I OSK 571/21

Naczelny Sąd Administracyjny2021-10-28
NSAAdministracyjneWysokansa
świadczenie wychowawczepostępowanie administracyjneodmowa wszczęcia postępowaniak.p.a.ostateczna decyzjaskarżący kasacyjnyNSA

NSA oddalił skargę kasacyjną SKO, uznając, że WSA prawidłowo uchylił postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania, gdyż brak było dowodów na ostateczność wcześniejszej decyzji odmawiającej świadczenia.

Sprawa dotyczyła odmowy wszczęcia postępowania o świadczenie wychowawcze z powodu rzekomego wydania ostatecznej decyzji w tej samej sprawie. WSA uchylił postanowienie SKO, wskazując na brak dowodów na ostateczność decyzji Prezydenta Miasta Łodzi. NSA oddalił skargę kasacyjną SKO, potwierdzając, że organy nie mogły odmówić wszczęcia postępowania na podstawie nieudowodnionej ostateczności wcześniejszej decyzji, a także podkreślając, że odmowa wszczęcia postępowania wymaga precyzyjnego uzasadnienia.

Sprawa wywodzi się ze skargi A. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi, które utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta Miasta Łodzi o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego. Organ I instancji odmówił wszczęcia postępowania, powołując się na fakt, że sytuacja rodzinna nie zmieniła się od czasu wydania decyzji odmawiającej świadczenia, a skarżąca nadal sprawuje bieżącą pieczę nad małoletnią. Organ odwoławczy podtrzymał to stanowisko, wskazując na istnienie ostatecznej decyzji odmawiającej świadczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił jednak te postanowienia, zwracając uwagę na art. 61a § 1 k.p.a. Sąd stwierdził, że organy powołały się na przesłankę "innych uzasadnionych przyczyn", ale nie wykazały, że decyzja Prezydenta Miasta Łodzi z dnia [...] sierpnia 2019 r. jest decyzją ostateczną, a nawet nie posiadały potwierdzenia jej nadania i odbioru. NSA oddalił skargę kasacyjną SKO, uznając, że WSA prawidłowo ocenił, iż brak było podstaw do odmowy wszczęcia postępowania na podstawie nieudowodnionej ostateczności wcześniejszej decyzji. Sąd podkreślił, że odmowa wszczęcia postępowania z "innych uzasadnionych przyczyn" wymaga konkretnego wskazania tej przyczyny, a nie ogólnikowego powołania się na fakt wydania decyzji, która niekoniecznie jest ostateczna. NSA zwrócił uwagę, że błędne uzasadnienie WSA nie wpływa na trafność rozstrzygnięcia, które było zgodne z prawem.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, organ nie może odmówić wszczęcia postępowania na podstawie nieudowodnionej ostateczności wcześniejszej decyzji. Odmowa wszczęcia postępowania wymaga precyzyjnego wskazania konkretnej, uzasadnionej przyczyny uniemożliwiającej jego prowadzenie.

Uzasadnienie

NSA potwierdził stanowisko WSA, że organy administracji nie wykazały, iż decyzja Prezydenta Miasta Łodzi z dnia [...] sierpnia 2019 r. jest ostateczna, co było podstawą do odmowy wszczęcia nowego postępowania. Brak dowodów na nadanie i odbiór decyzji uniemożliwia uznanie jej za ostateczną i tym samym za "inną uzasadnioną przyczynę" odmowy wszczęcia postępowania.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (13)

Główne

k.p.a. art. 61a § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Przesłanka "innych uzasadnionych przyczyn" uniemożliwiających wszczęcie postępowania wymaga konkretnego wskazania tej przyczyny, a nie ogólnikowego powołania się na fakt wydania decyzji, która niekoniecznie jest ostateczna i której status prawny nie został udowodniony.

Pomocnicze

P.p.s.a. art. 183 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania.

P.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

NSA oddala skargę kasacyjną, jeżeli nie ma ona usprawiedliwionych podstaw albo, jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.

P.p.s.a. art. 141 § 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Wadliwe uzasadnienie wyroku WSA, zawierające niespójności i wewnętrzne sprzeczności, nie stanowi podstawy do uwzględnienia skargi kasacyjnej, jeśli nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy.

u.p.p.w.d.

Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

k.p.a. art. 61 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu.

k.p.a. art. 61 § 5

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Konstytucja RP art. 45 § 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Prawo do sądu.

Konstytucja RP art. 77 § 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Prawo do sądu.

Konstytucja RP art. 72 § 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Ochrona praw dziecka.

Konstytucja RP art. 72 § 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Ochrona praw dziecka.

P.u.s.a. art. 1 § 1

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

P.u.s.a. art. 1 § 2

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Brak dowodów na ostateczność decyzji Prezydenta Miasta Łodzi z dnia [...] sierpnia 2019 r., co uniemożliwiało odmowę wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. z "innych uzasadnionych przyczyn". Niewłaściwe zastosowanie art. 61a § 1 k.p.a. przez organy administracji obu instancji. WSA prawidłowo uchylił postanowienia organów obu instancji, mimo wadliwości uzasadnienia wyroku.

Odrzucone argumenty

SKO zarzuciło naruszenie art. 1 § 1 i 2 P.u.s.a. w zw. z art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 i art. 72 ust. 1 i 2 Konstytucji RP poprzez niewłaściwe zastosowanie, polegające na przekroczeniu granic sprawowania wymiaru sprawiedliwości. SKO zarzuciło naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 P.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 K.p.a. poprzez niewłaściwe ich zastosowanie i uwzględnienie skargi, mimo braku istotnego naruszenia przepisów postępowania. SKO zarzuciło naruszenie art. 61a K.p.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie i błędne uznanie, że brak było podstaw do odmowy wszczęcia postępowania z "innych uzasadnionych przyczyn", podczas gdy w tożsamej sprawie zostało już wszczęte postępowanie zakończone decyzją. SKO zarzuciło naruszenie art. 141 § 4 i art. 153 P.p.s.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie i niedostateczne przedstawienie podstaw prawnych i faktycznych rozstrzygnięcia.

Godne uwagi sformułowania

"nie można również stwierdzić, że decyzja ta weszła do obrotu prawnego" "nie jest w posiadaniu zwrotnego potwierdzenia odbioru decyzji" "nie jest możliwe uznanie za prawidłowe stanowiska organów administracji obu instancji, że ostateczna decyzja stanowi "uzasadnioną przyczynę" uzasadniającą wydanie postanowienia na podstawie art. 61a § 1 K.p.a." "nie jest rolą sądu administracyjnego zastępowanie w tym zakresie organów administracji" "błędne, czy też częściowo błędne uzasadnienie orzeczenia sądu [...] tylko wtedy stanowi usprawiedliwioną podstawę kasacyjną, jeżeli fakt ten może mieć istotny wpływ na wynik sprawy."

Skład orzekający

Elżbieta Kremer

przewodniczący sprawozdawca

Jolanta Rudnicka

sędzia

Mariola Kowalska

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja art. 61a § 1 k.p.a. w kontekście odmowy wszczęcia postępowania z \"innych uzasadnionych przyczyn\", zwłaszcza gdy powoływaną przyczyną jest wydanie decyzji, której status prawny (w tym ostateczność) nie został udowodniony. Podkreślenie obowiązku organów do precyzyjnego uzasadniania odmowy wszczęcia postępowania oraz konsekwencji wadliwego stosowania tej instytucji."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji braku dowodów na ostateczność decyzji administracyjnej. Interpretacja art. 61a § 1 k.p.a. w innych kontekstach może wymagać odrębnej analizy.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest prawidłowe udokumentowanie przez organy administracji kluczowych faktów procesowych, takich jak doręczenie decyzji. Pokazuje też, że nawet wadliwe uzasadnienie sądu nie musi prowadzić do uchylenia wyroku, jeśli jego rozstrzygnięcie jest zgodne z prawem.

Organ odmówił wszczęcia postępowania, bo twierdził, że sprawa jest już rozstrzygnięta. Sąd: "Nie ma dowodów, że decyzja w ogóle dotarła do strony!"

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 571/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2021-10-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-03-17
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Elżbieta Kremer /przewodniczący sprawozdawca/
Jolanta Rudnicka
Mariola Kowalska
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
II SA/Łd 761/20 - Wyrok WSA w Łodzi z 2020-12-17
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 735
art. 61a par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Elżbieta Kremer (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Mariola Kowalska Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 28 października 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 17 grudnia 2020 r. sygn. akt II SA/Łd 761/20 w sprawie ze skargi A. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia [...] września 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 17 grudnia 2020 r. sygn. akt II SA/Łd 761/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, po rozpoznaniu skargi A. K., uchylił postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia [...] września 2020 r. nr [...] oraz poprzedzające je postanowienie Prezydenta Miasta Łodzi z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego.
Wyrok zapadł na tle następujących okoliczności sprawy:
W dniu 16 lipca 2019 r. A. K. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko L. W.
Prezydent Miasta Łodzi decyzją z dnia [...] sierpnia 2019 r., odmówił skarżącej prawa do wnioskowanego świadczenia.
Następnie w dniu 17 lipca 2020 r. do organu I instancji wpłynął kolejny wniosek A. K. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko L. W.
Postanowieniem z dnia [...] lipca 2020 r. Prezydent Miasta Łodzi odmówił wszczęcia postępowania w przedmiocie wniosku skarżącej.
W uzasadnieniu organ I instancji ustalił, że sytuacja rodzinna nie zmieniła się od dnia wydania decyzji odmawiającej przyznania świadczenia wychowawczego w związku ze sprawowaniem bieżącej pieczy nad małoletnią. Skarżąca nadal sprawuje bieżącą pieczę nad małoletnią L. W.
Na powyższe postanowienie A. K. wniosła zażalenie.
Postanowieniem z dnia [...] września 2020 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi utrzymało w mocy postanowienie organu I instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla Łodzi-Widzewa w Łodzi VI Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 20 lipca 2016 r. sygn. akt VI Nsm 517/15 skarżącej powierzono wykonywanie pieczy bieżącej nad małoletnią L. W. Wobec powyższego skarżąca nie spełniała przesłanek do przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko L. W. wynikających z ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r., poz. 2407).
Organ odwoławczy wskazał przy tym, że w sprawie została wydana już decyzja ostateczna odmawiająca skarżącej prawa do wnioskowanego świadczenia na wskazane dziecko. Brak jest nowych okoliczności uzasadniających zmianę tego rozstrzygnięcia. Dopóki zatem w obrocie prawnym funkcjonuje decyzja rozstrzygająca sprawę merytorycznie w sposób ostateczny, kolejne postępowanie dotyczące tej samej materii staje się niedopuszczalne i to niezależnie od prawidłowości decyzji.
W skardze na powyższe postanowienie A. K. powołała się na okoliczność sprawowania pieczy bieżącej, a nie pieczy zastępczej, nad wnuczką L. W. oraz trudną sytuację materialną rodziny. Skarżąca podniosła także, że pozbawienie jej prawa do świadczenia wychowawczego jest krzywdzące i dyskryminujące dla dziecka.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uwzględniając skargę zwrócił uwagę na treść art. 61a § 1 k.p.a., wskazując że organy administracji powołały się na drugą z przesłanek wskazanych w art. 61a § 1 K.p.a., a mianowicie na "inne uzasadnione przyczyny" w postaci zakończenia tożsamej sprawy przez wydanie ostatecznej decyzji administracyjnej w sprawie o tożsamym stanie faktycznym i prawnym.
W ocenie Sądu analiza akt sprawy nie pozwala jednak stwierdzić, że decyzja Prezydenta Miasta Łodzi z dnia [...] sierpnia 2019 r. jest decyzją ostateczną. Co więcej, nie można również stwierdzić, że decyzja ta weszła do obrotu prawnego. W piśmie z dnia 2 grudnia 2020 r., przekazanym przez organ II instancji wraz z pismem z dnia 4 grudnia 2020 r., organ I instancji wyjaśnił, że nie jest w posiadaniu zwrotnego potwierdzenia odbioru decyzji z dnia [...] sierpnia 2019 r. adresowanej do skarżącej. W archiwach organu brak jest potwierdzenia nadania tej decyzji.
W świetle zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego nie jest zatem możliwe uznanie za prawidłowe stanowiska organów administracji obu instancji, że ostateczna decyzja stanowi "uzasadnioną przyczynę" uzasadniającą wydanie postanowienia na podstawie art. 61a § 1 K.p.a.
Ponadto Sąd wskazał, że jednoznacznego wyjaśnienia wymaga, czy decyzja z dnia [...] sierpnia 2019 r. weszła w ogóle do obrotu prawnego i czy wywołała jakiekolwiek skutki prawne, czy wniosek skarżącej z dnia 17 lipca 2020 r. rzeczywiście dotyczy sprawy już rozstrzygniętej (res iudicata). Poczynienie ustaleń w tym zakresie i rozważenie tych okoliczności ma istotne znaczenie z uwagi na konieczność zapewnienia skarżącej prawa do rzetelnego i prawidłowego postępowania. Jest to tym bardziej istotne, że przedmiot wniosku skarżącej ma wpływ na realizację praw dziecka, których Państwo Polskie zobowiązane jest chronić (art. 72 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP). Skarżąca natomiast nie może ponosić negatywnych konsekwencji zaniedbań organów. Wprawdzie przyczyny, które powodują, że postępowanie nie może być wszczęte mogą dotyczyć również sytuacji, gdy w danej sprawie toczy się postępowanie administracyjne oraz przypadków, gdy w sprawie zapadła już decyzja (również nieostateczna). Jednakże bezpodstawne, niewłaściwe zastosowanie instytucji odmowy wszczęcia postępowania wpływa negatywnie na prawo strony do wniesienia skargi do sądu administracyjnego, a więc na prawo do sądu wyrażone wprost w art. 45 ust. 1 oraz zagwarantowane w art. 77 ust. 2 Konstytucji RP.
Sąd wyjaśnił również, że odmowa wszczęcia postępowania nie może dotyczyć wypadków, w których istnieją podstawy do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego służącego ocenie zaistnienia lub braku materialnoprawnych podstaw do wydania decyzji merytorycznie rozstrzygającej sprawę. Dochodzi bowiem wtedy do wydania decyzji, w której organ uwzględnia oczekiwanie wnioskodawcy albo odmawia jego uwzględnienia. Tylko bowiem w toku wszczętego postępowania można dokonać niezbędnych ocen w zakresie treści prawa materialnego, odnoszących się do praw podmiotu wnoszącego żądanie. Załatwienie takiego żądania następować powinno w drodze wydania decyzji. Może to być decyzja o umorzeniu postępowania, gdy po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego okaże się, że brak jest jednak podstaw do prowadzenia postępowania. W sytuacji, gdy organ podejmuje działanie na wniosek, które polega na wyjaśnianiu oraz ustalaniu stanu faktycznego lub prawnego sprawy – bez formalnego wszczęcia postępowania – niedopuszczalne jest wydanie postanowienia o odmowie jego wszczęcia "z innych uzasadnionych przyczyny".
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, zarzucając naruszenie:
1) prawa materialnego, tj. art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) w zw. z art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 i art. 72 ust. 1 i 2 Konstytucji RP poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na przekroczeniu granic sprawowania wymiaru sprawiedliwości poprzez przyjęcie, że bezzasadna odmowa wszczęcia postępowania wpłynęła negatywnie na prawo strony do wniesienia skargi do sądu administracyjnego w następstwie czego Sąd wadliwe wykonał kontrolę zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia, mimo, że organy nie naruszyły przepisów postępowania w stopniu istotnym dla wyniku sprawy a strona skorzystała z dostępnych środków odwoławczych;
2) przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 P.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 K.p.a. poprzez niewłaściwe ich zastosowanie i uwzględnienie skargi choć nie miało miejsca istotne naruszenie przepisów postępowania, zatem nie było podstaw do uchylenia postanowień wydanych przez organy obu instancji, co nastąpiło w związku z naruszeniem przez Sąd I instancji niżej wymienionych przepisów tj.:
a) art. 61a K.p.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji błędne uznanie, że w sprawie brak było podstaw do odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego z "innych uzasadnionych przyczyn" podczas gdy, w tożsamej przedmiotowo i podmiotowo sprawie zostało już wszczęte postępowanie administracyjne, które zakończono decyzją z dnia [...] sierpnia 2019 r., choć nie nosi ona jeszcze waloru ostateczności;
b) art. 141 § 4 i art. 153 P.p.s.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji niedostateczne przedstawienie i wyjaśnienie podstaw prawnych i faktycznych rozstrzygnięcia, co przejawia się wewnętrzną sprzecznością uzasadnienia wyroku oraz brak zamieszczenia w uzasadnieniu wyroku Sądu I instancji wystarczających wskazań co do dalszego postępowania dla organu w tej sprawie a ograniczenie się jedynie do lakonicznego stwierdzenia, że "wskazania co do dalszego postępowania dla organu wynikają wprost z treści przedstawionych rozważań".
W oparciu o powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o:
1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, a w przypadku, gdyby wniosek powyższy nie zasługiwałby na uwzględnienie;
2) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi do ponownego rozpatrzenia;
3) orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego według norm przepisanych;
4) rozpoznanie skargi na posiedzeniu niejawnym wobec zrzeczenia się prawa do rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
W niniejszej sprawie pełnomocnik skarżącego kasacyjnie – na podstawie art. 176 § 2 P.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 P.p.s.a.
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżony wyrok mimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu naruszenia art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167), dalej powoływanej jako "P.u.s.a." w zw. z art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 i art. 72 ust. 1 i 2 Konstytucji RP wskazać należy, że art. 1 § 1 i 2 P.u.s.a. ma charakter ustrojowy. Zakreśla on bowiem właściwość sądów administracyjnych, stanowiąc, że sądy te sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Nie ma zatem podstaw do przyjęcia, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi nie dokonał takiej kontroli albo, że ocenę swoją oparł na innym kryterium niż zgodność zaskarżonego postanowienia z prawem. Powołany przepis mógłby być naruszony tylko wtedy, gdyby skarga nie została przez Sąd rozpoznana albo rozpoznanie jej opierałoby się na innych kryteriach, niż są one określone w art. 1 § 2 P.u.s.a., co w rozpoznawanej sprawie nie miało miejsca.
Niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 P.p.s.a. w zw. z art. 61a, art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 K.p.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji błędne uznanie, że w sprawie brak było podstaw do odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego z "innych uzasadnionych przyczyn" podczas gdy, w tożsamej przedmiotowo i podmiotowo sprawie zostało już wszczęte postępowanie administracyjne, które zakończono decyzją z dnia [...] sierpnia 2019 r., choć nie nosi ona jeszcze waloru ostateczności.
Wyjaśnić trzeba, że zgodnie z art. 61 § 1 K.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu, natomiast stosownie do treści art. 61a § 1 K.p.a. gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis art. 61 § 5 stosuje się odpowiednio. Ustawodawca wprowadził zatem dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Pierwszą z nich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną, a drugą zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych i doktrynie wskazuje się, że odmowy wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 K.p.a. "z innych uzasadnionych przyczyn" ustawa nie konkretyzuje, natomiast należy przez nie rozumieć sytuacje, które w sposób oczywisty, przy pierwszym zestawieniu zakresu żądania wniosku z obowiązującym stanem prawnym, stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania. Taki przypadek zachodzi np. gdy: 1) wniesienie żądania przez osobę niemającą zdolności do czynności prawnych; 2) wniesienie żądania w sprawie, która nie podlega załatwieniu w formie decyzji administracyjnej; 3) wniesienie żądania w sprawie rozstrzygniętej już decyzją; 4) wniesienie żądania w sprawie, w której toczy się postępowanie przed właściwym organem administracji; 5) wniesienie żądania po upływie terminu określonego w ustawie dla dochodzenia określonych praw - przedawnienie materialnoprawne (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 czerwca 2018 r. sygn. akt I OSK 372/18, z dnia 15 grudnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1669/20 oraz z dnia 25 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 345/21; Z. R. Kmiecik, Wszczęcie ogólnego postępowania administracyjnego, Warszawa 2014, s. 211-212). Jeżeli zatem zaistnieją uzasadnione przyczyny uniemożliwiające wszczęcie postępowania, to obowiązkiem organu jest wydać postanowienie na podstawie art. 61a § 1 K.p.a.
W rozpoznawanej sprawie, zarówno Prezydent Miasta Łodzi jak i Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi w uzasadnieniach zaskarżonych postanowień odwoływali się do przesłanki "innych uzasadnionych przyczyn", o której mowa w art. 61a § 1 K.p.a., z tym że oba orzekające organy wyraźnie akcentowały, że okolicznością, która uniemożliwia wszczęcie postępowania jest fakt, że w sprawie zapadła już decyzja ostateczna odmawiająca prawa do wnioskowanego świadczenia. Tymczasem, na co zasadnie zwrócił uwagę Sąd I instancji, z pisma Centrum Świadczeń Socjalnych w Łodzi z dnia 2 grudnia 2020 r. skierowanego do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi wynika, że organ I instancji nie jest w posiadaniu zwrotnego potwierdzenia odbioru ww. decyzji Prezydenta Miasta Łodzi z dnia [...] sierpnia 2019 r. adresowanej do A. K. W archiwach Centrum brak jest również potwierdzenia nadania tej decyzji. Powyższe ustalenia nie pozwalały zatem stwierdzić, że decyzja o odmowie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego, zainicjowana wnioskiem skarżącej z dnia 16 lipca 2019 r., jest decyzją ostateczną. W konsekwencji, w świetle zebranego materiału dowodowego, wydanie postanowienia na podstawie art. 61a § 1 K.p.a. z uwagi na funkcjonującą w obrocie prawnym decyzję rozstrzygającą sprawę merytorycznie i w sposób ostateczny, było wadliwe.
Dokonanych przez Sąd I instancji ustaleń w zakresie ostateczności decyzji z dnia [...] sierpnia 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi nie kwestionowało, podnosząc jedynie w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, że samo rozstrzygnięcie o odmowie wszczęcia postępowania odpowiada prawu. W ocenie skarżącego kasacyjnie skoro bowiem w tożsamej podmiotowo i przedmiotowo sprawie organ zakończył postępowanie wydaniem decyzji (choć jeszcze nieostatecznej) to postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania wydane "z innych uzasadnionych przyczyn" było nadal prawidłowe i nie było podstaw aby je uchylać. Odnosząc się do tak sformułowanego zarzutu Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że oparcie odmowy wszczęcia postępowania na bardzo ogólnej, nieprecyzyjnej przesłance, jaką jest niemożność wszczęcia postępowania z "innych uzasadnionych przyczyn", o której mowa w art. 61a § 1 K.p.a. nie powinno budzić żadnych wątpliwości i zastrzeżeń i być przedmiotem oceny przez właściwy w sprawie organ, do którego wpłynęło żądanie. Kontrola zaskarżonego postanowienia odmawiającego wszczęcie postępowania z innych uzasadnionych przyczyn jest możliwa tylko wówczas gdy w uzasadnieniu postanowienia wskazano tą konkretną przyczynę będącą w okolicznościach danej sprawy przesłanką uzasadniająca odmowę wszczęcia postępowania. Nie jest natomiast rolą sądu administracyjnego zastępowanie w tym zakresie organów administracji, tym bardziej że żaden przepis ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewiduje oddalenia skargi w sytuacji gdy uzasadnienie rozstrzygnięcia zostało oparte na nieprawidłowych ustaleniach.
Jeśli zaś chodzi o zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a., to zasadnie skarżący kasacyjnie zwraca uwagę, że uzasadnienie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi jest w pewnych fragmentach niespójne i zawiera wewnętrzne sprzeczności. Istotnie, Sąd I instancji w obszernych fragmentach odwoływał się do instytucji dotyczących doręczeń, ostateczności decyzji administracyjnych czy też praw wynikających z Konstytucji RP, które nie miały decydującego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Jednak te wady uzasadnienia nie mogą powodować uwzględnienia skargi kasacyjnej, albowiem właściwie w zaskarżonym wyroku oceniono, że w świetle zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego nie jest możliwe uznanie za prawidłowe stanowiska organów administracji obu instancji, że ostateczna decyzja Prezydenta Miasta Łodzi z dnia [...] sierpnia 2019 r. stanowi "uzasadnioną przyczynę" uzasadniającą wydanie postanowienia na podstawie art. 61a § 1 K.p.a. Naruszenie art. 141 § 4 P.p.s.a. nie jest jednak równoznaczne z koniecznością uchylenia zaskarżonego wyroku. Jest to bowiem przepis procesowy, co do którego obowiązuje zasada wynikająca z art. 174 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą naruszenie przepisów postępowania tylko wtedy może być podstawą skargi kasacyjnej, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W rozpatrywanej sprawie uwzględnienie skargi i uchylenie rozstrzygnięć organu I i II instancji było prawidłowe, a zatem wynik sprawy nie mógł być inny.
Zwrócić także należy uwagę, że Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 184 P.p.s.a., oddala skargę kasacyjną, jeżeli nie ma ona usprawiedliwionych podstaw albo, jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. Z treści tego przepisu wynika, że błędne, czy też częściowo błędne uzasadnienie orzeczenia sądu, w tym nieodpowiadające wymaganiom określonym w art. 141 § 4 P.p.s.a., tylko wtedy stanowi usprawiedliwioną podstawę kasacyjną, jeżeli fakt ten może mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Natomiast naruszenie prawa, które nie ma wpływu na trafność i zasadność rozstrzygnięcia, powinno powodować oddalenie skargi kasacyjnej.
Mając na uwadze, że zaskarżone postanowienia odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie z wniosku z dnia 17 lipca 2020 r. wydane na podstawie art. 61a K.p.a. oparte zostały o przesłankę "inne uzasadnione przyczyny uniemożliwiające wszczęcie postępowania" a tą przyczyną było wydanie w sprawie przez Prezydenta Miasta Łodzi ostatecznej decyzji z dnia [...] sierpnia 2019 r., tymczasem jak wynika z niekwestionowanych ustaleń dokonanych przez Sąd I instancji taka przyczyna nie zaistniała, zasadne było zatem uchylenie przez Sąd I instancji zaskarżonych postanowień. W takich okolicznościach organy ponownie ocenią, czy postępowanie w sprawie z wniosku z dnia 17 lipca 2020 r. może być wszczęte, czy też zachodzą inne, (inne niż ostateczna decyzja), a jeżeli tak to jakie uzasadnione przyczyny uniemożliwiające wszczęcie postępowania.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI