I OSK 565/22

II SA/Łd 520/19 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2019-09-18
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2019-07-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agnieszka Grosińska-Grzymkowska
Magdalena Sieniuć /przewodniczący sprawozdawca/
Paweł Janicki
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 565/22 - Postanowienie NSA z 2022-10-14
I OSK 91/20 - Wyrok NSA z 2021-10-06
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2016 poz 2147
art. 136 ust. 3, art. 137, art. 140
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
Dz.U. 2018 poz 1302
art. 151, art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Sentencja
Dnia 18 września 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Magdalena Sieniuć (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Paweł Janicki Sędzia WSA Agnieszka Grosińska Protokolant St. sekretarz sądowy Anna Łyżwa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 września 2019 roku sprawy ze skargi H. C. – W. i C. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości - oddala skargę. ał
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] Wojewoda [...], po rozpoznaniu odwołania Prezydenta Miasta Ł. od decyzji Starosty [...], wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, z dnia [...] r., Nr [...] orzekającej o:
1. zwrocie prawa własności części nieruchomości gruntowej położonej w Ł., przy ul. A, oznaczonej w ewidencji gruntów w obrębie [...] jako działka nr 96/10 o pow. 0,1200 ha oraz przy ul. B w Ł., oznaczonej w ewidencji gruntów w obrębie [...] jako działka nr 32/5 o pow. 0,1330 ha - objętej księgą wieczystą KW Nr [...], prowadzoną w Sądzie Rejonowym dla Ł. Ś. w Ł. - [...] Wydziale Ksiąg Wieczystych,
2. zwrocie prawa własności części nieruchomości gruntowej położonej w Ł. przy ul. C 5, oznaczonej na mapie sytuacyjnej do celów prawnych nr [...] z dnia 20 marca 2012 r. jako działka nr 32/26 o pow. 0,0909 ha, objętej księgą [...], prowadzoną w Sądzie Rejonowym dla Ł. Ś. w Ł. - [...] Wydziale Ksiąg Wieczystych,
3. umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu części nieruchomości gruntowej położonej w Ł. przy ul. B oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr 32/22 o pow. 0,1675 ha i położonej w Ł. przy ul. C5, oznaczonej w ewidencji gruntów w obrębie [...] jako działka nr 32/25 o pow. 0,1925 ha, objętej księgą wieczystą [...], prowadzoną w Sądzie Rejonowym dla Ł. Ś. w Ł. - [...] Wydziale Ksiąg Wieczystych,
4. umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu części nieruchomości gruntowej położonej w Ł. przy ul. D [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr 212/4 o pow. 0,0325 ha objęta księgą wieczystą [...], prowadzoną w Sądzie Rejonowym dla Ł. Ś. w Ł. - [...] Wydziale Ksiąg Wieczystych,
5. zwrocie prawa własności opisanej w punkcie 1 i 2 nieruchomości gruntowej następuje na rzecz n/w w niżej określonych udziałach:
- C.K. w udziale 1/3,
- H. C.- W. w udziale 2/3 części za zwrotem zwaloryzowanego odszkodowania w wysokości łącznie 33 138 zł (słownie: trzydzieści trzy tysiące sto trzydzieści osiem złotych) na rzecz Gminy Miejskiej Ł.,
6. zobowiązaniu:
- C. K. do zapłaty kwoty 11 046 zł (słownie: jedenaście tysięcy czterdzieści sześć złotych),
- H.C. - W. do zapłaty kwoty 22 092 zł (słownie: dwadzieścia dwa tysiące dziewięćdziesiąt dwa złote), na rzecz Gminy Miejskiej Ł., jednorazowo w terminie 14 dni, od dnia w którym decyzja stanie się ostateczna na numer konto Urzędu Miasta Ł. nr [...],
7. Do skutków zwłoki lub opóźnienia w zapłacie należności stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu cywilnego,
8. Ostateczna decyzja w przedmiocie zwrotu stanowi podstawę do ujawnienia prawa własności w księdze wieczystej oraz ewidencji gruntów i budynków,
uchylił decyzję organu I instancji w części dotyczącej punktu 1, 5 i 6,
- w zakresie punktu 1 orzekł o zwrocie prawa własności części nieruchomości gruntowej położonej w Ł., przy ul. A, oznaczonej w ewidencji gruntów w obrębie [...] jako działka nr 96/10 o pow. 0,1200 ha oraz o odmowie zwrotu nieruchomości położonej przy ul. B w Ł.; oznaczonej w ewidencji gruntów w obrębie [...] jako działka nr 32/5 o pow. 0,1330 ha - objętej księgą wieczystą KW Nr [...], prowadzoną w Sądzie Rejonowym dla Ł. Ś. w Ł. - [...] Wydziale Ksiąg Wieczystych,
- w zakresie punktu 5 orzekł o zwrocie prawa własności wyżej opisanych nieruchomości gruntowych oznaczonych numerami 96/10 o pow. 0,1200 ha i 32/26 o pow. 0,0909 ha na rzecz n/w w niżej określonych udziałach:
- C. K. w udziale 1/3,
- H.C. - W. w udziale 2/3 części za zwrotem zwaloryzowanego odszkodowania w wysokości łącznie 32 303,06 zł (słownie: trzydzieści dwa tysiące trzysta trzy złote i 06/100) na rzecz Gminy Miejskiej Ł.,
- w zakresie punktu 6 orzekł o zobowiązaniu:
C. K. do zapłaty kwoty 10 767,69 zł (słownie: dziesięć tysięcy siedemset sześćdziesiąt siedem złotych 69/100),
H. C. - W. do zapłaty kwoty 21 535,37 zł (słownie: dwadzieścia jeden tysięcy pięćset trzydzieści pięć złotych 37/100), na rzecz Gminy Miejskiej Ł. jednorazowo w terminie 14 dni, od dnia w którym decyzja stanie się ostateczna na numer konto Urzędu Miasta Ł. nr [...],
- w pozostałej części organ odwoławczy utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.
Z okoliczności faktycznych sprawy wynika, że w dniu 2 września 2008 r. z wniosków C. K., W. K. i H. C. - W. przed Prezydentem Miasta Ł., wykonującym zadanie z zakresu administracji rządowej, zostało wszczęte postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem Urzędu Dzielnicowego Ł.-Ś. Wydziału Wywłaszczeń i Odszkodowań wspólnego dla wszystkich dzielnic m. Ł. z dnia [...] kwietnia 1985 r. nr [...] oraz z dnia [...] września 1987 r. znak: [...], położonej w Ł. przy ul. B, ul. C 5, ul. A, ul. D [...], (dawnej ul. D [...]), oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki nr 32/5, 32/22, 32/24, 96/10, 212/4 w obrębie [...](zawiadomienie o wszczęciu postępowania z dnia 1 października 2008 r., znak [...]).
Postanowieniem z dnia [...] listopada 2008 r. Wojewoda [...] wyłączył od załatwienia niniejszej sprawy Prezydenta Miasta Ł., wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, wyznaczając do jej załatwienia Starostę [...].
Postanowieniem z dnia [...] października 2010 r. Starosta [...], wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, zawiesił z urzędu postępowanie do czasu przeprowadzenia przez właściwy sąd powszechny postępowania o stwierdzenie nabycia spadku po W. K. i dostarczenia prawomocnego postanowienia w tej sprawie. Następnie postanowieniem z dnia [...] lipca 2011 r. Starosta [...], wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, podjął z urzędu postępowanie w sprawie zwrotu ww. nieruchomości w związku z dostarczeniem postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po W. K.
W toku postępowania organ I instancji ustalił, że decyzją Kierownika Wydziału Wywłaszczeń Urzędu Dzielnicowego Ł.-Ś. Wspólnego dla wszystkich dzielnic m. Ł. z dnia [...] kwietnia 1985 r. nr [...] o wywłaszczeniu nieruchomości i ustaleniu odszkodowania została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa część nieruchomości położona w Ł. przy ul. D [...] o pow. 13.741 m2 z całości 4 ha 12 a 24 m2, oznaczona na planie geodezyjnym zaewidencjonowanym za numerem [...] w dniu [...] grudnia 1984 r. jako działki nr 32/4, 33, 96/4, 96/5 uregulowana w księdze wieczystej KW [...], stanowiąca własność F. i K. małż. K. Część nieruchomości zgodnie z decyzją o zatwierdzeniu planu ogólno-realizacyjnego z dnia [...] listopada 1984 r. nr [...] była niezbędna pod spółdzielcze budownictwo mieszkaniowe. Nie uwzględniono wniosku właścicieli odnośnie wywłaszczenia całej nieruchomości, ponieważ grunty znajdujące się poza granicami lokalizacji mogły nadal pozostawać w użytkowaniu Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej bez zmiany charakteru ich użytkowania.
Na podstawie decyzji Kierownika Wydziału Wywłaszczeń Urzędu Dzielnicowego Ł.-Ś. Wspólnego dla wszystkich dzielnic m. Ł. z dnia [...] września 1987 r., znak [...], o wywłaszczeniu części nieruchomości i ustaleniu odszkodowania została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa część nieruchomości rolnej o pow. 1,5628 ha z całości 2,7244 ha, położona w Ł. przy ul. D , oznaczona na planie geodezyjnym z dnia 24 grudnia 1984 r. zaewidencjonowanym z numerem [...] jako działka nr 32/3, stanowiąca własność F. i K.K., objęta księgą wieczystą KW [...]. Jak wynika z ww. decyzji, przedmiotowa nieruchomość zgodnie z decyzją nr [...] o ustaleniu lokalizacji inwestycji z dnia [...] marca 1986 r. wydaną przez Wiceprezydenta Miasta Ł. przeznaczona była pod budownictwo mieszkaniowe realizowane w ramach osiedla A.
Jak ustalił organ I instancji, aktualnie działka nr 212/4 o pow. 0,0325 ha jest częścią dawnej działki nr 33 o pow. 0,2112 ha, aktualna działka nr 96/10 o pow. 0,1200 ha jest częścią dawnej działki nr 96/4 o pow. 0,2183 ha, aktualna działka nr 32/5 o pow. 0,1330 ha jest częścią dawnej działki nr 32/4 o pow. 0,7661 ha, aktualna działka nr 32/22 o pow. 0,1675 ha oraz aktualna działka nr 32/24 o pow. 0,2834 ha są częścią działki dawnej nr 32/3 o pow. 1,5628 ha wykazanych na mapie sytuacyjnej do celów prawnych nr [...] z dnia 21 grudnia 1984 r., co potwierdzają adnotacje na wypisach z rejestru gruntów ww. nieruchomości znajdujących się w aktach sprawy. Aktualnie działka nr 32/5 oraz działka nr 96/10 objęte są księgą wieczystą KW Nr [...], działka nr 32/22 i działka nr 32/24 objęte są księgą wieczystą KW Nr [...], działka nr 212/4 objęta jest księgą wieczystą KW Nr [...]. Zgodnie z odpisami ww. ksiąg wieczystych w działach [...] tych ksiąg jako właściciel wpisana jest Gmina Miejska Ł. Na podstawie mapy sytuacyjnej do celów prawnych z projektem podziału nr [...] z dnia 20 marca 2012 r. wykonanej przez geodetę uprawnionego B.D., działka nr 32/24 o pow. 0,2834 ha w obrębie [...] ha została podzielona na działkę nr 32/25 o pow. 0,1925 ha i działkę nr 32/26 o pow. 0,0909 ha. Organ I instancji ustalił także, iż zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w Ł. [...] Wydział Cywilny z dnia [...] grudnia 1995 r. sygn. akt [...], spadek po K.K. nabyli mąż F. K. oraz dzieci: C. K. z domu K. oraz H. C. – W. [...] voto C. z domu K. i W.K. po 1/4 części każde z nich, z tym że wchodzący w skład spadku wkład gruntowy w Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej Ł.-O. o pow. 1,20 dziedziczył z mocy ustawy mąż F. K. w całości. Na podstawie tego samego postanowienia spadek po F.K. nabyły dzieci: C. K. z domu K., H. C. – W. [...] voto C. z domu K. i W. K. po 1/3 części każde z nich, w tym również należący do spadku wkład gruntowy w Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej Ł. – O. o pow. 1,20 ha. Wnioski o zwrot złożyli: C. K., W.K. i H. -W. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla Ł. W. w Ł. [...] Wydział Cywilny z dnia [...] marca 2011 r. sygn. akt [...] spadek po W. K. na podstawie testamentu ustnego nabyła siostra H. C. - W. z domu K. w całości.
Decyzją z dnia [...] października 2012 r. nr [...] Starosta [...], wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, orzekł o zwrocie prawa własności części nieruchomości gruntowej położonej w Ł., przy ul. A, oznaczonej w ewidencji gruntów w obrębie [...] jako dz. nr 96/10 o pow. 0,1200 ha oraz przy ul. B w Ł., oznaczonej w ewidencji gruntów w obrębie [...] jako dz. nr 32/5 o pow. 0,1330 ha, o zwrocie prawa własności części nieruchomości gruntowej położonej w Ł. przy ul. C5, oznaczonej jako dz. nr 32/26 o pow. 0,0909 ha i rozliczeniach z tym związanych, a także o odmowie zwrotu części nieruchomości gruntowej położonej w Ł. przy ul. B oznaczonej jako dz. nr 32/22 o pow. 0,1675 ha, przy ul. C5, oznaczonej jako dz. nr 32/25, przy ul. D [...], oznaczonej jako dz. nr 212/4 o pow. 0,0325 ha.
Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r. Nr [...], wydaną po rozpatrzeniu odwołania Prezydenta Miasta Ł., uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.
Starosta [...], wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, decyzją z dnia [...] r. Nr [...] orzekł jak wskazano wyżej.
Odwołanie od decyzji organu I instancji złożył Prezydent Miasta Ł., który wniósł o uchylenie rozstrzygnięcia Starosty i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.
W uzasadnieniu odwołania podniósł, że nie podziela stanowiska organu I instancji w zakresie zwrotu działki nr 32/5 o pow. 1330 m2, w obrębie [...]. Odwołujący wskazał, że nieruchomość została wywłaszczona pod budowę osiedla mieszkaniowego.
W ocenie Prezydenta Miasta Ł. na ww. działce zlokalizowana jest infrastruktura służąca do obsługi mieszkańców tego osiedla i dlatego działka ta nie powinna być przedmiotem zwrotu. Prezydent wskazał, iż nie kwestionuje zasadności zwrotu działki ze względu na parking, ale ze względu na infrastrukturę techniczną zlokalizowaną na tej działce. Motywując swoje stanowisko odwołujący przywołał orzecznictwo sądów administracyjnych i podkreślił, że budowa osiedla to nie tylko budynki, ale także infrastruktura, zieleń, ciągi komunikacyjne służące funkcjonowaniu osiedla. W związku z tym, zdaniem odwołującego, skoro osiedle mieszkaniowe powstało (wszakże nie na działce będącej przedmiotem zwrotu, gdyż zawiera ona tylko obszar 0,1330 ha), a infrastruktura zlokalizowana m.in. na spornej działce stanowi jego element, to cel wywłaszczenia należy uznać za zrealizowany. Prezydent podniósł, że co prawda w orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażony jest pogląd, że istnienie infrastruktury technicznej nie koliduje ze zwrotem nieruchomości, jednakże pogląd ten dotyczy stanu prawnego, w którym nie zrealizowano celu wywłaszczenia w ogóle (tj. budowy osiedla), a powstała tylko sama infrastruktura. Odwołujący stwierdził, że w tym przypadku organ I instancji pominął fakt, iż infrastruktura została położona w latach 1987-1989 na zlecenie Robotniczej Spółdzielni Mieszkaniowej "B", która była inwestorem tego osiedla mieszkaniowego i nastąpiło to w związku z wywłaszczeniem.
Wnoszący odwołanie zarzucił organowi I instancji brak rzetelności w postępowaniu dowodowym oraz naruszenie zasad postępowania administracyjnego. W związku z tym wniósł o uchylenie decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.
Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...], po rozpatrzeniu powyższego odwołania, utrzymał w mocy ww. decyzję organu I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 5 lipca 2016 r., sygn. akt II SA/Łd 916/14 oddalił skargę Miasta Ł. na powyższą decyzję Wojewody [...].
Z kolei Naczelny Sąd Administracyjny po rozpatrzeniu skargi kasacyjnej Miasta Ł. od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. wyrokiem z dnia 5 lipca 2016 r., sygn. I OSK 610/15, uchylił zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2014 r.
W motywach wyroku NSA wskazał, iż organ powinien ustalić, co jest przedmiotem odwołania, czy tylko żądanie zwrotu działki nr 32/5, czy także wszystkich pozostałych działek, których postępowanie dotyczy. Poza tym wskazał, iż organ administracji powinien przeprowadzić postępowanie wyjaśniające pozwalające na jednoznaczne ustalenie, jakie jest przeznaczenie znajdującej się na działce nr 32/5 infrastruktury. Jeżeli jest ona nierozerwalnie związana z obsługą istniejącego osiedla i jako taka była jednym z elementów celu, dla którego dokonano wywłaszczenia, konsekwencją takich ustaleń powinno być orzeczenie o odmowie zwrotu działki.
Rozpatrując złożone odwołanie w kontekście zgromadzonego materiału dowodowego oraz wskazanego orzeczenia Naczelnego Sadu Administracyjnego, organ odwoławczy zaznaczył, iż stosownie do treści art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2016 r. poz. 2147), powoływanej dalej jako: "u.g.n.", poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, w myśl przepisu art.137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140.
Podstawową, zdaniem Wojewody, okolicznością, jaką organ administracji powinien badać w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, jest jej zbędność z punktu widzenia celu, na jaki została nabyta.
Następnie przytaczając treść art. 137 ust. 1 u.g.n. organ ten wskazał, iż z ustaleń Starosty [...], wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, wynika, że część nabytej nieruchomości znajdowała się w granicach lokalizacji celu wywłaszczenia, jakim była budowa osiedla mieszkaniowego "C". Pismem z dnia 26 maja 2009 r., znak: [...], Wydział Planowania Przestrzennego i Ochrony Zabytków Urzędu Miasta Ł. poinformował, że nie posiada w swoich zasobach archiwalnych załączników graficznych do decyzji o ustaleniu lokalizacji nr [...] Wiceprezydenta Miasta Ł., znak: [...], z dnia [...] marca 1986 r. oraz, że dokumenty te nie figurują również w wykazie materiałów Miejskiej Pracowni Urbanistycznej w Ł.. Kierując się wytycznymi Sądu, wystąpiono do Prezydenta Miasta Ł. o wskazanie czy przedmiotem odwołania jest jedynie kwestia zwrotu działki nr 32/5, czy też wszystkich pozostałych działek, których postępowanie dotyczy, za wyjątkiem działek, w stosunku do których wnioskodawcy cofnęli swój wniosek o zwrot. W odpowiedzi Prezydent stwierdził, że odwołanie dotyczyło wszystkich działek.
Organ II instancji wystąpił również do Robotniczej Spółdzielni Mieszkaniowej "B." o wyjaśnienie przeznaczenia znajdującej się na działce nr 32/5 infrastruktury. W odpowiedzi z dnia 19 października 2016 r. wskazano, że infrastruktura techniczna podziemna wybudowana na działce nr 32/5, tj. kanał deszczowy Ø300, gazociąg podziemny Ø250 i kablowa linia energetyczna wysokiego napięcia zostały wybudowane w okresie budowy osiedla dla zasilania w media osiedla mieszkaniowego C i stanowią na dzień dzisiejszy część infrastruktury osiedla niezbędną do jego funkcjonowania.
Oceniając w tym zakresie materiał dowodowy organ II instancji sięgnął również do wyników postępowania przeprowadzonego przez organ I instancji. W piśmie z dnia 6 października 2009 r. nr [...] Wydział Geodezji, Katastru i Inwentaryzacji Urzędu Miasta Ł. wskazał, że zlokalizowany na działce nr 32/5 kanał deszczowy D=0,30 m wybudowany został w latach 1985-1986. Z kolei w oparciu o pismo A sp. z o.o. z dnia 23 marca 2010 r. nr [...] ustalono, że znajdujący się na przedmiotowej działce gazociąg stalowy niskiego ciśnienia Dn 250 został zrealizowany na podstawie Projektu Technicznego opracowanego na zlecenie RSM B. Projekt ten został uzgodniony dnia 22 kwietnia 1987 r., tegoż roku została również rozpoczęta budowa gazociągu.
Przechodząc do rozstrzygnięcia kwestii realizacji celu wywłaszczenia na działce numer 32/5 organ odwoławczy podkreślił, że wywłaszczona nieruchomość przeznaczona była pod budowę osiedla mieszkaniowego. Z przywołanego materiału dokumentacyjnego sprawy wynika, że opisana infrastruktura służy mieszkańcom osiedla. Jednocześnie Wojewoda wskazał, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych funkcjonuje pogląd, zgodnie z którym budowa osiedla to nie tylko budynki, ale również infrastruktura.
Biorąc pod uwagę cytowane orzecznictwo oraz wytyczne Sądu sformułowane w sprawie organ odwoławczy wskazał, że na działce nr 32/5 cel wywłaszczenia został zrealizowany poprzez budowę infrastruktury służącej mieszkańcom osiedla. Również terminy jej realizacji powodują, że nieruchomości nie można zakwalifikować jako zbędnej na cel wywłaszczenia. Stąd w ocenie organu II instancji należało orzec o odmowie zwrotu działki nr 32/5.
Z kolei jeśli chodzi o pozostałe działki, co do których organ I instancji orzekł o ich zwrocie, to oględziny przeprowadzone w dniu 15 czerwca 2012 r. i 23 października 2013 r. wykazały, że działka nr 32/26 porośnięta jest samosiejkami drzew i krzewów, nie ma na niej naniesień budowlanych ani uzbrojenia. Ponadto ustalono, że dz. nr 96/10 graniczy z działką nr 96/3 stanowiącą własność wnioskodawców. Porośnięta jest chwastami oraz samosiejkami drzew i krzewów, nie ma na niej naniesień budowlanych, teren jest niezagospodarowany i zaniedbany. Zgodnie z odbitką z mapy zasadniczej przez środek działki nr 96/10 przebiega wodociąg.
Zdaniem organu odwoławczego, Starosta [...], wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, słusznie wskazał, że pomimo upływu 10 lat od dnia wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości, na działkach nr 96/10 i 32/26 cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. Przywołane okoliczności wskazują bowiem, że spełnione zostały przesłanki do zwrotu działek nr 96/10 i 32/26.
W dalszych motywach, organ II instancji przywołując treść art. 140 ust. 1 - 4, oraz art. 217 ust. 2 u.g.n. wyjaśnił, że w dniu 24 października 2013 r. został wykonany przez rzeczoznawcę majątkowego dla potrzeb niniejszego postępowania operat szacunkowy. W dniu 27 października 2016 r. rzeczoznawca potwierdził aktualność operatu stosownie do treści art. 156 ust. 3 u.g.n. Organ odwoławczy podkreślił, że w rozliczeniach związanych ze zwrotem nieruchomości należy uwzględnić odmowę zwrotu działki nr 32/5. Odszkodowanie za nieruchomość, w skład której wchodziła działka nr 96/10 wyniosło za sam grunt 2 061 150 zł. Skoro za nieruchomość o powierzchni 13 741 m2, wypłacono takie odszkodowanie, to wartość 1 m2 wyniosła 150 zł. Zatem wartość 1200 m2 działki nr 96/10 wynosiła 180 000 zł. Po zwaloryzowaniu i denominacji kwota wypłaconego odszkodowania wyniosła 16 222,66 zł (wskaźnik GUS za okres od 26.04.1985 r. do daty zwrotu określono na poziomie - 901,259, stosowne wyliczenie ujęte jest w tabeli znajdującej się w aktach sprawy). Z kolei odszkodowanie za nieruchomość, w skład której wchodziła działka nr 32/26, wyniosło 4 705 786 zł. Jeżeli za nieruchomość o powierzchni 15 628 m2 wypłacono ww. odszkodowanie, to wartość 1 m2 wynosiła 301,11 zł. Stąd wartość 909 m2 działki nr 32/26 wynosiła 273 708,99. Po zwaloryzowaniu i denominacji kwota wypłaconego odszkodowania wyniosła 16 080,40 zł (wskaźnik GUS za okres od 5.10.1987 r. do daty zwrotu nieruchomości określono na poziomie - 587,5, stosowne wyliczenie ujęte jest w tabeli znajdującej się w aktach sprawy). Łączna kwota zwaloryzowanego odszkodowania za zwracane nieruchomości wyniosła 32 303,06zł.
Organ odwoławczy stwierdził przy tym, że w operacie szacunkowym sporządzonym dla potrzeb niniejszego postępowania rzeczoznawca majątkowy wskazał, że porównując stan nieruchomości z daty wywłaszczenia i z dnia zwrotu, wartość nieruchomości zmniejszyła się o 17 917 zł. Przyczyną zmniejszenia się wartości nieruchomości było wyburzenie naniesień budowlanych i wycięcie drzew owocowych. Rozpatrując niniejszą sprawę organ II instancji nie potrącił kwoty zwaloryzowanego odszkodowania podlegającego zwrotowi o ww. kwotę. Waloryzując wypłacone kwoty odszkodowania wzięto pod uwagę jedynie wartość gruntu, natomiast nie orzeczono o konieczności zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania ustalonego za naniesienia budowlane i wycięte drzewa. Skoro uwzględniono w kwocie zwaloryzowanego odszkodowania jedynie wartość gruntu to nie ma podstaw do tego, aby potrącać wartość zwracanego odszkodowania o wartość budynków i naniesień roślinnych.
Jednocześnie organ II instancji stanął na stanowisku, że za opisane naniesienia na rzecz wywłaszczonych ustalono odszkodowanie, zatem rozliczenia w przywołanym zakresie zostały wykonane. Nie ma zatem potrzeby waloryzowania odszkodowania za naniesienia, a następnie pomniejszania wartości nieruchomości wskutek wyburzenia naniesień budowlanych i wycięcia drzew owocowych. Na marginesie organ wskazał, że w jego ocenie przyjęcie takiego sposobu rozliczenia jest możliwe z tego względu, że w decyzjach wywłaszczeniowych wyodrębniono poszczególne elementy odszkodowania, tj. za grunt, naniesienia roślinne i budowlane. Z operatu szacunkowego sporządzonego dla potrzeb niniejszego postępowania wynika, że aktualnie wartość 1 m2 zwracanej nieruchomości wynosi 59,33 zł. Zatem aktualna wartość dziełek nr 32/26 i 96/10 wynosi 125 126, 97 zł. Stąd zwaloryzowane odszkodowanie nie przekracza 50% aktualnej wartości tych nieruchomości.
Oceniając sporządzony w sprawie operat szacunkowy organ odwoławczy podzielił stanowisko Starosty, że jest on kompletny i może być użyty do celu dla jakiego został sporządzony. W opiniowanym opracowaniu rzetelnie i odpowiednio dla celu wyceny opisano stany nieruchomości oraz przeznaczenie. Należycie sprecyzowano i sformułowano cel wyceny oraz jego zakres. Daty istotne dla procesu wyceny również przyjęto prawidłowe. Przedstawiono analizę rynku nieruchomości odpowiednio do celu i sposobu wyceny. Przedstawiono wybór odpowiedniej metodyki i techniki wyceny. W operacie opisano przebieg istotnych obliczeń i uzasadnienie końcowego wyniku. Załączono i podano w treści operatu dane wykorzystane w procesie szacowania. Zamieszczono stosowne klauzule i o oświadczenia potwierdzające dokonanie wyceny zgodnie z przepisami prawa.
Rozstrzygając niniejszą sprawę organ odwoławczy odniósł się również do kwestii umorzenia postępowania w zakresie działek nr 32/22, 32/25 oraz 212/4, wskazując, że w rozprawie administracyjnej przeprowadzonej w Starostwie Powiatowym w P. w dniu [...] października 2013 r. H. C. – W., występująca w imieniu własnym, oraz jako pełnomocnik C. K. oświadczyła, że wycofuje wniosek o zwrot działki nr 32/22, 32/25 oraz 212/4, stąd Starosta prawidłowo w ocenie organu II instancji umorzył postępowanie w przedmiotowym zakresie.
Skargę na powyższą decyzję Wojewody [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożyły H. C. – W. oraz C. K., reprezentowane przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, zarzucając naruszenie przepisów:
a) procedury administracyjnej mające istotne znaczenie dla rozpoznania sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (DZ. U. z 2017 r, poz. 1257 ze zm.), powoływanej dalej jako "k.p.a.", poprzez naruszenia prawa skarżących do udziału w postępowaniu na skutek dokonywania doręczeń z pominięciem pełnomocnika ustanowionego w sprawie;
b) prawa materialnego, tj. art. 137 § 1 i 2 u.g.n. poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy działka nr 32/5 nie została wykorzystania na cel wywłaszczenia, zaś infrastruktura znajdująca się na tej nieruchomości nie wyklucza jej zwrotu skarżącym.
Mając na uwadze powyższe pełnomocnik skarżących wniósł o uchylenie decyzji w zaskarżonej części, tj. w części, w jakiej uchyla decyzję Starosty [...] z dnia [...] r., sygn. akt [...], tj. co do punktu 1 i orzeka o odmowie zwrotu nieruchomości położonej przy ul. B w Ł. oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi pełnomocnik podniósł zarzut wadliwych doręczeń pism w postępowaniu administracyjnym. Ponadto wskazał, że działka nr 32/5 nie została wykorzystana na cele wywłaszczenia. Działka ta ma kształt prostokąta o obszarze 0,1330 ha i została zagospodarowana częściowo pod parking, ale obecnie nieruchomość nie jest przez nikogo wykorzystywana. W pozostałej części działka nie jest zagospodarowana i stanowi nieużytki. Na działce zlokalizowana jest kanalizacja deszczowa i gazociąg. Oba urządzenia są niewidoczne i w żadnym zakresie nie ograniczają możliwości zabudowy nieruchomości. W ocenie pełnomocnika, nie mają żadnego znaczenia dla zabudowy tej nieruchomości, czy też korzystania z niej. Nie stanowią również o realizacji celu wywłaszczenia na nieruchomości. Na działce posadowiono napowietrzną linię energetyczną i jeden słup wysokiego napięcia. Linia i słup usytuowane są w obrębie parkingu i zostały wybudowane w celu doprowadzenia do parkingu oświetlenia. Z kolei sam parking, jak i linia energetyczna zajmuje działki o numerach ewidencyjnych 215/15, 32/5. 30/6 i 29/7. Na parkingu oraz wymienionych działkach znajdują się trzy słupy energetyczne i każdy z nich odpowiada za oświetlenie parkingu. Zdaniem pełnomocnika, istotne jest, że wraz z ostatnim słupem linia energetyczna kończy się. W tym stanie rzeczy twierdzenia, że budowa linii energetycznej potwierdza realizację celu wywłaszczenia, jest daleko posuniętym nadużyciem. Linia energetyczna została bowiem wybudowana w celu realizacji partykularnych interesów właściciela parkingu (oświetlenie parkingu), a nie na potrzeby osiedla mieszkaniowego.
Jednocześnie pełnomocnik podniósł, iż nie sposób przyjąć, że zagospodarowanie części działki pod prywatny parking stanowi realizację celu wywłaszczenia. Tym bardziej, że parking nie został zrealizowany w terminach określonych w art. 137 u.g.n. Samego natomiast parkingu brak na jakichkolwiek planach i dokumentach związanych z budową osiedla mieszkaniowego "A".
W dalszych motywach skargi pełnomocnik wskazał, że w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalone jest stanowisko, że budowa infrastruktury technicznej (np. podziemnego kabla wysokiego napięcia, kanalizacji wraz z przyłączami, innych sieci przesyłowych) z natury rzeczy nie koliduje ze zwrotem nieruchomości na rzecz dawnych właścicieli. Zdaniem pełnomocnika, z takim stanem rzeczy mamy do czynienia w niniejszej sprawie, zaś aktualny stan zagospodarowania działki 32/5 nie koliduje z możliwością jej zwrotu. Pełnomocnik dodał także, że sądy administracyjne wypowiadały się, że samo istnienie infrastruktury technicznej w postaci sieci przesyłowych nie uniemożliwia korzystania z danej nieruchomości przez jej byłego właściciela lub inną uprawnioną osobę, a co najwyżej osoba, której taka nieruchomość jest zwracana, może być ograniczona w możliwości pełnego jej zagospodarowania, ale nie odbiera to możliwości samego zwrotu.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wyrokiem z dnia 17 października 2017 r., sygn. akt II SA/Łd 596/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił powyższą skargę, nie dopartując się podstaw do jej uwzględnienia.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniosły H. C. - W. i C. K., reprezentowane przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, zaskarżając w całości ten wyrok, zarzuciły naruszenie:
1. prawa materialnego, tj. art. 136 "§" (powinno być: "ust.") 3 u.g.n. (Dz.U. 2016, poz. 2147) przez uznanie, że nieruchomość położona przy ul. B w Ł. stanowiąca działkę o numerze ewidencyjnym 32/5 - dalej jako: "nieruchomość", została wykorzystana na cel wywłaszczenia;
2. prawa materialnego, tj. art. 137 "§" (powinno być: "ust.") 1 u.g.n. przez przyjęcie, że budowa na nieruchomości infrastruktury technicznej w postaci:
a) kanału deszczowego Ø300 - data budowy 1985-1986;
b) gazociągu podziemnego Ø250-data rozpoczęcia budowy 1987;
c) kablowej linii energetycznej wysokiego napięcia - brak ustaleń w zakresie daty budowy,
- stanowiła cel decyzji Kierownika Wydziału Wywłaszczeń Urzędu Dzielnicowego Ł.-Ś. Wspólnego dla wszystkich dzielnic m. Ł. z dnia [...] września 1987 r. znak [...] o wywłaszczeniu części nieruchomości i ustaleniu odszkodowania, w sytuacji gdy:
- infrastruktura wskazana w pkt 1 podpkt 2 lit. a) skargi została wybudowana przed wydaniem decyzji o wywłaszczeniu;
- organ administracji nie ustalił, kiedy dokładnie rozpoczęto i zakończono budowę infrastruktury wskazanej w pkt 1 podpkt 2 lit. b) i c) skargi.
3. prawa materialnego, tj. art. 137 "§" (powinno być "ust.") 2 u.g.n. przez przyjęcie, że nieruchomość nie może zostać zwrócona skarżącym w części pomimo, że kanał deszczowy i gazociąg znajdują się w linii działki sąsiadującej z drogą, zaś pozostała część działki nadaje się do zwrotu oraz, że kablowa linia energetyczna została wybudowana po upływie 10 lat od dnia wywłaszczenia, co również umożliwia zwrot co najmniej części nieruchomości;
4. przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. w zw. z art. 40 § 2 k.p.a. przez naruszenie prawa skarżących do udziału w postępowaniu na skutek dokonywania doręczeń z pominięciem pełnomocnika ustanowionego w sprawie.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Gmina Miasto Ł., zastępowana przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 8 maja 2019 r., sygn. akt I OSK 645/18, uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania temu Sądowi.
W uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że zaskarżony wyrok należało uchylić, a sprawę przekazać do ponownego rozpoznania WSA w Łodzi, jednakże z innych powodów, niż wskazane w skardze kasacyjnej. Jednocześnie NSA podniósł, że wyrok z dnia 19 listopada 2014 r. II SA/Łd 916/14, wydany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w składzie trzech sędziów: Barbary Rymaszewskiej, Czesławy Nowak-Kolczyńskiej i Renaty Kubot-Szustowskiej, został następnie uchylony, a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania, wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 610/15. Po ponownym rozpoznaniu sprawy WSA w Łodzi wydał 17 października 2017 r. wyrok w sprawie II SA/Łd 596/17 (zaskarżony skargą kasacyjną), a w wydaniu tego orzeczenia brali udział sędziowie: Barbara Rymaszewska, Jolanta Rosińska i Joanna Sekunda-Lenczewska. Sędzia WSA Barbara Rymaszewska brała udział w rozpoznaniu przedmiotowej sprawy dwukrotnie – zarówno w składzie orzekającym wyrokiem II SA/Łd 916/14, jak i tym orzekającym wyrokiem II SA/Łd 596/17 – wbrew regulacji wynikającej z art. 185 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Oznacza to spełnienie przesłanki nieważności postępowania z art. 183 § 2 pkt 4 tej ustawy. Wobec powyższego NSA uznał, że przedwczesne jest odnoszenie się na obecnym etapie postępowania w jakikolwiek sposób do sformułowanych w skardze zarzutów.
Na rozprawie w dniu 18 września 2019 r. pełnomocnik skarżących poparł skargę i wniósł o zasądzenie kosztów postępowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga podlega oddaleniu.
Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018r., poz. 2107 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.
Uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Przystępując do tak rozumianej kontroli zaskarżonej decyzji przede wszystkim należy wskazać, że w niniejszej sprawie z uwagi na wcześniejsze wyroki NSA z dnia 5 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 610/15 i z dnia 8 maja 2019 r. sygn. akt I OSK 645/18, kluczowe znaczenie ma regulacja zawarta w art. 153 p.p.s.a. Stosownie do jego treści, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.
W świetle tej regulacji Sąd w składzie niniejszym, w ramach ponownego rozpoznania sprawy w związku z wyrokiem kasacyjnym z dnia 8 maja 2019 r. zobowiązany był uwzględnić ocenę prawną przedstawioną w powołanym powyżej wcześniejszym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 610/15. Podkreślić przy tym należy, że związanie samego sądu administracyjnego oceną prawną zawartą w prawomocnym orzeczeniu, w rozumieniu art. 153 p.p.s.a., oznacza, że nie może on, podobnie jak organ administracji, formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym w tym orzeczeniu poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania (por. wyrok NSA z dnia 27 czerwca 2014 r., sygn. akt II FSK 1889/12, a także wyrok WSA w Ł. z dnia 24 kwietnia 2015 r., II SA/Łd 1182/14, dostępne na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Jednocześnie należy zauważyć, że obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego ciążący na organie administracji oraz sądzie, może być wyłączony tylko w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, a także po wzruszeniu wyroku. Ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w sprawie ten sąd oraz organ administracji publicznej w przyszłości, ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez sąd i organ, jeżeli ocena prawna wyrażona w tym orzeczeniu nie zostanie uchylona w prawem określonym trybie i jeżeli nie uległy zmianie przepisy prawne stanowiące podstawę oceny w danej sprawie (por. wyrok NSA z dnia 25 marca 2014 r., II GSK 55/13, a także wyrok WSA w Ł. z dnia 24 kwietnia 2015 r., II SA/Łd 1182/14, dostępne na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Taka zaś sytuacja wskazująca na zmianę owych przepisów nie miała miejsca w kontrolowanej przez Sąd sprawie.
Przypomnieć w tym miejscu należy, że z wiążącego w sprawie wyroku NSA z dnia 5 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 610/15, wynika, iż organ odwoławczy nie ustalił w sposób należyty, czy Prezydent Miasta Ł. kwestionował jedynie zwrot działki nr 32/5, czy także wszystkich pozostałych działek, których postępowanie dotyczyło oraz wskazał na konieczność przeprowadzenia przez organ administracji postępowania wyjaśniającego pozwalającego na jednoznaczne ustalenie, jakie było przeznaczenie znajdującej się na działce nr 32/5 infrastruktury. Oznacza to, że kontrola zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji przede wszystkim powinna się sprowadzać do oceny, czy Wojewoda [...], ponownie rozpoznając sprawę, zrealizował wskazania Sądu wyrażone w ramach oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku NSA z dnia 5 lipca 2016 r.
Ponownie rozpoznając sprawę Sąd, wychodząc z powyższych przesłanek, stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja Wojewody [...] z dnia [...] r., wbrew podniesionym zarzutom skargi, nie narusza prawa w sposób wskazany w powołanych wyżej przepisach ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W tym kontekście należy wskazać, że stosownie do art. 136 ust. 3 u.g.n., stanowiącego podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji, poprzedni właściciel nieruchomości lub jego spadkobiercy mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli w rozumieniu art. 137 tej ustawy, nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ, a warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140 u.g.n. Przy czym, nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:
1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo
2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany (art. 137 ust. 1 u.g.n.).
Gdy cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część (art. 137 ust. 2 u.g.n.).
Analiza przywołanych przepisów prowadzi do konkluzji, że uwzględnienie wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest uzależnione od ustalenia, że nieruchomość ta stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Tylko nieruchomość, która spełnia wskazane w przepisie art. 137 ust. 1 u.g.n. warunki, może być uznana za zbędną i w konsekwencji zwrócona byłym właścicielom lub ich spadkobiercom. Tym samym, zasadniczym zadaniem organów orzekających w tym zakresie jest ustalenie, czy nieruchomość została zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia. Podstawowym warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest bowiem jej obiektywnie stwierdzona zbędność dla realizacji celu wywłaszczenia. Przy czym, przyjęta w art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 u.g.n. konstrukcja materialnoprawnej przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jednoznacznie przesądza, że podstawą oceny zbędności jest wyłącznie okoliczność zrealizowania celu określonego w decyzji wywłaszczeniowej.
Wskazać przy tym należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych za powszechnie akceptowany uznaje się pogląd, że w przypadku wywłaszczenia nieruchomości pod osiedle mieszkaniowe cel wywłaszczenia uznaje się za zrealizowany nie tylko w razie wybudowania na objętych wywłaszczeniem nieruchomościach budynków mieszkalnych, ale również obiektów handlowych, ulic i ciągów pieszych, a także infrastruktury towarzyszącej. W każdym jednak wypadku należy szczegółowo odnieść istniejące aktualnie na poszczególnych działkach urządzenia do urządzeń planowanych przy wywłaszczeniu. Nie każda bowiem infrastruktura czy tereny zielone będą mogły być uznane za realizację celu wywłaszczenia polegającego na budowie osiedla mieszkaniowego, jeśli nie są one ściśle z tym osiedlem i jego funkcjami związane (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 12 lipca 2012 r., sygn. akt II SA/Lu 450/12, wyrok WSA w Krakowie z dnia 5 listopada 2013 r., II SA/Kr 958/13, dostępne na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W powołanym wyroku WSA w Lublinie wyraził pogląd, który Sąd w składzie niniejszym w pełni podziela, że w odniesieniu do infrastruktury towarzyszącej czy zieleni miejskiej istotne jest przede wszystkim powiązanie tych urządzeń z innymi istniejącymi obiektami oraz ich przeznaczeniem - ważny jest również stopień zorganizowania tych urządzeń. Infrastruktura musi być bowiem również zamierzona i zgodna z celem wywłaszczenia, a nie powstała jedynie "przy okazji" (wyrok WSA w Lublinie z dnia 12 lipca 2012 r., sygn. akt II SA/Lu 450/12).
W świetle powyższego, zadaniem organu odwoławczego było ponowne przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego, pozwalającego na jednoznaczne ustalenie, jakie jest przeznaczenie znajdującej się na spornej działce infrastruktury, tj. czy stanowi ona element realizacji celu wywłaszczenia.
Dokonana w rozważanym kontekście analiza akt sprawy dowodzi, że realizując wytyczne NSA zawarte w powołanym wyżej wyroku, Wojewoda [...] wystąpił do Robotniczej Spółdzielni Mieszkaniowej "B." o wyjaśnienie przeznaczenia przedmiotowej infrastruktury. W odpowiedzi z dnia 19 października 2016 r. Spółdzielnia wskazała, że infrastruktura techniczna podziemna wybudowana na działce nr 32/5, tj. kanał deszczowy Ø300, gazociąg podziemny Ø 250 i kablowa linia energetyczna wysokiego napięcia zostały wybudowane w okresie budowy osiedla dla zasilania w media osiedla mieszkaniowego C i stanowią na dzień dzisiejszy część infrastruktury osiedla niezbędną do jego funkcjonowania. Jednocześnie w rozważanym zakresie organ II instancji sięgnął także do wyników postępowania przeprowadzonego przez organ I instancji. Ustalono, że w piśmie z dnia 6 października 2009 r. nr [...] Wydział Geodezji, Katastru i Inwentaryzacji Urzędu Miasta Ł. wskazał, że zlokalizowany na działce nr 32/5 kanał deszczowy D=0,30 m wybudowany został w latach 1985-1986. Natomiast w oparciu o pismo A sp. z o.o. z dnia 23 marca 2010 r. ustalono, że znajdujący się na przedmiotowej działce gazociąg stalowy niskiego ciśnienia Dn 250 został zrealizowany na podstawie Projektu Technicznego opracowanego na zlecenie RSM B. Projekt ten został uzgodniony dnia 22 kwietnia 1987 r., tegoż roku została również rozpoczęta budowa gazociągu.
W ocenie Sądu, na tej podstawie Wojewoda [...] prawidłowo stwierdził, iż wskazane elementy niewątpliwie stanowią infrastrukturę osiedla mieszkaniowego i są niezbędne do jego funkcjonowania. Wskazanej bowiem na poparcie tego stanowiska organu argumentacji nie sposób zakwestionować zważywszy przede wszystkim na niezbędność wymienionych wyżej sieci nie tylko dla funkcjonowania osiedla mieszkaniowego, ale w ogóle dla samej realizacji zadania inwestycyjnego budowy całego osiedla mieszkaniowego. Sąd w składzie niniejszym podziela przy tym w pełni stanowisko prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, że za infrastrukturę związaną nierozerwalnie z budownictwem mieszkaniowym o charakterze osiedlowym niezbędną dla prawidłowego funkcjonowania danego osiedla i jego mieszkańców uznaje się wszelkie instalacje podziemne – linie komunikacyjne, wodociągi, kabel elektryczny, instalację gazową, sanitarną czy kanały deszczowe (por. wyrok NSA z dnia 20 stycznia 1999 r., sygn. akt: IV SA 2033/96 oraz wyroki WSA: w Krakowie z dnia 5 listopada 2013 r., sygn. akt: II SA/Kr 958/13; w Poznaniu z dnia 17 czerwca 2011 r., sygn. akt: II SA/Po 158/11 oraz z dnia 20 grudnia 2007 r., sygn. akt: III SA/Po 648/07; w Ł. z dnia 12 kwietnia 2011 r., sygn. akt: II SA/Łd 37/11 oraz z dnia 21 października 2008 r., sygn. akt: II SA/Łd 664/08 - dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl).
W konsekwencji należało stwierdzić, że w niniejszej sprawie Wojewoda [...], zgodnie z oceną prawną zawartą w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 610/15, prawidłowo ustalił, że na wywłaszczonej nieruchomości doszło do realizacji celu wywłaszczenia. Konsekwencją zaś tego ustalenia jest odmowa zwrotu działki nr 32/5 z uwagi na brak przesłanki zwrotu, jaką jest zbędność wywłaszczonej nieruchomości na cel wywłaszczenia. Tym samym zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzję wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uznać należało za prawidłową, albowiem wskazana odmowa zwrotu nieruchomości rzutowała na treść pozostałych elementów rozstrzygnięcia, które wymagały stosowanej korekty, która znalazła właściwy wyraz w zaskarżonej decyzji. Sąd nie dopatrzył się przy tym zarzucanych w skardze naruszeń przepisów k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a jedynie ta okoliczność dawałaby podstawę do uwzględnienia skargi w niniejszej sprawie.
Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.
dc