I OSK 587/24

I OSK 587/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-03-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-03-15
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Aleksandra Łaskarzewska
Maciej Dybowski /przewodniczący/
Maria Grzymisławska-Cybulska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
II SA/Op 167/23 - Wyrok WSA w Opolu z 2023-12-07
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 58 § 1 oraz art. 7, art. 9, art. 77 § 1 i art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 161 § 1 pkt 3, art. 170
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maciej Dybowski Sędziowie: sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 7 grudnia 2023 r. sygn. akt II SA/Op 167/23 w sprawie ze skargi J.A. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 28 lutego 2023 r., nr SKO.40.4264.2022.ro w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji o odmowie przyznania dodatku węglowego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wyrokiem z dnia 7 grudnia 2023 r., sygn. akt II SA/Op 167/23, po rozpoznaniu skargi J. A. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 28 lutego 2023 r., nr SKO.40.4264.2022.ro, w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji o odmowie przyznania dodatku węglowego, uchylił zaskarżone postanowienie (pkt I), zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu na rzecz skarżącego J. A. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (pkt II).
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy:
- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. i art. 170 p.p.s.a. w związku z art. 58 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm.), zwanej dalej "Kpa", i art. 134 Kpa, przez rozpatrzenie skargi co do istoty sprawy i w wyniku tego uchylenie zaskarżonego postanowienia Kolegium (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.), podczas gdy postępowanie zainicjowane tą skargą należało umorzyć jako bezprzedmiotowe (art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a.), ponieważ wcześniej – wyrokiem z 24 sierpnia 2023 r. (prawomocnym od 26 września 2023 r. – art. 170 p.p.s.a.), sygn. akt II SA/Op 166/23 – Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę na postanowienie Kolegium z 28 lutego 2023 r., nr SKO.40.4146.2022.ro, w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Wójta Gminy Lubsza z 14 listopada 2022 r., nr OPS.FA.5217.IV.83.2022, o odmowie przyznania dodatku węglowego; innymi słowy prawomocne stwierdzenie uchybienia terminu uniemożliwiło dalsze procedowanie w przedmiocie przywrócenia tego terminu, ponieważ – zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądowym – tylko ewentualna odmowa przywrócenia terminu otwiera możliwość stwierdzenia uchybienia terminowi, zatem nie jest możliwe przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, dopóki w obrocie prawnym pozostaje prawomocne postanowienie stwierdzające uchybienie terminu;
- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 58 § 1 Kpa w związku z art. 7 Kpa, art. 9 Kpa, art. 77 § 1 Kpa i art. 80 Kpa przez błędne uznanie, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem ww. przepisów Kpa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy przez brak zbadania przez Kolegium, czy J. A. mógł skorzystać z pomocy innej osoby w celu złożenia odwołania w terminie ustawowym, podczas gdy z akt sprawy jednoznacznie wynika (w tym z samej skargi na postanowienie Kolegium), że nie mógł wyręczyć się osobą trzecią, a pierwszym dniem, w którym mógł skorzystać z pomocy innej osoby, był dopiero 19 grudnia 2022 r. (Sąd nie dostrzegł oświadczeń J. A. w tym zakresie, złożonych do akt sprawy i do których Kolegium już wcześniej się odniosło), a zatem brak jest podstaw do przyjęcia, że Kolegium miałoby prowadzić dalsze postępowanie dowodowe w zakresie, który nie budzi żadnych wątpliwości i nie wymaga wyjaśnienia.
Żądaniem skargi kasacyjnej objęto uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i umorzenie postępowania sądowego (ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi lub uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Opolu do ponownego rozpoznania), a także zwrot kosztów postępowania według norm przepisanych. Zrzeczono się rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Przepis art. 193 zdanie drugie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2024, poz. 935) – dalej jako: "p.p.s.a." – wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji oraz Sąd I instancji.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowo-administracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy był związany granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.).
Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, należy stwierdzić, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Bezzasadnie Kolegium podnosi, iż wyrok Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Opolu z dnia 24 sierpnia 2023 r., sygn. akt II SA/Op 166/23, którym prawomocnie oddalono skargę na postanowienie o stwierdzeniu uchybienia terminowi do wniesienia odwołania, czyni bezprzedmiotowym rozpoznawanie wniosku o przywrócenie terminu. Z tego względu – zdaniem organu – Sąd I instancji powinien był umorzyć postępowanie w trybie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a.
Poglądu tego nie można podzielić. Przyjęcie koncepcji prezentowanej w skardze kasacyjnej prowadziłoby do paradoksalnych wyników. Mogłoby się bowiem okazać, że o możliwości merytorycznego rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu decyduje kolejność wpływu lub rozpoznania przez sąd dwóch skarg – na postanowienie o uchybieniu terminowi i na postanowienie odmawiające przywrócenia terminu. Takiego "przypadkowego" mechanizmu procesowego nie sposób zaakceptować, gdyż naruszałby on gwarancje strony do rzetelnego i sprawiedliwego rozpatrzenia jej sprawy. Skoro bowiem ustawodawca przewidział dwa odrębne, niezależne tryby zaskarżenia (postanowienia o uchybieniu terminowi oraz postanowienia w kwestii przywrócenia terminu), to każda skarga zasługuje na merytoryczną ocenę, o ile nie występują wyraźne procesowe podstawy do jej odrzucenia.
Poza sporem w sprawie pozostaje, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wyrokiem z 24 sierpnia 2023 roku, sygn. akt II SA/Op 166/23, prawomocnie oddalił skargę na postanowienie stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Wbrew jednak stanowisku Kolegium, to prawomocne orzeczenie nie czyni bezprzedmiotowym postępowania zainicjowanego wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Jakkolwiek w uzasadnieniu złożonej skargi kasacyjnej Samorządowe Kolegium Odwoławcze powołuje szereg orzeczeń sądów administracyjnych, argumentując, że prawomocne przesądzenie kwestii uchybienia terminu do wniesienia odwołania bezprzedmiotowym czyni postępowanie w sprawie przywrócenia tego terminu, to Sąd w składzie niniejszą sprawę rozpoznający stanowiska tego nie podziela. Należy bowiem zwrócić uwagę, że przyjęcie stanowiska prezentowanego przez Kolegium w skardze kasacyjnej musiałoby prowadzić do wniosku, że o zasadności wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania może decydować kolejność rozpoznawania skarg złożonych na postanowienie w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania oraz na postanowienie w sprawie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Tymczasem, kolejność rozpoznania złożonych wniosków jest kwestią niezależną od woli wnioskodawcy. Uchybienie terminu jest natomiast stanem obiektywnym. Niedopuszczalne byłoby zatem przyjęcie, że skoro wpierw kontroli sądowej poddano postanowienie w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania, to strona nie może domagać się kontroli legalności postanowienia wydanego w sprawie jej wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Za nie do zaakceptowania należałoby uznać taką wykładnię przepisów prawa, która dopuszczałaby funkcjonowanie mechanizmu, w którym ryzyko ewentualnego nieprawidłowego działania aparatu administracyjnego przerzuca się na osobę ubiegającą się o rozpoznanie jej wniosku (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 23 października 2007 r., sygn. P 28/07). W istocie o takiej sytuacji należałoby mówić w przypadku, gdyby o przedmiotowości wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania przesądzać miała kolejność działań podejmowanych przez organy administracji publicznej, a następnie kolejność rozpoznania skarg złożonych na postanowienie w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania oraz na postanowienie w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Szersze rozważania na ten temat wraz z chronologiczną ewolucją stanowisk judykatury oraz doktryny w kontekście korelacji wniosku o przywrócenie terminu oraz postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu zostały przedstawione w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 sierpnia 2012 r., sygn. I FSK 1446/11. Sąd niniejszą sprawę rozpoznający wnioski zawarte w uzasadnieniu tego wyroku podziela. Z tych też przyczyn zarzut naruszenia art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. i art. 170 p.p.s.a. w związku z art. 58 § 1 Kpa okazał się niezasadny.
Niezasadnie również Sądowi I instancji postawiono zarzut naruszenia art. 58 § 1 Kpa oraz art. 7, art. 9, art. 77 § 1 i art. 80 Kpa.
Kolegium zarzuca, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu niesłusznie uznał, iż organ nie przeprowadził w sposób wyczerpujący postępowania dowodowego związanego z ustaleniem, czy skarżący mógł skorzystać z pomocy osoby trzeciej, by w terminie wnieść odwołanie. W szczególności organ zwraca uwagę, że z wyjaśnień skarżącego wynikać miało, iż dopiero 19 grudnia 2022 r. był w stanie sporządzić i złożyć odwołanie z pomocą innej osoby, co nie wymagało dalszego wyjaśniania. Jakkolwiek, argumentację skargi kasacyjnej można uznać po części za trafną, to zarzuty skargi kasacyjnej nie mogły przynieść pożądanego rezultatu. Sąd I instancji wskazał na konieczność dokładnego wyjaśnienia, czy i w jakim zakresie stan zdrowia skarżącego (połączony z przyjmowaniem silnych leków przeciwbólowych, powodujących senność i ograniczenia koncentracji) w okresie biegu terminu do wniesienia odwołania mógł obiektywnie uniemożliwić mu zachowanie należytej staranności. Tymczasem, należy zwrócić szczególną uwagę na fakt, że przepis art. 58 § 1 Kpa wymaga od wnioskodawcy uprawdopodobnienia, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. Zaakcentować zatem trzeba różnicę pomiędzy uprawdopodobnieniem okoliczności a jej udowodnieniem. Udowodnienie służy celowi przekonania organu orzekającego o prawidłowości pewnego twierdzenia, uprawdopodobnienie służy natomiast obudzeniu w organie orzekającym mniejszego lub większego stopnia przekonania o prawdopodobieństwie jakiegoś faktu (A. Wróbel, M. Jaśkowska, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz 2005, s. 402 [za:] E. Iserzon, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, teksty, wzory i formularze, Wyd. IV, Warszawa 1970, s. 135). Zważywszy zatem na okoliczności badanej sprawy, należy zauważyć, że w świetle zebranego materiału dowodowego doszło do uprawdopodobnienia, o którym mowa w art. 58 § 1 Kpa. Kwestia ta nie wymaga zatem dalszego, pogłębionego badania. Należy bowiem pamiętać, że art. 58 § 1 Kpa nie wymaga od strony ścisłego udowodnienia braku winy, ale jedynie jego uprawdopodobnienia. Właściwe organy administracji są zaś zobowiązane, zgodnie z art. 7, art. 9, art. 77 § 1 i art. 80 Kpa, do takiego kierowania postępowaniem dowodowym, aby strona mogła przedstawić okoliczności faktyczne i dowody pozwalające uprawdopodobnić brak winy w uchybieniu terminowi. Podkreślić trzeba, że zarzut naruszenia przepisów postępowania może być skuteczną podstawą kasacyjną tylko wówczas, gdy zarzucane uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tego typu wpływ w rozpatrywanym przypadku wykazany nie został. Stąd też zarzut naruszenia przepisów art. 58 § 1 Kpa oraz art. 7, art. 9, art. 77 § 1 i art. 80 Kpa pozostaje niezasadny.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna jest niezasadna i dlatego na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o jej oddaleniu.