I OSK 590/22

I OSK 590/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-02-02
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-03-22
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Piotr Przybysz /przewodniczący/
Aleksandra Łaskarzewska /zdanie odrebne/
Maria Grzymisławska-Cybulska (sprawozdawca) /autor uzasadnienia/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
II SA/Op 390/21 - Wyrok WSA w Opolu z 2021-12-21
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 111
art.17 ust. 5 pkt 1 lit.a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 9 w zw. z art. 79a art. 7 art.77 § 1 i art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Przybysz Sędziowie: sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 2 lutego 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 21 grudnia 2021 r., sygn. akt II SA/Op 390/21 w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...] kwietnia 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. odstępuje od zasądzenia od M. M. na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości. vs
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wyrokiem z dnia 21 grudnia 2021 r. sygn. II SA/Op 390/21 uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2021 r., nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Sąd Wojewódzki wskazał, że wnioskiem złożonym dnia [...] grudnia 2020 r. M. M. , reprezentowany przez pełnomocnika zawodowego wniósł o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką C. M. We wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego M. M. złożył oświadczenie, że nie ma ustalonego prawa do zasiłku stałego. Do wniosku załączono również "Oświadczenie wnioskodawcy" w którym także M. M. oświadczył, że nie posiada prawa do zasiłku stałego.
Decyzją z dnia [...] stycznia 2021 r. Burmistrz [...] odmówił M. M. przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, wskazując jako przyczynę odmowy m.in. fakt pobierania przez niego zasiłku stałego. Decyzję doręczono pełnomocnikowi skarżącego, na wskazany przez niego adres kancelarii. Pełnomocnik zawodowy M. M. złożył w jego imieniu odwołanie od decyzji organu I instancji podnosząc, że organ pominął możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego - w części - stanowiącej różnicę pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym a pobieranym zasiłkiem stałym. W ocenie pełnomocnika M. M. intencją ustawodawcy wprowadzającego wyłączenie w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. było aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy otrzymuje już świadczenie wyższe.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] pismem z [...] marca 2021 r. działając w trybie art. 79a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego - dalej jako: "k.p.a." poinformowało pełnomocnika M. M., że okoliczność, iż M. M. pobiera zasiłek stały, może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem zawartym w odwołaniu. Ponadto Kolegium wskazało też jeżeli przed wydaniem decyzji przez organ odwoławczy strona nie złoży do organu pierwszej instancji wniosku o uchylenie decyzji przyznającej zasiłek stały, zaś organ ten nie wyeliminuje z obrotu prawnego tejże decyzji, to Kolegium na mocy art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a w związku z art. 27 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. – dalej jako: "u.ś.r." utrzyma w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Pismo to, doręczone pełnomocnikowi M. M. dnia [...] marca 2021 r. zostało pozostawione bez odpowiedzi.
W tej sytuacji, wobec braku reakcji pełnomocnika skarżącego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2021 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Sąd Wojewódzki uchylił decyzje obydwu instancji wskazując, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do zasiłku należy, zgodnie z konstytucyjną zasadą równości interpretować w taki sposób, że wyłącza on możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jedynie w sytuacji, gdy osoba uprawniona do świadczenia pobiera zasiłek stały i nie chce zrezygnować z jego pobierania.
Skargę kasacyjną od opisanego wyroku wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] podnosząc zarzuty:
I. Naruszenia przepisów postępowania, które to uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – dalej jako: "p.p.s.a."), tj.:
1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 9 w zw. z art. 79a k.p.a. przez błędne uznanie, że organ nienależycie i niewyczerpująco poinformował stronę o okolicznościach prawnych i faktycznych, które mogły mieć wpływ na ustalenie jej praw będących przedmiotem postępowania administracyjnego, podczas gdy w niniejszej sprawie spełniona została przesłanka negatywna, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wyłączająca możliwość przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a Kolegium udzieliło stronie niezbędnych wyjaśnień i wskazówek w zakresie przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, co potwierdza pismo Kolegium z dnia [...] marca 2021 r.
2) art. 3 § 1, art. 135 i art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez lakoniczne odniesienie się do kluczowej w przedmiotowej sprawie administracyjnej okoliczności faktycznej w postaci zawiadomienia strony przez organ odwoławczy - zgodnie z art. 79a k.p.a. - o okolicznościach mających wpływ na przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i konieczności podjęcia stosownych kroków w celu wyeliminowania przesłanki negatywnej, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r,, które to znalazło jedynie swoje odzwierciedlenie w postaci opisu stanu faktycznego sprawy.
3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez błędne uznanie, że zaskarżona decyzja Kolegium i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem ww. przepisów k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy,
4) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie, a w konsekwencji uwzględnienie skargi pomimo tego, że organy wyjaśniły wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktyczne i prawne podjęły decyzję zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.
II. Z ostrożności procesowej, w przypadku nieuwzględnienia zarzutów skargi kasacyjnej opisanych powyżej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] zarzuciło też zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. przez jego błędną, wykładnię i przyjęcie, że przepis ten nie wyłącza możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji objętej jego dyspozycją, tj. gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do zasiłku stałego i nie złożyła do organu właściwego wniosku o uchylenie przyznanego jej prawa do zasiłku stałego, lecz w takim przypadku pozbawia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego do wysokości otrzymywanego zasiłku stałego,
2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a w zw. art. 17 ust. 3 u.ś.r. przez błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że wysokość świadczenia pielęgnacyjnego podlega miarkowaniu, podczas, gdy przepis ten nie przewiduje miarkowania wysokości świadczenia pielęgnacyjnego określając jego wysokość w konkretnie ustalonej kwocie w danym roku i waloryzowanej wskaźnikiem wzrostu minimalnego wynagrodzenia za pracę, o którym mowa w ustawie z 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz. U. z 2020 r. poz. 2207).
3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a w zw. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a u.ś.r oraz art. 27 ust. 5 u.ś.r. przez nieuzasadnione uwzględnienie skargi M. M.
Żądaniem skargi kasacyjnej objęto uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, alternatywnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, a ponadto zwrot kosztów postępowania według norm przepisanych. Strona skarżąca kasacyjnie, stosownie do art. 176 § 2 p.p.s.a., oświadczyła, że zrzeka się przeprowadzenia rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna okazała się zasadna.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Stosownie do art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna winna zawierać zarówno przytoczenie podstaw kasacyjnych, jak i ich uzasadnienie. Przytoczenie podstaw kasacyjnych oznacza konieczność konkretnego wskazania tych przepisów, które zostały naruszone w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, co ma istotne znaczenie ze względu na zasadę związania Sądu II instancji granicami skargi kasacyjnej.
Rozpoznana w tych granicach skarga kasacyjna okazała się skuteczna, ponieważ podniesione w niej zarzuty okazały się w części uzasadnione.
1. Dokonując oceny zasadności złożonej w niniejszej sprawie skargi kasacyjnej Sąd miał na uwadze filary ustrojowe nakazujące organom działać na podstawie i w granicach prawa (art. 7 Konstytucji RP), a sądom administracyjnym kontrolować legalność działalności administracji publicznej, czyniąc to w ramach sprawowanego wymiaru sprawiedliwości (art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, tekst jednolity Dz. U. z 2021 r., poz. 731 ze zm.). Sprawując wymiar sprawiedliwości i rozstrzygając sporne zagadnienia sądy uprawnione są zatem do - wyważenia racji stron - procesu w ramach wykładni i stosowania relewantnych norm prawnych.
Mając na uwadze istotę wymiaru sprawiedliwości Sąd stwierdził, że - w konkretnych okolicznościach - badanej sprawy niesłusznie Sąd Wojewódzki zarzucił organom naruszenie prawa, mające wpływ na jej wynik.
2. Zaakcentować trzeba, że w badanej sprawie nie ma sporu o poprawność sekwencji działań podejmowanych w celu urzeczywistnienia dokonanego przez stronę wyboru świadczenia. Spór, w istocie dotyczy tego czy M. M. w ogóle dokonał wyboru świadczenia, a w konsekwencji czy zaistniały podstawy by zarzucić organom, że uchybiły przepisom postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, w konsekwencji czego doszło do naruszenia prawa materialnego.
2.1. Analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że Sąd Wojewódzki nie wziął pod uwagę pełnego kontekstu niniejszej sprawy. W szczególności, niesłusznie pominął, że M. M. , składając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, dwukrotnie oświadczył, że nie ma ustalonego prawa do zasiłku stałego. To w logiczny sposób wyklucza przyjęcie założenia, na które wskazywał Sąd Wojewódzki, że już sam wniosek M. M. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego powinien zostać przez organy potraktowany jako dokonanie wyboru świadczenia korzystniejszego, a więc świadczenia pielęgnacyjnego. W okolicznościach tej sprawy brak było podstaw do przyjęcia takich ustaleń. Odróżnić, bowiem trzeba sytuację w której strona składając wniosek sygnalizuje, choćby potencjalnie, wolę wyboru wnioskowanego świadczenia w miejsce już pobieranego, od przypadku gdy - jak w badanej sprawie - strona mając ustalone prawo do jednego świadczenia, występuje o kolejne świadczenie, nie tylko nie deklarując wyboru, ale składa oświadczenie, że innego świadczenia w ogóle nie otrzymuje.
Dalej, należało również wziąć pod uwagę, że to strona jest dysponentem wniosku. Tymczasem, reprezentujący M. M. pełnomocnik zawodowy w złożonym odwołaniu nie zadeklarował woli wyboru przez M. M. świadczenia pielęgnacyjnego w miejsce otrzymywanego zasiłku stałego, ale - literalnie - wniósł o przyznanie skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego - w części - stanowiącej różnicę między świadczeniem pielęgnacyjnym a otrzymywanym zasiłkiem stałym. Uzasadniając swoje stanowisko wskazał, że intencją ustawodawcy wprowadzającego wyłączenie w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. było aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy otrzymuje już świadczenie wyższe. Nie było zatem również podstaw do tego, aby treści odwołania przypisać dokonanie wyboru pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym, a zasiłkiem stałym.
Podsumowując, w konkretnych okolicznościach badanej sprawy, brak było podstaw, by domniemywać, że wolą M. M. jest dokonanie wyboru świadczenia pielęgnacyjnego - w miejsce - już otrzymywanego.
2.2. Dalej, należy zauważyć, że sam ustawodawca w razie zbiegu świadczeń nie kreuje po stronie organu obowiązku podjęcia - z urzędu - działań w celu przyznania stronie świadczenia kwotowo wyższego, ale pozostawia osobie uprawnionej - prawo wyboru - świadczenia. Przyjęcie takiego rozwiązania służy zabezpieczeniu sytuacji prawnej wnioskodawcy, która może być złożona i może wymagać dogłębnego zbadania oraz uwzględnienia okoliczności, które będą powodować, że o tym co jest korzystniejsze dla strony w danych okolicznościach, nie będzie decydować wyłącznie proste zestawienie wysokości przewidzianych ustawą świadczeń.
2.3. W przedstawionych okolicznościach faktycznych Kolegium, pismem z dnia [...] marca 2021 r. zwróciło się do reprezentującego M. M. pełnomocnika zawodowego, wskazując stosownie do treści art. 79a k.p.a., że okoliczność, iż skarżący pobiera zasiłek stały, może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem zawartym w odwołaniu. Pismo to, doręczone pełnomocnikowi zawodowemu M. M. dnia [...] marca 2021 r. - pozostało bez odpowiedzi.
Dokonując oceny prawidłowości działań Kolegium w trybie art. 79a k.p.a. należy wskazać, że Sąd sprawę rozpoznający nie ma wątpliwości, co do tego, że pouczenie zawarte w piśmie z dnia [...] marca 2021 r. nie zostało sformułowane w sposób prawidłowy. Mając jednak na uwadze pełen kontekst badanej sprawy, a konkretnie: fakt, że M. M. w toku całego postępowania administracyjnego reprezentowany przez pełnomocnika zawodowego nigdy nie zadeklarował woli wyboru jednego świadczenia; pismo z [...] marca 2021 r. zostało skierowane do pełnomocnika zawodowego oraz że reprezentujący skarżącego pełnomocnik pismo wystosowane w trybie art. 79a k.p.a. pozostawił bez reakcji - nie sposób z treścią pisma z [...] marca 2021 r. wiązać wad mogących mieć wpływ na wynik - tej konkretnej - sprawy.
2.3.1. Dokonując oceny działań Kolegium podjętych w trybie art. 79a k.p.a. Sąd wziął pod uwagę, że obowiązek informowania stron oraz czuwania nad tym, aby strony i inni uczestnicy postępowania nie ponieśli szkody z powodu nieznajomości prawa (art. 9 k.p.a.) nie stawia organu administracji w pozycji pełnomocnika strony, a samej - strony nie zwalnia - od wszelkiej aktywności procesowej i należytej dbałości o własne interesy. Uregulowany w tym przepisie obowiązek jest mimo wszystko ograniczony, a jego celem nie jest doprowadzenie do rozstrzygnięcia sprawy na korzyść obywatela, lecz jedynie "wyrównanie szans". Również realizacja obowiązku informowania stron (art. 9 k.p.a.), nie polega na udzielaniu porad prawnych. Przepis art. 9 k.p.a. nie zwalnia strony z należytej dbałości o własne interesy i od wszelkiej aktywności procesowej, ale ustanawia zakaz wykorzystywania przez organy administracji nieznajomości prawa przez obywateli lub przerzucanie skutków nieznajomości prawa przez urzędników na obywateli.
2.3.2. Z kolei dodany ustawą z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 935) przepis art. 79a k.p.a. ustanawia dodatkowy obowiązek informacyjny organu względem strony postępowania. Przepis ten wzmacnia jednak realizację zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, obligując organ procesowy do mobilizowania strony do wykazywania większej aktywności w postępowaniu. Obowiązek organu koncentruje się wokół identyfikacji niespełnionych (bądź niewykazanych) przesłanek uwzględnienia żądania, nie zaś katalogu środków, za pomocą których określone fakty powinny zostać udowodnione (Chróścielewski Wojciech (red.), Kmieciak Zbigniew (red.), Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, publ. LEX, 2019).
Obowiązkowi informacyjnemu ciążącemu na organie, na mocy art. 79a § 1 k.p.a. odpowiada prawo strony do czynnego udziału w postępowaniu. Jeżeli jednak strona postępowania, pomimo działań podejmowanych przez organ w trybie art. 79a § 1 k.p.a. decyduje aby z przysługujących jej uprawnień procesowych nie skorzystać, to nie sposób z tej bierności wywodzić wniosków nieznajdujących oparcia w aktach sprawy.
Zauważyć trzeba, że M. M. odmówiono prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dlatego, że nigdy nie dokonał wyboru jednego ze świadczeń. Równocześnie, wobec faktu, że we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, M. M. oświadczył, że nie pobiera on zasiłku stałego, nie sposób wskazać czynności (i daty) w której można ewentualnie upatrywać dokonania takiego wyboru. Wyboru takiego nie dokonał też reprezentujący skarżącego pełnomocnik zawodowy, który żądaniem odwołania objął przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w części obejmującej różnicę pomiędzy pobieranym zasiłkiem, a świadczeniem pielęgnacyjnym. Należy też zauważyć, że w złożonej do sądu skardze, reprezentujący M. M. pełnomocnik jej zasadności upatrywał w tym, że skarżącemu nie przyznano świadczenia pielęgnacyjnego "przynajmniej w części stanowiącej różnicę między kwotą świadczenia pielęgnacyjnego a kwotą zasiłku stałego". Tak więc nawet na etapie skargi do sądu nie wskazano, aby intencją skarżącego kiedykolwiek było dokonanie wyboru świadczenia pielęgnacyjnego w miejsce zasiłku stałego.
2.4. Skoro w badanej sprawie ani M. M. , ani jego pełnomocnik nigdy nie zadeklarowali woli wyboru świadczenia pielęgnacyjnego - w miejsce - otrzymywanego zasiłku, to w tej sprawie nie ziściły się przesłanki zastosowania art. 32 ust. 1 u.ś.r.
Dokonując wykładni znajdujących w sprawie zastosowanie przepisów należało mieć na uwadze szczególne uwarunkowania prawne wywołane wyrokami Trybunału Konstytucyjnego: z dnia 23 października 2007 r. sygn. P 28/07, z dnia 21 października 2014 r. o sygn. K 38/13 oraz z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. SK 2/17 i ich skutki. Stwierdzenie niekonstytucyjności części przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych nałożyło na organy administracji publicznej orzekające w sprawach świadczeń rodzinnych, trudne zadanie interpretowania i stosowania przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w sposób wymagający uwzględnienia ochrony wskazywanych przez Trybunał Konstytucyjny wartości. Jednocześnie TK zwrócił uwagę, że problemem konstytucyjny stanowi taki mechanizm, który ryzyko nieprawidłowego działania aparatu administracyjnego przerzuca na osobę ubiegającą się o zasiłek (pkt 5.2. uzasadnienia do wyroku TK z dnia 23 października 2007 r. sygn. P 28/07). Taka sytuacja nie miała jednak miejsca w badanej sprawie.
Zgodzić trzeba się z Sądem Wojewódzkim, że dokonując wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. trzeba uwzględniać, że z woli ustawodawcy sam tylko fakt uzyskania przez określoną osobę zasiłku stałego nie może stanowić przeszkody do przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego. Dlatego niezasadnie Sądowi Wojewódzkiemu w skardze kasacyjnej zarzucono błędną wykładnię prawa materialnego. Wykładni prawa Sąd Wojewódzki dokonał w sposób z prawem zgodny, jednak niesłusznie przyjął, że w okolicznościach badanej sprawy zaistniały podstawy do postawienia organom zarzutów naruszenia przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, a w konsekwencji, że doszło do błędnego zastosowania znajdujących zastosowanie w sprawie przepisów prawa materialnego.
Kolegium prawidłowo przyjęło, że w sprawie doszło do zbiegu uprawnień, oraz że fakt ten nie wyklucza możliwości przyznania M. M. świadczenia pielęgnacyjnego. Prawidłowo Kolegium uznało, że w przypadku zbiegu uprawnień przysługuje jedno z tych świadczeń - wybrane - przez osobę uprawnioną, a z chwilą dokonania tego wyboru, rzeczą organu staje się urzeczywistnienie wyboru dokonanego przez wnioskodawcę. M. M. nigdy nie dokonał jednak takiego wyboru. Niekwestionowane pozostaje jednocześnie, że decyzja ustalająca zasiłek stały pozostaje w obrocie prawnym i korzysta z domniemania legalności. Dlatego bez wpływu na wynik rozstrzyganej sprawy musiała pozostać omawiana przez Sąd Wojewódzki w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku kwestia zastosowania art. 37 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej.
2.5. Realizując swoje obowiązki Kolegium zwróciło się do M. M. reprezentowanego przez pełnomocnika zawodowego wyjaśniając, że okoliczność, iż M. M. pobiera zasiłek stały, może skutkować negatywnym załatwieniem jego wniosku. Informacja ta została pozostawiona bez odpowiedzi. Dlatego też zasadnie w skardze kasacyjnej podniesiono zarzuty dotyczące naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. W toku postępowania prawidłowo bowiem przyjęto, że całkowite wykluczenie opiekunów, którym przyznano zasiłek stały, z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych wskazuje na sprzeczność z konstytucyjną zasadą równości. Kolegium prawidłowo przyjęło, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do zasiłku, należy, zgodnie z konstytucyjną zasadą równości interpretować w taki sposób, że wyłącza on możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego - jedynie w sytuacji - gdy osoba uprawniona do świadczenia pobiera zasiłek stały i nie chce zrezygnować z jego pobierania. Taką sytuację dokumentują akta niniejszej sprawy. Skoro zatem, dysponent wniosku na żadnym etapie postępowania nie wskazał, że jego wolą jest wybór świadczenia pielęgnacyjnego - w miejsce - pobieranego zasiłku stałego, to prawidłowo orzeczono o odmownym załatwieniu jego wniosku.
Konsekwencją dokonanej przez Sąd I instancji błędnej oceny stanu faktycznego było naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. wyrażające się w braku wskazań co do dalszego postępowania.
3. Niezasadnie natomiast Sądowi Wojewódzkiemu zarzucono naruszenie art. 3 § 1, art. 135 p.p.s.a.
3.1. Przepis art. 3 § 1 p.p.s.a zakreśla jedynie właściwość sądów administracyjnych, stanowiąc, że sądy te sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Jeżeli podnosząc zarzuty naruszenia art. 3 § 1 p.p.s.a., skarżący w istocie zmierza do podważenia oceny prawnej poczynionej przez sąd pierwszej instancji, to nie może być to skuteczne, gdyż przepisy te zakreślają jedynie zakres sądowej kontroli działalności organów administracji, natomiast sposób przeprowadzania tej kontroli regulowany jest w dalszych przepisach p.p.s.a. Tymczasem do naruszenia art. 3 § 1 p.p.s.a. mogłoby dojść wyłącznie wówczas, gdyby skarga w ogóle nie została przez sąd rozpoznana lub wbrew ustalonym w tym przepisie wymogom sąd administracyjny uchylił się od kontroli działalności administracji publicznej bądź też zastosował w ramach tej kontroli środki nieprzewidziane w ustawie. Ewentualne naruszenie przez sąd przy rozstrzygnięciu sprawy prawa materialnego czy procesowego nie oznacza, że sąd ten uchybił wynikającemu z tej regulacji zakresowi kontroli działalności administracji publicznej jak i że nie zastosował środków określonych w ustawie (por. wyrok NSA z dnia 03 marca 2022 r. sygn. III OSK 839/21).
3.2. Wskazanie na naruszenie art. 135 p.p.s.a. nie może być przedmiotem skutecznego zarzutu skargi kasacyjnej. Przesłanką zastosowania tego przepisu jest bowiem stwierdzenie naruszenia prawa materialnego lub procesowego nie tylko w zaskarżonym akcie lub czynności ale także w aktach lub czynnościach poprzedzających, jeżeli tylko miało to miejsce w granicach danej sprawy. Warunkiem zastosowania art. 135 p.p.s.a. jest to, aby zaskarżony akt okazał się sprzeczny z prawem i to w stopniu uzasadniającym jego wzruszenie - art. 145 p.p.s.a. Skoro w niniejszej w sprawie, zdaniem Sądu pierwszej instancji, zaistniały przesłanki do zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., to mógł on zastosować art. 135 p.p.s.a. (por. wyrok z dnia 18 maja 2022 r. sygn. III OSK 4971/21).
4. Nie zasługiwał na uznanie również zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia przez Sąd I instancji przepisu art. 17 ust. 3 u.ś.r. Przepis art. 17 ust. 3 u.ś.r. określa wysokość świadczenia pielęgnacyjnego jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. Jednakże - w przypadku dokonania przez wnioskodawcę wyboru - świadczenia pielęgnacyjnego w miejsce dotąd otrzymywanego, w celu uniknięcia sytuacji pobierania równolegle dwóch świadczeń istnieje możliwość wypłacania świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości różnicy pomiędzy pełną wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością pobranego już świadczenia (por. wyrok NSA z dnia 14 czerwca 2022 r. sygn. 2308/20). Zarzut naruszenia art. 17 ust. 3 u.ś.r. jest zatem niezasadny.
W tym stanie rzeczy, skoro skarga kasacyjna została oparta na usprawiedliwionych podstawach, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 188 oraz na podstawie art. 151 w zw. z art. 193 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargę.
Na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. odstąpiono od zasądzenia na rzecz organu od skarżącego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, uznając, że obciążanie kosztami sądowymi strony ubiegającej się świadczenie z zakresu pomocy społecznej nie jest uzasadnione.