I OSK 561/24

I OSK 561/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-03-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-03-13
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Dariusz Chaciński
Maciej Dybowski
Piotr Przybysz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
II SA/Rz 1091/23 - Wyrok WSA w Rzeszowie z 2023-12-05
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 2268
art. 8 ust. 3, art.6 pkt 16 w zw. z art. 8 ust. 11 pkt 2 w zw. z art.98
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Przybysz (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Maciej Dybowski sędzia del. WSA Dariusz Chaciński po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 5 grudnia 2023 r., sygn. akt II SA/Rz 1091/23 w sprawie ze skargi B.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z 27 kwietnia 2023 r. nr SKO.4110.7.375.2023 w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie po rozpoznaniu sprawy ze skargi B.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z 27 kwietnia 2023 r., nr SKO.4110.7.375.2023, w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji, wyrokiem z 5 grudnia 2023 r., sygn. akt II SA/Rz 1091/23, oddalił skargę.
Skargę kasacyjną na powyższe rozstrzygnięcie złożyła skarżąca zastępowana przez adwokata, zaskarżając wyrok w całości.
W skardze kasacyjnej zarzucono Sądowi I instancji rażące:
1. naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie:
- art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r. (Dz.U. 2021.2268) poprzez błędną wykładnię, że przyznana pomoc finansowa na rozpoczęcie działalności gospodarczej na rzecz rozwoju małych gospodarstw rolnych objętego PROW 2014-2020 (z zastrzeżeniem warunków) przyznana mężowi Skarżącej jest dochodem rodziny Skarżącej,
- art. 6 pkt. 16 w zw. z art 8 ust. 11 pkt 2 w zw. z art 98 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r. (Dz.U.2021.2268) poprzez nieuzasadnione uznanie, że pomoc finansowa na rozpoczęcie działalności gospodarczej na rzecz rozwoju małych gospodarstw rolnych objętego PROW 2014-2020 (z zastrzeżeniem warunków) przyznana mężowi Skarżącej jest dochodem rodziny Skarżącej w trybie art. 8 ust. 11 u.p.s., skutkującej uznaniem, że Skarżąca świadczenie pobrane ma zwrócić,
2. naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy polegające na niedostrzeżeniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, że zarówno organ pierwszej instancji, jak i organ drugiej instancji naruszyły:
- art. 156 § 1 pkt 2 KPA w zw. z 127 § 3 KPA zw. z 8 KPA poprzez przeprowadzenie postępowania w sposób nie budzący zaufania uczestnika do władzy publicznej, w szczególności poprzez niewłaściwe uznanie przychodu męża Skarżącej jako dochodu rodziny, poprzez nie przyczynienie się przez organ do starannego i zgodnego z przepisami prawa prowadzenia postępowania mającego zagwarantować równość wobec prawa oraz podważenie zasady dotyczącej pogłębiania zaufania obywatela do organów państwa,
- art. 7 KPA, art 75 § 1 KPA, art. 77 § 1 KPA, 80, 81 KPA poprzez nie wyjaśnienie stanu faktycznego oraz nie wyczerpujące zebranie i błędne rozpatrzenie całości materiału dowodowego, przez co wydano decyzję, która narusza słuszny interes obywateli, poprzez nie zebranie i nie przeprowadzenia dowodów w sposób wyczerpujący, poprzez nie przeprowadzenie dowodu z decyzji Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictw w Rzeszowie z 30 stycznia 2020 r. znak sprawy: OR09-65070-GR0900681/19/20, oraz faktury z 11 sierpnia 2020 r. nr [...] (12 699 zł), faktury z 3 lipca 2021 r. nr [...] (25 500 zł), faktury z 30 listopada 2021 r. nr [...] (17113,11 zł).
Podnosząc powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania celem stwierdzenia nieważności prawomocnych decyzji Prezydenta Miasta Krosna z 13 grudnia 2021 r. (DPS.5011.3861.7.2021, DPS.5023.3861.5.2021, DPS.5024.3861.3.2021). Ponadto wniesiono o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych oraz o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 935; dalej jako "p.p.s.a."), a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą omawiany środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy, a które w niniejszej sprawie nie występują.
Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą kasacyjnie naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego czy też procesowego określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony skarżącej kasacyjnie do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.
Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Pierwszą podstawę kasacyjną, której dotyczy art. 174 pkt 1 p.p.s.a., stanowi naruszenie prawa materialnego. Właściwe sformułowanie tej podstawy kasacyjnej w przypadku zaskarżania wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego powinno się sprowadzać do powołania jako naruszonego art. 145 § 1 pkt 1 lit. a (ewentualnie w powiązaniu z art. 145a bądź art. 146) p.p.s.a. w związku z odpowiednimi przepisami prawa materialnego (zob. wyrok NSA z 30 września 2014 r., II GSK 1211/13), a także wskazania, w jakiej formie i dlaczego te przepisy zostały naruszone.
W art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zawarta została druga podstawa kasacyjna dotycząca naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ta podstawa kasacyjna służy przede wszystkim zakwestionowaniu ustaleń faktycznych dokonanych w sprawie będącej przedmiotem sądowej kontroli.
Przez przytoczenie podstawy kasacyjnej należy rozumieć podanie konkretnego przepisu (konkretnej jednostki redakcyjnej określonego aktu prawnego), który zdaniem strony został naruszony przez sąd I instancji (por. postanowienia NSA z: 8 marca 2004 r., sygn. akt FSK 41/04; 1 września 200 4r., sygn. akt FSK 161/04; 24 maja 2005 r., sygn. akt FSK 2302/04).
Skarga kasacyjna powinna zawierać stosownie do art. 176 § 1 pkt 2 i art. 174 p.p.s.a. nie tylko przytoczenie podstaw kasacyjnych, ale i ich uzasadnienie. Mimo że przepisy p.p.s.a. nie określają warunków formalnych, jakim powinno odpowiadać uzasadnienie skargi kasacyjnej, to należy przyjąć, że ma ono za zadanie wykazanie trafności (słuszności) zarzutów postawionych w ramach podniesionych podstaw kasacyjnych, co oznacza, że musi zawierać argumenty mające na celu "usprawiedliwienie" przytoczonych podstaw kasacyjnych.
Naruszenie prawa może nastąpić przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia to mylne zrozumienie treści przepisu. Sformułowanie zarzutu błędnej wykładni przepisu prawa zawsze powinno łączyć się z wykazaniem, na czym polegało wadliwe odczytanie przez sąd I instancji znaczenia treści przepisu, a następnie konieczne jest podanie właściwego, zdaniem skarżącego, rozumienia naruszonego przepisu. Naruszenie prawa przez niewłaściwe zastosowanie, to wadliwe uznanie, że ustalony w sprawie stan faktyczny odpowiada hipotezie określonej normy prawnej (tzw. błąd subsumpcji).
Na autorze skargi kasacyjnej ciąży zatem obowiązek konkretnego wskazania, które przepisy prawa zostały przez sąd naruszone zaskarżanym orzeczeniem, na czym polegała ich błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być prawidłowa wykładnia lub właściwe zastosowanie.
Ponadto dla spełnienia wymogu z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. nie wystarczy przytoczenie w petitum skargi kasacyjnej formuły o naruszeniu przepisów postępowania mającym wpływ na wynik sprawy, lecz konieczne jest wykazanie, który przepis postępowania został naruszony, w jaki sposób oraz wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy. O skuteczności zarzutów postawionych w oparciu o podstawę kasacyjną, określoną w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. nie decyduje bowiem każde stwierdzone uchybienie przepisom postępowania, lecz tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Należy przez to rozumieć wykazanie istnienia związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym, stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej, a wydanym orzeczeniem sądu administracyjnego, który to związek przyczynowy mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wnoszący skargę kasacyjną jest więc obowiązany uzasadnić, że następstwa zarzucanych uchybień były na tyle istotne, iż miały wpływ na treść kwestionowanego orzeczenia, ponieważ gdyby do tych uchybień nie doszło, wyrok sądu administracyjnego mógłby być inny (zob. np. wyrok NSA z 5 listopada 2019 r., II FSK 3864/17).
Należy podkreślić, że trzeba wskazać indywidualne uzasadnienie dla każdego zarzutu formułowanego wobec każdego z tych przepisów, który w ocenie kasatora naruszył sąd pierwszej instancji (wyrok NSA z 8 maja 2018 r., sygn. akt II GSK 289/18).
W świetle art. 174 p.p.s.a. wskazanie szeregu przepisów prawnych, które miał rzekomo naruszyć sąd pierwszej instancji, nie wskazując konkretnie, na czym polega naruszenie każdego z nich, jest nieprawidłowe. Pogląd ten wielokrotnie już wyraził Naczelny Sąd Administracyjny (por. np. wyrok NSA z 19 grudnia 2014 r., II FSK 2957/12 i powołane tam orzecznictwo).
Obowiązek wskazania w skardze kasacyjnej naruszonych przepisów oczywiście nie wyłącza możliwości objęcia jednym zarzutem kilku przepisów. Takie wyliczenie musi jednak być połączone z wykazaniem, że wymienione przepisy tworzą normę zachowania, której naruszenie jest zarzucane sądowi pierwszej instancji. Przyjmowane w doktrynie i orzecznictwie rozróżnienie między przepisem i normą prawną każe uznać taką praktykę za dopuszczalną, wymienione przepisy muszą jednak pozostawać ze sobą właśnie w takim związku normatywnym, a jego wykazanie obciąża sporządzającego skargę kasacyjną, który powinien przedstawić treść naruszonej normy, czyli wskazać, jaka reguła zachowania ustanowiona tymi przepisami została naruszona. Zarzut pozbawiony takiego sprecyzowania nie poddaje się rozpoznaniu, albowiem Naczelny Sąd Administracyjny nie może samodzielnie budować zarzutów, a taki byłby skutek ustalania przez Sąd Kasacyjny we własnym zakresie treści normy prawnej objętej zarzutem.
Kwalifikowane wymogi formalne skargi kasacyjnej, unormowane w art. 174 - art. 176 p.p.s.a., wiążą się z tym, że ten środek zaskarżenia nie tylko inicjuje postępowanie przed sądem administracyjnym drugiej instancji, ale także wyznacza jego merytoryczny zakres. Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi kasacyjnej i nie może zastępować strony w wyrażaniu, precyzowaniu, czy też uzasadnianiu jej zarzutów. Zarzuty, jak i ich uzasadnienie, powinny być ujęte ściśle i zrozumiale, zwłaszcza jeśli weźmie się pod uwagę wymóg sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika (art. 175 p.p.s.a.).
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 1 marca 2017 r., sygn. akt II FSK 3133/16, "w przypadku skargi kasacyjnej – będącej kwalifikowanym środkiem zaskarżenia – czytelność sformułowanego w niej komunikatu jest o tyle istotna, że ustawa wiąże powstanie określonych skutków procesowych nie tylko z samym faktem wniesienia tego pisma (jak w przypadku skargi czy zażalenia), ale także z jego treścią. Określenie podstaw zaskarżenia, wymienionych w art. 174 p.p.s.a., sprecyzowanie zarzutów skargi kasacyjnej oraz ich uzasadnienie w drodze racjonalnej argumentacji prawniczej, determinuje bowiem zakres zaskarżenia w postępowaniu kasacyjnym, co w konsekwencji wpływa na zakres kognicji Naczelnego Sądu Administracyjnego".
Pominięcie określonych zagadnień w skardze kasacyjnej lub odniesienie się do nich w sposób pobieżny skutkuje brakiem możliwości zakwestionowania przez Naczelny Sąd Administracyjny stanowiska wyrażonego w ich zakresie przez wojewódzki sąd administracyjny czy działające w sprawie organy administracji. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do uzupełniania, czy innego korygowania wadliwie postawionych zarzutów kasacyjnych. Nie może też samodzielnie ustalać podstaw, kierunków, jak i zakresu zaskarżenia.
Wprawdzie wadliwość w sformułowaniu zarzutów nie musi jednocześnie uniemożliwiać rozpoznania skargi kasacyjnej i Naczelny Sąd Administracyjny może zbadać jej podstawy (zob. uchwała pełnego składu NSA z 26 października 2009 r. sygn. I OPS 10/09), jednakże może w znacznym stopniu ograniczyć kontrolę Sądu.
Poczynienie powyższych uwag na temat wymogów, jakie powinna spełniać skarga kasacyjna, było konieczne ze względu na to, że oceniana skarga kasacyjna w znacznej mierze ich nie spełnia. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie zrekonstruowano normy prawnej, która wynika z przepisów postępowania, które miał naruszyć Sąd I instancji, to jest art. 156 § 1 pkt 2 KPA w zw. z 127 § 3 KPA zw. z 8 KPA oraz art. 7 KPA, art 75 § 1 KPA, art. 77 § 1 KPA, 80, 81 KPA. Nie wynika z niego również, jaka powinna być prawidłowa wykładnia i zastosowanie tych przepisów. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie przedstawiono również wywodu prawniczego mającego na celu wykazanie słuszności zarzutów naruszenia prawa materialnego. Z uzasadnienia wynika natomiast, że zaliczenie pomocy wypłaconej dla męża Skarżącej na rozpoczęcie działalności na rzecz małego gospodarstwa rolnego nie może zostać zaliczone jako dochód rodziny i stanowi o obarczeniu postępowania rażącym naruszeniem prawa. W ocenie kasatora wadę zaskarżonej decyzji można zauważyć "na gołe oko", nie wymaga bowiem wiedzy prawniczej stwierdzenie, że brak jest możliwości zakwalifikowania dotacji celowej jako dochodu rodziny. Odmienne podeście do tej kwestii zdaniem kasatora stanowiłoby absurd skłaniający do tezy, że organy administracyjne działają wbrew zasadzie pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa.
Mając na uwadze wady konstrukcyjne ocenianej skargi kasacyjnej stwierdzić należy, że nie ma ona usprawiedliwionych podstaw.
W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że zaskarżona została decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, w której organ, działając na wniosek skarżącej, odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta Krosna z 13 grudnia 2021 r. nr DPS.5024.3861.3.2021.
Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności jest jednym z postępowań nadzwyczajnych i służy eliminowaniu z obrotu prawnego decyzji (postanowień) organów administracji, pomimo iż uzyskały one przymiot trwałości wynikający z ich ostateczności. Jest to zatem tryb postępowania przełamujący wyrażoną w art. 16 § 1 k.p.a. zasadę trwałości decyzji administracyjnych. Ugruntowane pozostaje przy tym zapatrywanie, że przedmiotem postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności jest rozstrzygnięcie o tym, czy określony akt stosowania prawa kończący postępowanie zwykłe lub nadzwyczajne zawiera kwalifikowane wady prawne wyliczone w art. 156 § 1 k.p.a. W postępowaniu tym organ nie przechodzi natomiast do merytorycznego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej materialnej (vide: B.Adamiak, Przedmiot postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, PiP 2001/8/31; wyrok NSA z 7 maja 2015 r., I OSK 2188/13; wyrok NSA z 22 stycznia 2015 r., I OSK 1021/13). Tak więc ocena dokonywana przez organ administracji w postępowaniu nieważnościowym dotyczy wyłącznie zbadania, czy kwestionowana wnioskiem nieważnościowym decyzja została dotknięta jedną z wad określonych w art. 156 § 1 k.p.a. Nie jest natomiast przedmiotem postępowania nieważnościowego ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy, która już została rozstrzygnięta decyzją kontrolowaną. W postępowaniu nieważnościowym działanie organu nadzoru winno być zatem nakierowane wyłącznie na poszukiwanie najcięższych (kwalifikowanych) wad prawnych w kontrolowanej decyzji, o których mowa w art. 156 § 1 k.p.a. To zaś oznacza, że żadne inne uchybienia, nawet jeśli zostaną ujawnione, nie mogą być w postępowaniu nieważnościowym uwzględnione, bowiem nie mogą prowadzić do stwierdzenia nieważności kontrolowanego orzeczenia (vide: wyrok NSA z 17 listopada 2020 r., I OSK 1405/19; wyrok NSA z 30 listopada 2022 r., II GSK 935/19).
Tak określony przedmiot postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności wymusza w skardze kasacyjnej konstruowanie zarzutów naruszenia prawa, które - jeśli tylko odnoszą się do wad decyzji objętej postępowaniem nieważnościowym - wskazują na kwalifikowany charakter dostrzeżonego naruszenia prawa.
Kasator zarzuca rażące naruszenie przepisów ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm. - dalej "u.p.s."), to jest art. 8 ust. 3 oraz art. 6 pkt 16 w zw. z art 8 ust. 11 pkt 2 w zw. z art 98. Przyjmuje przy tym, że rażący charakter naruszenia tych przepisów jest oczywisty. Kasator nie odnosi się przy tym do argumentacji, że orzecznictwo dopuszcza odmienną wykładnię art. 8 ust. 3 i 4 u.p.s.
Należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 8 u.p.s. prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z wyjątkiem m.in. specjalnego zasiłku celowego, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, osobie w rodzinie oraz rodzinie, jeżeli spełniają kryterium dochodowe określone przez ustawę (ust. 1). Z kolei za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób (ust. 3).
Do dochodu ustalonego zgodnie z powyższymi zasadami nie wlicza się świadczeń i wpływów wymienionych w ust. 4 tej ustawy.
W przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwoty:
1) kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej,
2) kryterium dochodowego rodziny, w przypadku osoby w rodzinie - kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony (ust. 11).
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, na gruncie ustawy o pomocy społecznej pod pojęciem dochodu należy rozumieć wszystkie przychody bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, z wyłączeniem odliczeń i pomniejszeń enumeratywnie w nich wymienionych. Ustawodawca definiując pojęcie dochodu nie łączy go z działalnością zarobkową, wręcz przeciwnie - traktuje go bardzo szeroko niezależnie od źródła i tytułu jego otrzymania. W zamiarze ustawodawcy takie szerokie ujęcie pojęcia przychodu ma na celu ocenę sytuacji dochodowej beneficjentów pomocy społecznej przez pryzmat wszelkich wpływów pieniężnych uzyskanych przez nich w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, niezależnie do tego, na jakiej podstawie i skąd one pochodzą, z wyłączeniem wpływów wynikających z tytułów i źródeł wymienionych enumeratywnie w art. 8 ust. 4 u.p.s. tym samym katalog wyłączeń zawarty w art. 8 ust. 4 u.p.s. ma charakter zamknięty, a zatem niewymienione w nim przychody podlegają wliczeniu do dochodu branego pod uwagę przy ustalaniu wysokości świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Dowodzi tego fakt, że nie zostały one poprzedzone zastrzeżeniem wskazującym na ich formę przykładową, np. zwrotem "w szczególności", czy otwartą, poprzez odesłanie do innych ustaw lub stworzenie możliwości uzupełnienia katalogu w drodze przepisów odrębnych określających dalsze kategorie przychodów pozostających bez wpływu na ocenę wspomnianego kryterium dochodowego (por. wyroki NSA z 5 października 2011 r. sygn. akt I OSK 785/11, z 6 grudnia 2011 r. sygn. akt I OSK 1699/11, z 24 sierpnia 2016 r. sygn. akt I OSK 162/15, z 9 stycznia 2018 r. sygn. akt I OSK 1673/17, z 12 lutego 2019 r. sygn. akt I OSK 2617/18).
Zatem dochód, o którym mowa w art. 8 ust. 3 u.p.s., nie jest przychodem w znaczeniu podatkowym, jaki po odliczeniu kosztów jego uzyskania stanowi dochód do opodatkowania. Jest on przysporzeniem, które ma wpływ na kryterium dochodowe będące przesłanką przyznania prawa do świadczeń z pomocy społecznej.
Tym samym trzeba stwierdzić, że pomoc finansowa przyznana w ramach operacji "Restrukturyzacja małych gospodarstw" w ramach poddziałania "Pomoc na rozpoczęcie działalności gospodarczej na rzecz rozwoju małych gospodarstw" objętego PROW na lata 2014-2020, powinna zostać doliczona do dochodu rodziny skarżącej i rozliczona zgodnie z art. 8 ust. 11 u.p.s. Środki uzyskane z tego tytułu są swoistym przysporzeniem – wartością dodaną do majątku rodziny skarżącej, dzięki której wzrosła jego wartość, a także będzie istnieć możliwość w przyszłości powiększenia dochodów z gospodarstwa. Otrzymana pomoc zatem w sposób istotny zmienia sytuację majątkową jego adresata i nie może być obojętna dla oceny możliwości samodzielnego zaspokajania potrzeb. W tym stanie prawnym uznać należy, że kwoty uzyskane z tytułu ww. pomocy finansowej uzyskanej z ARiMR kreują dochód w rozumieniu art. 8 ust. 3 u.p.s., nie zmniejszając go, a więc kwoty te organ administracji publicznej winien uwzględniać przy ustalaniu dochodu osoby ubiegającej się o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej (por. wyrok NSA z 19 czerwca 2024 r., I OSK 1227/23).
W myśl art. 98 u.p.s. świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny. Przepis ten in fine nakazuje stosować art. 104 ust. 4 odpowiednio.
Przenosząc powyższe rozważania do okoliczności rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że prezentowana przez stronę skarżącą kasacyjnie wykładnia art. 8 ust. 3 u.p.s. odbiega od wykładni przyjętej w aktualnym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Już z tego powodu nie można twierdzić, że wykładnia art. 8 ust. 3 u.p.s. przyjęta przez organy i zaakceptowana przez Sąd I instancji rażąco narusza prawo. Należy w tym miejscu przypomnieć utrwalony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego pogląd, że o rażącym naruszeniu prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz skutki, które wywołuje decyzja, niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności. Oczywistość naruszenia prawa polega na rzucającej się w oczy sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organ praworządnego państwa. Innymi słowy, o rażącym naruszeniu prawa można mówić wyłącznie w sytuacji, gdy proste zestawienie treści decyzji z treścią przepisu prowadzi do wniosku, że pozostają one ze sobą w jawnej sprzeczności. Brak któregoś z wymienionych powyżej elementów wyklucza możliwość uznania, że doszło do wydania decyzji administracyjnej z rażącym naruszeniem prawa (wyroki NSA z 12 października 2022 r., II OSK 1475/21, z 9 sierpnia 2016 r., II OSK 2868/14; z 2 marca 2011 r., II OSK 2226/10). W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się także, że w sposób rażący może zostać naruszony tylko taki przepis, którego wykładnia nie budzi wątpliwości. A zatem w sytuacji, gdy analiza przepisu prowadzi do wielu możliwych jego interpretacji, to brak jest podstaw do stwierdzenia, że przepis taki został rażąco naruszony tylko z tego powodu, że organ administracji dokonał jednej z wielu możliwych wykładni, której nie podziela wnioskodawca.
Konkludując należy stwierdzić, że Sąd I instancji nie naruszył art. 8 ust. 3 u.p.s. poprzez błędną wykładnię. W konsekwencji nie ma podstaw do formułowania pod adresem Sądu I instancji zarzutu naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Na marginesie należy zauważyć, że przepis art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., choć zawarty w ustawie generalnie o charakterze procesowym, jest w istocie przepisem prawa materialnego i stanowi podstawę skargi kasacyjnej określoną w art. 174 pkt 1 p.p.s.a.
Zarzut naruszenia art. 6 pkt. 16 w zw. z art 8 ust. 11 pkt 2 w zw. z art 98 u.p.s. oraz zarzut naruszenia art. 7 k.p.a., art 75 § 1 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., 80, 81 k.p.a. nie zostały uzasadnione, co zwalnia Sąd kasacyjny z obowiązku rozpatrzenia tych zarzutów.
Z tych wszystkich powodów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a.
Uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego zostało sporządzone z uwzględnieniem przepisu art. 193 in fine p.p.s.a., zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.