I OSK 572/20

II SA/Łd 636/19 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2019-11-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-08-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agnieszka Grosińska-Grzymkowska /sprawozdawca/
Barbara Rymaszewska
Jolanta Rosińska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Wywłaszczanie nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 572/20 - Wyrok NSA z 2023-02-21
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 1998 nr 133 poz 872
art. 74 ust. 4
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.
Dz.U. 2018 poz 2096
art. 9, art. 105 par. 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2018 poz 1302
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Sentencja
Dnia 19 listopada 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Grosińska (spr.), Sędzia WSA Barbara Rymaszewska, , Protokolant Pomocnik sekretarza Mariola Kaźmierczak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 listopada 2019 roku sprawy ze skargi E. M. i H. M. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość oddala skargę. M.K.
Uzasadnienie
II SA/Łd 636/19
U Z A S A D N I E N I E
Starosta [...], wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wszczął na wniosek H.M., E.M. oraz B.L. z dnia 24 maja 2017 r. postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną gminną, położoną w obrębie [...] miasta G., oznaczoną w ewidencji gruntów jako działka numer 26/1.
Pismem z dnia 12 lipca 2017 r. Burmistrz G. poinformował Starostę [...], że Gmina Miasto wystąpiła w dniu 18 sierpnia 2016 r. z wnioskiem do Wojewody [...] o stwierdzenie nabycia przez Gminę Miasto G. z dniem 1 stycznia 1999 r. z mocy prawa, prawa własności przedmiotowej nieruchomości w trybie przepisów art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. z 1998 r., Nr 133, poz. 872 ze zm.).
W dniu 23 sierpnia 2017 r. Burmistrz G. przekazał Staroście [...], wykonującemu zadanie z zakresu administracji rządowej, decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. znak: [...], stwierdzającą nabycie z dniem 1 stycznia 1999 r. z mocy prawa przez Gminę Miasto G. własności przedmiotowej nieruchomości.
Pismem z dnia 25 września 2017 r. Burmistrz G. wskazał, że strony postępowania złożyły odwołanie od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] r., znak: [...].
Z uwagi na wniesione odwołanie, postępowanie toczące się w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość położoną w obrębie [...] miasta G., oznaczoną w ewidencji gruntów jako działka nr 26/1, zostało zawieszone do czasu rozpatrzenia odwołania przez organ II instancji.
Strony postępowania wraz z kolejnym wnioskiem o odszkodowanie z dnia 28 września 2018 r. przekazały do organu decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia 27 sierpnia 2018 r. znak: [...], utrzymującą w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r., znak: [...].
Starosta [...], wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, postanowieniem z dnia [...] r. podjął z urzędu zawieszone postępowanie, w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość położoną w obrębie [...] miasta G., oznaczoną w ewidencji gruntów jako działka 26/1.
Decyzją z dnia [...] r., znak: [...] Starosta [...], wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, umorzył postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość położoną w obrębie [...] miasta G., oznaczoną w ewidencji gruntów jako działka numer 26/1 z uwagi na wygaśnięcie roszczenia o odszkodowanie.
W odwołaniu od powyższej decyzji E.M., H.M. i B.L. zarzuciły naruszenie prawa procesowego, tj. art. 9 k.p.a. polegającego na zaniechaniu przez Burmistrza Miasta G. powiadomienia o możliwości wystąpienia o odszkodowanie należne właścicielom z tytułu przejęcia przez Urząd działki nr 26/1 o pow. 0.0386 ha, z przeznaczeniem na drogę gminną
Decyzją z dnia [...] r. Wojewoda [...], po rozpatrzeniu złożonego odwołania, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. z 1998 r., Nr 133, poz. 872 ze zm.), nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, niestanowiące ich własności, a zajęte pod drogę publiczną, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. Przejście prawa własności na jednostkę samorządu terytorialnego stwierdza wojewoda w formie decyzji. Stosownie zaś do ust. 4 art. 73 ustawy odszkodowanie ustalane jest na wniosek właściciela nieruchomości, złożony w okresie od 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa. Termin na złożenie wniosku o ustalenie odszkodowania jest terminem zawitym prawa materialnego, co oznacza, że nie może być przywrócony, a wniosek złożony po tym terminie powoduje, że roszczenie o ustalenie i wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość wygasa, niezależnie od tego, z jakich powodów strona nie dochowała terminu.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi H.M., E.M. i B.L. podniosły zarzut naruszenia art. 9 k.p.a. polegającego na zaniechaniu przez Burmistrza m. G. powiadomienia o możliwości wystąpienia o odszkodowanie należne właścicielom z tytułu przejęcia własności działki nr 26/1 z przeznaczeniem na drogę gminną. Skarżące nie zgadzają się ze stanowiskiem organu, że uchybienie przez stronę terminu do złożenia wniosku o wypłatę odszkodowania skutkuje wygaśnięciem roszczenia odszkodowawczego. Zdaniem skarżących Burmistrz m. G. miał obowiązek powiadomić je w terminie przed dniem 31 grudnia 2005 r., iż działka nr 26/1 ulega przejęciu przez organ samorządowy z mocy prawa oraz przysługuje im uprawnienie do żądania odszkodowania. Okolicznością niesporną jest, iż Burmistrz nie wykonał powyższego, czym naruszył przepis art. 9 k.p.a. Komentarze do art. 9 k.p.a. są jednoznaczne. Organy administracji publicznej z urzędu są zobowiązane do udzielania obywatelom szczegółowych informacji w sprawach ich dotyczących. Powyższe precyzuje Sąd Najwyższy, który wyrokiem z dnia 23 lipca 1992 r. stwierdza: "obowiązek informowania i wyjaśniania stronom przez organ prowadzący postępowania winien być rozumiany tak szeroko, jak jest to tylko możliwe". Skarżące zwracają uwagę na pismo Burmistrza z dnia 24 marca 2016 r., w którym Burmistrz stwierdza, iż H.M. przysługuje tytuł własności wobec działki nr. 26/1. Przez okres ponad 19 lat (od stycznia 1999 r.) Gmina użytkuje działkę nr 26/1 i Urząd nigdy nie zwrócił się do właścicieli nieruchomości z zapytaniem, czy wyrażają zgodę na użytkowanie nieruchomości oraz na jakich warunkach. Wojewoda [...], uzasadniając zaskarżoną decyzję podnosi wyłącznie okoliczność uchybienia przez skarżące terminu do złożenia wniosku o wypłatę odszkodowania. Zdaniem skarżących nadszedł już czas, aby dokonać nowelizacji art. 73 ustawy, gdyż wymienione rozwiązanie ograniczające do pięciu lat termin do złożenia wniosku o wypłatę odszkodowania w sytuacji potrzeby przejęcia przez organ administracji państwowej nieruchomości na cele drogowe ewidentnie narusza usankcjonowane konstytucyjnie "święte prawo własności" oraz przywraca stalinowskie reżimy prawne, w świetle których prawo własności praktycznie nie istniało. Skarżące zwróciły ponadto uwagę na problem należnego odszkodowania za bezumowne korzystanie przez Gminę z działki nr 26/1, gdyż Wojewoda [...] dopiero decyzją z dnia [...] r. stwierdził nabycie przez Gminę własności przedmiotowej nieruchomości. Mając na uwadze, iż roszczenia okresowe ulegają trzyletniemu przedawnieniu, aktualnie jesteśmy uprawnione do żądania odszkodowania za bezumowne korzystanie, ponieważ termin do zgłoszenia żądania zaczął biec w dacie uprawomocnienia się decyzji Wojewody z dnia [...] r. Skarżące wskazały, że oczekują, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi dokona wykładni prawnej podniesionej problematyki. Jak wiadomo, na całym świecie orzecznictwo sądowe koryguje błędy ustawodawcy oraz kształtuje prawo.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
W piśmie z dnia 25 października 2019 r. pełnomocnik skarżących w osobie adwokata wskazał, że "niewątpliwie w sprawie zachodzi konieczność dokonania nowelizacji ustawy z dn. 13.10.1998r. Zakreślony tą ustawą termin do złożenia wniosku o wypłatę odszkodowania za grunt zajęty pod drogę publiczną – do dnia 31.12.2005r. jest niewystarczający. W naszej ocenie droga postępowania sądowego będzie bardziej skuteczna dla rozwiązania problemu niż droga kodyfikacyjne".
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga podlega oddaleniu.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem.
W świetle art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).
Przeprowadzając taką kontrolę stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.
Przenosząc określone w przepisach p.p.s.a. kryteria oceny zaskarżonego aktu administracyjnego na grunt przedmiotowej sprawy, Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja odpowiada prawu.
Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja o umorzeniu postępowania w sprawie z wniosku o ustalenie odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną z uwagi na wygaśnięcie roszczenia z uwagi na upływ terminu, o którym mowa w art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.
Punkt wyjścia do rozważań w rozpoznawanej sprawie stanowić musi treść art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, w świetle którego odszkodowanie za przejęcie z mocy prawa przez Skarb Państwa lub właściwą jednostkę samorządu terytorialnego jest ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia
2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa.
Poza sporem pozostaje, że ustawodawca w art. 73 ust. 4 ustawy wyznaczył granice czasowe, w których było możliwe skuteczne złożenie wniosku o przyznanie odszkodowania. Zachowanie terminu do złożenia wniosku było podstawową przesłanką do ustalenia i wypłaty odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości. Termin ten obejmował okres od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r.
Istota skargi sprowadza się do zakwestionowania legalności wynikającego z ustawy terminu.
Warto jednak podkreślić, że znajdujące w niniejszej sprawie przepisy stały się przedmiotem rozważań judykatury, zarówno sądów administracyjnych, Sądu Najwyższego, jak i Trybunału Konstytucyjnego.
I tak, Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wyjaśniał, że wskazanie w omawianym przepisie terminu do składania wniosków ma takie znaczenie, że nie można było złożyć skutecznie wniosku przed dniem 1 stycznia 2001 r., a po dniu 31 grudnia 2005 r. roszczenie o odszkodowanie wygasało (por. wyroki NSA z dnia 8 maja 2013 r., I OSK 2258/11, z dnia 1 lutego 2007 r., I OSK 394/06, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Trafnie stwierdził organ, że termin określony w art. 73 ust. 4 ustawy jest terminem zawitym prawa materialnego, co oznacza, że nie może być przywrócony, a wniosek złożony po tym terminie powoduje, że roszczenie o ustalenie i wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość wygasa, niezależnie od tego, z jakich powodów strona nie dochowała temu terminowi. Dla biegu terminów prawa materialnego nie są bowiem istotne przyczyny jego uchybienia. W konsekwencji wniosek złożony po upływie ustawowego terminu nie może zostać uwzględniony (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 9 października 2008 r., II SA/Lu 273/08).
Z kolei Sąd Najwyższy stwierdził w wyroku z dnia 27 czerwca 2001 r., II CKN 601/00, że właściciele nieruchomości zajętych pod drogi publiczne, które na podstawie art. 73 ustawy stały się z dniem 1 stycznia 1999 r. własnością Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, mogą dochodzić jedynie odszkodowania przewidzianego w tym przepisie, zachowując wskazany w nim tryb.
Istotne dla oceny zarzutów skargi wydaje się natomiast fakt, że Trybunał Konstytucyjny kilkukrotnie badał zgodność art. 73 ust. 4 ustawy z Konstytucją RP i wskazywał, że mechanizm potwierdzenia przejścia własności i uzyskania odszkodowania jest poprawny systemowo i nie ogranicza ochrony praw należnych byłym właścicielom.
Istotnym wydaje się m.in wyrok z dnia 19 maja 2011 r. w sprawie K 20/09 (OTK-A 2011/4/350), w którym Trybunał Konstytucyjny orzekając, że art. 73 ust. 4 ustawy jest zgodny z Konstytucją RP, a konkretnie jej art. 21 ust. 2 w związku art. 31 ust. 3 oraz art. 2 i wywodzoną z niego zasadą poprawnej legislacji, stwierdził, że art. 73 ust. 4 jest na tyle precyzyjny i na tyle komunikatywny, że językowe reguły wykładni pozwalają wyinterpretować z niego normę zgodną z Konstytucją. Jest zatem zgodny z zasadą dopuszczalnych proporcjonalnych ograniczeń konstytucyjnego prawa do słusznego odszkodowania z tytuły wywłaszczenia. W wyroku z dnia z 14 marca 2000 r., sygn. akt P 5/99 (OTK 2000/2/60) Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 73 ust. 1 i ust. 5 ustawy z dnia 13 października
1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną jest zgodny z art. 21 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz z art. 1 Protokołu Nr 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz. U. z 1995 r. Nr 36, poz. 175; zm.: z 1998 r. Nr 147, poz. 962) i nie jest niezgodny z art. 21 ust. 1 i art. 64 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, iż w świetle art. 21 ust. 2 Konstytucji nie jest uzasadnione dyskwalifikowanie regulacji ustawowej dotyczącej problematyki odjęcia własności tylko z tego powodu, iż jej normatywny kształt odbiega od przyjmowanej w obowiązujących ustawach zwykłych konstrukcji wywłaszczenia. Trybunał wskazał, że przedmiotem odjęcia własności stały się działki "faktycznie wywłaszczone", wobec których, w drodze czynności faktycznych (aczkolwiek często pozbawionych podstawy prawnej), przesądzone zostało przejęcie ich własności przez Skarb Państwa bądź właściwe jednostki samorządu terytorialnego, w bliższej bądź dalszej przyszłości. Można więc powiedzieć, iż problemem przed którym stał ustawodawca było nie tyle rozstrzygnięcie dylematu związanego z odjęciem własności jako takim, ile raczej z doborem właściwej procedury, w jakiej doszłoby do dostosowania stanu prawnego do sytuacji faktycznej, ukształtowanej znacznie wcześniej. Konsekwencją szczególnego charakteru sytuacji normowanej treścią art. 73 ust. 1 ustawy było bowiem uprzednie - wobec stanowionej regulacji - przesądzenie (wskutek utrwalonych działań faktycznych) rozstrzygnięcia samego problemu przeniesienia własności. Ciężar zagadnienia przeniósł się tym samym na zagadnienie właściwego ukształtowania (materialnej, jak i proceduralnej) płaszczyzny odszkodowawczej za utraconą własność. Z kolei w wyroku z 20 lipca 2004 r., w sprawie SK 11/02 (OTK-A 2004/7/66), Trybunał uznał za proporcjonalne zastosowanie w art. 73 ustawy szczególnej procedury wywłaszczeniowej, biorąc pod uwagę potrzebę zrównoważenia interesu publicznego związanego z koniecznością budowy dróg z prawami przysługującymi właścicielom zajętych pod drogi nieruchomości. Związana z tym wywłaszczeniem szczególna konstrukcja odszkodowania została uznana za spełniającą konstytucyjne wymogi słusznego odszkodowania. Nie oznacza to zagwarantowania pełnej ekwiwalentności odszkodowania, które jest wypłacane nie z urzędu, lecz tylko na wniosek byłego właściciela. Za zgodne z Konstytucją uznał Trybunał ograniczenie w czasie możliwości zgłaszania wniosków o odszkodowanie za wywłaszczone nieruchomości do 31 grudnia 2005 r. Zdaniem Trybunału obowiązkiem ustawodawcy jest bowiem wyważenie ochrony interesu osoby wywłaszczonej oraz możliwości władz publicznych co do spełnienia wymagań regulacji prawnej nieruchomości zajętych pod drogi publiczne. Trybunał zwrócił uwagę, że osoby wywłaszczone miały w czasie faktycznego odjęcia własności możliwość dochodzenia swych praw, czego jednak w odpowiednim czasie nie uczyniły, a zgodnie z zasadą Ius civile vigilantibus scriptum est powinny wykazać się dbałością o swe prawa.
Natomiast w wyroku z dnia 15 września 2009 r., sygn. akt P 33/07 (OTK-A 2009/8/123) Trybunał stwierdził, że art. 73 ust. 4 ustawy w zakresie, w jakim określa termin wygaśnięcia roszczenia o odszkodowanie bez powiązania z faktem i datą wydania decyzji, o której mowa w art. 73 ust. 3 tej ustawy, jest zgodny z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Uzasadniając to orzeczenie Trybunał Konstytucyjny wskazał, że funkcją decyzji wojewody wydawanej na podstawie art. 73 ustawy jest potwierdzenie wywłaszczenia konkretnej nieruchomości od dnia 1 stycznia 1999 r. i aczkolwiek istotnie decyzja wojewody precyzuje szczegółowo przedmiot wywłaszczenia, to jednak okoliczność ta nie przesądza, że jej wydanie stanowiło warunek złożenia wniosku o odszkodowanie. Skoro nabycie własności nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego nastąpiło 1 stycznia 1999 r., to również od tego dnia powstało prawo do żądania odszkodowania. Natomiast potwierdzenie wywłaszczenia w drodze decyzji wojewody ma charakter dowodowy. Zgodnie z treścią art. 73 ust. 3 ustawy decyzja wojewody stanowi podstawę wpisu w księdze wieczystej wynikającej z wywłaszczenia zmiany właściciela. Trybunał Konstytucyjny zauważył również, że również w wypadku innych sposobów przeniesienia własności, takich jak spadkobranie lub zasiedzenie, treść księgi wieczystej może przez wiele lat nie odpowiadać stanowi prawnemu, co nie daje podstaw do kwestionowania, że zasiedzenie albo spadkobranie nastąpiło z mocy prawa w określonym momencie. Przepisy nie ustanawiają terminów udokumentowania zmiany stanu prawnego. Aby spadkobierca mógł się skutecznie powoływać na przysługujące mu prawa majątkowe spadkodawcy, musi uzyskać postanowienie sądu o nabyciu spadku albo akt poświadczenia dziedziczenia sporządzony przez notariusza. Dopiero taki urzędowy dokument stanowi podstawę wpisu w księdze wieczystej, tak jak decyzja wojewody w wypadku wywłaszczenia z mocy prawa. W świetle powyższego, jako że decyzja potwierdzająca przejście własności nieruchomości wydana została dopiero [...] r., brak było możliwości wcześniejszego dokonania zmian w księgach wieczystych, bez znaczenia pozostaje podnoszony w skardze fakt, że H.M. potraktowana została w piśmie Burmistrza G. z dnia 24 marca 2016 r. jako właścicielka działki.
Trybunał Konstytucyjny wskazał, że uchybienie terminowi, o którym mowa w art. 73 ust. 4 przepisów wprowadzających, nie może być sanowane wskutek wniosku o przywrócenie terminu i jednoznacznie kształtuje sytuację prawną uprawnionego i zobowiązanego z tytułu odszkodowania. Z mocy prawa termin ten nie podlega dyspozytywności stron stosunku odszkodowawczego. W wypadku jego upływu, organy orzekające w kwestii wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania są zobowiązane rozstrzygnąć sprawę merytorycznie i orzec o bezzasadności żądania strony (por. np. wyrok NSA z 16 września 2010 r., sygn. akt I OSK 1490/09).
Odnosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, iż Trybunał Konstytucyjny zaaprobował ustanowiony w art. 73 ust. 4 ustawy okres przedawnienia prawa do złożenia wniosku o odszkodowanie, jak i to, że żądanie takie następuje na wniosek podmiotu uprawnionego. Nieuzasadnione wydają się zatem oczekiwania skarżących korekty w drodze wykładni przez sąd administracyjny rzekomych błędów ustawodawcy.
Nie jest przy tym usprawiedliwiony zarzut naruszenia art. 9 k.p.a., który dotyczy obowiązku udzielania przez organ administracji informacji w toku postępowania administracyjnego. W ocenie sądu obowiązek informacyjny dotyczy wyłącznie uprawnień przysługujących w toczącym się postępowaniu administracyjnym. Konkretyzuje się zatem dopiero z chwilą wszczęcia postępowania. Nie sposób zatem zaaprobować koncepcji, że obejmuje on obowiązek informowania poza postępowaniem administracyjnym o możliwości ubiegania się o odszkodowanie, o którym mowa art. 73 ust. 4 ustawy, a więc o treści powszechnie obowiązujących przepisów.
Ponadto także Trybunał Konstytucyjny zauważył w przywoływanym już wyroku w sprawie o sygn. akt K 20/09, że ustawodawca odsunął w czasie możliwość zgłoszenia i realizacji roszczenia odszkodowawczego w ten sposób, iż podmioty uprawnione miały dwa lata - bez uszczerbku dla ich prawa podmiotowego - na uzyskanie informacji o przyjętym rozwiązaniu legislacyjnych oraz jego konsekwencjach w sferze przysługujących im praw majątkowych. W art. 73 ust. 4 ustawy przyjęto pięcioletni termin na zgłoszenie stosownego wniosku, który nie wymagał dochowania szczególnej formy. Była to jedyna czynność, której prawo wymagało od podmiotu uprawnionego, aby mógł on uchronić się przed negatywnym skutkiem upływu terminu. Samo zaś wskazanie terminu zawitego, przy zachowaniu odpowiedniej vacatio legis, nie może zostać uznane za nadmierne obciążenie. Realizacja roszczenia odszkodowawczego została uzależniona od aktywności i staranności uprawnionego, zgodnie z zasadą ius civile vigilantibus scriptum est. Założenie, że prawo cywilne wymaga dbałości zainteresowanego o swoje prawa, jest w pełni aprobowane w demokratycznym państwie prawnym. Trybunał Konstytucyjny zauważył także, że wprowadzenie w art. 73 ust. 4 ustawy terminu, po którym roszczenie odszkodowawcze "wygasa", uzasadnione jest koniecznością zachowania porządku publicznego. Odnosząc się natomiast do problematyki naruszenia istoty prawa do odszkodowania z tytułu wywłaszczenia, Trybunał Konstytucyjny przypomniał, że wprowadzenie 5-letniego okresu, w którym możliwe było dochodzenie roszczenia odszkodowawczego, przy jednoczesnym zachowaniu minimalnych wymogów proceduralnych, nie niweczy istoty prawa do słusznego odszkodowania.
Reasumując trafnie przyjęły organy administracji, że roszczenie skarżących o ustalenie odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną wygasło. Już tylko na marginesie należy wskazać, że ustalenie powyższej okoliczności co do zasady powinno doprowadzić do wydania przez organ decyzji merytorycznej o odmowie ustalenia odszkodowania, jednak umorzenie postępowania w oparciu o art. 105 par. 2 k.p.a. nie stanowi uchybienia, które w świetle art. 145 p.p.s.a. czyniłoby koniecznym wyeliminowanie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji z obrotu prawnego.
W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w wyroku.
E.S.