I OSK 550/24

Naczelny Sąd Administracyjny2025-03-13
NSAAdministracyjneWysokansa
świadczenie pielęgnacyjnepomoc społecznares iudicatapowaga rzeczy osądzonejpostępowanie administracyjneumorzenie postępowaniaKodeks postępowania administracyjnegoPrawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

NSA uchylił wyrok WSA i oddalił skargę, uznając, że ponowne rozpatrzenie wniosku o świadczenie pielęgnacyjne było bezprzedmiotowe z powodu powagi rzeczy osądzonej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję SKO o umorzeniu postępowania w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego, uznając, że organy nie zebrały materiału dowodowego. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA, stwierdzając, że ponowny wniosek o świadczenie pielęgnacyjne był bezprzedmiotowy z powodu powagi rzeczy osądzonej (res iudicata), gdyż stan faktyczny i prawny nie uległy zmianie od czasu wydania ostatecznej decyzji odmawiającej przyznania świadczenia.

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dla A.Z. na rzecz opieki nad żoną. Po pierwszej odmowie i uprawomocnieniu się decyzji, skarżący złożył kolejny wniosek, który został umorzony przez SKO z powodu powagi rzeczy osądzonej. WSA uchylił decyzję SKO, uznając, że organy nie zbadały sprawy wszechstronnie i błędnie uznały tożsamość stanu faktycznego. NSA uchylił wyrok WSA, podzielając stanowisko SKO. Sąd kasacyjny uznał, że ponowny wniosek był bezprzedmiotowy, ponieważ stan faktyczny i prawny nie uległy zmianie od czasu wydania ostatecznej decyzji odmawiającej przyznania świadczenia. NSA podkreślił, że tożsamość podmiotowa i przedmiotowa sprawy, przy niezmienionym stanie faktycznym i prawnym, obliguje organ do umorzenia postępowania na podstawie art. 105 § 1 kpa, a dalsze merytoryczne rozpatrzenie prowadziłoby do wydania decyzji dotkniętej wadą nieważności z art. 156 § 1 pkt 3 kpa. W konsekwencji, NSA uchylił wyrok WSA i oddalił skargę, odstępując od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, ponowne złożenie wniosku w sytuacji braku zmian w stanie faktycznym i prawnym od czasu wydania ostatecznej decyzji odmawiającej przyznania świadczenia, stanowi podstawę do umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego z powodu powagi rzeczy osądzonej.

Uzasadnienie

NSA uznał, że tożsamość podmiotowa i przedmiotowa sprawy, przy niezmienionym stanie faktycznym i prawnym, obliguje organ do umorzenia postępowania na podstawie art. 105 § 1 kpa. Dalsze merytoryczne rozpatrzenie prowadziłoby do wydania decyzji dotkniętej wadą nieważności z art. 156 § 1 pkt 3 kpa.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (16)

Główne

uśr art. 17 § ust. 1 pkt 4

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

kpa art. 105 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Pomocnicze

kpa art. 61a § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

kpa art. 156 § § 1 pkt 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

ppsa art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c)

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ppsa art. 141 § § 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ppsa art. 153

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ppsa art. 183 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ppsa art. 183 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ppsa art. 182 § § 2 i 3

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

uśr art. 24 § ust. 1

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

uśr art. 24 § ust. 4

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

ppsa art. 188

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ppsa art. 193

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ppsa art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ppsa art. 207 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Ponowny wniosek o świadczenie pielęgnacyjne był bezprzedmiotowy z powodu powagi rzeczy osądzonej (res iudicata), gdyż stan faktyczny i prawny nie uległ zmianie od czasu wydania ostatecznej decyzji odmawiającej przyznania świadczenia. Umorzenie postępowania na podstawie art. 105 § 1 kpa było prawidłowe, a dalsze merytoryczne rozpatrzenie prowadziłoby do wydania decyzji dotkniętej wadą nieważności z art. 156 § 1 pkt 3 kpa.

Odrzucone argumenty

WSA błędnie uznał, że organy nie zbadały sprawy wszechstronnie i nie ustaliły jednoznacznie stanu faktycznego. WSA błędnie uznał, że skarżący nie spełnia wymogów do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. WSA błędnie uznał, że stan faktyczny w dwóch sprawach nie był tożsamy, co uzasadniało merytoryczne rozpatrzenie drugiego wniosku.

Godne uwagi sformułowania

brak przesłanek do merytorycznego orzekania powaga rzeczy osądzonej (res iudicata) postępowanie stało się bezprzedmiotowe wydanie decyzji obarczonej wadą nieważności tożsamość podmiotowa i przedmiotowa sprawy

Skład orzekający

Marek Stojanowski

przewodniczący sprawozdawca

Marian Wolanin

sędzia

Jakub Zieliński

sędzia del. WSA

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Uzasadnienie stosowania zasady powagi rzeczy osądzonej (res iudicata) w postępowaniu administracyjnym, w szczególności w sprawach świadczeń rodzinnych, oraz konsekwencje naruszenia tej zasady."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji ponownego wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, gdzie stan faktyczny i prawny nie uległ zmianie. Może być mniej bezpośrednio stosowalne w sprawach, gdzie nastąpiły istotne zmiany okoliczności.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa ilustruje ważną zasadę procesową powagi rzeczy osądzonej i jej praktyczne zastosowanie w kontekście świadczeń socjalnych, co jest istotne dla prawników procesowych i osób zajmujących się prawem administracyjnym.

Czy można ponownie ubiegać się o świadczenie, jeśli sprawa została już prawomocnie zakończona? NSA wyjaśnia zasadę res iudicata.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 550/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-03-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-03-12
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jakub Zieliński
Marek Stojanowski /przewodniczący sprawozdawca/
Marian Wolanin
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
II SA/Łd 865/23 - Wyrok WSA w Łodzi z 2023-12-07
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17 ust. 1 pkt 4
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Marian Wolanin Sędzia del. WSA Jakub Zieliński po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 7 grudnia 2023 r., sygn. akt II SA/Łd 865/23 w sprawie ze skargi A.Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 24 sierpnia 2023 r., znak SKO.4114.459.2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego: 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 7 grudnia 2023 r., sygn. akt II SA/Łd 865/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, po rozpoznaniu skargi A.Z. (dalej także jako: "skarżący") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi (dalej także jako: "SKO", "organ") z dnia 24 sierpnia 2023 r., znak SKO.4114.459.2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego: 1. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 11 lipca 2023 r., znak: SOCII.5111.003615.2023.254729.000002.2023; 2. zasądził od organu na rzecz skarżącego kwotę 480 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Wyrok zapadł następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.
Wnioskiem z 19 stycznia 2023 r. skarżący zwrócił się do Centrum Świadczeń Socjalnych w Łodzi o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad żoną – M.Z.
Decyzją z 2 lutego 2023 r, znak: SOCII.5111.003615.2023.254729.000001.2023 Prezydent Miasta Łodzi odmówił przyznania skarżącemu prawa do wnioskowanego świadczenia w okresie od dnia 1 stycznia 2023 r. skarżący nie złożył wówczas odwołania od powyższej decyzji, zatem stała się ona ostateczna.
Kolejnym wnioskiem, z 17 maja 2023 r. skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika wniósł o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad żoną.
Prezydent Miasta Łodzi merytorycznie rozpoznał powyższy – drugi - wniosek decyzją z 11 lipca 2023 r., znak: SOCII.5111.003615.2023.254729.000002.2023,
i odmówił przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 maja 2023 r.
Od powyższej decyzji z 11 lipca 2023 r. skarżący wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi, które 24 sierpnia 2023 r. decyzją, znak SKO.4114.459.2023: 1. uchyliło zaskarżoną decyzję, 2. umorzyło postępowanie organu I instancji w całości.
Organ II instancji wskazał, iż wniosek strony, złożony do Centrum Świadczeń Socjalnych w Łodzi 17 maja 2023 roku, jest tożsamy z przedmiotem wniosku z 19 stycznia 2023 roku, natomiast stan faktyczny i stan prawny nie uległ zmianie od dnia wydania ostatecznej decyzji Prezydenta Miasta Łodzi z 2 lutego 2023 roku. W tych warunkach brak było podstaw do merytorycznego rozpatrzenia tegoż wniosku przez organ, gdyż zachodzi przeszkoda w postaci powagi rzeczy osądzonej. Zdaniem organu, z tych względów organ I instancji winien był zatem wydać rozstrzygnięcie w oparciu o art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2024.572 t.j., dalej jako: "kpa") - tj. o odmowie wszczęcia postępowania.
Od powyższej decyzji SKO skarżący wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, który wyrokiem z 7 grudnia 2023 r., sygn. II SA/Łd 865/23: 1. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z 11 lipca 2023 r., 2. zasądził od SKO w Łodzi na rzecz skarżącego kwotę 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Sąd Wojewódzki doszedł do przekonania, że organ zarówno I, jak i II instancji nie dokonał wszechstronnego rozpoznania zebranego materiału w sprawie, co doprowadziło organy do – błędnej zdaniem Sądu Wojewódzkiego – konkluzji, że skarżący nie spełnia wymogów uprawniających go do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto Sąd Wojewódzki uznał, że organy nie ustaliły jednoznacznie jakie czynności osoba wymagająca opieki może wykonywać samodzielnie, a zatem brak było podstawy do uznania, że stan faktyczny w tych dwóch sprawach jest tożsamy – w konsekwencji brak było podstawy do uznania, że postępowanie z wniosku skarżącego z 17 maja 2023 r. było bezprzedmiotowe.
Ponadto Sąd Wojewódzki wskazał, że organ błędnie uznał, że skarżący – jako mąż osoby wymagającej opieki – nie jest uprawniony do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.2023.390 t.j., dalej jako: "uśr").
Sąd Wojewódzki wskazał również, że z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika w oparciu o jakie przesłanki skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, zaskarżając go w całości. Skarga kasacyjna została oparta na następujących zarzutach:
1. naruszeniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2024.935 t.j. , dalej jako: "ppsa") w zw. z art. 105 § 1 kpa poprzez uwzględnienie skargi strony na skutek błędnego przyjęcia, że stan faktyczny sprawy nie został wyjaśniony, tj. niepełny w ocenie Sądu wywiad środowiskowy nie dawał podstaw do stwierdzenia przez organ II instancji o tożsamości stanu faktycznego i nie uzasadnia zastosowania art. 105 § 1 kpa, gdyż nie zachodzi tożsamość sprawy już rozstrzygniętej ostateczną i prawomocną decyzją administracyjną, w sytuacji gdy od wydania decyzji ostatecznej Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 02 lutego 2023 roku znak: SOCII.5111.003615.2023.254729.000001.2023 w sprawie odmowy skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytuł rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (...) zarówno stan faktyczny (tj. sytuacja życiowa i zawodowa osoby sprawującej opiekę jak i sytuacja zdrowotna osoby wymagającej opieki) oraz stan prawny nie uległy zmianie, a zatem wydanie decyzji w tym stanie faktycznym narażałoby na niebezpieczeństwo wydania rozstrzygnięcia z naruszeniem prawa, co skutkuje sankcją nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 3 kpa, wobec czego skarga strony, jako niezasadna, podlegać powinna oddaleniu na podstawie art. 151 ppsa;
2. naruszeniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa w zw. z art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1 i 80 kpa, w zw. z art. 107 § 3 kpa oraz art. 11 kpa, poprzez stwierdzenie, że zdaniem Sądu trudno uznać, iż organy orzekające w sprawie wydały w sprawie rozstrzygnięcia w oparciu o należycie i wyczerpująco zgromadzony materiał dowodowy, a w konsekwencji iż ustaliły aktualny na dzień wydania decyzji stan faktyczny oraz, że w rozpatrywanej sprawie z uzasadnienia decyzji organu I instancji nie wynika wprost jakich przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie spełnia skarżący i z jakich powodów to świadczenie skarżącemu nie przysługuje, w sytuacji gdy stan faktyczny w niniejszej sprawie został ustalony prawidłowo, organ II instancji wziął pod uwagę wydaną uprzednio decyzję o odmowie przyznania świadczenia i w sposób konkretny odniósł się do złożonych przez stronę dokumentów, tj. orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 29 stycznia 2010 roku, które było załączone do obu wniosków o przyznanie świadczenia, tj. 19.01.2023 oraz 17 maja 2023 roku, informację o składkach ZUS z dnia 24 sierpnia 2023 roku, którego wynika, że skarżący od 01.01.2023 roku do 23 sierpnia 2023 roku nie był zatrudniony oraz treść decyzji z dnia 02 lutego 2023 roku znak: SOCII.5111.003615.2023.254729.000001.2023 w sprawie odmowy skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytuł rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (...), wobec czego wszystkie elementy związane z ustaleniem stanu faktycznego zostały w sposób konkretny i niezbędny do wydania prawidłowej decyzji, a tego faktu nie zmienia wykonanie przez organ I instancji wywiadu środowiskowego, w świetle uprzedniego rozstrzygnięcia tej sprawy ostateczną decyzją administracyjną (res iudicata) przy nie zmiennym stanie faktycznym, podstawie prawnej i treści żądania strony, stąd sprawa jako taka podlegała umorzeniu jako bezprzedmiotowa;
3. naruszeniu art. 141 § 4 w związku z art. 153 ppsa przez przedstawienie oceny prawnej niespójnej i lakonicznej w zakresie własnych rozważań oraz brak wykazania, że uchybienia miały wpływ na wynik rozstrzygnięcia, brak konkretnych wskazań co do dalszego prowadzenia postępowania.
Przy tak sformułowanych zarzutach, skarżący wniósł o:
1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi albo ewentualnie;
2. uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpatrzenia;
3. orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego, w tym o kosztach zastępstwa procesowego;
Ponadto skarżący zrzekł się przeprowadzenia rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna jest uzasadniona.
Stosownie do art. 183 § 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 ppsa, wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Skoro w niniejszej sprawie pełnomocnik skarżącego kasacyjnie - na podstawie art. 176 § 2 ppsa - zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 ppsa.
Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia trzech kwestii: 1) czy na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego możliwe było przyjęcie, że w sprawie doszło do powagi rzeczy osądzonej, 2) czy w sprawie został należycie i wyczerpująco zebrany i rozpatrzony materiał dowodowy, 3) czy uzasadnienie zaskarżonego wyroku odpowiada wymogom przewidzianym w art. 141 § 4 oraz art. 153 ppsa.
Zgodnie z dyspozycją art. 105 § 1 kpa gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Umorzenie postępowania w oparciu o wyżej przytoczoną regulację nie niesie żadnych skutków materialnoprawnych dla strony, lecz wywiera inny skutek prawny tj. skutek procesowy - rozstrzygnięcie to kończy postępowanie administracyjne bez rozstrzygnięcia sprawy co do istoty sprawy. Następuje tak, ponieważ organ ustala, że nie ma przesłanek do merytorycznego orzekania i na tym etapie kończy się zawisłość sprawy w danej instancji. Tym samym uznaje się, że ze względu na określone przeszkody, niepozwalające na ukształtowanie stosunku materialnoprawnego, postępowanie stało się bezprzedmiotowe - brak bowiem materialnoprawnych podstaw do dokonania władczego rozstrzygnięcia w formie decyzji administracyjnej. Skutki decyzji umarzającej postępowanie mają zatem charakter procesowy i prowadzą do zniweczenia dotychczas toczącego się postępowania (por. wyrok NSA z 19 marca 2019 r. sygn. akt I OSK 1088/17). Forma decyzji administracyjnej została w tym wypadku przez ustawodawcę zastrzeżona intencjonalnie, aby móc zapewnić stronie niezadowolonej z rozstrzygnięcia pełną możliwość dochodzenia swoich praw. Umożliwia ona uruchomienie trybu kontroli decyzji przez drugą instancję i późniejsze ewentualne wniesienie skargi do sądu administracyjnego (za: Woś T.; Knysiak-Molczyk H.; Krawiec A.; Kamiński M.; Kiełkowski T.: Postępowanie administracyjne. Wyd. I, LexisNexis, Warszawa 2013, s. 296).
Do bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego z przyczyn przedmiotowych należy niewątpliwie zaliczyć fakt istnienia w obiegu prawnym ostatecznej decyzji wydanej w tożsamej sprawie. Tożsamość spraw, tj. tożsamość sprawy, która została zakończona wydaniem decyzji ostatecznej oraz sprawy objętej wnioskiem o wszczęcie postępowania oznacza, że w obu tych sprawach musi zaistnieć tożsamość podmiotowa - występują te same strony w obu sprawach, jak i przedmiotowa - sprawa dotyczy tego samego przedmiotu. Jest to rozumiane jako tożsamość żądania w niezmienionym stanie faktycznym i prawnym - przy czym ten ostatni warunek dotyczy regulacji prawnej, na podstawie której decyzję wydano, a która to regulacja wpływa lub może wpływać na zasadność roszczenia zgłoszonego na nowo (por. wyrok WSA w Łodzi z 19 czerwca 2018 r. sygn. akt II SA/Łd 167/18, wyrok WSA w Warszawie z 14 stycznia 2020 r. sygn. akt IV SA/Wa 2391/19, wyrok WSA w Krakowie z 6 maja 2021 r. sygn. akt II SA/Kr 159/21). W razie zaistnienia takiego stanu rzeczy, tj. ustalenia, że postępowanie które zostało wszczęte na wniosek strony lub z urzędu było już przedmiotem rozstrzygnięcia organu decyzją ostateczną w niezmiennym stanie prawnym, obliguje organ do umorzenia wszczętego postępowania (por. wyrok NSA z 24 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 3648/18).
Niesporne w sprawie jest to, że żona wnioskodawcy legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności, przy czym ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 28 grudnia 2009 r., bezsporne jest również to, że wnioskodawca był zatrudniony w ramach stosunku pracy do 29 lipca 2022 r., a po tej dacie nie podejmował już zatrudnienia.
W ramach wykonywanej opieki nad żoną, jak wynika z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, wnioskodawca pomaga jej w porannej toalecie, w przygotowywaniu posiłków, podawaniu leków, zakupach, wizytach lekarskich, wykonuje czynności gospodarstwa domowego, dotrzymuje towarzystwa.
Zauważyć należy, że ani stan zdrowia żony wnioskodawcy, ani zakres sprawowanej przez wnioskodawcę opieki nie zmienił się pomiędzy pierwszym wnioskiem z 19 stycznia 2023 r., a drugim wnioskiem z 17 maja 2023 r. Znamienne jest również to, że wnioskodawca przez całe postępowanie nie podniósł również ewentualnej kwestii zmiany stanu zdrowia żony albo jakiejkolwiek innej zmiany sytuacji rodzinnej.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jest wystarczający do przyjęcia, że wniosek z 17 maja 2023 r. - drugi – został oparty na identycznych podstawach prawnych i tożsamych okolicznościach stanu faktycznego istotnych z punktu widzenia uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego, jak wniosek inicjujący pierwsze postępowanie. Zainicjowanie postępowania administracyjnego przy zaistnieniu tożsamości stosunków administracyjnoprawnych oznaczałoby jednoczesne potencjalne naruszenie stanu powagi rzeczy osądzonej (res iudicata) powstającego w momencie "ostateczności decyzji". Zarówno doktryna jak i orzecznictwo wypracowały jednolite stanowisko uznając, że jeżeli w obrocie prawnym istnieje już ostateczna decyzja administracyjna dotycząca podmiotowo i przedmiotowo tego samego zdarzenia prawnego, kolejne postępowanie w tej samej sprawie należy uznać za bezprzedmiotowe i w konsekwencji należy je umorzyć na podstawie art. 105 § 1 kpa. Sprawa administracyjna, która staje się przedmiotem postępowania, musi mieć charakter otwarty w tym znaczeniu, że nie może być rozstrzygnięta orzeczeniem ostatecznym (res iudicata). Dopóki orzeczenie rozstrzygające w sposób ostateczny daną sprawę funkcjonuje w obrocie prawnym, kolejne postępowanie dotyczące tej samej materii jest w oczywisty sposób bezprzedmiotowe, (por. M. Romańska (w:) Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. II, red. H. Knysiak-Sudyka, Warszawa 2019. Ewentualne procedowanie przez organ w takiej sprawie i wydanie decyzji administracyjnej merytorycznie kończącej postępowanie stanowiłoby naruszenie tej zasady. Wydanie decyzji, w sprawie w której wydano już decyzje ostateczną oznaczałoby wydanie orzeczenia dotkniętego kwalifikowaną wadą nieważności określoną w art. 156 § 1 pkt 3 kpa, naruszającego zasadę res iudicata (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 25 czerwca 2020 r. sygn. akt II SA/Rz 100/20, wyrok NSA z 1 grudnia 2020 r. sygn. akt II OSK 1503/20).
Jak wywiedziono powyżej, zawisła przed organem sprawa z wniosku z 19 stycznia 2023 r. jest tożsama ze sprawą rozpatrzoną w postępowaniu zainicjowanym przez wnioskodawcę wnioskiem z 17 maja 2023 r., gdyż w obu sprawach występowały te same podmioty (skarżąca i podopieczny), ten sam przedmiot - ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tożsamy stan/prawny (regulacje prawne dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego nie uległy zmianie oraz niezmieniony stan faktyczny sprawy mający dla jej rozstrzygnięcia istotne znaczenie. Postępowanie to zostało zakończone ostateczną i prawomocną decyzją. Prawidłowe jest zatem stanowisko organu, że postępowanie w tym stanie rzeczy należało umorzyć. Dalsze prowadzenie postępowania i wydanie decyzji in merito zaowocowałoby powstaniem decyzji obarczonej wadą nieważności z art. 156 § 1 pkt 3 kpa.
W konsekwencji zatem zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa w zw. z art. 105 § 1 kpa jest uzasadniony.
W rezultacie powyższych ustaleń również zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa w zw. z art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1 i 80 kpa, w zw. z art. 107 § 3 kpa oraz art. 11 kpa jest uzasadniony. Organ odwoławczy niewątpliwie prawidłowo zgromadził i ocenił materiał dowodowy, a nastepnie prawidłowo wyeliminował z obrotu prawnego (błędną) decyzję organu I instancji.
Na uwzględnienie nie zasługiwał natomiast zarzut naruszenia art. 141 § 4 w zw. z art. 153 ppsa. Zgodnie z art. 141 § 4 ppsa uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Wszystkie te elementy uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera, w tym podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz szczegółowe wyjaśnienie powodów, dla których Sąd I instancji oddalił skargę. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, stanowisko Sądu I instancji wyrażone w tym zakresie jest wystarczające i pozwala na poddanie zaskarżonego wyroku kontroli instancyjnej. Natomiast zarzutem naruszenia art. 141 § 4 ppsa nie można kwestionować oceny prawnej wojewódzkiego sądu administracyjnego. Ponadto, w świetle uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 lutego 2010 r. sygn. akt II FPS 8/09, przepis art. 141 § 4 ppsa może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną (art. 174 pkt 2 ppsa), jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia, co w tej sprawie nie nastąpiło.
Przechodząc do rozpoznania skargi.
Skarżący sformułował zarzut naruszenia art. 105 § 1 kpa poprzez błędne uznanie, iż w przedmiotowej sprawie zachodziły przesłanki umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego w związku z uznaniem przedmiotowej sprawy za tożsamą z postępowaniem wszczętym na wniosek strony z 19 stycznia 2023 r., mimo że złożony w przedmiotowej sprawie wniosek dotyczy innego okresu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego aniżeli wniosek załatwiony ostatecznie decyzją z 2 lutego 2023 r.
Zarzut ten nie zasługuje na uwzględnienie.
Nietrafne jest twierdzenie skarżącego o braku tożsamości przedmiotowych spraw, z uwagi na różne czasookresy wniosków o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Co do zasady, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy (art. 24 ust. 1 uśr). Nie dotyczy to jednak, między innymi, prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, które zasadniczo ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W tym ostatnim przypadku, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia (art. 24 ust. 4 uśr). Wobec powyższego, skoro w niniejszej sprawie orzeczenie o niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, zostało wydane na czas nieokreślony, to również świadczenie pielęgnacyjne podlega ustaleniu na taki okres. W konsekwencji, odmowa przyznania prawa do tego świadczenia obejmuje cały wnioskowany okres. W odniesieniu do pierwszego z wniosków, odmowa dotyczy okresu od stycznia 2023 r. do czasu bliżej niesprecyzowanego, nieokreślonego. Oznacza to zatem, że odmowa uwzględnienia tego wniosku ostateczną decyzją z 2 lutego 2023 r., obejmuje także okres od maja 2023 r., którego dotyczył kolejny wniosek.
W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w zw. z art. 193 i art. 151 ppsa uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargę.
Na podstawie art. 207 § 2 ppsa odstąpiono od zasądzenia na rzecz organu od skarżącego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, uznając, że obciążanie kosztami sądowymi strony ubiegającej się świadczenie z zakresu pomocy społecznej nie jest uzasadnione.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI