I OSK 589/07

Naczelny Sąd Administracyjny2008-02-01
NSAAdministracyjneŚredniansa
świadczenie przedemerytalneemeryturazwrot nienależnego świadczeniaobowiązek informowaniaurząd pracyZUSbezrobocieprawo administracyjne

NSA oddalił skargę kasacyjną w sprawie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia przedemerytalnego, uznając, że skarżący miał obowiązek poinformowania urzędu pracy o przyznaniu emerytury.

Sprawa dotyczyła obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia przedemerytalnego przez E. K. w okresie, gdy jednocześnie pobierał emeryturę. Organy administracji oraz WSA uznały, że skarżący miał obowiązek poinformowania urzędu pracy o nabyciu prawa do emerytury i nie dopełnił tego obowiązku, co skutkowało nienależnym pobraniem świadczenia. Skarżący argumentował, że winę ponoszą urzędy, a on sam nie był świadomy podwójnego pobierania świadczeń. NSA oddalił skargę kasacyjną, podkreślając, że brak skutecznego podważenia ustaleń faktycznych uniemożliwia uwzględnienie zarzutów naruszenia prawa materialnego.

Wyrokiem z dnia 1 grudnia 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę E. K. na decyzję Wojewody Ś., która utrzymała w mocy decyzję Prezydenta Miasta C. nakazującą zwrot nienależnie pobranego świadczenia przedemerytalnego za okres od października 2001 r. do lutego 2003 r. w kwocie 22.306,40 zł. Prezydent Miasta C. stwierdził, że E. K. pobierał jednocześnie świadczenie przedemerytalne i emeryturę, a nie poinformował urzędu pracy o nabyciu prawa do emerytury, co czyniło pobrane świadczenie przedemerytalnym nienależnym. Skarżący odwoływał się, twierdząc, że winę ponoszą urzędy pracy i ZUS, a on sam nie powinien ponosić odpowiedzialności, gdyż nie był świadomy podwójnego pobierania świadczeń i przeznaczał je na leczenie. Wojewoda Ś. utrzymał decyzję, wskazując na obowiązek skarżącego do informowania o zmianach. WSA w Gliwicach oddalił skargę, uznając, że skarżący został prawidłowo pouczony i nie można uznać jego twierdzeń o braku świadomości za wiarygodne. Skarga kasacyjna E. K. zarzucała naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię lub zastosowanie art. 28 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, stwierdzając, że zarzut naruszenia prawa materialnego nie może być skuteczny bez podważenia ustaleń faktycznych dokonanych przez organy administracyjne i sąd niższej instancji. NSA podkreślił, że obowiązek zwrotu świadczenia wynika z faktu pobierania go mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, a skarżący został prawidłowo pouczony i nie poinformował o przyznaniu emerytury. Ewentualne uchybienia organów administracji nie mają znaczenia prawnego dla oceny obowiązku zwrotu świadczenia.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, świadczenie przedemerytalne pobrane mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania (nabycie prawa do emerytury) jest świadczeniem nienależnym podlegającym zwrotowi, jeżeli pobierający świadczenie był pouczony o tych okolicznościach.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że skarżący został prawidłowo pouczony o obowiązku informowania urzędu pracy o zmianach mających wpływ na prawo do świadczenia przedemerytalnego, w tym o nabyciu prawa do emerytury. Niewywiązanie się z tego obowiązku skutkuje obowiązkiem zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, niezależnie od ewentualnych uchybień innych organów czy braku świadomości strony co do wpływu środków na konto.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (10)

Główne

u.z.p.b. art. 28 § ust. 2 pkt 3

Ustawa z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu

Świadczenie przedemerytalne pobrane mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania (nabycie prawa do emerytury), jeżeli pobierający świadczenie był pouczony o tych okolicznościach, jest świadczeniem nienależnym podlegającym zwrotowi.

u.z.p.b. art. 28 § ust. 1

Ustawa z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu

Nakłada obowiązek zwrotu świadczenia pieniężnego przyznanego na podstawie przepisów ustawy, które stało się nienależne.

Pomocnicze

u.z.p.b. art. 37 § ust. 1

Ustawa z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu

u.z.p.b. art. 29 § ust. 3

Ustawa z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu

k.c. art. 409

Kodeks cywilny

Nie ma zastosowania w sprawach administracyjnoprawnych.

k.c. art. 411

Kodeks cywilny

Nie ma zastosowania w sprawach administracyjnoprawnych.

P.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 174

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 11

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Skarżący został prawidłowo pouczony o obowiązku informowania urzędu pracy o nabyciu prawa do emerytury. Niewywiązanie się z obowiązku poinformowania urzędu pracy o nabyciu prawa do emerytury skutkuje obowiązkiem zwrotu nienależnie pobranego świadczenia przedemerytalnego. Brak skutecznego podważenia ustaleń faktycznych uniemożliwia skuteczne podniesienie zarzutu naruszenia prawa materialnego. Przepisy Kodeksu cywilnego nie mają zastosowania w sprawach administracyjnoprawnych dotyczących zwrotu świadczeń.

Odrzucone argumenty

Winę za podwójne pobieranie świadczeń ponoszą wyłącznie urzędy pracy i ZUS. Skarżący nie był świadomy podwójnego pobierania świadczeń, ponieważ pieniądze wpływały na wspólny rachunek bankowy. Świadczenie przedemerytalne nie jest nienależne, ponieważ skarżący pobierał je w dobrej wierze i przeznaczał na leczenie. Obowiązek informowania urzędu pracy dotyczył zamiaru ubiegania się o emeryturę, a nie faktu jej przyznania.

Godne uwagi sformułowania

zarzut naruszenia prawa materialnego może przybierać dwojaką postać, a mianowicie postać błędnej wykładni konkretnej normy prawa materialnego, albo postać tzw. błędu subsumcji, czyli wadliwego uznania, że ustalony w sprawie stan faktyczny odpowiada hipotezie zastosowanej przez sąd normy materialnoprawnej. brak skutecznego zarzutu podważającego ocenę legalności w sprawie ustalenia stanu faktycznego wyklucza możliwość oceny zarzutów naruszenia prawa materialnego. w przypadku braku skutecznego podniesienia w kasacji zarzutu naruszenia przez wojewódzki sąd administracyjny przepisów postępowania (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny związany jest ustaleniami stanu faktycznego, przyjętego za podstawę orzekania wojewódzkiego sądu administracyjnego. dla oceny możliwości prawidłowego wydania decyzji o zwrocie nienależnego świadczenia, nie mają jakiegokolwiek znaczenia prawnego ewentualne uchybienia organów właściwych w sprawach z ubezpieczenia społecznego i organów zatrudnienia w zakresie wzajemnego informowania się o podejmowanych decyzjach.

Skład orzekający

Joanna Runge -Lissowska

przewodniczący

Anna Lech

członek

Jerzy Krupiński

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Obowiązek informowania organów zatrudnienia o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń, odpowiedzialność za nienależnie pobrane świadczenia, granice stosowania przepisów prawa cywilnego w sprawach administracyjnych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji pobierania świadczenia przedemerytalnego i emerytury jednocześnie, z naciskiem na obowiązki informacyjne bezrobotnego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa ilustruje typowy problem proceduralny i interpretacyjny w zakresie świadczeń społecznych, gdzie błędy administracyjne i niedopatrzenia obywatela prowadzą do sporów prawnych. Jest to ciekawe dla prawników specjalizujących się w prawie administracyjnym i ubezpieczeń społecznych.

Czy błąd urzędu zwalnia z obowiązku zwrotu świadczeń? NSA rozstrzyga.

Dane finansowe

WPS: 22 306,4 PLN

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 589/07 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2008-02-01
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2007-04-17
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Lech
Jerzy Krupiński /sprawozdawca/
Joanna Runge -Lissowska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6335 Zwrot nienależnego świadczenia
Hasła tematyczne
Bezrobocie
Sygn. powiązane
IV SA/Gl 795/05 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2006-12-01
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2003 nr 58 poz 514
art.28 ust.2
Ustawa z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska Sędziowie NSA Anna Lech NSA Jerzy Krupiński (spr.) Protokolant Edyta Pawlak po rozpoznaniu w dniu 1 lutego 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 1 grudnia 2006 r. sygn. akt IV SA/Gl 795/05 w sprawie ze skargi E. K. na decyzję Wojewody Ś. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnego świadczenia oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 1 grudnia 2006 r., sygn. akt IV SA/Gl 795/05, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę E. K. na decyzję Wojewody Ś. z dnia [...], nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia [...], nr [...], nakazującą skarżącemu zwrot nienależnie pobranego świadczenia przedemerytalnego za okres od dnia [...] października 2001 r. do dnia [...] lutego 2003 r., w kwocie 22.306,40 zł.
Wyrok wydany został w następujących okolicznościach sprawy.
Wskazaną wyżej decyzją z dnia [...], Prezydent Miasta C. orzekł wobec E. K. o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia przedemerytalnego za okres od dnia [...] października 2001 r. do dnia [...] lutego 2003 r. Organ I instancji w uzasadnieniu decyzji szczegółowo przedstawił stan faktyczny sprawy, stwierdzając, iż we wskazanym okresie E. K. pobierał świadczenia pieniężne zarówno z tytułu świadczenia przedemerytalnego, jak i z tytułu emerytury. Strona została należycie pouczona o obowiązku poinformowania urzędu pracy o nabyciu prawa do świadczeń emerytalnych, a także zobowiązała się do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Organ powołując się na art. 28 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz. U. z 2003 r., nr 58, poz. 514 ze zm.), zwanej dalej ustawą, wywiódł, iż świadczenie przedemerytalne pobrane za wskazany okres jest świadczeniem nienależnym i podlega zwrotowi, ponieważ z dniem 8 października 2001 r. strona nabyła prawo do emerytury, a nie informując o tym fakcie urzędu pracy doprowadziła do nadpłaty świadczenia przedemerytalnego. Organ wyjaśnił także, że w dniu 20 lipca 2004 r. Powiatowy Urząd Pracy w C. dokonał na rzecz ZUS Oddział w C. zwrotu kwoty 10.793,62 zł, stanowiącej sumę potrąceń z emerytury.
Odwołanie od powyższej decyzji złożył E. K., wskazując, iż sytuacja, w której miała miejsce jednoczesna wypłata świadczenia przedemerytalnego i emerytury zaistniała wyłącznie z przyczyn leżących po stronie Powiatowego Urzędu Pracy w C. oraz ZUS Oddział w C., a strona nie powinna ponosić żadnej odpowiedzialności za ten stan rzeczy. Zaistniałe w obu organach niedbalstwo wyklucza zastosowanie art. 6 pkt 15 lit. c i art. 28 ust. 1,2 pkt 3, ust. 7 i art. 37 ust. 1 ustawy. Ponadto podniósł, że zgodnie z art. 29 ust. 3 ustawy ZUS Oddział w C. powinien do dnia 8 października 2001 r. wypłacać stronie emeryturę pomniejszoną o kwotę wypłaconego świadczenia przedemerytalnego, za okres od dnia, w którym powziął wiadomość o wypłacaniu świadczenia przedemerytalnego (tj. od dnia 10 października 2001 r., w którym to dniu strona przedłożyła w ZUS Oddział w C. zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy w C. z dnia 10 września 2001 r.). Z drugiej strony PUP w C. zobowiązany był w dniu 22 października 2001 r. wstrzymać wypłacanie świadczenia przedemerytalnego i wydać w tym przedmiocie stosowną decyzję. Z uwagi na to, że ZUS począwszy od października 2001 r. miał możliwość pomniejszenia wypłacanej ubezpieczonemu emerytury o kwotę wypłacanego jednocześnie świadczenia przedemerytalnego, to pobranego przez stronę świadczenia przedemerytalnego nie można uznać za świadczenie nienależne, tym bardziej, że strona nie była pouczona o braku prawa do jego pobierania. Odwołujący się stwierdził także, iż żądanie zwrotu pobranego świadczenia pozostaje w sprzeczności z art. 409 - 411 Kodeksu cywilnego, gdyż pobierał on świadczenie przedemerytalne w dobrej wierze (nie był świadomy, że mu ono nie przysługuje) i przeznaczał je na leczenie i zakup leków.
Decyzją z dnia [...], nr [...] Wojewoda Ś. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W ocenie organu odwoławczego za bezsporne uznać należało, że E. K. rejestrując się w Powiatowym Urzędzie Pracy w C. zobowiązał się do informowania organu zatrudnienia o każdorazowej zmianie danych zawartych w karcie rejestracyjnej oraz do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Ponadto został on należycie poinformowany, jakiego rodzaju świadczenie uznaje się za świadczenie nienależne oraz o tym, że świadczenie przedemerytalne przysługuje mu do czasu uzyskania emerytury. Skoro stronie przyznano z dniem 8 października 2001 r. emeryturę to miała ona obowiązek niezwłocznego poinformowania Powiatowego Urzędu Pracy w C. o tym fakcie. Z uwagi na to, że strona będąc uprawnioną do emerytury, pobierała nadal świadczenie przedemerytalne, to w rozumieniu art. 28 ust. 1 i ust. 2 ustawy jest zobowiązana do zwrotu świadczenia przedemerytalnego w wysokości ustalonej przez organ zatrudnienia w zaskarżonej decyzji. Organ II instancji wskazał także, odnosząc się do zarzutów odwołania, że E. K. jest podmiotem stosunku administracyjno - prawnego, w ramach którego stosuje się przepisy prawa materialnego administracyjnego, a zatem wskazane w odwołaniu przepisy Kodeksu cywilnego nie znajdują zastosowania w sprawie.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, E. K. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi wskazał, iż otrzymywane przez niego w okresie od [...] października 2001 r. do [...] lutego 2003 r. świadczenie przedemerytalne nie może być uznane za świadczenie nienależne, bowiem sam zgłosił się do Powiatowego Urzędu Pracy w C. przedkładając decyzję o waloryzacji świadczenia emerytalnego, a przede wszystkim z tego powodu, iż nie był świadomy, że świadczenie przedemerytalne jest mu przekazywane, bowiem pieniądze z tego tytułu wpływały na rachunek bankowy, na który przelewano także inne środki finansowe. Podkreślił, iż przekazywanie świadczenia przedemerytalnego na jego rachunek bankowy obywało się bez jego wiedzy i nastąpiło z przyczyn leżących wyłącznie po stronie PUP w C. i ZUS Oddział C., a wywołane zostało bałaganem w funkcjonowaniu tych instytucji, w związku z czym w sprawie nie może znaleźć zastosowania art. 28 ust. 1 i ust. 2 ustawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Sąd I instancji powołując się na treść art. 28 ustawy stwierdził, iż bezsporne jest w okolicznościach przedmiotowej sprawy, że skarżącemu od dnia 17 listopada 1999 r. przyznano w oparciu o art. 37 k ust. 1 ustawy świadczenie przedemerytalne, a z dniem 8 października 2001 r. strona nabyła prawo do emerytury (przyznanej jej decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. z dnia [...] października 2001 r.) i w okresie od [...] października 2001 r. do dnia [...] lutego 2003 r. skarżący pobierał oba wymienione świadczenia jednocześnie. Nie budziło także wątpliwości Sądu, iż skarżący został prawidłowo pouczony, że świadczenie przedemerytalne nie przysługuje za okres, w którym osoba pobiera emeryturę, a obowiązkiem strony jest informowanie powiatowego urzędu pracy o wszelkich zmianach mających wpływ na ustalenie prawa do świadczenia przedemerytalnego jego wypłatę. Sąd nie uznał także za wiarygodne twierdzenia skarżącego, iż nie wiedział, że świadczenie przedemerytalne jest mu przekazywane, gdyż było ono przelewane na rachunek bankowy strony, na który wpływały również środki pieniężne z innych tytułów. W ocenie Sądu twierdzenia strony pozostają w sprzeczności z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, które nakazują stwierdzić, że otrzymywanie regularnie przez okres ponad 2,5 roku dwóch comiesięcznych powtarzalnych świadczeń wypłacanych przez dwie odrębne instytucje nie może następować bez wiedzy posiadacza rachunku. Ostatecznie Sąd wywiódł, iż świadczenie przedemerytalne pobrane przez E. K. we wskazanym powyżej okresie było świadczeniem nienależnym w rozumieniu art. 28 ust. 2 pkt 1 ustawy, a zatem podlega ono określonemu w art. 28 ust. 1 ustawy obowiązkowi zwrotu i to niezależnie od tego czy świadczenie to spożytkował i na jaki cel. Odnosząc się do wskazywanych przez skarżącego zasad określonych w art. 409 - art. 411 Kodeksu cywilnego, Sąd stwierdził, iż znajdują one zgodnie z art. 1 ustawy, zastosowanie wyłącznie do stosunków cywilnoprawnych, a obowiązek zwrotu nienależnego świadczenia przedemerytalnego obejmuje osobę, która jest podmiotem stosunku administracyjno - prawnego. Bez znaczenia pozostaje tu okoliczność, że śledztwo w sprawie doprowadzenia do niekorzystnego rozporządzenia mieniem Powiatowego Urzędu Pracy w C. przez E. K., tj. o czyn z art. 286 § 1 Kodeksu karnego zostało umorzone na skutek stwierdzenia, że czyn ten nie zawiera ustawowych znamion przestępstwa. Sąd wyjaśnił, iż stwierdzenie, że przedmiotowe świadczenie jest świadczeniem nienależnym, które podlega zwrotowi nie jest uzależnione od wykazania, że jednoczesne pobieranie przez E. K. świadczenia przedemerytalnego i emerytury wypełniało znamiona czynu zabronionego, a także stwierdził, że art. 11 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowi, że wyłącznie ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd administracyjny.
Skargę kasacyjną wniósł pełnomocnik E. K., zaskarżając wyrok w całości i wnosząc o jego zmianę, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach. Jako podstawę skargi kasacyjnej wskazał naruszenie prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie - art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w szczególności przepisu art. 28 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz. U. z 2003 r., nr 58poz. 514), przez przyjęcie, że świadczenie przedemerytalne pobrane przez E. K. w okresie od dnia [...] października 2001 r. do dnia [...] lutego 2003 r. było świadczeniem nienależnym w rozumieniu powyższych przepisów. W uzasadnieniu skargi wskazano powołując się na art. 28 ust. 2 pkt 3 i art. 29 ust. 1 ustawy, iż gdyby Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonał pomniejszenia wypłaconej stronie emerytury, wówczas kwota 22.306,40 zł nie byłaby przedmiotem niniejszej sprawy. Podniesiono, iż oświadczenie skarżącego z 2 lutego 2000 r., które miało potwierdzić zapoznanie go z prawami i obowiązkami osób pobierających świadczenie przedemerytalne miało charakter "mechaniczny", pobieżny i szybki oraz nieadekwatny do percepcji starszej osoby i nie dający stronie możliwości głębszego zastanowienia się co podpisuje. Wywiedziono, iż skarżący przez obowiązek informowania Powiatowego Urzędu Pracy w C. o wszelkich zmianach mających wpływ na ustalenie prawa do świadczenia przedemerytalnego, rozumiał, że ma obowiązek informowania tegoż urzędu o tym, że będzie mu przyznana emerytura, a nie o tym, że emerytura została przyznana. Stąd też informacja skarżącego przedstawiona w Urzędzie 10 września 2001 r., iż zamierza ubiegać się o emeryturę wypełniła obowiązek wynikający z treści karty rejestracyjnej bezrobotnego, prowadzonej przez Powiatowy Urząd Pracy w C. Zarówno ten urząd pracy jak i organ rentowy, nie dopełniły swych podstawowych obowiązków, czego następstwem było równoczesne przekazywanie stronie świadczenia przedemerytalnego, jak i świadczenia emerytalnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zasadniczym i jedynym zarzutem skargi kasacyjnej, w granicach której - zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a. - rozstrzyga Naczelny Sąd Administracyjny, było naruszenie prawa materialnego na skutek jego błędnego zastosowania do stanu faktycznego sprawy. Wnoszący skargę kasacyjną nie zarzucił przy tym naruszenia przepisów postępowania, które prowadzić by miało do wadliwych ustaleń faktycznych.
Zarzut naruszenia prawa materialnego może przybierać dwojaką postać, a mianowicie postać błędnej wykładni konkretnej normy prawa materialnego, albo postać tzw. błędu subsumcji, czyli wadliwego uznania, że ustalony w sprawie stan faktyczny odpowiada hipotezie zastosowanej przez sąd normy materialnoprawnej.
Skarżący kwestionuje wykładnię przepisu art. 28 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz. U. z 2003 r., nr 58, poz. 514 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania ostatecznej decyzji nakazującej zwrot pobranego świadczenia przedemerytalnego, zarzucając, iż przepis ten nie mógł mieć zastosowania w sytuacji, gdy nie można przypisać mu jakiegokolwiek zawinienia w zakresie niepowiadomienia właściwego organu zatrudnienia o uzyskaniu prawa do emerytury oraz w zakresie spożytkowania uzyskiwanych świadczeń na bieżące potrzeby w dobrej wierze. Winne zaistniałej sytuacji były zdaniem skarżącego wyłącznie organy właściwe do wypłaty świadczenia przedemerytalnego i emerytury, które posiadając pełną wiedzę o jego statusie prawnym, nie dokonały prawidłowego skorelowania stanowisk, co do swojej właściwości w zakresie ciążących na nich obowiązków finansowych. Oznacza to, że w istocie w kasacji zawarto zarzut błędnej subsumcji cech charakteryzujących zdarzenie, polegające na pobieraniu w tym samym okresie czasu świadczenia przedemerytalnego i emerytury, spowodowane wyłącznie błędem organów, jako odpowiadające dyspozycji wspomnianego przepisu ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu.
Tak sformułowany zarzut kasacyjny nie może w żadnym wypadku prowadzić do skutecznego podważenia prawidłowości rozstrzygnięcia Sądu I instancji z tej prostej przyczyny, że zbudowany on został przy powołaniu się na stan faktyczny sprawy odmienny od tego, który został ustalony przez organy administracyjne i który stał się podstawą orzekania przez sąd administracyjny, a równocześnie w skardze kasacyjnej nie zawarto zarzutu wadliwości ustaleń faktycznych poczynionych przez wspomniane organy i sąd.
Należy podkreślić, że zarzut naruszenia prawa materialnego został w skardze kasacyjnej skonkretyzowany w sposób wyraźny, a z uzasadnienia tego zarzutu wynika, iż skarżącemu faktycznie chodzi nie tyle o wadliwą interpretację przywołanych norm prawa materialnego, co o ich wadliwe zastosowanie w kontekście występującego w sprawie stanu faktycznego. Nie została natomiast zakwestionowana wykładnia wskazanych w kasacji przepisów ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, której dokonał Sąd w zaskarżonym wyroku.
Powyższe spostrzeżenie ma zaś o tyle istotne znaczenie dla oceny skuteczności przedmiotowego zarzutu, że pamiętać trzeba o tym, iż kwestia stosowania prawa materialnego zasadniczo każdorazowo pozostaje w ścisłym związku z ustaleniami stanu faktycznego sprawy. W konsekwencji oznaczać będzie to w praktyce brak możności skutecznego powoływania się na zarzut niewłaściwego stosowania prawa materialnego, o ile równolegle skutecznie nie zostaną zakwestionowane także ustalenia faktyczne, na których oparto skarżone rozstrzygnięcie. Stanowisko takie Naczelny Sąd Administracyjny wyraził zresztą w wyroku z dnia 13 października 2004 r., sygn. akt FSK 548/04 (niepubl.), w którym kategorycznie stwierdził, iż "brak skutecznego zarzutu podważającego ocenę legalności w sprawie ustalenia stanu faktycznego wyklucza możliwość oceny zarzutów naruszenia prawa materialnego". Tymczasem w niniejszej sprawie skarżący ustaleń faktycznych, na których oparto zaskarżone rozstrzygnięcie, w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 P.p.s.a. w sposób prawidłowy nie podważył, a nawet nie zarzucił w skardze kasacyjnej błędu w tych ustaleniach.
Fakt ten zestawiony zatem z utrwalonym już poglądem, że "w świetle art. 183 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania" co implikuje jego związanie zarzutami i wnioskami skargi kasacyjnej (por.: wyrok NSA z dnia 30 marca 2004 r., sygn. akt GSK 10/04, Mon. Prawn. z 2004 r., nr 9, str. 392) sprawia, iż roztrząsany tu zarzut nie może być potraktowany za skuteczny i wystarczający dla uwzględnienia przedmiotowej skargi. Stąd też ocena podstawy kasacyjnej nakierowanej na błąd subsumcji zastosowanej normy prawa materialnego do ustalonego stanu faktycznego nie mogła być inna od zaprezentowanej na wstępie niniejszych rozważań, albowiem w przypadku braku skutecznego podniesienia w kasacji zarzutu naruszenia przez wojewódzki sąd administracyjny przepisów postępowania (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny związany jest ustaleniami stanu faktycznego, przyjętego za podstawę orzekania wojewódzkiego sądu administracyjnego.
W tych okolicznościach za prawidłowe należało uznać stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Przepisem uprawniającym organy administracji (urzędy zatrudnienia) do nakazania zwrotu pobranych świadczeń był w przypadku skarżącego art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, który nakładając obowiązek zwrotu świadczenia pieniężnego przyznanego na podstawie przepisów powołanej ustawy określił przypadki, kiedy świadczenie staje się nienależne w rozumieniu ust. 1, a więc kiedy pobieranie takiego świadczenia rodzi jednocześnie obowiązek jego zwrotu (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 października 2000 r., sygn. akt III RN 20/00 - OSNIAPiUS z 2001 r., nr 12, poz. 403, w którym stwierdzono, iż "przepis art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (...) stanowi podstawę prawną decyzji stwierdzającej obowiązek zwrotu nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych").
W art. 28 ust. 2 pkt 1 za nienależne świadczenie, podlegające zwrotowi, uznano świadczenie wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach. Zwrot świadczenia jest zatem obowiązkiem pobierającego jeżeli tylko w momencie jego pobierania zaistniały okoliczności powodujące ustanie tego prawa a jednocześnie pobierający świadczenie miał świadomość lub powinien mieć odpowiednią wiedzę w sytuacji prawidłowego pouczenia.
Z uzasadnienia kasacji wyraźnie wynika, że skarżący nie polemizuje z ustaleniem sądu, że własnym podpisem potwierdził, iż został zapoznany z prawami i obowiązkami osób pobierających świadczenie przedemerytalne oraz że zobowiązał się m. in. do informowania Powiatowego Urzędu Pracy w C. o wszelkich zmianach mających wpływ na ustalenie prawa do świadczenia przedemerytalnego i jego wypłatę oraz zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Jednocześnie z niekwestionowanych ustaleń w sprawie wynika, że skarżący nie złożył żadnej informacji o przyznaniu mu przez ZUS prawa do emerytury oraz o rozpoczęciu wypłaty tego świadczenia. W takim stanie rzeczy, dla oceny możliwości prawidłowego wydania decyzji o zwrocie nienależnego świadczenia, nie mają jakiegokolwiek znaczenia prawnego ewentualne uchybienia organów właściwych w sprawach z ubezpieczenia społecznego i organów zatrudnienia w zakresie wzajemnego informowania się o podejmowanych decyzjach. Znaczenia takiego nie ma także szeroko podnoszony w toku postępowania i w skardze kasacyjnej fakt braku świadomości skarżącego, że na jego rachunek bankowy wpływają dwa świadczenia zamiast jednego. Jak już wyżej wskazano przesłankami uzasadniającymi decyzję nakazującą zwrot świadczenia nie są okoliczności związane ze stanem wiedzy strony (w niniejszej sprawie o wysokości rzeczywistych przepływów finansowych na jej rachunkach bankowych), lecz brak należytej dbałości w zakresie informowania organu zatrudnienia o okolicznościach mających wpływ na jej uprawnienia jako osoby bezrobotnej.
Reasumując, za niewadliwy należało uznać stan faktyczny przyjęty w zaskarżonym skargą kasacyjną wyroku, a - jak już wyżej wspomniano - brak skutecznego podważenia ustaleń faktycznych, ległych u podstaw rozstrzygnięcia sądu, przy jednoczesnym opieraniu zarzutu błędu subsumcji na odmiennym niż przyjęty w zaskarżonym wyroku stanie faktycznym, uniemożliwia skuteczne wywiedzenie naruszenia prawa materialnego w postaci błędu subsumcji, polegającego na zastosowaniu w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym normy prawnej, która nie mogłaby mieć zastosowania tylko w wypadku przyjęcia wersji stanu faktycznego, przytaczanej przez skarżącego.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI