I OSK 585/18

I OSK 585/18 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2018-06-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2018-02-16
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Iwona Bogucka
Maria Wiśniewska /przewodniczący sprawozdawca/
Marian Wolanin
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
II SA/Op 302/17 - Wyrok WSA w Opolu z 2017-11-16
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2016 poz 1518
art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt. 2
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maria Wiśniewska (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Iwona Bogucka Sędzia NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 16 listopada 2017 r. sygn. akt II SA/Op 302/17 w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wyrokiem z dnia 16 listopada 2017 r., sygn. akt II SA/Op 302/17 oddalił skargę M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] marca 2017 r., nr v w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.
W uzasadnieniu powyższego wyroku zawarto następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną:
Burmistrz P. decyzją z dnia [...] listopada 2011 r., nr [...], przyznał M. W. zasiłek rodzinny na dziecko: J. W., w kwocie [...] zł miesięcznie, na okres od 1 listopada 2011 r. do 31 października 2012 r.; J. W., w kwocie [...] zł miesięcznie, na okres od 1 listopada 2011 r. do 31 października 2012 r.; M. W., w kwocie [...] zł miesięcznie, na okres od 1 listopada 2011 r. do 31 października 2012 r.; K. W., w kwocie [...] zł miesięcznie, na okres od 1 listopada 2011 r. do 31 sierpnia 2012 r.; B W, w kwocie [...] zł miesięcznie, na okres od 1 listopada 2011 r. do 31 października 2012 r. oraz dodatki do zasiłku rodzinnego.
W dniu [...] czerwca 2013 r. M. W. złożyła w Ośrodku Pomocy Społecznej w P. wniosek o wstrzymanie od dnia 1 lipca 2013 r. wypłaty przyznanych na dzieci świadczeń rodzinnych z powodu podjęcia przez męża J. W. pracy za granicą od czerwca 2013 r. Natomiast w dniu [...] lipca 2013 r. złożyła pisemne oświadczenie o wykonywaniu przez męża pracy w H. od dnia [...] września 2011 r. do dnia [...] lutego 2013 r.
W związku z uzyskaniem informacji od Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w O., że J. W. w okresie od dnia [...] września 2011 r. do dnia [...] kwietnia 2013 r. był aktywny zawodowo w H., Burmistrz P. decyzją z dnia [...] marca 2014 r., nr [...], na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 oraz art. 105 § 1 kpa uchylił decyzję z dnia [...] listopada 2011 r., nr [...] (pkt 1) oraz umorzył postępowanie w sprawie ustalenia skarżącej uprawnień do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku na dzieci: J. W., J. W., M. W., K. W. oraz B. W., na okres od 1 listopada 2011 r. do 31 października 2012 r. (pkt 2).
W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że w związku z tym, iż od dnia [...] września J. W. podlegał ustawodawstwu h. w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, w chwili wydawania decyzji z dnia [...] listopada 2011 r. przyznającej skarżącej świadczenia rodzinne, organ ten nie był właściwy w sprawie. Powyższy fakt stanowi nową okoliczność faktyczną w sprawie istniejącą w dniu wydawania decyzji, nieznaną organowi i mającą istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia wniosku skarżącej z dnia [...] listopada 2011 r., co wypełnia przesłankę wznowienia postępowania, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 5 kpa, a w dalszej kolejności uchylenia powyższej decyzji z dnia [...] listopada 2011 r. i umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowe oraz przekazania przedmiotowego wniosku skarżącej o przyznanie świadczeń rodzinnych na dzieci na okres zasiłkowy 2011/2012 do organu właściwego, czyli Marszałka Województwa Opolskiego.
Marszałek Województwa Opolskiego pismem z dnia [...] maja 2014 r. wezwał skarżącą do uzupełnienia, w terminie 14 dni, przedmiotowego wniosku przez nadesłanie m. in. dokumentu potwierdzającego uzyskiwany przez jej męża dochód z tytułu pierwszego pełnego miesiąca pracy wykonywanej w H., tj. za miesiąc październik 2011 r.
Wobec braku odpowiedzi skarżącej, organ pismem z dnia [...] lipca 2014 r., nr [...], zawiadomił M. W., że jej wniosek o ustalenie uprawnień do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na okres zasiłkowy 2011/2012, pozostawiono bez rozpatrzenia.
Następnie Marszałek Województwa Opolskiego decyzją z dnia [...] września 2016 r., nr [...], na podstawie art. 21, art. 23a ust. 9 oraz art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 2 oraz ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2015 r. poz. 114, z późn. zm.), orzekł, że świadczenia rodzinne wypłacone skarżącej na podstawie decyzji Burmistrza P. z dnia [...] listopada 2011 r., nr [...] w okresie od 1 listopada 2011 r. do 31 października 2012 r. w łącznej kwocie [...] zł są nienależnie pobranymi świadczeniami rodzinnymi i podlegają zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.
W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że J. W. w okresie od dnia [...] września 2011 r. do dnia [...] lutego 2013 r. był zatrudniony jako pracownik najemny w H., dlatego stał się uprawnionym do świadczeń rodzinnych na członków swojej rodziny, przewidzianych przez ustawodawstwo państwa wykonywania pracy. Przedmiotowa zatem sprawa w zakresie pobieranych przez skarżącą w Polsce świadczeń rodzinnych podlega koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Wyjaśnił, że we wniosku z dnia [...] października 2011 r. o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami skarżąca podpisała oświadczenie (VII część wniosku), w którym podała, iż zapoznała się z warunkami uprawniającymi do zasiłku rodzinnego oraz że w wypadku wyjazdu członka rodziny poza granicę Rzeczypospolitej Polskiej lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, powiadomi organ przyznający świadczenia rodzinne. Również w kolejnym oświadczeniu z dnia [...] października 2011 r., złożonym pod odpowiedzialnością karną za składanie fałszywych zeznań, skarżąca nieprawdziwie podała, że nikt z członków jej rodziny nie przebywa i nie pracuje za granicą. Organ wskazał, że w decyzji przyznającej świadczenia z dnia [...] listopada 2011 r. także pouczono skarżącą o obowiązku zgłoszenia wyjazdu członka rodziny poza granice RP oraz uzyskania dochodu. Mimo jednak prawidłowego pouczenia, skarżąca nie zgłosiła ani wyjazdu współmałżonka do tego kraju, gdzie podjął zatrudnienie, ani dochodu uzyskanego z tego tytułu. Organ przyjął, że skoro była ona wielokrotnie pouczana o obowiązku zgłaszania zatrudnienia członka rodziny za granicą, to było jej wiadome, iż okoliczność ta ma istotne znaczenie przy ustalaniu prawa do świadczeń rodzinnych w Polsce i powinna zgłosić wykonywanie pracy przez J. W. na terytorium H. Powyższe uchybienie spełnia przesłankę świadomego wprowadzenia w błąd organu, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy, a świadczenia rodzinne wypłacone w jej następstwie są nienależnie pobrane. Elementem świadomego wprowadzenia w błąd organu jest złożenie przez skarżącą oświadczenia, w którym nieprawdziwie podała, że nikt z członków jej rodziny nie pracuje poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, podczas gdy jej mąż był aktywny zawodowo w H. Składając wniosek wraz dokumentami, podpisała go, stąd organ stwierdził, że przyjęła ona do wiadomości całą jego treść wraz z zawartymi pouczeniami i nie miał podstaw by uznać się za organ niewłaściwy w sprawie, czy udzielić stronie dodatkowych informacji lub pouczeń. Uzyskanie zatem świadczeń przez skarżącą nastąpiło na skutek wprowadzenia organu w błąd przez złożenie przez nią oświadczenia, w którym podała stan faktyczny nieodpowiadający stanowi rzeczywistemu.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O., po rozpatrzeniu odwołania M. W., decyzją z dnia [...] marca 2017, nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Organ odwoławczy stwierdził, że zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy, za nienależnie pobrane świadczenia uważa się świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań bądź dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą świadczenie. Organ stwierdził, że skarżąca do wniosku dołączyła m.in. dokumenty potwierdzające dochód osiągnięty przez nią i jej męża – J. W. w 2010 r., a także oświadczenie z dnia [...] października 2011 r., w którym podała, iż w chwili składania wniosku o przyznanie świadczeń rodzinnych na dzieci członek jej rodziny nie pracuje za granicą. Na podstawie złożonego wniosku i zgromadzonej w sprawie dokumentacji, ostateczną decyzją z dnia [...] listopada 2011 r. przyznano jej wnioskowane świadczenia rodzinne. Tymczasem ojciec dzieci J. W. pracował w H. w okresach od [...] września 2011 r. do [...] lutego 2013 r. i od [...] czerwca 2013 r. do [...] listopada 2013 r. oraz pobierał zasiłek dla bezrobotnych w okresie od [...] lutego 2013 r. do [...] kwietnia 2013 r. (informacja od instytucji h. [...] z dnia [...] stycznia 2014 r.), a więc na dzień złożenia wniosku o przyznanie świadczeń na dzieci na okres zasiłkowy 2011/2012, tj. [...] października 2011 r. mąż skarżącej już wykonywał pracę w H. Powyższe oznacza, że skarżąca świadomie wprowadziła organ w błąd przez nieujawnienie faktu wyjazdu męża J. W. za granicę i podjęcia przez niego w tym kraju zatrudnienia od dnia [...] września 2011 r.
M. W. wniosła na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, domagając się jej uchylenia oraz decyzji ją poprzedzającej. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy, zarzucając, że nigdy nie wprowadziła organów świadomie w błąd w celu uzyskania świadczeń rodzinnych oraz art. 7, art. 77 i art. 80 kpa polegające na nieprawidłowym przeprowadzeniu postępowania dowodowego, a także dokonanie oceny zebranego materiału dowodowego w niewłaściwy sposób.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Powołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu uznał skargę za niezasadną i na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm., dalej: "ppsa") oddalił skargę.
W ocenie Sądu pierwszej instancji, organy w sposób uprawniony, bo znajdujący potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym przyjęły, że skarżąca, składając w dniu [...] października 2011 r. wniosek o przyznanie świadczeń rodzinnych na dzieci świadomie wprowadziła organ w błąd, bowiem nie ujawniła faktu wyjazdu męża J. W. za granicę i podjęcia tam przez niego zatrudnienia od dnia [...] września 2011 r. Skarżąca, składając przedmiotowy wniosek została właściwie i skutecznie pouczona o konieczności poinformowania organu o wyjeździe członka rodziny za granicę i uzyskania dochodu z tytułu podjęcia pracy za granicą. O powyższym świadczy złożenie przez skarżącą własnoręcznego podpisu pod oświadczeniem, zawartym w VII część wniosku, że zapoznała się z warunkami uprawniającymi do zasiłku rodzinnego oraz że w przypadku m.in. wyjazdu członka rodziny poza granicę Rzeczypospolitej Polskiej lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, powiadomi o tym podmiot realizujący świadczenia rodzinne. Zawarte we wniosku pouczenie było jasne i czytelne, co więcej, zostało ono wyróżnione na druku pogrubioną czcionką. Ponadto skarżąca wraz z wnioskiem złożyła odrębne oświadczenie z dnia [...] października 2011 r., w którym wyraźnie podała, że w chwili składania wniosku ani ona, ani żaden z członków rodziny nie pracuje za granicą oraz zobowiązała się do powiadomienia organu w terminie 7 dni o fakcie podjęcia przez nią lub członka rodziny pracy za granicą. Nie budzi zatem wątpliwości, że skarżąca posiadała pełną wiedzę o okolicznościach mających istotny wpływ na przyznanie wnioskowanych świadczeń, w tym o konieczności zgłoszenia organowi faktu przebywania członka rodziny za granicą. Pomimo tego, złożyła oświadczenie, w którym nie ujawniła okoliczności wykonywania przez męża pracy na terenie H., przez co wprowadziła organ w błąd. Dla oceny zachowania skarżącej bez znaczenia pozostaje to, że dopiero znacznie później poinformowała organ o tej okoliczności. Powyższe dowodzi, że skarżąca miała świadomość, iż informacja związana z wyjazdem męża za granicę jest istotna z punktu widzenia przyznania wnioskowanych świadczeń. Bez znaczenia natomiast w świetle wydania decyzji na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy pozostaje, powołana przez skarżącą, okoliczność niepobierania przez jej męża świadczeń w H.
Od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła M. W.
Zaskarżając wyrok w całości, jako podstawy kasacyjne wskazała na naruszenie:
1. prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a to:
- art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy polegające na błędnej ocenie przesłanki zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w świetle przyjętych kryteriów tej oceny i pominięcie tego, że do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń może dojść w sytuacji, gdy osoba, która pobrała świadczenia obiektywnie nienależne, zataiła celowo istotne informacje, działając w celu uzyskania świadczenia, o którym wiedziała, że w przypadku ujawnienia danej informacji, świadczenia nie uzyska;
- art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy polegające na pominięciu, że dla oceny zakresu nienależnie pobranego świadczenia konieczne jest ustalenie, czy, a jeśli tak, to w jakiej wysokości osoba, która pobrała świadczenia, uzyskałaby je w sytuacji podania wszystkich koniecznych informacji, a tym samym, że za wystarczającą przesłankę zwrotu nienależnie pobranego świadczenia nie można uznać samego zatajenia istotnych informacji;
2. przepisów postępowania mające istoty wpływ na wynik sprawy, a to:
- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 7 i 77 § 1 oraz art. 80 kpa przez akceptację postępowania dowodowego przeprowadzonego przez organy administracji w sposób niepełny, z pominięciem ustaleń w zakresie tego, jakie dochody uzyskał J. W. z tytułu zatrudnienia na terenie H. od września 2011 r.; przez akceptację postępowania dowodowego, które dokonało błędnych ustaleń faktycznych co do istnienia świadomości i celowości działania skarżącej jako nakierowanego na uzyskanie nienależnych obiektywnie świadczeń;
- art. 141 § 4 ppsa przez nieodniesienie się do wszystkich zarzutów skargi i pominięcie w uzasadnieniu wyroku zarzutu dotyczącego nieustalenia przez organy wpływu rzekomego zatajenia informacji o zatrudnieniu męża w H. na obiektywne prawo i wysokość świadczeń, które zostały uznane za nienależnie pobrane.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zarzucono, że istotnym kryterium oceny, czy świadczenie było nienależnie pobrane w rozumieniu art. 30 ust. 1 w zw. z art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy powinno być ustalenie, czy działanie umyślne ze strony osoby ubiegającej się o świadczenia rodzinne, było w pełni świadomie nakierowane na uzyskanie świadczeń, o których osoba ta wiedziała, że w przypadku podania wszystkich wymaganych przez organ informacji, prawo do nich utraci. Tego rodzaju analizy przesłanek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w zaskarżonym wyroku zabrakło, co sprawia, że ocena dokonana przez Sąd pierwszej instancji jest wadliwa.
Zarzucono również, że w uzasadnieniu wyroku skoncentrowano się niemal wyłącznie na kwestii świadomości wprowadzenia organu przez skarżącą w błąd w toku postępowania o przyznanie świadczeń rodzinnych. Sąd nie dostrzegł tego, że rodzina skarżącej nie pobierała równolegle dwóch świadczeń, jednego w Polsce, a drugiego w H. Jedynym świadczeniem przez cały ten okres, które było otrzymywane i o które wnioskowano, było świadczenie na terenie Polski. Niepodanie zatem faktu podjęcia pracy przez męża skarżącej na terenie H. nie miało na celu uzyskanie wbrew prawu świadczenia, co do którego skarżąca zdawała sobie sprawę, że jest jej nienależne. Świadczenie natomiast na terenie H. byłoby z pewnością wyższe niż to uzyskiwane na terenie Polski. Skarżąca poinformowała natomiast organ o zatrudnieniu męża w H., kiedy zdała sobie sprawę z takiej konieczności.
W konkluzji skargi kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania kasacyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Przede wszystkim należy podkreślić, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 ppsa), z urzędu zaś bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, ogólnie określonymi w art. 174 ppsa. Podstawy te determinują kierunek postępowania Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Wychodząc z tego założenia, należy na wstępie zaznaczyć, że wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania (art. 183 § 2 ppsa), Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny zagadnienia prawidłowości dokonanej przez Sąd pierwszej instancji wykładni wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa.
Skargę kasacyjną oparto na podstawach przewidzianych w art. 174 pkt 1 i 2 ppsa, zarzucając Sądowi pierwszej instancji naruszenie prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie i błędną wykładnię oraz naruszenie przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W sytuacji podniesienia obu podstaw kasacyjnych, zasadą jest w pierwszej kolejności rozpoznanie zarzutów procesowych, ponieważ dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do kontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowane przepisy prawa materialnego.
Bezsporne jest, że w rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji kontrolował legalność decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] marca 2017, nr [...] dotyczącej zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Podstawę materialnoprawną przedmiotowej decyzji stanowił art. 23a ust. 9 oraz art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy. W związku z tym przepisy te wyznaczały zakres postępowania dowodowego, jaki powinien przeprowadzić organ w celu należytego wyjaśnienia sprawy.
W podstawie kasacyjnej z art. 174 pkt 2 ppsa zarzucono naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa oraz art. 141 § 4 ppsa. Naruszenie tych przepisów może mieć taką samą postać jak naruszenie prawa materialnego, jednak stanowi ono podstawę kasacyjną, jeżeli uchybienie przepisom postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. A zatem pomiędzy uchybieniem procesowym a wydanym w sprawie orzeczeniem podlegającym zaskarżeniu musi zachodzić związek przyczynowy. Chodzi o możliwość istotnego wpływania na wynik sprawy, a więc ukształtowanego w nim stosunku administracyjnego materialnego lub procesowego.
Stosownie do art. 77 § 1 kpa, na organie administracji publicznej spoczywa obowiązek zebrania w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego sprawy niezbędnego do jej wyjaśnienia. Postępowanie wyjaśniające prowadzone przez organ administracji publicznej powinno być zakończone po zbadaniu wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla danej sprawy, których zakres, jak wspomniano wcześniej, określają przepisy prawa materialnego mające zastosowanie w sprawie. Następnie zgodnie z art. 80 kpa, organ dokonuje oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Podkreślenia jednak wymaga, że realizując zasadę prawdy obiektywnej (art. 7 i art. 77 § 1 kpa) organ jest wprawdzie zobowiązany do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, jednakże strona nie jest zwolniona od obowiązku współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych sprawy. Powinna ona bowiem przedstawić w sprawie wszystkie informacje niezbędne do ustalenia jej stanu faktycznego, jak również wskazać dowody mające, jej zdaniem, znaczenie w sprawie i udostępnić dowody znajdujące się w jej posiadaniu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lipca 2011 r., sygn. akt II OSK 1560/10, publ. https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Wbrew podniesionym zarzutom, Sąd pierwszej instancji prawidłowo przyjął, że organy, pierwszej, jak i drugiej instancji dysponowały pełnym materiałem dowodowym oraz przeprowadziły postępowanie dowodowe w sposób odpowiadający wyżej opisanym zasadom procedury administracyjnej. Zauważyć bowiem należy, że skarżąca w toku tego postępowania, jak również we wcześniejszych jego etapach, nie do końca prawidłowo współdziałała z organami. Informację na temat wyjazdu jej męża J. W. do H. podała dopiero w dniu [...] czerwca 2013 r. Natomiast Marszałek Województwa Opolskiego ustalił (pismo z dnia [...] stycznia 2014 r.), że J. W. był aktywny zawodowo w tym państwie od dnia [...] września 2011 r. do dnia [...] kwietnia 2013 r., powołując się w tym zakresie na informację z dnia [...] stycznia 2014 r. przekazaną przez h. instytucję właściwą w sprawach świadczeń rodzinnych ([...]). Oznacza to, że wyjazd męża skarżącej nastąpił przed wydaniem przez Burmistrza P. decyzji z dnia [...] listopada 2011 r. przyznającej skarżącej świadczenia rodzinne, a zatem w chwili jej wydawania organ ten nie był właściwy w sprawie. Konsekwencją powyższego stanu rzeczy było wydanie przez Burmistrza P. decyzji z dnia [...] marca 2014 r., nr [...] uchylającej decyzję z dnia [...] listopada 2011 r. i umarzającej postępowanie jako bezprzedmiotowe. Organ ten przekazał jednocześnie wniosek skarżącej z dnia [...] października 2011 r. o przyznanie świadczeń rodzinnych na dzieci na okres zasiłkowy 2011/2012 do organu właściwego, czyli Marszałka Województwa Opolskiego. Mając jednak na uwadze, że skarżąca, na wezwanie organu nie uzupełniła przedmiotowego wniosku i nie nadesłała m.in. dokumentu potwierdzającego uzyskiwany przez jej męża dochód w H., organ pismem z dnia [...] lipca 2014 r., nr [...], zawiadomił ją, że jej wniosek o ustalenie uprawnień do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na okres zasiłkowy 2011/2012, pozostawiono bez rozpatrzenia. W konsekwencji organ ten wydał decyzję z dnia [...] września 2016 r., nr [...], na podstawie art. 21, art. 23a ust. 9 oraz art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 2 ustawy, orzekającą, że świadczenia rodzinne wypłacone skarżącej na podstawie decyzji Burmistrza P. z dnia [...] listopada 2011 r. są nienależnie pobranymi świadczeniami rodzinnymi i podlegają zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] marca 2017, nr [...].
Bezzasadny jest zatem zarzut dotyczący niepełnego przeprowadzenia postępowania dowodowego, z pominięciem ustaleń w zakresie tego, jakie dochody uzyskał J. W. z tytułu zatrudnienia na terenie H., bowiem organy przeprowadziły postępowanie dowodowe na podstawie posiadanej dokumentacji, wydając na ich podstawie stosowne, opisane wyżej, rozstrzygnięcia. Pozostawienie natomiast wniosku skarżącej z dnia [...] października 2011 r. o przyznanie świadczeń rodzinnych bez rozpatrzenia było wynikiem jej zaniechania w postaci nienadesłania informacji odnośnie zarobków jej męża w H. W następstwie powyższego stanu rzeczy Marszałek Województwa Opolskiego wydał decyzję dotyczącą zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych na podstawie art. 23a ust. 9 w zw. z art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy.
Oparty na nieusprawiedliwionych podstawach jest również zarzut naruszenia art. 141 § 4 ppsa, który wskazuje zasadnicze elementy składowe uzasadnienia wyroku. Powinno ono mianowicie zawierać: zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. A zatem uzasadnienie wyroku powinno być sporządzone w taki sposób, by wynikało z niego, dlaczego sąd uznał zaskarżone orzeczenie za zgodne lub niezgodne z prawem. Należy stwierdzić, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie elementy, o których mowa w tym przepisie oraz pozwala prześledzić tok rozumowania Sądu, w stopniu umożliwiającym jego ocenę i kontrolę. Bezzasadny jest także zarzut skargi kasacyjnej, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie odnosi się do zarzutu dotyczącego nieustalenia przez organy wpływu rzekomego zatajenia informacji o zatrudnieniu męża skarżącej w H. na obiektywne prawo i wysokość świadczeń, które zostały uznane za nienależnie pobrane, bowiem podkreślić należy, że wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia nie musi szczegółowo odnosić się do wszystkich argumentów powołanych w skardze, jeśli argumentacja sądu łącznie przesądza o ich bezzasadności, co też miało miejsce w niniejszej sprawie.
Z tych względów, niezasadny jest zarzut dotyczący naruszenia powołanych w podstawie kasacyjnej przepisów postępowania.
Nie zasługuje także na uwzględnienie podstawa kasacyjna dotycząca naruszenia prawa materialnego, tj. art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, bowiem Sąd pierwszej instancji, kontrolując zaskarżoną decyzję dokonał właściwej subsumcji powołanego przepisu do ustalonego prawidłowo stanu faktycznego oraz nadał mu prawidłowe znaczenie.
Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd organu przez osobę pobierającą te świadczenia. Osoba, która pobrała takie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu (art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy). Z przepisu tego wynika, że uznanie świadczenia za nienależnie pobrane wymaga wykazania przez organ negatywnego zachowania świadczeniobiorcy zmierzającego do uzyskania danego świadczenia. Użyte w tym przepisie określenie "świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone" oznacza, że już na etapie składania wniosku o przyznanie danego świadczenia rodzinnego osoba działała ze świadomością wywołania po stronie właściwego organu mylnego wyobrażenia co do jej sytuacji faktycznej w celu uzyskania tego świadczenia.
Taka sytuacja, polegająca na świadomym wprowadzeniu organu w błąd, miała miejsce przedmiotowej sprawie, bowiem jak zasadnie ustaliły organy, skarżąca, przy składaniu wniosku o przyznanie świadczeń rodzinnych w dniu [...] października 2011 r., co miało miejsce już po wyjeździe jej męża do H. i podjęciu tam przez niego zatrudnienia, podpisała dwa nieprawdziwe oświadczenia, mimo prawidłowych pouczeń, w tym jedno pod odpowiedzialnością karną, w których podała, że nikt z członków jej rodziny nie przebywa i nie pracuje za granicą. Ponadto w decyzji przyznającej świadczenia rodzinne z dnia [...] listopada 2011 r. zawarto pouczenie o obowiązku zgłoszenia wyjazdu członka rodziny poza granice RP oraz uzyskania dochodu. Wszystkie pouczenia sformułowane były w sposób prosty i zrozumiały, więc nie ma możliwości do przyjęcia, że skarżąca nie była w stanie ich zrozumieć. Jednakże mimo tak jasnego pouczenia, nie zgłosiła ona wyjazdu współmałżonka do H., gdzie podjął zatrudnienie, ani dochodu uzyskanego przez niego z tego tytułu. Informację tę podała dopiero w dniu [...] czerwca 2013 r., a więc prawie 2 lata po wyjeździe męża do kraju objętego koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego. Zatem niepodanie przez nią okoliczności związanych z wyjazdem jej męża do H. w celach zarobkowych, co miało miejsce przed złożeniem wniosku o przyznanie świadczeń rodzinnych, trudno uznać, wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, że nastąpiło bez celowego zatajenia przed organami administracji tych informacji, mających istotny wpływ na przyznanie tych świadczeń.
Całkowicie chybiony jest zatem w tym kontekście zarzut dotyczący braku ustalenia, czy skarżąca, która pobrała świadczenia, uzyskałby je w sytuacji podania wszystkich koniecznych informacji, a tym samym, że za wystarczającą przesłankę zwrotu nienależnie pobranego świadczenia nie można uznać samego zatajenia istotnych informacji. Wręcz przeciwnie, wprowadzenie organu w błąd, co też miało miejsce w niniejszej sprawie na skutek składania przez skarżącą nieprawdziwych oświadczeń i zatajenia informacji o wyjeździe jej męża do H. w dniu wydania przez Burmistrza P. decyzji z dnia [...] listopada 2011 r. przyznającej jej świadczenia rodzinne, stanowi samoistną przesłankę do uznania, na podstawie art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy, że świadczenia rodzinne wypłacone M. W. na podstawie tej decyzji są nienależnie pobranymi świadczeniami i podlegają zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku.