I OSK 589/18
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA uchylił wyrok WSA w Gliwicach w części dotyczącej umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie opłaty adiacenckiej, uznając, że wydanie decyzji w terminie przez organ pierwszej instancji, mimo późniejszego uchylenia, nie pozbawia organu kompetencji do jej ustalenia.
Sprawa dotyczyła opłaty adiacenckiej związanej z budową sieci kanalizacji sanitarnej. WSA w Gliwicach uchylił decyzje organów obu instancji i umorzył postępowanie, uznając wadliwość operatu szacunkowego oraz upływ terminu do wydania decyzji. NSA, rozpoznając skargę kasacyjną Samorządowego Kolegium Odwoławczego, uchylił wyrok WSA w części dotyczącej umorzenia. Sąd kasacyjny uznał, że wydanie decyzji przez organ pierwszej instancji w ustawowym terminie, nawet jeśli została ona później uchylona, nie pozbawia organu kompetencji do ponownego ustalenia opłaty adiacenckiej.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Samorządowego Kolegium Odwoławczego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który uchylił decyzje organów obu instancji w sprawie ustalenia opłaty adiacenckiej i umorzył postępowanie administracyjne. Spór koncentrował się wokół prawidłowości operatu szacunkowego oraz kwestii proceduralnej dotyczącej terminu do wydania decyzji ustalającej opłatę adiacencką. WSA w Gliwicach uznał, że wycena nieruchomości była wadliwa i że upłynął trzyletni termin do wydania decyzji, co skutkowało umorzeniem postępowania. NSA, analizując skargę kasacyjną, skupił się na wykładni art. 145 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Sąd kasacyjny uznał, że wydanie przez organ pierwszej instancji decyzji ustalającej opłatę adiacencką w ustawowym terminie, nawet jeśli została ona później uchylona przez sąd administracyjny, nie powoduje utraty przez organ kompetencji do ponownego ustalenia tej opłaty. NSA podkreślił, że celem przepisu jest ochrona przed niepewnością co do nałożenia opłaty, a wydanie decyzji w terminie tę niepewność usuwa. W związku z tym, NSA uchylił wyrok WSA w części dotyczącej umorzenia postępowania, uznając, że brak było podstaw do jego umorzenia i zobowiązując organy administracyjne do ponownego przeprowadzenia postępowania.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, uchylenie decyzji organu pierwszej instancji przez sąd administracyjny, nawet po upływie trzech lat od daty stworzenia warunków do podłączenia nieruchomości do infrastruktury technicznej, nie pozbawia organu możliwości ponownego ustalenia opłaty adiacenckiej, jeśli decyzja organu pierwszej instancji została wydana w ustawowym terminie.
Uzasadnienie
Wydanie decyzji przez organ pierwszej instancji w ustawowym terminie (3 lata od stworzenia warunków) usuwa stan niepewności co do nałożenia opłaty. Późniejsze uchylenie tej decyzji przez organ odwoławczy lub sąd administracyjny nie powoduje wygaśnięcia kompetencji organu do ponownego ustalenia opłaty. Celem przepisu jest ochrona przed niepewnością, a nie uniemożliwienie ustalenia opłaty w przypadku wadliwości proceduralnej decyzji wydanej w terminie.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (14)
Główne
u.g.n. art. 145 § ust. 2
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
Termin trzech lat od stworzenia warunków do podłączenia nieruchomości do infrastruktury technicznej, w którym organ ma kompetencje do wydania decyzji ustalającej opłatę adiacencką, nie jest terminem zawitym w takim sensie, że jego upływ po uchyleniu decyzji przez sąd uniemożliwia ponowne ustalenie opłaty, jeśli pierwsza decyzja została wydana w terminie.
u.g.n. art. 146
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
Pomocnicze
u.g.n. art. 4 § pkt 16
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
Definicja nieruchomości podobnej, istotna dla prawidłowego sporządzenia operatu szacunkowego.
u.g.n. art. 154 § ust. 1
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
Wymóg prawidłowego określenia wartości nieruchomości zgodnie z przepisami.
u.g.n. art. 143
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
Warunek finansowania budowy infrastruktury technicznej ze środków publicznych lub unijnych dla możliwości ustalenia opłaty adiacenckiej.
rozp. RM art. 4 § ust. 1 i 4
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego
Wymogi dotyczące sporządzania operatu szacunkowego, w tym stosowania odpowiednich metod i uwzględniania cech nieruchomości.
rozp. RM art. 40 § ust. 2
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego
Wymóg uwzględnienia odległości nieruchomości od urządzeń infrastruktury oraz warunków podłączenia przy wycenie wartości nieruchomości po wybudowaniu infrastruktury.
k.p.a. art. 138 § § 2
Kodeks postępowania administracyjnego
Podstawa uchylenia decyzji organu pierwszej instancji przez organ odwoławczy.
k.p.c.
Kodeks postępowania cywilnego
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa uchylenia zaskarżonej decyzji przez sąd administracyjny.
p.p.s.a. art. 145 § § 3
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa umorzenia postępowania administracyjnego przez sąd.
p.p.s.a. art. 174 § pkt 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa wniesienia skargi kasacyjnej z powodu naruszenia prawa materialnego.
p.p.s.a. art. 185 § § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa uchylenia zaskarżonego wyroku przez NSA.
Konstytucja RP art. 32
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada równości wobec prawa.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Wydanie decyzji przez organ pierwszej instancji w ustawowym terminie, mimo późniejszego uchylenia przez sąd, nie pozbawia organu kompetencji do ponownego ustalenia opłaty adiacenckiej. Celem przepisu o terminie jest ochrona przed niepewnością, a nie uniemożliwienie ustalenia opłaty w przypadku wadliwości proceduralnej decyzji wydanej w terminie.
Odrzucone argumenty
Umorzenie postępowania administracyjnego przez WSA z powodu upływu terminu do wydania decyzji, mimo że pierwsza decyzja została wydana w terminie.
Godne uwagi sformułowania
uchyla zaskarżony wyrok w punkcie 2 (drugim) brak było podstaw do zastosowania przez sąd pierwszej instancji art. 145 § 3 p.p.s.a i umorzenia postępowania administracyjnego Uchylenie tej decyzji przez sąd administracyjny nie powoduje wygaśnięcia kompetencji organu do ustalenia opłaty adiacenckiej.
Skład orzekający
Anna Wesołowska
sprawozdawca
Jolanta Rudnicka
członek
Tamara Dziełakowska
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja terminu do wydania decyzji o opłacie adiacenckiej po uchyleniu przez sąd pierwszej decyzji wydanej w terminie."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji proceduralnej związanej z opłatą adiacencką i terminami.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia proceduralnego związanego z opłatami adiacenckimi i terminami, co jest istotne dla praktyków prawa nieruchomości i administracyjnego.
“Czy opłata adiacencka może być naliczona po latach? NSA wyjaśnia kluczowe terminy!”
Dane finansowe
WPS: 956,5 PLN
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI OSK 589/18 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2019-10-16 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2018-02-16 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Anna Wesołowska /sprawozdawca/ Jolanta Rudnicka Tamara Dziełakowska /przewodniczący/ Symbol z opisem 6073 Opłaty adiacenckie oraz opłaty za niezagospodarowanie nieruchomości w zakreślonym terminie Hasła tematyczne Nieruchomości Sygn. powiązane II SA/Gl 692/17 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2017-10-20 I OSK 589/19 - Wyrok NSA z 2020-05-29 II SA/Ke 550/18 - Wyrok WSA w Kielcach z 2018-10-11 Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku Uchylono zaskarżony wyrok w części Powołane przepisy Dz.U. 2016 poz 2147 art. 145, art. 146 Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn. Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Tamara Dziełakowska sędzia NSA Jolanta Rudnicka sędzia del. WSA Anna Wesołowska (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Paweł Konicki po rozpoznaniu w dniu 16 października 2019 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 20 października 2017 r. sygn. akt II SA/Gl 692/17 w sprawie ze skargi C. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie opłaty adiacenckiej uchyla zaskarżony wyrok w punkcie 2 (drugim). Uzasadnienie Wyrokiem z 20 października 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach po rozpoznaniu skargi C. G. uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z [...] maja 2017 roku oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta miasta Z. z [...] stycznia 2017 roku i umorzył postępowanie administracyjne. Wyrok ten wydany został w następującym stanie faktycznym i prawnym: Decyzją z [...] stycznia 2017 roku Prezydent miasta Z. (Prezydent) ustalił dla C. G. jako właścicielki nieruchomości położonej w Z. przy ul. E. [...]obejmującej działki [...]i [...]o łącznej powierzchni 429 m2 opłatę adiacencką w wysokości 956,50 złotych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (Kolegium), po rozpoznaniu odwołania C. G. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Podstawą prawną rozstrzygnięcia organów obu instancji był art. 145 i 146 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2016 roku, poz. 2147 ze zm., dalej: "ustawa z 21 sierpnia 1997 roku"). Organy obu instancji uznały, że spełnione zostały przesłanki pozwalające na ustalenie opłaty adiacenckiej. Wskazały, że w ramach prowadzonej przez Gminę Miejską Z. inwestycji pn.: "Budowa sieci kanalizacji sanitarnej z odprowadzeniem ścieków sanitarnych poprzez lokalną przepompownię do kolektora południowego w ul. P. oraz odtworzenie nawierzchni drogowych, a także budowa przepompowni ścieków na Osiedlu W. w Z." została wybudowana sieć kanalizacji sanitarnej. Rozpoczęcie eksploatacji tej instalacji nastąpiło [...] stycznia 2014 roku. Wtedy też powstała możliwość podłączenia nieruchomości do kanalizacji sanitarnej. W dniu [...] stycznia 2014 roku obowiązywała stawka procentowa opłaty adiacenckiej na poziomie 25% różnicy między wartością, jaką nieruchomość ma po wybudowaniu urządzeń infrastruktury technicznej, a wartością, jaką miała przed ich wybudowaniem, ustalona przez Radę Miejską w Z. w uchwale Nr [...] z [...]listopada 2000 roku. W toku postępowania prowadzonego przed organem pierwszej instancji przygotowane zostały dwa operaty szacunkowe opracowane przez biegłego rzeczoznawcę D. B.: pierwszy z [...] grudnia 2015 roku, drugi z [...] października 2016 roku. Organy obu instancji uznały, że sporządzone przez biegłą operaty potwierdzały wzrost wartości nieruchomości na skutek stworzenia warunków do podłączenia nieruchomości do kanalizacji sanitarnej. Po rozpoznaniu skargi wniesionej przez C. G., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 20 października 2017 roku uchylił decyzje organów obu instancji i umorzył postępowanie administracyjne. Sąd wyjaśnił, że wartość nieruchomości rzeczoznawca majątkowy określiła podejściem porównawczym, metodą korygowania ceny średniej (str. 9 operatu z 2015 roku i z 2016 roku). Operat z [...] października 2016 roku na str. 14 przedstawia 11 transakcji działkami. Jednak jest oczywiste, że rzeczoznawca dokonała wyceny, biorąc pod uwagę bazę danych innych nieruchomości, wskazanych w operacie z [...] grudnia 2015 roku, baza ta stanowi załącznik do tego operatu. Tym samym za całkowicie niezrozumiałe i błędne Sąd uznał twierdzenie Kolegium, że transakcje zawarte na str. 14 operatu z [...] października 2016 roku stanowiły podstawę dokonanej przez biegłą wyceny. Tym bardziej w ocenie Sądu, wbrew stwierdzeniu organu odwoławczego brak było podstaw do przyjęcia, że transakcje te dotyczą nieruchomości podobnych w rozumieniu art. 4 pkt 16 ustawy z 21 sierpnia 1997 roku. Sąd podkreślił że w operacie wymienionych jest 11 transakcji obrotu nieruchomościami, w tym 4 transakcje dotyczące nieruchomościami bez uzbrojenia w postaci kanalizacji oraz 7 transakcji dotyczących nieruchomości wyposażonych w kanalizację. Na podstawie tych transakcji rzeczoznawca określiła cenę średnią. Wagę atrybutu "instalacje" biegła określiła na 25 %, a w tym połowa wartości tego współczynnika, tj. 12,5%, odpowiada jej zdaniem, wzrostowi wartości z tytułu budowy sieci kanalizacji sanitarnej (str. 14 operatu z 2015 roku i z 2016 roku). Oznacza to, że biegła określiła wartość przedmiotowej nieruchomości przed i po wybudowaniu sieci kanalizacji sanitarnej w oparciu o tę samą bazę 11 transakcji nieruchomości, z których nadto część posiadała uzbrojenie w postaci kanalizacji, a część nie była wyposażona w takie uzbrojenie. Wyliczenie wzrostu wartości nieruchomości nastąpiło po dokonaniu ekstrapolacji, obniżając o 12,5 % wartość transakcji dotyczących gruntu uzbrojonego (także w sąsiedztwie) w sieć kanalizacji sanitarnej. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, wycena wartości nieruchomości nie została dokonana zgodnie z art. 154 ust. 1 ustawy z 21 sierpnia 1997 roku oraz wymogami § 4 ust. 1 i 4 z § 4 ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz. U. Nr 207, poz. 2109, ze zm.). Mając na uwadze cel wyceny (wzrost wartości nieruchomości wskutek wybudowania sieci kanalizacji sanitarnej), wymagana była znajomość rynku obejmującego co najmniej kilkanaście nieruchomości, które nie były uzbrojone oraz co najmniej kilkanaście transakcji, dotyczących nieruchomości, które były przyłączone do kanalizacji, bądź miały taką możliwość. Tylko takie dwa zbiory mogły obejmować nieruchomości podobne w rozumieniu art. 4 pkt 16 ustawy ze względu na stopień wyposażenia w urządzenia infrastruktury technicznej (sieć kanalizacji sanitarnej). Określenie ceny średniej z każdego zbioru, a następnie wyliczenie różnicy ceny, stanowić winno punkt wyjścia do wyliczenia wartości wycenianej nieruchomości - w drodze korekty średniej ceny nieruchomości podobnymi współczynnikami korygującymi, uwzględniającymi różnice w poszczególnych cechach tych nieruchomości. Nadto, wbrew dyspozycji § 40 ust. 2 rozporządzenia rzeczoznawca majątkowy przy określaniu wartości nieruchomości po wybudowaniu infrastruktury nie uwzględniła odległości nieruchomości od tych urządzeń oraz warunków podłączenia nieruchomości. Z tych przyczyn Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta. Nadto na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a. Sąd umorzył postępowanie administracyjne stwierdzając brak przesłanek określonych w art. 145 ust. 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 roku do prowadzenia postępowania, albowiem upłynął termin trzech lat, w trakcie których organ ma kompetencje do wydania decyzji określającej opłatę adiacencką. Wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji ustalającej wysokość opłaty adiacenckiej, jeżeli upłynął już 3-letni termin do jej wydania, spowodowało, że organ utracił kompetencje do ponownego wydania rozstrzygnięcia ustalającego tę opłatę. W skardze kasacyjnej Kolegium zaskarżyło punkt 2 wyroku sądu pierwszej instancji to jest punkt na mocy którego sąd umorzył postępowanie administracyjne. Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. Kolegium zarzuciło wyrokowi w zaskarżonej części naruszenie przepisów prawa materialnego to jest art. 145 ust. 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 roku poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji ustalającej wysokość opłaty adiacenckiej, jeżeli upłynął już trzyletni termin do jej wydania powoduje, że organ traci kompetencję do ponownego wydania rozstrzygnięcia ustalającego tę opłatę. W uzasadnieniu Kolegium podniosło, że sąd w zaskarżonym wyroku nie wyjaśnił dlaczego należy umorzyć postępowanie, w konsekwencji możliwe jest jedynie domniemywanie jaką wykładnię przyjął. Kolegium wyjaśniło, że celem instytucji opłaty adiacenckiej jest uczestnictwo właścicieli nieruchomości w kosztach budowy urządzeń infrastruktury technicznej. Wynika to w sposób jednoznaczny z treści art. 144 ustawy z 21 sierpnia 1997 roku. Aby móc zrealizować cel tych przepisów, czyli aby doprowadzić do uczestniczenia właścicieli nieruchomości w ponoszeniu kosztów budowy urządzenia infrastruktury technicznej lub drogi przyjęto rozwiązanie polegające na ustaleniu opłaty adiacenckiej lub na dobrowolnej partycypacji w kosztach budowy. W sytuacji, gdy część właścicieli nieruchomości przed wybudowaniem urządzenia lub drogi dobrowolnie uczestniczyła w kosztach ich budowy, to będą oni w mniej korzystnej sytuacji niż właściciele nieruchomości, którzy nie wyrazi woli dobrowolnego uczestnictwa. Ci pierwsi zawsze poniosą pewne koszty, ci drudzy poniosą koszty tylko w przypadku wydania ostatecznej decyzji o ustaleniu opłaty adiacenckiej. Prowadzi to do bezzasadnego rozróżnienia sytuacji osób, których wartość nieruchomości wzrosła z powodu budowy tego samego urządzenia. Skoro celem ustawodawcy jest to, by właściciele nieruchomości partycypowali w kosztach budowy urządzeń infrastruktury technicznej i dróg to za prawidłowe należy uznać stanowisko zaprezentowane m.in. w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 25 marca 2014 r. II SA/Łd 291/14. W wyroku tym sąd stwierdził, że nie stanowi podstawy do umorzenia postępowania administracyjnego fakt, że upłynął już termin 3 lat wyznaczony w art. 145 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Termin ten nie może być stosowany w sprawie, w której sąd administracyjny uchylił decyzje wydane z jego zachowaniem. Funkcją terminu określonego w art. 145 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami jest ograniczenie w czasie niepewności co do możliwości ustalenia opłaty adiacenckiej. Jednocześnie Kolegium wskazało, że przyjęcie odmiennej wykładni prowadzi do sytuacji, w której organy administracji publicznej pozbawione zostają możliwości wykonania swoich obowiązków. Postępowania w sprawie naliczenia opłaty adiacenckiej nie są postępowaniami łatwymi i krótkotrwałymi. Gdyby nawet przyjąć, że wszczęcie postępowania w takiej sprawie następuje niezwłocznie po zakończeniu budowy urządzenia infrastruktury technicznej, to przed upływem 3 lat możliwe będzie wydanie decyzji przez organ pierwszej instancji, następnie decyzji przez organ odwoławczy, następnie wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego, a także wyroku przez Naczelny Sąd Administracyjny. W sytuacji, gdy NSA uchyli decyzji organów obu instancji, lub utrzyma wyrok sądu wojewódzkiego uchylający obie decyzje administracyjne, może okazać się, że organ pierwszej instancji będzie miał niezmiernie mało czasu na przeprowadzenie postępowania i wydanie kolejnej decyzji przed upływem przedmiotowego terminu. Końcowo Kolegium wskazało, że strony postępowania powinny w analogicznych stanach faktycznych i prawnych mieć analogiczne uprawnienia i obowiązki, wynika to m.in. z zasady równości wobec prawa (art. 32 Konstytucji RP). Przyjęcie wykładni o braku możliwości prowadzenia postępowania administracyjnego i wydania decyzji po uchyleniu poprzedniej decyzji przez sąd jest sprzeczne z tą zasadą, będzie bowiem prowadzić do niezrozumiałego i nieuzasadnionego rozróżnienia sytuacji stron w przypadku gdy sąd administracyjny uchyli decyzje obu instancji i w przypadku gdy sąd administracyjny uchyli wyłącznie decyzję organu drugiej instancji. W odpowiedzi na skargę kasacyjną C. G. wniosła o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje : Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Spór przed organami administracji a następnie przed sądem pierwszej instancji koncentrował się wokół kwestii związanych z prawidłowością operatu szacunkowego. Spór przed Naczelnym Sądem Administracyjnym dotyczył natomiast kwestii możliwości wydania decyzji ustalającej opłatę adiacencką na podstawie art. 145 ust. 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 roku po upływie trzech lat od daty stworzenia warunków umożliwiających podłączenie nieruchomości do poszczególnych urządzeń infrastruktury technicznej w sytuacji, w której wydana przed upływem tego terminu decyzja organu pierwszej instancji została uchylona przez sąd. Skarżący kasacyjnie nie kwestionuje natomiast stanowiska sądu co do nieprawidłowości operatu szacunkowego. Istota sporu dotyczy zatem wykładni art. 145 ust. 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 roku. W sprawie nie było sporne, że termin do wydania decyzji o ustaleniu opłaty adiacenckiej zaczął biec 20 stycznia 2014 roku. Od tego dnia możliwe było podłączenie nieruchomości do sieci kanalizacyjnej. Decyzja organu pierwszej instancji wydana została 9 stycznia 2017 roku (doręczona stronie 16 stycznia 2017 roku), a więc przed upływem trzyletniego terminu, o którym mowa w art. 145 ust. 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 roku. Rozważyć zatem należało, czy jeżeli sąd administracyjny uchyli decyzje organów obu instancji, w tym decyzję organu pierwszej instancji wydaną w terminie, o którym mowa w art. 145 ust. 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 roku, a jednocześnie w dniu wydania wyroku termin, o którym mowa w tym przepisie już upłynął, to organ administracji traci możliwość ponownego ustalenia opłaty adiacenckiej. Kolegium w skardze kasacyjnej powołało się na występującą w orzecznictwie sądów administracyjnych rozbieżność poglądów w tej kwestii. Zgodnie z jednym poglądem, uchylenie decyzji organu pierwszej instancji – czy to na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., czy też przez sąd administracyjny – powoduje stan, w którym nie pozostaje w obrocie prawnym decyzja w przedmiocie opłaty adiacenckiej. Zatem dla osoby objętej obowiązkiem uiszczenia opłaty aktualizuje się ponownie stan niepewności przed którym chronić miał termin, o którym mowa w art. 145 ust. 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 roku. Zgodnie z drugim poglądem wystarczające jest jeżeli w terminie, o którym mowa w art. 145 ust. 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 roku, organ wyda decyzję ustalającą opłatę adiacencką, ustaje bowiem stan niepewności co do skorzystania przez właściwy organ ze swoich uprawnień. Oznacza to, że przyczyną rozbieżnej wykładni analizowanego przepisu jest odmienne rozumienie zakresu ochrony podmiotów obciążonych obowiązkiem ewentualnego uiszczenia opłaty adiacenckiej. Przypomnieć należy w tym miejscu, że obowiązek uiszczenia opłaty adiacenckiej o której mowa w art. 145 ustawy z 21 sierpnia 1997 roku ustawodawca powiązał ze stworzeniem warunków do podłączenia nieruchomości do poszczególnych urządzeń infrastruktury technicznej albo ze stworzeniem warunków do korzystania z wybudowanej drogi i jednocześnie ze wzrostem wartości nieruchomości. Nie jest wystarczające samo stworzenie warunków do podłączenia nieruchomości do określonych urządzeń infrastruktury technicznej, czy też możliwości korzystania z wybudowanej drogi. Elementem koniecznym jest również wzrost wartości nieruchomości. Dla obowiązku poniesienia opłaty adiacenckiej nie ma przy tym znaczenia, czy dany właściciel nieruchomości zamierza korzystać z nowej infrastruktury czy drogi, istotne jest jedynie że taką możliwość uzyskał i że w jej następstwie wzrosła wartość jego majątku. Dodatkowo należy mieć na względzie, że przepisy rozdziału 7 ustawy z 21 sierpnia 1997 roku stosuje się jeżeli urządzenia infrastruktury technicznej zostały wybudowane z udziałem środków Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego, środków pochodzących z budżetu Unii Europejskiej lub ze źródeł zagranicznych niepodlegających zwrotowi (art. 143 ustawy z 21 sierpnia 1997 roku). Jak wskazuje się w doktrynie, "opłaty adiacenckiej nie wskazano wprost jako dochodu gminy w ustawie z 13.11.2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dz.U. z 2018 r. poz. 1530 ze zm.). Jest to jednak wymieniona w art. 4 ust. 1 pkt 2 lit. f tej ustawy jedna z innych opłat stanowiących dochody gminy, uiszczanych na podstawie odrębnych przepisów" (por. Ewa Bończak-Kucharczyk, Art. 144, w: Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz aktualizowany. System Informacji Prawnej LEX, 2019.). Opłata adiacencka uiszczana w związku z zaistnieniem okoliczności o których mowa w art. 145 i 146 ustawy z 21 sierpnia 1997 roku jest więc powiązana z faktem zwiększenia wartości nieruchomości przy wykorzystaniu środków publicznych. Dla ochrony interesów właściciela nieruchomości wystarczające jest zatem, aby w okresie trzech lat od dnia stworzenia warunków, o których mowa w art. 145 ust. 2 ustawy doszło do wydania decyzji ustalającej wysokość opłaty adiacenckiej, bez względu na to, czy decyzja ta zostanie następnie uchylona przez organ drugiej instancji czy też przez sąd administracyjny. Z chwilą wydania decyzji o ustaleniu opłaty adiacenckiej przez organ pierwszej instancji ulega konkretyzacji zamiar jednostki samorządu terytorialnego do skorzystania z uprawnienia przewidzianego w art. 145 ust. 1 ustawy z 21 sierpnia 1997 roku. Ustaje zatem stan niepewności co do tego, czy opłata adiacencka zostanie nałożona czy też nie. Sytuacji tej nie zmienia ewentualne późniejsze uchylenie decyzji organu pierwszej instancji czy to przez organ odwoławczy, czy to przez sąd administracyjny. Przyjęcie odmiennej wykładni prowadziłoby, jak słusznie wskazało Kolegium, do różnicowania sytuacji stron postępowania w zależności od tego, czy sąd administracyjny uchylił decyzję wyłącznie organu drugiej instancji czy też organów obu instancji. Mogłoby również doprowadzić do sytuacji, w której dany właściciel nie uczestniczyłby w kosztach budowy infrastruktury wpływającej na wartość jego nieruchomości tylko z tego względu, że w jego przypadku organ odwoławczy rozstrzygał na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., bądź sąd dodatkowo skorzystał z dyspozycji art. 135 p.p.s.a. Należy też zwrócić uwagę, że późniejsze uchylenie decyzji ustalającej opłatę adiacencką nie uprawnia do przyjęcia fikcji prawnej, że nie została ona wydana. Jej wydanie przed upływem trzech lat od dnia stworzenia warunków do podłączenia nieruchomości do poszczególnych urządzeń infrastruktury technicznej spowodowało, że organ zachował kompetencje do załatwienia sprawy. Tylko brak jego decyzyjności w podanym okresie wskazywałby na utratę kompetencji. Należy mieć również na względzie, że zgodnie z art. 145 ust. 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 roku w brzmieniu obowiązującym do 22 września 2004 roku, ustalenie opłaty adiacenckiej mogło nastąpić w terminie do 3 lat od dnia urządzenia lub modernizacji drogi albo od stworzenia warunków do podłączenia nieruchomości do poszczególnych urządzeń infrastruktury technicznej. Z użycia sformułowania "ustalenie" opłaty adiacenckiej wyprowadzano pogląd, iż w terminie wskazanym w owym przepisie musiało nastąpić wydanie decyzji ostatecznej. Wobec wprowadzonej od 22 września 2004 roku zmiany brzmienia tego przepisu i wskazania, że wystarczające jest samo wydanie decyzji (które nie obejmuje nawet jej doręczenia) uznać należy, że intencją ustawodawcy było umożliwienie ustalenia wysokości opłaty adiacenckiej nawet po upływie trzech lat licząc od daty stworzenia warunków do podłączenia nieruchomości do poszczególnych urządzeń infrastruktury technicznej lub stworzenia warunków do korzystania z wybudowanej drogi. W realiach niniejszej sprawy oznacza to zatem, że brak było podstaw do zastosowania przez sąd pierwszej instancji art. 145 § 3 p.p.s.a i umorzenia postępowania administracyjnego. Organ pierwszej instancji wydał decyzję o ustaleniu opłaty adiacenckiej na podstawie art. 145 i art. 146 ustawy z 21 sierpnia 1997 roku przed upływem trzech lat od dnia zaistnienia warunków do podłączenia nieruchomości do sieci kanalizacyjnej. Uchylenie tej decyzji przez sąd administracyjny nie powoduje wygaśnięcia kompetencji organu do ustalenia opłaty adiacenckiej. Oznacza to, że sąd pierwszej instancji dokonał wadliwej wykładni art. 145 ust. 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 roku poprzez przyjęcie, że uchylenie decyzji organu pierwszej i drugiej instancji po upływie terminu wskazanego w powołanym artykule skutkuje niemożnością ustalenia opłaty adiacenckiej. Prawidłowa wykładnia brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji przez Prezydenta i Kolegium wskazuje, że w sytuacji, w której przed upływem trzyletniego terminu o którym mowa w tym przepisie wydana została decyzja organu pierwszej instancji, późniejsze jej uchylenie nie wyłącza możliwości ustalenia opłaty adiacenckiej poprzez wydanie kolejnej decyzji. Dokonanie przez sąd pierwszej instancji nieprawidłowej wykładni art. 145 ust. 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 roku doprowadziło do wadliwego zastosowania art. 145 § 3 p.p.s.a. i umorzenia postępowania administracyjnego. Skutkowało to uchyleniem przez Naczelny Sąd Administracyjny punktu 2 zaskarżonego wyroku. Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w tej sprawie brak było podstaw do przekazywania sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji ponieważ nie zachodzi konieczność ponownego orzekania w tym zakresie. W konsekwencji, organy administracyjne zobowiązane będą do uwzględnienia stanowiska wyrażonego w uzasadnieniu niniejszego wyroku i do ponownego przeprowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie wysokości opłaty adiacenckiej. Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił punkt 2 zaskarżonego wyroku.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI