I OSK 573/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną uczelni, która domagała się stwierdzenia nabycia z mocy prawa własności nieruchomości na podstawie uchylonego przepisu.
Uczelnia złożyła wniosek o stwierdzenie nabycia z mocy prawa własności nieruchomości na podstawie art. 256 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, który jednak został wyeliminowany z porządku prawnego. Organ administracji odmówił wszczęcia postępowania, wskazując na brak podstaw prawnych. Sąd pierwszej instancji utrzymał tę decyzję, a Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, potwierdzając, że brak przepisu prawa uniemożliwia wszczęcie postępowania administracyjnego w tej sprawie.
Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Akademii [...] im. J. Ś. w G. od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił skargę uczelni na postanowienie Ministra Rozwoju o odmowie wszczęcia postępowania. Akademia wnioskowała o stwierdzenie nabycia z mocy prawa własności nieruchomości Skarbu Państwa na podstawie art. 256 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym (u.P.s.w.). Przepis ten, obowiązujący do 1 października 2018 r., przewidywał, że grunty pozostające w użytkowaniu wieczystym uczelni publicznej stają się jej własnością, a nabycie to stwierdzał wojewoda w drodze decyzji. Jednakże, z dniem 1 października 2018 r. weszła w życie nowa ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (u.P.s.w.n.), a art. 256 u.P.s.w. został uchylony. W związku z tym, organy administracji uznały, że brak jest podstaw prawnych do wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nabycia własności nieruchomości. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną, potwierdził, że derogacja art. 256 u.P.s.w. oznacza brak możliwości wszczęcia postępowania administracyjnego w tej materii. Sąd podkreślił, że postępowanie administracyjne dotyczy spraw z zakresu prawa administracyjnego, a sprawy cywilne są rozpoznawane w tym trybie tylko, gdy tak stanowi ustawa. Brak przepisu prawa, który przekazywałby sprawę cywilną do właściwości organów administracji, uzasadnia odmowę wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. Sąd oddalił skargę kasacyjną, uznając zarzuty naruszenia przepisów postępowania i prawa materialnego za niezasadne.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Tak, brak podstawy prawnej do załatwienia sprawy cywilnej przez organ administracji publicznej uzasadnia odmowę wszczęcia postępowania administracyjnego na podstawie art. 61a § 1 k.p.a., gdyż żądanie o charakterze cywilnoprawnym skierowane do organu administracji nie wszczyna postępowania administracyjnego, będąc bezprzedmiotowym.
Uzasadnienie
Derogacja przepisu art. 256 u.P.s.w. spowodowała, że w aktualnym stanie prawnym nie istnieje sprawa administracyjna, w której organ mógłby rozstrzygnąć kwestię cywilnego prawa własności nieruchomości. Brak takiej sprawy oznacza pierwotną bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
odrzucono_skargę
Przepisy (14)
Główne
p.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.p.a. art. 61a § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
u.P.s.w. art. 256
Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 8 § § 1 i § 2
Kodeks postępowania administracyjnego
u.P.s.w.n.
Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce
Ustawa z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce art. 169 § pkt 3
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 32 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 64 § ust. 1 i ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
k.c.
Kodeks cywilny
u.g.n.
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
k.p.c. art. 2 § § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
Brak podstawy prawnej do wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nabycia własności nieruchomości na podstawie uchylonego przepisu (art. 256 u.P.s.w.). Derogacja art. 256 u.P.s.w. oznacza, że sprawa ta nie jest już przekazana do właściwości organów administracji publicznej, co uzasadnia odmowę wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a.
Odrzucone argumenty
Naruszenie art. 61a § 1 k.p.a. przez jego błędne zastosowanie i odmowę wszczęcia postępowania. Naruszenie zasady praworządności (art. 7 k.p.a.) oraz nieuwzględnienie interesu społecznego i słusznego interesu strony. Naruszenie zasad postępowania (art. 8 k.p.a.) oraz zasad konstytucyjnych (art. 2, 32, 64 Konstytucji RP) poprzez prowadzenie postępowania w sposób budzący zaufanie, odstąpienie od utrwalonej praktyki i naruszenie praw słusznie nabytych. Niewłaściwe zastosowanie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 169 pkt 3 ustawy wprowadzającej u.P.s.w.n. oraz art. 21 i 64 Konstytucji RP, skutkujące naruszeniem prawa własności.
Godne uwagi sformułowania
brak jest podstawy prawnej pozwalającej na wydanie przez organ administracji decyzji stwierdzającej nabycie prawa własności nieruchomości Skarbu Państwa, pozostającej w użytkowaniu wieczystym uczelni publicznej, na rzecz tej uczelni. brak podstawy prawnej do załatwienia sprawy cywilnej przez organ administracji publicznej uzasadnia odmowę wszczęcia postępowania administracyjnego na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. derogacja art. 256 u.P.s.w. spowodowała, że w aktualnym stanie prawnym nie istnieje sprawa administracyjna, w której organ administracji publicznej mógłby w sposób władczy wypowiedzieć się w kwestii cywilnego prawa własności nieruchomości
Skład orzekający
Arkadiusz Blewązka
sprawozdawca
Mariola Kowalska
przewodniczący
Piotr Niczyporuk
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego w przypadku braku podstawy prawnej, zwłaszcza w kontekście uchylonych przepisów dotyczących nabycia nieruchomości przez uczelnie publiczne."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z uchyleniem art. 256 u.P.s.w. i brakiem analogicznych regulacji w obecnym stanie prawnym.
Wartość merytoryczna
Ocena: 5/10
Sprawa ilustruje problematykę przejścia między stanami prawnymi i konsekwencje uchylenia przepisów dla postępowań administracyjnych. Jest interesująca dla prawników specjalizujących się w prawie administracyjnym i nieruchomościach.
“Uczelnia chciała nabyć ziemię na mocy starego prawa, ale sąd powiedział "nie ma podstaw".”
Sektor
edukacja
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI OSK 573/22 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2023-04-13 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2022-03-18 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Arkadiusz Blewązka /sprawozdawca/ Mariola Kowalska /przewodniczący/ Piotr Niczyporuk Symbol z opisem 6079 Inne o symbolu podstawowym 607 Hasła tematyczne Administracyjne postępowanie Sygn. powiązane I SA/Wa 2202/20 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-05-19 Skarżony organ Minister Rozwoju~Minister Rozwoju, Pracy i Technologii Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Powołane przepisy Dz.U. 2023 poz 259 art. 184 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Sentencja Dnia 13 kwietnia 2023 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mariola Kowalska Sędziowie: sędzia NSA Piotr Niczyporuk sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2023 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Akademii [...] im. J. Ś. w G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 maja 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 2202/20 w sprawie ze skargi Akademii [...] im. J. Ś. w G. na postanowienie Ministra Rozwoju z dnia [...] lipca 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę kasacyjną. Uzasadnienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 19 maja 2021 r., I SA/Wa 2202/20 oddalił skargę Akademii [...] im. J. Ś. w G. na postanowienie Ministra Rozwoju z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania. Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach sprawy: Pismem z dnia [...] grudnia 2019 r. Akademia [...] im. J.Ś. w G. złożyła do Wojewody P. wniosek o wydanie, w trybie art. 256 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U.2017.2183 ze zm.), dalej jako "u.P.s.w.", decyzji stwierdzającej nabycie z mocy prawa przez Akademię [...] im. J. Ś. w G. z dniem [...] września 2005 r. prawa własności nieruchomości Skarbu Państwa, położonej w gminie D., obręb [...] J., oznaczonej jako działka nr [...] o powierzchni 5,06 ha, zapisanej w księdze wieczystej nr [...]. Wojewoda P. postanowieniem nr [...] z dnia [...] czerwca 2020 r. odmówił wszczęcia postępowania w ww. sprawie, wskazując, iż brak jest podstawy prawnej do wydania decyzji administracyjnej w trybie art. 256 u.P.s.w. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła Akademia [...] im. J. Ś. w G., a Minister Rozwoju rozpatrując sprawę ponownie wskazał, że ww. postanowienie Wojewody P. z dnia [...] czerwca 2020 r. wydane zostało na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem w sytuacji, gdy żądanie wszczęcia postępowania w rozumieniu art. 61 k.p.a. zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. W niniejszej sprawie Akademia [...] im. J. Ś. w G. wniosła o wydanie, w trybie art. 256 u.P.s.w., decyzji stwierdzającej nabycie z mocy prawa przez ww. Akademię z dniem [...] września 2005 r. prawa własności nieruchomości, położonej w gminie D., oznaczonej jako działka nr [...] o powierzchni 5,06 ha. Wskutek wyeliminowania przepisu art. 256 u.P.s.w. z porządku prawnego i braku uregulowań w aktualnie obowiązującej ustawie z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U.2018.1668 ze zm.), dalej jako u.P.s.w.n., w zakresie odpowiadającym uchylonemu art. 256 u.P.s.w., organ uznał, że brak jest podstawy prawnej pozwalającej na wydanie przez organ administracji decyzji stwierdzającej nabycie prawa własności nieruchomości Skarbu Państwa, pozostającej w użytkowaniu wieczystym uczelni publicznej, na rzecz tej uczelni. Brak zatem przepisu prawnego, na podstawie którego można wydać rozstrzygnięcie w przedmiocie żądania strony oznacza, iż w niniejszej sprawie zaistniały "inne uzasadnione przyczyny", o których mowa w art. 61a § 1 k.p.a., uzasadniające odmowę wszczęcia postępowania. W konsekwencji, postanowieniem z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] Minister Rozwoju utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2020 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania. Skargę na postanowienie Ministra Rozwoju do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła Akademia [...] im. J. Ś. w G. zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: 1. art. 61a §1 k.p.a. przez jego błędne zastosowanie i w konsekwencji odmowę wszczęcia postępowania w niniejszej sprawie; 2. art. 7 k.p.a. polegające na naruszeniu przez organ zasady praworządności oraz nieuwzględnienia interesu społecznego, jak również słusznego interesu strony; 3. art. 8 § 1 i § 2 k.p.a. oraz art. 2, art. 32 ust. 1, art. 64 ust. 2 Konstytucji RP polegające na prowadzeniu postępowania w sposób niebudzący zaufania do władzy publicznej, błędne odstąpienie od zasady utrwalania praktyki rozstrzygania spraw w analogicznym stanie faktycznym, naruszenie zasady zaufania skarżącego do władzy publicznej, a także naruszeniu przez organ konstytucyjnych zasad: ochrony praw słusznie nabytych oraz równości obywateli wobec prawa. Mając na uwadze wskazane zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalając skargę jako niezasadną wskazał, że na skutek odmowy wszczęcia postępowania organ nie prowadzi postępowania administracyjnego i nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty. W postanowieniu wydanym w trybie art. 61a § 1 k.p.a. organ nie może zatem formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania. Instytucja odmowy wszczęcia postępowania kończy się aktem formalnym, a nie merytorycznym. Sąd podkreślił, że w rozpoznawanej sprawie, jako przesłankę zastosowania art. 61a § 1 k.p.a., Minister uznał brak podstaw prawnych uzasadniających żądanie strony tj. wydania decyzji stwierdzającej nabycie z mocy prawa, w trybie art. 256 u.P.s.w., a to z uwagi na to, że na podstawie art. 169 pkt 3 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U.2018.1669 ze zm.), z dniem 1 października 2018 r. ustawa ta straciła moc, w tym także jej art. 256. Sąd I instancji wskazał również, że wskutek wyeliminowania art. 256 u.P.s.w. z porządku prawnego i braku tego rodzaju regulacji w przepisach u.P.s.w.n., obowiązującej od dnia 1 października 2018 r., brak jest aktualnie podstawy prawnej pozwalającej na wydanie przez organ administracji publicznej decyzji stwierdzającej nabycie z mocy prawa przez uczelnię wyższą prawa własności nieruchomości Skarbu Państwa pozostającej w użytkowaniu wieczystym uczelni. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła Akademia[...] im. J. Ś. w G. zaskarżając wyrok w całości i zarzucając naruszenie I. przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 61a § 1 k.p.a. przez niewłaściwe uznanie, że w niniejszej sprawie zachodzą inne uzasadnione przyczyny uniemożliwiające wszczęcie postępowania, podczas gdy wyeliminowanie art. 256 u.P.s.w. z porządku prawnego i brak tego rodzaju regulacji w przepisach u.P.s.w.n., nie stanowi przesłanki do zastosowania przez organ art. 61a § 1 k.p.a., w konsekwencji czego w sposób niewłaściwy organ odmówił wszczęcia postępowania w przedmiotowej sprawie; 2. art. 15 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. polegające na niewłaściwym uznaniu, że nie doszło do naruszenia przez organ zasady praworządności oraz, że nie doszło do nieuwzględnienia interesu społecznego, jak również słusznego interesu strony; 3. art. 15 p.p.s.a. w zw. z art. 8 § 1 i § 2 k.p.a. oraz art. 2, art. 32 ust. 1, art. 64 ust. 2 Konstytucji RP polegający na niewłaściwej ocenie, że organ prowadził postępowanie w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej, pomimo że organ w sposób błędny odstąpił od zasady utrwalania praktyki rozstrzygania spraw w analogicznym stanie faktycznym, jak również naruszył zasadę zaufania skarżącej do władzy publicznej oraz konstytucyjne zasady: ochrony praw słusznie nabytych, równości obywateli wobec prawa, a w konsekwencji odmówił wszczęcia postępowania w sprawie nabycia przez skarżącego, w trybie art. 256 u.P.s.w., nieruchomości Skarbu Państwa, położonej w gminie D., obręb [...] J., oznaczonej jako działka nr [...] o powierzchni 5,06 ha, dla której Sąd Rejonowy w K. IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr [...], w sytuacji gdy analogiczne postępowania prowadzone w trybie art. 256 u.P.s.w., przed datą wyeliminowania tego przepisu z porządku prawnego, były wszczynane i kończyły się wydawaniem przez właściwych wojewodów decyzji deklaratoryjnych stwierdzających prawo własności innych uczelni publicznych, co tym samym narusza zasadę równości wobec prawa oraz zasadę równego traktowania wszystkich przez władze publiczne – art. 32 Konstytucji RP; II. prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 169 pkt. 3 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U.2018.1669 ze zm.) w zw. z art. 21 ust. 1 oraz art. 64 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP przez niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji naruszenie praw skarżącej zagwarantowanych przez Konstytucję RP tj. prawa własności oraz ochrony prawa własności, polegające na uniemożliwieniu uzyskania przez skarżącą decyzji deklaratoryjnej stwierdzającej prawo własności do nieruchomości położonej w gminie D., obręb [...] J., oznaczonej jako działka nr [...] o powierzchni 5,06 ha, dla której Sąd Rejonowy w K. Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr [...], podczas gdy konstytucyjnie wyrażone zasady ochrony prawa własności jednostki wyrażają się m.in. w umożliwieniu ujawnienia tego prawa w księdze wieczystej, zaś w sytuacji odmowy przez organ administracji publicznej wszczęcia postępowania zmierzającego do uzyskania przez skarżącą decyzji deklaratoryjnej będącej podstawą wpisu prawa własności w księdze wieczystej, skarżąca została faktycznie pozbawiona możliwości dokonania wpisu przysługującego jej prawa własności w księdze wieczystej nr [...]. Mając na względzie wskazane zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. W motywach skargi kasacyjnej powyższe zarzuty szerzej uzasadniono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna okazała się niezasadna. Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. oraz nie zachodzi żadna z przesłanek wskazanych w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Ocenę zarzutów kasacyjnych wypada poprzedzić stwierdzeniem, iż istotą sporu pozostaje prawna możliwość wszczęcia i prowadzenia postępowania administracyjnego w sprawie o stwierdzenie prawa własności nieruchomości na rzecz podmiotu szkolnictwa wyższego, na podstawie przepisu, który nie obowiązywał już w dniu złożenia wniosku o wszczęcie postępowania, ale, w okresie swego obowiązywania, przewidywał skutek nabycia przez uczelnię publiczną prawa własności nieruchomości. Analizę regulacji prawnych obowiązujących w powyższym zakresie wypada rozpocząć od wskazania, iż przepis art. 256 ust. 1 u.P.s.w. przewidywał, że z dniem wejścia w życie tej ustawy (tj. z dniem 1 września 2005 r.) grunty Skarbu Państwa pozostające w użytkowaniu wieczystym uczelni publicznej stają się jej własnością. Nabycie prawa własności stwierdzał w drodze decyzji wojewoda (art. 256 ust. 2 u.P.s.w.). Ustawową przesłanką nabycia prawa własności gruntu Skarbu Państwa na podstawie powyższego przepisu było przysługiwanie uczelni publicznej w tym dniu prawa użytkowania wieczystego gruntu. Z dniem 1 października 2018 r. weszła w życie ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U.2018.1668 ze zm.). Na mocy zaś art. 169 pkt 3 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U.2018.1669 ze zm.), z ww. datą utraciła moc u.P.s.w. Efektem tych zmian było derogowanie z systemu prawnego art. 256 tejże ustawy, a w aktualnie obowiązujących przepisach u.P.s.w.n., jak też w przepisach ustawy ją wprowadzającej, nie unormowano zagadnienia uwłaszczenia uczelni publicznych gruntami Skarbu Państwa pozostającymi w ich użytkowaniu wieczystym. Nie zawarto także przepisów umożliwiających kontynuację i merytoryczne zakończenie postępowań zainicjowanych pod rządami uprzednio obowiązującej ustawy. Jednocześnie wypada zauważyć, że powszechnie przyjmuje się, że art. 256 u.P.s.w. był normą szczególną, zamieszczoną jako przepis przejściowy w tej ustawie. Szczególny charakter tej normy należy odnosić przede wszystkim do przepisów ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U.2019.1145 ze zm.), dalej jako "k.c.", regulujących sposoby nabycia własności nieruchomości. Przepis ten ustanawiał bowiem, odrębny od systemowych uregulowań zawartych w k.c., mechanizm uwłaszczenia uczelni publicznych, o ile w dacie wejścia w życie ustawy spełniona była przesłanka pozostawania danej nieruchomości gruntowej w użytkowaniu wieczystym uczelni. Wojewoda prowadząc postepowanie w sprawie stwierdzenia nabycia z dniem 1 września 2005 r. przez uczelnię publiczną prawa własności gruntu Skarbu Państwa, zobowiązany był ustalić, czy spełnione są przesłanki ustawowe, a więc, czy w tym dniu uczelnia była użytkownikiem wieczystym danego gruntu. W przypadku niewykazania prawa użytkowania wieczystego gruntu, organ w drodze decyzji odmawiał stwierdzenia nabycia przez uczelnię prawa własności nieruchomości (vide: wyrok NSA z dnia 4 marca 2008 r., I OSK 274/07; wyrok NSA z dnia 2 kwietnia 2008 r., I OSK 579/07; wyrok NSA z dnia 17 stycznia 2018 r., I OSK 2298/15; wyrok NSA z dnia 17 stycznia 2018 r., I OSK 2299/15, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Należy w tej sytuacji także zauważyć, iż prawo użytkowania wieczystego, podobnie jak własność, jest prawem rzeczowym, dlatego o ustanowieniu i przeniesieniu tegoż prawa ustawodawca – co do zasady – postanowił w przepisach k.c. oraz w przepisach ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U.2020.65 ze zm.), dalej jako "u.g.n.". Ustanowienie i przeniesienie prawa użytkowania wieczystego miało więc i nadal ma charakter sprawy cywilnej. Zgodnie zaś z art. 2 § 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U.2020.1575 ze zm.), dalej jako "k.p.c.", nie są rozpoznawane w postępowaniu sądowym sprawy cywilne, jeżeli przepisy szczególne przekazują je do właściwości innych organów. Przykładem przekazania przez ustawodawcę sprawy cywilnej do właściwości "innego organu" pozostawał przepis art. 256 ust. 2 u.P.s.w., w którym wojewoda został upoważniony do wydania decyzji o potwierdzeniu nabycia przez uczelnię publiczną prawa własności gruntu Skarbu Państwa (vide: wyrok NSA z dnia 12 stycznia 2022 r., I OSK 454/19, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Derogacja tegoż przepisu z dniem 1 października 2018 r. pozbawia stronę prawnej możliwości uzyskania decyzji administracyjnej potwierdzającej przekształcenie owego prawa we własność. Powyższe uwagi wskazują na istnienie, obok zagadnienia materialnego, a więc nabycia z dniem wejścia w życie przepisów u.P.s.w., tj. z dniem 1 września 2005 r., przez uczelnię publiczną, prawa własności nieruchomości będącej w tym dniu w jej użytkowaniu wieczystym, także zagadnienia formalnego – potwierdzenia aktem stosowania prawa nabycia prawa własności dokonanego w powyższym trybie. Odnosząc się do tego drugiego zagadnienia, bowiem taki jest charakter rozstrzygnięcia zakwestionowanego w badanym postępowaniu, należy wskazać, iż jedną z podstawowych zasad działania organów administracji publicznej w demokratycznym państwie prawnym jest zasada praworządności, rozumiana jako działanie wyłącznie na podstawie i w granicach prawa. Jest to nie tylko ogólna zasada postępowania administracyjnego (art. 6 k.p.a.), ale również zasada konstytucyjna (art. 7 Konstytucji RP). Derogacja art. 256 u.P.s.w. spowodowała, że w aktualnym stanie prawnym nie istnieje sprawa administracyjna, w której organ administracji publicznej mógłby w sposób władczy wypowiedzieć się w kwestii cywilnego prawa własności nieruchomości, które "stało się" z prawa użytkowania wieczystego tejże nieruchomości. Brak, począwszy od dnia [...] października 2018 r., sprawy administracyjnej w powyższym zakresie oznacza pierwotną bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego zainicjowanego wnioskiem strony skarżącej z dnia [...] grudnia 2019 r. Przedmiotem postępowania administracyjnego są bowiem sprawy indywidualne z zakresu prawa administracyjnego, a sprawy z zakresu prawa cywilnego tylko wtedy, gdy zostały przekazane na drogę postępowania administracyjnego przepisem ustawy (vide: wyrok NSA z dnia 25 maja 1983 r., SA/Wr 185/83, ONSA 1983/1/37; postanowienie NSA z dnia 4 marca 1987 r., SA/Gd 329/86, GAP 1987/14–15, s. 67). Brak podstawy prawnej do załatwienia sprawy cywilnej przez organ administracji publicznej uzasadnia odmowę wszczęcia postępowania administracyjnego na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. Przepis ten bowiem statuuje dwie samodzielne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego. Poza sytuacją wniesienia podania przez osobę, która nie jest stroną, tj. nie ma legitymacji materialnej w rozumieniu art. 28 k.p.a. do jego złożenia, także zaistnienie "innych uzasadnionych przyczyn" uniemożliwiających wszczęcie postępowania uzasadnia zastosowanie powyższej regulacji prawnej. Jest przy tym ugruntowane, że żądanie o charakterze cywilnoprawnym skierowane do organu administracji nie wszczyna postępowania administracyjnego bowiem bezprzedmiotowe jest postępowanie tyczące żądania strony nie podlegającego rozstrzygnięciu co do istoty przez organ administracji (vide: wyrok NSA z dnia 25 stycznia 1990 r., II SA 1240/89, ONSA 1990/1/16; vide: Z.R.Kmiecik, Wszczęcie ogólnego postępowania administracyjnego, Warszawa 2014, s. 211–212). Mając na uwadze, że derogacja art. 256 u.P.s.w. w sposób oczywisty wskazuje na to, że sprawa z zakresu stosunków prawa cywilnego przestała być przekazana do właściwości organów administracji, rozstrzygnięcie badanej sprawy trafnie oparte zastało na art. 61a § 1 k.p.a. Zarzut kasacyjny naruszenia tegoż przepisu okazał się zatem niezasadny. Z kolei brak podstaw do wszczęcia i prowadzenia postępowania administracyjnego bezzasadnymi czyni zarzuty naruszenia przepisów postępowania administracyjnego. Niezasadny jest w szczególności zarzut naruszenia zasady prawdy obiektywniej wyrażonej w art. 7 k.p.a. Formalny charakter postanowienia wydanego w trybie art. 61a § 1 k.p.a. i brak podstaw do załatwienia istoty żądania strony skarżącej decyzją administracyjną, uniemożliwiał podjęcie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem dyrektyw interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Bezzasadnie zatem sformułowany został zarzut w tym zakresie. Z kolei wyrażone w art. 8 § 1 i 2 k.p.a. zasady bezstronności, proporcjonalności i pewności prawa nie mogą zostać uznane za naruszone w sytuacji, gdy w sprawie wyraźnie wskazano, iż ustawodawca z dniem 1 października 2018 r. derogował z systemu prawnego przepis art. 256 u.P.s.w., a w aktualnie obowiązujących przepisach nie unormowano zagadnienia uwłaszczenia uczelni publicznych gruntami Skarbu Państwa pozostającymi w ich użytkowaniu wieczystym. Powyższa zmiana wskazuje na brak tożsamości stanu prawnego odnoszącego się do powyższego zagadnienia. Nie sposób zatem mówić o nieuzasadnionym odstąpieniu, pod dniu powyższej derogacji, od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw tego rodzaju. Brak tożsamego stanu prawnego bezzasadnym czyni zarzut kasacyjny naruszenia art. 8 § 1 i 2 k.p.a. i nie prowadzi do niedozwolonego zróżnicowania sytuacji prawnej tych uczelni publicznych, które do dnia derogacji ww. przepisu nie uzyskały stwierdzenia prawa własności w drodze decyzji administracyjnej. Zmiana stanu prawnego, która dokonała się w dniu wejścia w życie przepisów u.P.s.w.n. nie może bowiem oznaczać utraty praw, które uczelnia publiczna słusznie nabyła. Brak prawnej możliwości wydania przez wojewodę decyzji stwierdzającej nabycie prawa własności, wobec derogacji art. 256 ust. 2 u.P.s.w., nie oznacza braku możliwości stwierdzenia (ustalenia) tegoż prawa w postępowaniu uwzględniającym aktualny stan prawny i cywilny charakter stosunków, z których prawo to się wywodzi (art. 1 k.p.c.). Odmowa wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nabycia prawa własności nie prowadzi zatem do naruszenia konstytucyjnych regulacji prawnych odnoszących się do ochrony praw słusznie nabytych i prawa własności (art. 2, art. 21 ust. I art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji RP). Oznacza jedynie brak możliwości takiego stwierdzenia na podstawie wyjątkowej regulacji prawnej przewidzianej w art. 256 u.P.s.w. Tym samym nie można potwierdzić zarzutów kasacyjnych naruszenia ww. norm konstytucyjnych podniesionych w związku normą prawną derogującą art. 256 u.P.s.w. Z tych względów skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 p.p.s.a. Skargę kasacyjną rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., gdyż strona skarżąca zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI