I OSK 56/20

Naczelny Sąd Administracyjny2022-12-07
NSAAdministracyjneWysokansa
świadczenie wychowawczeopieka naprzemiennarozwódrodzina zastępczaprawo rodzinnealimentyNSAorzecznictwo

NSA uchylił decyzję o odmowie przyznania świadczenia wychowawczego, uznając opiekę naprzemienną rodziców rozwiedzionych na podstawie porozumienia i wyroku sądu.

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia wychowawczego ojcu, który wskazał dzieci z poprzedniego małżeństwa jako członków swojej rodziny. Organy administracji i WSA uznały, że brak było orzeczenia sądu o opiece naprzemiennej, a miejsce zamieszkania dzieci przy matce wykluczało ich zaliczenie do rodziny ojca. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone orzeczenia, stwierdzając, że wyrok rozwodowy wraz z załączonym porozumieniem rodzicielskim ustanowił opiekę naprzemienną, co pozwala na zaliczenie dzieci do rodziny obojga rodziców.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną T. W. od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił jego skargę na decyzję odmawiającą przyznania świadczenia wychowawczego. Sprawa dotyczyła sytuacji, w której ojciec po rozwodzie ubiegał się o świadczenie na dzieci, wskazując je jako członków swojej rodziny. Organy administracji i sąd pierwszej instancji odmówiły przyznania świadczenia, argumentując, że brak było prawomocnego orzeczenia sądu o opiece naprzemiennej, a dzieci mieszkały z matką. Naczelny Sąd Administracyjny, powołując się na wcześniejsze orzecznictwo w podobnej sprawie (I OSK 3695/18), uznał, że wyrok rozwodowy wraz z zawartym przez rodziców porozumieniem w sprawie wykonywania władzy rodzicielskiej i kontaktów z dziećmi po rozwodzie, faktycznie ustanowił opiekę naprzemienną. Sąd podkreślił, że porozumienie to szczegółowo regulowało sposób sprawowania opieki przez oboje rodziców w powtarzających się okresach, co w świetle przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, pozwalało na zaliczenie dzieci do rodziny obojga rodziców. W związku z tym, NSA uchylił zaskarżony wyrok WSA oraz decyzje administracyjne, uznając zasadność zarzutów skargi kasacyjnej dotyczących błędnego zastosowania przepisów prawa materialnego i procesowego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, wyrok rozwodowy wraz z zaaprobowanym przez sąd porozumieniem rodzicielskim, które szczegółowo określa opiekę nad dziećmi w powtarzających się okresach przez oboje rodziców, może być uznany za ustanowienie opieki naprzemiennej.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że wyrok rozwodowy, który powierzył władzę rodzicielską obojgu rodzicom i ustalił miejsce zamieszkania dzieci przy matce, w połączeniu z załączonym do akt sądowych porozumieniem rodzicielskim, które szczegółowo określało sposób sprawowania opieki przez ojca w powtarzających się okresach, faktycznie ustanowiło opiekę naprzemienną. Brak formalnego użycia terminu 'opieka naprzemienna' w wyroku rozwodowym nie wyklucza jej istnienia, jeśli inne dokumenty i sposób wykonywania władzy rodzicielskiej to potwierdzają.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (12)

Główne

u.p.w.d. art. 2 § pkt 16

Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

Definicja dziecka w składzie rodziny dla celów świadczenia wychowawczego, uwzględniająca opiekę naprzemienną po rozwodzie.

k.r.o. art. 58 § § 1

Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy

Przepis dotyczący władzy rodzicielskiej po rozwodzie, interpretowany w kontekście opieki naprzemiennej.

Pomocnicze

P.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres rozpoznania sprawy przez NSA w granicach skargi kasacyjnej.

P.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a i c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia wyroku WSA i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

P.p.s.a. art. 188

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do orzekania przez NSA na podstawie art. 145 § 1.

P.p.s.a. art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Możliwość uchylenia decyzji organu pierwszej instancji.

P.p.s.a. art. 182 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.

k.p.c. art. 365 § § 1

Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego

Moc wiążąca prawomocnych orzeczeń sądowych.

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada prawdy obiektywnej i podejmowania wszelkich niezbędnych działań.

k.p.a. art. 77 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.

k.p.a. art. 107 § § 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Wymogi formalne decyzji administracyjnej.

Konstytucja RP art. 32

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Zasada równości wobec prawa.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Błędne zastosowanie art. 58 § 1 K.r.o. w zw. z art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez nierozpoznanie opieki naprzemiennej wynikającej z wyroku rozwodowego i porozumienia rodzicielskiego. Naruszenie art. 7 i 77 § 1 K.p.a. poprzez nierozważenie w sposób prawidłowy materiału dowodowego (wyroku rozwodowego i porozumienia rodzicielskiego).

Godne uwagi sformułowania

Sąd Okręgowy w Warszawie VI Wydział Cywilny Rodzinno-Odwoławczy w wyroku z dnia 15 września 2014 r. sygn. akt VI C 700/14 wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi: P. W. i L. W. powierzył obojgu rodzicom, ustalając miejsce zamieszkania małoletnich w każdorazowym miejscu zamieszkania ich matki, nie uregulował natomiast kontaktów skarżącego z córkami. Małżonkowie w dniu 6 kwietnia 2014 r. zawarli szczegółowe "Porozumienie w sprawie wykonywania władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi stron państwa W. i utrzymywania kontaktów z dziećmi po rozwodzie", w którym postanowili: "§ 1. Władza rodzicielska. Rodzice małoletnich zgodnie ustalają, że po rozwodzie władza rodzicielska nad ich dziećmi: P. W. ... oraz L. W. ... jak i jej wykonywanie będą przysługiwać obojgu Rodzicom i Rodzice będą współdziałać we wszystkich sprawach dzieci dla ich dobra." Prawidłowe odczytanie sentencji tego orzeczenia, przy uwzględnieniu przedstawionego sądowi rozwodowemu "Porozumienia w sprawie wykonywania władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi stron i utrzymywania kontaktów z dziećmi po rozwodzie" prowadzi do wniosku, że tym wyrokiem sąd powszechny aprobował ustanowione Porozumieniem z dnia 6 kwietnia 2014 r. kontakty każdego z rodziców z obiema córkami, skutkującymi pozostawaniem obojga dzieci pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców w rozumieniu art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

Skład orzekający

Elżbieta Kremer

przewodniczący sprawozdawca

Maria Grzymisławska-Cybulska

sędzia

Zygmunt Zgierski

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia opieki naprzemiennej w kontekście świadczeń rodzinnych, zwłaszcza gdy formalne orzeczenie sądu nie używa tego terminu, ale inne dokumenty (np. porozumienie rodzicielskie) go implikują."

Ograniczenia: Dotyczy sytuacji po rozwodzie, gdzie istnieje formalne porozumienie rodzicielskie i wyrok sądu, który je akceptuje, nawet jeśli nie używa wprost terminu 'opieka naprzemienna'.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest szczegółowe analizowanie dokumentów (nie tylko wyroku, ale i załączników) przez sądy i organy administracji w celu prawidłowego zastosowania przepisów dotyczących świadczeń rodzinnych. Podkreśla złożoność prawa rodzinnego i jego wpływ na sytuację materialną obywateli.

Opieka naprzemienna po rozwodzie: czy porozumienie rodzicielskie wystarczy do świadczenia wychowawczego?

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 56/20 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2022-12-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-01-10
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Elżbieta Kremer /przewodniczący sprawozdawca/
Maria Grzymisławska-Cybulska
Zygmunt Zgierski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I SA/Wa 1279/18 - Wyrok WSA w Warszawie z 2019-03-21
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 1851
art. 2 pkt 16
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - tekst jedn.
Dz.U. 2020 poz 1359
art. 58 § 1
Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Elżbieta Kremer (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Zygmunt Zgierski Sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej T. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 marca 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 1279/18 w sprawie ze skargi T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 26 kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 12 marca 2018 r. nr [...].
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 21 marca 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 1279/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 26 kwietnia 2018 r. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego.
Wyrok zapadł na tle następujących okoliczności sprawy:
T. W. w dniu 1 kwietnia 2016 r. wystąpił o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na syna O. W. oraz córkę L. W.
Prezydent m.st. Warszawy decyzją z dnia 6 maja 2016 r. przyznał T. W. świadczenie wychowawcze na dzieci: O. W. na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. oraz L. W. na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r.
Następnie Prezydent m.st. Warszawy postanowieniem z dnia 19 kwietnia 2017 r. wznowił postępowanie w sprawie świadczenia wychowawczego i decyzją z dnia 23 maja 2017 r. uchylił w całości decyzję z dnia 6 maja 2016 r.
W uzasadnieniu organ podniósł, że składając wniosek o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego w składzie rodziny T. W. wskazał następujące osoby: T. W. - wnioskodawca (stan cywilny: żonaty), J. W. - żona, córka P. W., córka L. W. oraz syn O. W.
Podczas weryfikacji osób w rejestrze PESEL stwierdzono, że matką L. W. oraz P. W. jest P. W. - była żona wnioskodawcy, a nie wskazana w składzie rodziny J. W. - obecna żona wnioskodawcy, matka O. W. Następnie podczas weryfikacji danych T. W. w Systemie Ewidencji Ludności Urzędu m. st. Warszawy pozyskano informacje z których wynika, iż rozwiódł się on z P. W. w 2014 r. Tymczasem do wniosku złożonego w dniu 1 kwietnia 2016 r. T. W. nie dołączył wyroku rozwodowego sygn. akt IV C 700/14 z dnia 15 września 2014 r., orzekającego w pkt I rozwód oraz w pkt II ustalającego miejsce zamieszkania małoletnich dzieci P. i L. W.
Zdaniem organu, jak wynika art. 2 pkt 16 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2017 r., poz. 1851 ze zm.), aby uznać, że dziecko wchodzi w skład rodzin obojga małżonków rozwiedzionych musi istnieć orzeczenie sądu orzekające opiekę naprzemienną.
W związku z tym w dniu 22 marca 2017 r. organ wezwał skarżącego do dostarczenia prawomocnego wyroku sądu orzekającego rozwód z P. W. i ustalającego sprawowanie osobistej opieki oraz miejsce zamieszkania dzieci.
W dniu 31 marca 2017 r. T. W. dostarczył prawomocny wyrok z dnia 15 września 2014 r. Zgodnie z powyższym dokumentem - prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie VI Wydział Cywilny Rodzinno-Odwoławczy sygn. akt IV C 700/14 z dnia 15 września 2014 r. wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi P. W. oraz L. W. zostało powierzone obojgu rodzicom, ustalając miejsce zamieszkania dzieci w miejscu każdorazowego zamieszkania matki P. W. - co oznacza, że P. W. oraz L. W. nie są członkami rodziny T. W. w rozumieniu przepisów cyt. na wstępie ustawy.
Następnie w dniu 26 kwietnia 2017 r. do organu wpłynęło porozumienie w sprawie wykonywania władzy rodzicielskiej nad dziećmi zawarte w dniu 6 kwietnia 2014 r. oraz oświadczenia P. W. i T. W., z których wynika, iż P. W. oraz L. W. pozostają pod bezpośrednią pieczą P. W. w każdorazowym miejscu jej zamieszkania. Przy czym w dokumentacji brak jest orzeczenia sądu, w którym opieka rodzicielska będzie wykonywana w ten sposób, że "dzieci będą mieszkać z każdym z rodziców w powtarzających się okresach".
Prezydent podniósł, że Rodzicielski Plan Wychowawczy dostarczony przez skarżącego został złożony przed Sądem jako porozumienie rodziców pod względem dobra małoletnich dzieci i wskazuje na sposób wykonywania władzy rodzicielskiej. Dotyczy on wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywania kontaktów z dzieckiem po rozwodzie; obowiązki alimentacyjne, zasady i termin płatności, koszty podróży dzieci związane z odwiedzinami u ojca, zasady kontaktów z ojcem lub z matką, harmonogram opieki nad dziećmi podczas roku szkolnego, sposób spędzania ferii zimowych i wakacji, świąt, kontakty mailowe, telefoniczne i listowne z drugim rodzicem, edukacja, dostęp do ważnych informacji dotyczących dziecka, zmiana miejsca pobytu dziecka, itp. Zatem powyższe porozumienie - regulujące relacje pomiędzy skarżącym a matką dzieci w kwestii wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywania kontaktów z dziećmi po rozwodzie - nie jest orzeczeniem sądu ustanawiającym opiekę naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji.
Zgodnie z orzeczeniem Sądu miejscem zamieszkania dzieci: P. i L. W. jest miejsce zamieszkania ich matki P. W. Niniejsze orzeczenie jest prawomocne dlatego też - zgodnie z art. 365 § 1 K.p.c. - wiąże ono nie tylko strony i sąd które je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Oznacza to, że organ związany jest zapisem wyroku w pkt II stanowiącym o miejscu zamieszkania dzieci przy matce. W związku z tym świadczy to o tym, iż jako dzieci nie zamieszkujące z ojcem nie mogą znajdować się w składzie rodziny skarżącego we wniosku o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego.
Skarżący złożył odwołanie od ww. decyzji.
Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z dnia 19 lutego 2018 r. uchyliło zaskarżoną decyzje w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
Ponownie rozpoznając sprawę Prezydent m.st. Warszawy decyzją z dnia 12 marca 2018 r.:
1) uchylił w całości prawomocną decyzję z dnia 6 maja 2016 r. przyznającą prawo do świadczenia wychowawczego dla T. W. na dzieci: O. W. na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. oraz L. W. na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r.;
2) odmówił przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko – O. W. na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r.;
3) odmówił przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko – L. W. na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r.
W uzasadnieniu organ ponowił wcześniej przytoczone argumenty.
Po rozpoznaniu odwołania skarżącego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z dnia 26 kwietnia 2018 r. utrzymało w mocy decyzję z dnia 12 marca 2018 r. w całości popierając argumentację organu I instancji.
Skarżący złożył na powyższe orzeczenie skargę, zarzucając:
a) błędne zastosowanie art. 58 § 1 K.r.o. w zw. z art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci;
b) naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a.;
c) naruszenie art. 107 § 3 K.p.a.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę wskazał, że wyrok rozwodowy Sądu Okręgowego w Warszawie VI Wydział Cywilny Rodzinno-Odwoławczy z dnia 15 września 2014 r. sygn. akt IV C 700/14 nie zawiera orzeczenia w kwestii opieki naprzemiennej. W wyroku rozwodowym wykonywanie władzy rodzicielskiej powierzono obojgu rodzicom, ustalając miejsce zamieszkania dzieci w miejscu każdorazowego zamieszkania matki. Uregulowania zatem powołanego orzeczenia rozwodowego - co do sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywania kontaktów z dziećmi po rozwodzie - nie dają podstaw do przyjęcia, że mamy do czynienia z opieką naprzemienną. W konsekwencji, zdaniem Sądu, nie można przyjąć, że w wyroku rozwodowym przedłożonym przez skarżącego znajduje się orzeczenie o sprawowaniu opieki naprzemiennej przez oboje rodziców.
W ocenie Sądu brak było podstaw do przyjęcia, że córki skarżącego pozostają pod opieką naprzemienną obojga rodziców, a okoliczności tej nie zmienia pisemne porozumienie zawarte pomiędzy rodzicami.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący, zarzucając:
1) błędne zastosowanie art. 58 § 1 K.r.o. w części, w której od wejścia w życie nowelizacji systemu opieki nad małoletnimi po rozwodzie umożliwia ustalenia opieki naprzemiennej w związku z art. 2 pkt 16 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, poprzez zastosowanie kryterium nazwania opieki nad małoletnimi dziećmi T. W., jako opieki naprzemiennej, w sytuacji niewystępowania takiego pojęcia w ustawodawstwie w chwili wydania przez Sąd Okręgowy w Warszawie, czyli w dniu 15 września 2014 r., orzeczenia rozwodowego (nowelizacja K.r.o. weszła w życie 29 sierpnia 2015 r.);
2) naruszenie art. 2 pkt 16 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci poprzez nierozważenie w czasie postępowania zarówno przed organami administracji publicznej jak i w czasie postępowania sądowo-administracyjnego, kwestii dotyczących możliwości określenia opieki nad dziećmi skarżącego, P. oraz L. W., jako naprzemiennej, a tym samym naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, czyli art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a.;
3) art. 32 Konstytucji RP poprzez wprowadzenie nierówności w zakresie korzystania z ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci dla osób. których system opieki nad dzieckiem został ustalony przez sąd powszechny przed wprowadzeniem możliwości ustalenia opieki naprzemiennej.
Zgłaszając powyższe zarzuty, skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz przeprowadzenie rozprawy.
Przewodniczący Wydziału I Izby Ogólnoadministracyjnej zarządzeniem z dnia 4 lipca 2022 r. poinformował strony, że Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadza rozprawę wyłącznie zdalnie przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość, jeżeli wszystkie strony wyrażą na to zgodę. Jeżeli którakolwiek z wezwanych stron oświadczy, że nie ma możliwości technicznych uczestniczenia w rozprawie zdalnej, sprawa zostanie skierowana na posiedzenie niejawne. Wobec powyższego, strony zostały wezwane do zajęcia stanowiska w przedmiocie rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym.
Pismem z dnia 12 lipca 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie poinformowało, że wyraża zgodę na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.
Również skarżący kasacyjnie, pismem z dnia 27 lipca 2022 r., poinformował, że wyraża zgodę na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, wyjaśniając ponadto, że w sprawie związanej z przedstawionym stanem faktycznym Naczelny Sąd Administracyjny wydał w dniu 14 września 2021 r. wyrok w sprawie I OSK 3695/18 uchylający wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 czerwca 2018 r. oraz decyzje administracyjne.
Wobec wyrażenia zgody przez strony, zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I Izby Ogólnoadministracyjnej z dnia 2 sierpnia 2022 r. sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 P.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Dlatego też, przy rozpoznawaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Biorąc po uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy.
Przed odniesieniem się do zarzutów skargi kasacyjnej należy przede wszystkim wskazać, że niniejsza sprawa jest praktycznie tożsama ze sprawą I OSK 3695/18, którą Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał w dniu 14 września 2021 r. W sprawie I OSK 3695/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 21 czerwca 2018 r. sygn. akt I SA/Wa 679/18 oddalił skargę T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 19 lutego 2018 r. w przedmiocie świadczenia wychowawczego, natomiast Naczelny Sąd Administracyjny ww. wyrokiem uchylił zaskarżony wyrok oraz decyzje organu I i II instancji. Istotne okoliczności faktyczne sprawy I OSK 3695/18 i niniejszej sprawy I OSK 56/20 są zbliżone, istotnym elementem odróżniającym jest okres za jaki organy odmówiły przyznania świadczenia wychowawczego. W rozpoznawanej sprawie I OSK 56/20 skarżącemu odmówiono przyznania świadczenia wychowawczego na dzieci: O. W. oraz L. W. na okres od dnia 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r., a w sprawie I OSK 3695/18 odmówiono przyznania świadczenia wychowawczego na ww. dzieci za okres późniejszy. W obu tych sprawach decyzje organów obu instancji wydane zostały w oparciu o te same ustalenia faktyczne związane z funkcjonowaniem w obrocie prawnym wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie VI Wydział Cywilny Rodzinno-Odwoławczy z dnia 15 września 2014 r. sygn. akt VI C 700/14 orzekającym rozwód pomiędzy T. W. a P. W., a także istnieniem pomiędzy ww. Porozumienia zawartego w dniu 6 kwietnia 2014 w sprawie w wykonywania władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi. Rozstrzygnięcia i uzasadnienia decyzji są zbieżne bowiem Prezydent m.st. Warszawy orzekł o odmowie przyznania świadczenia wychowawczego, a Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie utrzymało w mocy decyzje organu I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skarg wniesionych przez T. W., wydał natomiast wyroki oddalające skargi. Zarówno w sprawie I OSK 3695/18 jak i w niniejszej sprawie strona skarżąca wniosła skargi kasacyjne, zarzucając: 1) błędne zastosowanie art. 58 § 1 K.r.o. w części, w której od wejścia w życie nowelizacji systemu opieki nad małoletnimi po rozwodzie umożliwia ustalenia opieki naprzemiennej w związku z art. 2 pkt 16 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, poprzez zastosowanie kryterium nazwania opieki nad małoletnimi dziećmi T. W., jako opieki naprzemiennej, w sytuacji niewystępowania takiego pojęcia w ustawodawstwie w chwili wydania przez Sąd Okręgowy w Warszawie, czyli w dniu 15 września 2014 r., orzeczenia rozwodowego; 2) naruszenie art. 2 pkt 16 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci poprzez nierozważenie w czasie postępowania zarówno przed organami administracji publicznej jak i w czasie postępowania sądowo-administracyjnego, kwestii dotyczących możliwości określenia opieki nad dziećmi skarżącego, P. oraz L. W., jako naprzemiennej, a tym samym naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, czyli art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a. oraz 3) art. 32 Konstytucji RP. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 września 2021 r. sygn. akt I OSK 3695/18 uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w całości, a także zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta m.st. Warszawy. Jak zaznaczono wyżej sprawy te dotyczą odmowy przyznania świadczenia wychowawczego na te same dzieci, a jedynie za różne okresy, w tych sprawach zarówno decyzje organu I instancji jak i decyzje organu II instancji zawierają zbliżone uzasadnienia, podobnie jak uzasadnienia wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, również skargi kasacyjne oparte są na tych samych zarzutach.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę I OSK 56/20 akceptuje stanowisko wyrażone w powołanym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 września 2021 r. sygn. akt I OSK 3695/18, a zważywszy na tożsamość spraw, również argumentacja zawarta w uzasadnieniu tej sprawy jest zbieżna z argumentacją zawartą w uzasadnieniu powołanego wyroku.
W skardze kasacyjnej sformułowane zostały zarzuty dotyczące naruszenia zarówno prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, mając jednak na uwadze, że zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania postrzegane są jako skutek przyjęcia przez Sąd Wojewódzki określonego poglądu w sferze prawa materialnego, należy w pierwszej kolejności odnieść się do zarzutów materialnoprawnych.
W sprawie zasadny okazał się zarzut naruszenia art. 58 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788, zm. poz. 1529 i z 2013 r. poz. 1439 - w brzmieniu obowiązującym w dacie zdarzenia prawnego, jakim było wydanie wyroku rozwodowego sygn. akt VI C 700/14) w zw. z art. 2 pkt 16 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. z 2017 r. poz. 1851, zm. poz. 1428 i 1543; z 2018 r. poz. 138 i 107).
Jak bowiem zauważył Naczelny Sąd Administracyjny we wskazanym orzeczeniu z dnia 14 września 2021 r., w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy, Sąd Okręgowy w Warszawie VI Wydział Cywilny Rodzinno-Odwoławczy w wyroku z dnia 15 września 2014 r. sygn. akt VI C 700/14 wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi: P. W. i L. W. powierzył obojgu rodzicom, ustalając miejsce zamieszkania małoletnich w każdorazowym miejscu zamieszkania ich matki, nie uregulował natomiast kontaktów skarżącego z córkami (punkt II i III wyroku z dnia 15 września 2014 r. sygn. akt VI C 700/14).
Dostrzeżono przy tym, że małżonkowie w dniu 6 kwietnia 2014 r. zawarli szczegółowe "Porozumienie w sprawie wykonywania władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi stron państwa W. i utrzymywania kontaktów z dziećmi po rozwodzie", w którym - w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy - postanowili: "§ 1. Władza rodzicielska. Rodzice małoletnich zgodnie ustalają, że po rozwodzie władza rodzicielska nad ich dziećmi: P. W. ... oraz L. W. ... jak i jej wykonywanie będą przysługiwać obojgu Rodzicom i Rodzice będą współdziałać we wszystkich sprawach dzieci dla ich dobra. § 2. Opieka nad dziećmi. Rodzice małoletnich zgodnie ustalają, że małoletnie dzieci pozostaną pod bezpośrednią pieczą matki P. W. i ich miejscem zamieszkania będzie każdorazowe miejsce zamieszkania matki. ... § 4. Kontakty ojca z dziećmi. 1. Rodzice małoletnich ustalają sposób sprawowania wspólnej opieki nad dziećmi w sposób następujący: a) ojciec małoletnich będzie opiekował się dziećmi w co drugi weekend (wliczając w to tzw. długie weekendy, o których mowa w lit. g) i h) poza miejscem zamieszkania dzieci od piątku od godz. 18.30 do niedzieli do godz. 22.00, z tym, że ojciec będzie każdorazowo odbierał dzieci z miejsca ich zamieszkania. Strony każdorazowo ustalą, które z rodziców przywiezie dzieci do miejsca ich zamieszkania. b) ojciec małoletnich dzieci będzie mógł spotykać się z dziećmi w dwa popołudnia w tygodniu w którym dzieci spędzają weekend z ojcem (w poniedziałki i środy) oraz w trzy popołudnia w tygodniu w którym dzieci spędzają weekend z matką (w poniedziałki, środy i czwartki) poza miejscem zamieszkania dzieci), każdorazowo do ustalenia tak, aby nie kolidowało [to] z zajęciami pozalekcyjnymi dzieci. Ojciec dzieci będzie odbierał dzieci z miejsca ich zamieszkania o godz. 18.30 a następnie odwoził nie później niż do godziny 20.30. c) wakacje - ojciec małoletnich dzieci będzie mógł spędzać z dziećmi cztery tygodnie w miesiące wakacji szkolnych poza miejscem zamieszkania dzieci dzielone pomiędzy miesiącami wakacyjnymi: 2 tygodnie w miesiącu lipcu, 2 tygodnie w miesiącu sierpniu (pierwsze pełne dwa tygodnie lipca oraz pierwsze pełne dwa tygodnie sierpnia w lata parzyste, oraz ostatnie pełne dwa tygodnie lipca ostatnie pełne 2 tygodnie sierpnia w lata nieparzyste). Inny tryb podziału wakacji jest możliwy za zgodą obydwojga rodziców. d) ferie zimowe - ojciec spędzi z dziećmi w wymiarze jednego tygodnia, poza ich miejscem zamieszkania, przy czym pierwszy tydzień ferii będzie przypadał ojcu w lata nieparzyste, a drugi tydzień ferii w lata parzyste. Inny sposób podziału ferii zimowych jest możliwy za zgodą obydwojga rodziców. e) Święta Bożego Narodzenia w latach nieparzystych dzieci będą spędzały z Ojcem, a w latach parzystych z matką, przy czym jednocześnie w roku, w którym dzieci spędzają Święta Bożego Narodzenia z jednym z Rodziców, z drugim z Rodziców spędzą Sylwestra i Nowy Rok, tak aby każde z rodziców miało szansę w okresie Świąteczno-Noworocznym spędzić z dziećmi czas. f) Święta Wielkanocne rozumiane jako czas od Wielkiego Piątku od godz. 18.00 do poniedziałku Wielkanocnego do godz. 18.00 dzieci będą spędzać z ojcem w lata nieparzyste, a z matką w lata parzyste. g) Długi weekend majowy (1 i 3 maja) dzieci będą spędzać z ojcem w lata parzyste, z matką w lata nieparzyste. h) inne święta (Trzech Króli, Boże Ciało, Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, Wszystkich Świętych, Święto Niepodległości) oraz związane z nimi dni robocze wolne od zajęć szkolnych (w tym również dni wolne pomiędzy Bożym Narodzeniem a Nowym Rokiem) rodzice podzielą po połowie i miarę możliwości naprzemiennie w ciągu roku. Do końca stycznia każdego roku rodzice uzgodnią harmonogram spotkań z dziećmi w dni, o których mowa w lit. h. i) Dzień Ojca i Dzień Matki dzieci będą spędzać odpowiednio z ojcem bądź matką, w przypadku gdy Dzień Ojca jest to dzień roboczy dzieci spędzą go z Ojcem po południu w godzinach 17:00 -20.30, o ile nie będzie to kolidowało z zajęciami pozaszkolnymi dzieci. Jeżeli Dzień Ojca wypadnie w dzień roboczy to będzie on równocześnie dniem, o którym mowa w § 4 ust. 1 lit. b. j) Imieniny i urodziny dzieci: rodzice oświadczają, iż ich intencją jest takie organizowanie imprez urodzinowych, aby nie utrudniać sobie nawzajem kontaktów z dziećmi w tych terminach. ... 5. W dniach, w których zgodnie z niniejszym Porozumieniem ojciec dzieci będzie spędzał czas z dziećmi, ojciec będzie starał się zabierać zawsze oboje dzieci, chyba że zabranie jednego dziecka z powodów niezależnych od ojca nie będzie możliwe (np. choroba dziecka). Zasadą jest, że dzieci będą pozostawały pod osobistą opieką ojca i będą przebywać w tym samym miejscu pobytu co ojciec, a ewentualnie przekazanie dzieci pod opiekę innym osobom będzie należało do incydentalnych przypadków. ... § 10 Postanowienia końcowe. 1. Trwałe zmiany niniejszego Porozumienia wymagają pisemnej zgody rodziców małoletnich. 2. W przypadku powstania między rodzicami sytuacji konfliktowej dotyczącej zasad sprawowania opieki nad dziećmi, sposobu podejmowania istotnych dla życia dzieci decyzji oraz wydatków na dzieci rodzice zobowiązują się wyznaczyć bezstronnych mediatorów na których obie strony muszą wyrazić zgodę, którzy będą służyli pomocą w osiągnięciu porozumienia w spornych sprawach. 3. Jeżeli pomimo mediacji rodzice nie osiągną porozumienia, decyzję o rozstrzygnięciu sporu podejmie właściwy sąd. ... 5. Porozumienie zostało zawarte w 3 jednobrzmiących egzemplarzach po jednym dla każdej ze stron i jednym dla Sądu".
Wobec powyższego, uwzględniając że ustawodawstwo obowiązujące w dniu wydania wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 15 września 2014 r. sygn. akt VI C 700/14 nie znało pojęcia "opieki naprzemiennej" Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie I OSK 3695/18 wyjaśnił, że prawidłowe odczytanie sentencji tego orzeczenia, przy uwzględnieniu przedstawionego sądowi rozwodowemu "Porozumienia w sprawie wykonywania władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi stron i utrzymywania kontaktów z dziećmi po rozwodzie" prowadzi do wniosku, że tym wyrokiem sąd powszechny aprobował ustanowione Porozumieniem z dnia 6 kwietnia 2014 r. kontakty każdego z rodziców z obiema córkami, skutkującymi pozostawaniem obojga dzieci pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców w rozumieniu art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. W konsekwencji skutkuje to zaliczeniem obojga dzieci jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców w rozumieniu art. 2 pkt 16 ustawy.
Wskazano także, że sąd rozwodowy zaaprobował Porozumienie z dnia 6 kwietnia 2014 r., przedstawione przez oboje rodziców, bowiem: wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi stron: P. W. i L. W. powierzył obojgu rodzicom, ustalając miejsce zamieszkania małoletnich w każdorazowym miejscu zamieszkania matki (art. 26 § 2 K.c.; pkt II sentencji wyroku VI C 700/14; § 1 i 2 Porozumienia); nie uregulował kontaktów małoletnich: P. W. i L. W. z ich ojcem (pkt III sentencji wyroku VI C 700/14) bowiem rodzice małoletnich ustalili sposób sprawowania wspólnej opieki nad dziećmi w sposób wręcz drobiazgowy, w porównywalnych i powtarzających się okresach (§ 4 pkt 1 lit. a-j Porozumienia). Błędnie zatem Sąd I instancji uznał, że brak było obiektywnych podstaw do przyjęcia, że córki skarżącego pozostają pod opieką naprzemienną obojga rodziców, a okoliczności tej wobec wyżej przedstawionej interpretacji przepisów - nie zmienia pisemne porozumienie zawarte pomiędzy rodzicami.
Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie za zasadny uznał zarzut niewłaściwego zastosowania art. 58 § 1 K.r.o. w zw. z art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci przez przyjęcie, że dochodzone przez skarżącego świadczenie wychowawcze nie przysługuje skarżącemu jako ojcu małoletnich P. W. i L. W. jako członków rodziny jednocześnie byłej żony skarżącego, jak i rodziny skarżącego.
W konsekwencji zasadnie w skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. bowiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie dostrzegł, że obowiązkiem organów obu instancji było w sposób prawidłowy przeprowadzić dowód z odpisów dokumentów, tj. odpisu wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 15 września 2014 r. sygn. akt VI C 700/14 oraz odpisu zawartego dnia 6 kwietnia 2014 r. Porozumienia w sprawie wykonywania władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi, przedłożonego Sądowi Okręgowemu w Warszawie przed wydaniem wyroku w sprawie VI C 700/14.
Mając na uwadze, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, a Sąd I instancji z naruszeniem art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 P.p.s.a. w zw. z art. 182 § 2 oraz 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 193 i art. 135 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI