowego zarządzenia są określeni generalnie, dotyczy ono sytuacji powtarzalnych, obejmujących wszystkie podmioty chcące korzystać z Domu Pogrzebowego w Rynie (w tym chłodni), a zatem ma charakter zewnętrzny, normatywny, generalny i abstrakcyjny. Skoro zaskarżone zarządzenie zawiera materię stanowiącą prawo miejscowe, to stosownie do art. 88 ust. 1 Konstytucji warunkiem wejścia w życie jest jego ogłoszenie, co następuje – zgodnie z art. 13 pkt 2 ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych – w wojewódzkim dzienniku urzędowym. Według art. 13 pkt 2 tej ustawy w wojewódzkim dzienniku urzędowym ogłasza się akty prawa miejscowego stanowione przez sejmik województwa, organ powiatu oraz organ gminy, w tym statuty województwa, powiatu i gminy. Akty te, zawierające przepisy powszechnie obowiązujące, ogłaszane w dziennikach urzędowych, wchodzą w życie po upływie czternastu dni od dnia ich ogłoszenia, chyba że dany akt normatywny określi termin dłuższy, o czym mowa w art. 4 ust. 1 omawianej ustawy, lub krótszy, o czym jest mowa w 4 ust. 2 i 3 oraz w art. 5. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu Wojewódzkiego, że z uwagi na powszechnie obowiązujący charakter zaskarżonego zarządzenia, powinno ono być opublikowanie w wojewódzkim dzienniku urzędowym. Wymóg ten uwzględniał § 4 zarządzenia z 29 lipca 2022 r., stąd organ nadzoru nie miał podstaw do jego eliminacji w trybie art. 91 ust. 1 u.s.g. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dokonał naruszenia prawa zaskarżonym wyrokiem uchylając na podstawie art. 148 P.p.s.a. zaskarżony akt nadzoru.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 P.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI